Pa prostu / Па-просту

Po pudlaśki / По-пудляські

  • Waśkowa spowed’ (1)

    Nadworie Styczeń sioho roku buw tepły i niemorozny. W Ryhoruwciach uże po tradycji bołoto, zemla rozmerzła. W miastowych czerewykach rozmemłeny kaluży preskokowaty treba, kob bołotom botiki ne barzo pobrudyty. Abo wody w ich ne nabraty. Peredom ide mużczyna pożyły, zhorbiany, pałkoju podperajetsia i ide czerez… ЧЫТАЦЬ ДАЛЕЙ / CZYTAJ DALEJ

RSS, Facebook i Telegram

Zapiski

Tamara BeJot i Tolo Sza o śmierci (2)

I kolejne pióro. Czarne. Grzywka sunie na przedziałku. Wyłysiały koniec – sam przedziałek – przyczepia się do asfaltu. Asfalt mruga. Z boku na bok przewraca się powieka. Samochód nią chlapnął i wrzucił pod inny. A tam – nieważne, gdzie – jeszcze jedno pióro bieleje półksiężycem, z przedziałkiem półnakrętkowym.

Ludzka jaźń to plecy okręgu. Plecy wszędzie. Nie zogromniejesz, nie wychylisz się. Masz Chrystusowość, wychyloną, ale w co, to nie masz opisu. Okrąg. Może falujący, niezgrabny w swej linii. Lekkie przejęzyczenie się planety w okrągłości – biodro jak w kaszance. To wciąż okrąg. Stale połykany ogon – taka linia, nieśmiertelna (teoretycznie) – biegnie i biegnie po sobie przed siebie. Słyszę wewnątrz dwie sprzeczne myśli: 1/ Śmierć to nic takiego, być może nie dokończysz zdania. 2/ Nieżycie jest czymś przerażającym.

Tolo: Wywołałaś wilka z zębiskami. Zasłaniamy się językiem. Mówimy: Nie pękaj. A każdy pęknie. Język naprodukował odważników wartościujących, żeby szale wagi zachowały linię, a na niej światło i ciemność, życie i śmierć, dobro i zło. Na tej linii mamy sens życia. Żyj. Im człowiek starszy, tym sensu coraz mniej. Nagle czuje, że nie może sobie nakazać: żyj! 

Myślisz, że Platona od myślenia nie bolała głowa? Szybko uzgodnił sprawy ostateczne, przynajmniej dla siebie:

„–  Takiej duszy, która umie patrzeć z góry, i ma przed oczami czas wszystek i byt wszystek – czy myślisz, że może czymś wielkim wydawać się życie ludzkie? 

– Nie może – powiada. 

– Nieprawdaż? Więc i śmierci nie będzie – a ją za coś strasznego uważał ktoś taki? 

– Bynajmniej”. 

Jak wyglądał finał wielkiego tego olimpijczyka, nie wiemy. I Platon wcale mnie nie uspokoił. Pewnie nie mam takiej widzącej duszy; owszem, uzgadniam z nią niektóre sprawy, ale podejrzewam, że ona mi wszystkiego nie mówi.

A modlitwa to stan, jaki opisałaś. Jeśli wznosi ponad ból. I nie upuści w większy ból, którego nie pokona.

BeJot: Daj jeszcze Rilkego. Ten fragment o istotce. Znasz na pamięć.

Tolo: Żeby cokolwiek powiedzieć o śmierci, trzeba by zrozumieć życie. Cokolwiek powiemy o śmierci, powiemy z tej strony, ze środka, nawet nie z boku, i na tyle, na ile życie potrafi się wyrażać werbalnie. Rilke:

„Raz jeden,

każda istotko. Raz tylko.

Raz i już. I my wreszcie

tylko raz. Nigdy więcej”.

BeJot: Pa naszamu było b:

„Razoczak,

kożnaja dzietka. Adno razoczak.

Razoczak i ŭsio. I my nareszcie

tolki razoczak. Nikoli bolsz.

Tolo: Rilke powiedział wszystko, że nic nie dodasz, i jak Platon –  nie uspokoił. A w filmie Antonioniego „Pod osłoną nieba” Amerykanin zapada w Afryce północnej na śmiertelną chorobę, i jego towarzyszka z rozpaczy i bezradności popada w obłęd, i padają tam tragiczne słowa (przywołuję luźno, z pamięci): Ponieważ nie wiemy, kiedy umrzemy, życie traktujemy jako źródło niewyczerpanej energii. 

Najlepiej stać się lojalistą? Masz na ten temat cytat z opowiadania Mrożka „Życie współczesne”: „Jako lojalista postanowiłem jeden dzień przeżyć w duchu języka oficjalnych wypowiedzi”. No i wytrzymał dwa dni. Widzisz. „Duch oficjalnych wypowiedzi” nie leczy trwogi, nie łagodzi bezsenności, nie odmładza, nie leczy. Nie daje wiedzy. Nie uwolni od śmierci. Czy to duch polityczny, czy religijny.

Właśnie któryś już dzień (tydzień) z kolei godzinami szlifuję ręcznie w kamieniu portret dziewczynki, narysowany przez dziewczynkę, dziecko, a linia genialna jak u Modiglianiego. Autorka rysunku, dawno nieżyjąca, kiedyś tak godzinami w obłoku pyłu szlifowała porcelanowy element swojej rzeźby. Widzisz, a jednak jakiś sens. Coś przecież zawsze pozostaje. Dziewczynka była niewyobrażalnie utalentowana. I ten jej rysunek pozostał. Przenoszę go na kamień. Ma w sobie jęk, wycie i zdumione zamilknięcie ze zgrozy. Taką twarz wyrzeźbiłem kiedyś w bukowym drewnie, ale ono rozpękło się pionowo na pół. I twarz tę teraz zmartwychprzywracam w kamieniu. Kamień podobno „żyje” wiecznie. Jeśli nie przyjdzie zły człowiek z bombą. 

U Becketta w „Ostatniej taśmie Grappa” człowiek buduje siebie dojrzewając i zamierając w nagłym nasłuchu dźwięku swoich starych słów, i w niemal słyszalnym dźwięku równoległym: przemijam! I wszystko przemija. Dźwięk to jak szelest piachu, jak kamień, ryjący pod sobą jamę, jak uderzające o siebie jagody na wietrze. Szmer. Pomrukiwanie.

Coś weselszego teraz. Jak słyszę, miałem wykład w twoim śnie – o lalkach w języku lalskim. U lalek słowo „należy” brzmi: „lależy”. Lalki jak wiadomo nie umierają, i nie godzi się nam, śmiertelnym, poprawiać ich bycia, ich nieustannego śnienia i prezentowania się – one są zrobione przez człowieka „na zawsze”, i nie lależy nic zmieniać w tej materii, co najwyżej można je ładniej wystroić.

BeJot: W języku lalek śmierć to lmierć. I lech lak lędzie la lawsze. Lić le lusi lić lmiertelnie loważne. Ly lest lo lrozumiałe?

Tolo: Le lardzo.

BeJot: Ale i lalkę loże lozwalić ludzka lomba. 

Coś śmieszniejszego: śniło mi się nowe opowiadanie Mrożka: patrzę, toczy się jak kloc coś na okrągłej czapce, z szyją, polewaną wapnem jak brzoza. Patrzę, a tu trzeba zasalutować niejednemu, bo to oficer tak się położył na ulicy, a czapka była jego przednim kołem, a że istniał na leżąco, to go z boku na bok przewracała. I toczył się, toczył tak kulejąco, z boku na bok, i naprzód. Zrób do tego wstęp.

Tolo: Umarł! Umarł! zewsząd głosy: Dyć rucha się jeszcze, dyć jedzie!

BeJot: W nocy usłyszałam słowa od samej śmierci, która była wszędzie i nie miała ciała ani twarzy: Zawsze jestem celna, więc pogodna. Nawet jak trafię niemowlę. Pogoda ducha to jest to! Ja twaja siaboroŭka. Witaju. Minie ni adhonisz.

Tamara Bołdak-Janowska

Календарыюм

Гадоў таму

  • у лістападзе

    685 – у 1341 г. войскі Вялікага Княства Літоўскага акружылі крыжацкую цьвердзь Баербург і прыступілі да яе здабыцьця. Падчас атакі загінуў вялікі князь Гедымін. 210 – 4.11.1816 г. у мястэчку Кублічы каля Лепеля нар. Арцём Вярыга-Дарэўскі (пам. у ссылцы ў Сібіры …ЧЫТАЦЬ ДАЛЕЙ / CZYTAJ DALEJ

Новы нумар / Novy numer

Папярэднія нумары / Poprzednie numery

Усе правы абаронены; 2026 Czasopis
Social Media Auto Publish Powered By : XYZScripts.com