Pa prostu / Па-просту

Po pudlaśki / По-пудляські

  • Waśkowa spowed’ (1)

    Nadworie Styczeń sioho roku buw tepły i niemorozny. W Ryhoruwciach uże po tradycji bołoto, zemla rozmerzła. W miastowych czerewykach rozmemłeny kaluży preskokowaty treba, kob bołotom botiki ne barzo pobrudyty. Abo wody w ich ne nabraty. Peredom ide mużczyna pożyły, zhorbiany, pałkoju podperajetsia i ide czerez… ЧЫТАЦЬ ДАЛЕЙ / CZYTAJ DALEJ

RSS, Facebook i Telegram

Пра дзяцей, мастацтва і ўменне бачыць

«Не фарбуйце плот»

Размова з Таццянай Савіч, кіраўніком мастацкай школы ў Беластоку

– Раскажыце пра школу «Ружовы бабёр». Для каго яна створана і адкуль узнікла ідэя адкрыць яе ў Беластоку?

– Для мяне гэтая школа – своеасаблівае дэжавю. Гэта ўжо другая школа, якую я адкрываю. Першая з’явілася ў Беларусі больш за дзесяць гадоў таму і працуе дагэтуль, хаця ўжо без мяне. Я маю досвед яе стварэння і цяпер хачу дапоўніць ранейшыя напрацоўкі новымі, сучаснымі ідэямі. Часы мяняюцца, разам з імі мяняецца і мастацтва. Таму рашэнне адкрыць новую школу ў Беластоку ўзнікла не выпадкова.

Таццяна Савіч
Таццяна Савіч

Некаторыя дзеці ходзяць да мяне ўжо чатыры гады. Я бачу, як яны растуць, як складваюцца іх адносіны ў калектыве і як атрыманыя веды дапамагаюць ім арыентавацца ў зменлівым свеце. Мы разам дайшлі да этапу, калі хочацца развівацца далей.

У Беластоку я сустракалася з мастакамі і выкладчыкамі мастацтва. Тут ёсць моцная мастацкая традыцыя, у тым ліку школа ў Супраслі. Аднак мне не хапала месца, куды дзіця магло б прыйсці ў пяць гадоў і сістэматычна вучыцца: пазнаваць законы колеру, будаваць кампазіцыю і перадаваць у працы ўласныя думкі.

– Чаму для вас так важна вучыць дзяцей не толькі тэхніцы, але і здольнасці выказвацца праз мастацтва?

– Дзіця часта хоча нешта сказаць, але яшчэ не ведае, як гэта зрабіць. Дарослыя інтэрпрэтуюць дзіцячую працу з пазіцыі свайго ўзросту і досведу, а гэта можа сказіць яе сапраўдны сэнс. Нельга забіраць у дзіцяці тое, што належыць менавіта яму.

Я хачу, каб дзеці вучыліся даносіць свае думкі да дарослых праз мастацтва. Мы надта рэдка іх слухаем. Летась гэта асабліва выразна паказала выстава-продаж, якую дзеці арганізавалі, каб дапамагчы іншым дзецям у цяжкім становішчы. Іх ініцыятыву падтрымалі толькі адзінкі дарослых. Адна з нашых галоўных задач – зрабіць так, каб дзеці не заставаліся сам-насам са сваімі праблемамі.

Да ідэі новай школы я ішла доўга. Нават цяпер часам сумняваюся, ці патрэбная яна і ці ўсё атрымаецца так, як я задумала. Але пакуль не паспрабуеш, не даведаешся. Падчас нядаўняй выставы ў палацы Браніцкіх я прадстаўляла матэрыялы школы і атрымала шмат цёплых водгукаў ад дзяцей і дарослых. Гэта надало мне ўпэўненасці.

– Як пабудавана праграма школы?

– Мастацтва яднае ў сабе розныя школьныя прадметы. Гэта фізіка, бо трэба разумець святло і ўзаемадзеянне колераў. Гэта матэматыка, бо кампазіцыя патрабуе дакладнай пабудовы. Гэта літаратура, бо без чытання цяжка развіць вобразнае мысленне. У мастацтве ўсе гэтыя веды сустракаюцца ў адным месцы.

Важна растлумачыць дзецям і бацькам, што малявання трэба вучыцца. Гэта не проста занятак, на які чалавек прыходзіць, нешта малюе, чуе пахвалу і сыходзіць. Дарослыя часта кажуць: «Я ніколі не ўмеў маляваць». Калі мы пачынаем працаваць, яны са здзіўленнем бачаць, што здольныя на значна большае, чым думалі.

Заняткі для ўзрослых
Заняткі для ўзрослых

Праграма ўлічвае псіхалагічныя патрэбы дзяцей. Магчыма, тут дапамагае мая медыцынская адукацыя. Яна дакладна не перашкаджае ў працы.

– Вы адкрылі групу для дзяцей чатырох-пяці гадоў. Ці не занадта рана ў такім узросце вучыцца паводле праграмы?

– У мяне ўжо ёсць адпаведная праграма і практычны досвед. Менавіта чатырох-пяцігадовыя дзеці з маёй ранейшай школы неаднойчы атрымлівалі гран-пры на міжнародных конкурсах.

Малыя яшчэ не абмежаваныя выпрацаванай манерай. Калі паказаць ім, як карыстацца колерам, яны ствараюць жывыя плямы і лініі, перадаюць сапраўдную эмоцыю. Менавіта гэтай непасрэднасці дарослыя мастакі часта спрабуюць у дзяцей навучыцца.

Я ніколі не дамалёўваю дзіцячай працы сваёй рукой. Магу стануць побач і паказаць прыём на асобным аркушы, але не буду выпраўляць дзіцячы малюнак. Калі вучань кажа, што ў яго атрымалася непрыгожа, я адказваю: «Ты малюеш не горш за мяне – проста па-іншаму».

З малодшымі мы больш працуем з колерам і кампазіцыяй, са старэйшымі – з малюнкам, пабудовай кампазіцыі і ўменнем расказаць гісторыю. Нядаўна група, якая займаецца ў мяне ўжо чацвёрты год, павінна была хутка паўтарыць пяць правілаў кампазіцыі. Дзеці адразу пачалі ствараць сюжэты. Нават калі заданне не патрабуе гісторыі, яны ўжо мысляць вобразамі і імкнуцца нешта паведаміць гледачу.

– Вы працуеце з дзецьмі амаль цэлае пакаленне. Што за гэты час змянілася? Ці ўплываюць смартфоны, планшэты і пастаянны паток вобразаў на дзіцячае ўяўленне і здольнасць працаваць рукамі?

– Найперш усё стала хутчэй. Праграма, якую я некалі распрацавала паводле ўзроставай псіхалогіі, паступова ссоўваецца да малодшых груп. Сучасныя дзеці раней сталеюць і засвойваюць інфармацыю, якая калісьці была даступная толькі старэйшым.

Я не заўважаю, каб ім стала цяжэй трымаць інструменты ці маляваць. Наадварот, у іх вельмі шмат вобразаў. Задача настаўніка – даць ім магчымасць рухацца далей і не спыняць гэты паток.

Інфармацыі стала так шмат, што дзіцячы мозг навучыўся яе адсяваць. Часам дарослы размаўляе з дзіцём, а яно нібыта не чуе. Насамрэч яно блакуе тое, што ў гэты момант яму непатрэбна. Але варта перайсці да тэмы, якая яго цікавіць, – і дзіця пачынае слухаць, пытацца і актыўна працаваць.

Заняткі для дзяцей
Заняткі для дзяцей

Мы ўвялі курс рукадзелля, прысвечаны стварэнню рэчаў сваімі рукамі. Дзіця бачыць канкрэтны вынік: з нічога ўзнікае прадмет, які можна ўзяць у рукі. Гэта вельмі важны досвед.

– У школе ёсць і курс рамяства. Чым ён адрозніваецца ад рукадзелля?

– Рамяство асабліва блізкае майму сэрцу, бо яно звязвае нас з каранямі. І рукадзелле, і рамяство могуць быць сучаснымі, але ў рамястве заўсёды прысутнічаюць традыцыя і памяць пакаленняў.

Памятаю занятак, на якім настаўніца расказвала пра вышываны ручнік як сувязь роду. Яна тлумачыла, што адзін яго канец магла вышываць прабабуля, другі – бабуля, а потым працу працягвае наступнае пакаленне. Васьмігадовая дзяўчынка слухала і плакала. Калі я спытала, што здарылася, яна адказала, што ўспомніла бабулю, ручнікі ў яе хаце і іконы.

Такія эмоцыі ствараюць нітку, якая злучае нас з продкамі. Калі мы не ведаем сваіх каранёў, губляем частку сябе. Таму на занятках па рамястве мы вывучаем не толькі тэхніку, але і культуру, гісторыю і традыцыі. Запрашаем майстроў, якія валодаюць і практычнымі ўменнямі, і ведамі.

– Вы таксама плануеце арганізоўваць паходы на выставы і ў музеі. Як гэта будзе выглядаць?

– Па пятніцах адбываецца шмат вернісажаў і адкрыццяў. Гэта магчымасць сустрэцца з мастакамі, задаць ім пытанні і зразумець сэнс іх работ. Мне важна, каб дзіця не проста прыйшло, сказала «прыгожа» і пайшло.

Мы хочам наведваць выставы і музеі разам з куратарамі: даведвацца пра мастакоў мінулага, разбірацца, чаму яны выкарыстоўвалі пэўныя тэхнікі, і рабіць уласныя высновы. Пасля выставы варта спытаць сябе: што менавіта мне спадабалася або не спадабалася? Якія эмоцыі засталіся? Што я вынес з гэтай сустрэчы?

Напрыклад, у Супраслі Кацярына Ваданосава прадстаўляла новыя касцюмы. Яна ўмее ўзяць нешта з мінулага і зрабіць яго жывым і сучасным. Калі яна расказвае пра сваю працу, слухач нібыта трапляе ў іншы сусвет. Менавіта так чалавек павінен адчуваць сустрэчу са сваёй гісторыяй.

– Вы часта паўтараеце дзецям, каб яны не выкідалі няўдалыя, на іх думку, працы. Чаму?

– Адна мая вучаніца, якая толькі пачынала займацца, выкінула малюнак у сметніцу. Я дастала яго, расправіла і адправіла на конкурс. Праца атрымала гран-пры. Дзяўчынка нічога пра гэта не ведала, пакуль у школу не прыйшла цэлая камісія з узнагародай і падарункамі. Яна не магла паверыць, што перамагла праца, якую сама палічыла няўдалай.

Быў і іншы выпадак. Жанчына не малявала дваццаць шэсць гадоў. Пасля занятку пра святло і цень яна дастала папку з незакончанымі школьнымі працамі, дапрацавала іх, і пазней усе яны разышліся на падарункі.

Калі праца не атрымалася, або перастала падабацца, лепш яе адкласці. Магчыма, пазней з’явяцца веды, якія дапамогуць яе завяршыць. Таму трэба вывучаць правілы. Ёсць людзі, якія інтуітыўна адчуваюць колер, святло і кампазіцыю, але многія добрыя мастакі проста старанна засвоілі гэтыя законы і навучыліся імі карыстацца.

– Дзе праходзіць мяжа паміж мастаком і рамеснікам?

– Рамеснік можа штодня дасканала паўтараць адно і тое ж. Мастака ж часта пазнаюць без подпісу, бо ў яго ёсць уласная мова. Так было, напрыклад, з беларускім акварэлістам Феліксам Гуменам. Яго працы лёгка пазнаць, але гэта не значыць, што ён ігнараваў асновы: ён выдатна ведаў колер, святло і законы кампазіцыі.

Для мяне мастацтва ўзнікае тады, калі чалавек выносіць вонкі ўласныя перажыванні і пачуцці. Калі ж усім дзецям раздаць аднолькавыя размалёўкі і атрымаць аднолькавыя вынікі, у гэтым амаль няма месца для асабістага выказвання.

– Ці хацелі б вы падзяліцца сваёй праграмай з іншымі настаўнікамі?

– Я ўдзельнічаю ў польскай Facebook-групе для настаўнікаў малявання. У Польшчы няма адзінай падрабязнай праграмы такіх заняткаў, таму на пачатку навучальнага года педагогі абменьваюцца ідэямі і пытаюцца адно ў аднаго, што рабіць з пэўнай узроставай групай.

Аднойчы адміністратары вырашылі выдаліць неактыўных удзельнікаў. Я спалохалася, што таксама страчу доступ, і даслала фатаграфіі прац маіх шасцігадовых вучаніц. У адказ пачула, што такія дзеці не могуць настолькі добра адчуваць колер і фактуру, а працы, напэўна, зрабіла я. Давялося адправіць відэа непасрэдна з занятку. Для мяне гэтая крытыка была своеасаблівай пахвалой: значыць, вынікі дзяцей сапраўды здзіўляюць.

Група падштурхнула мяне аформіць сваю праграму ў выглядзе метадычных рэкамендацый. Такі матэрыял мог бы дапамагчы іншым настаўнікам і даць ім гатовую аснову для працы.

– Вы лічыце, што творчасць можна знайсці не толькі ў мастацтве, але і ў іншых дысцыплінах?

– Безумоўна. Матэматыка таксама патрабуе вобразнага мыслення. Я сама запамінала формулы праз вобразы і гэтаксама вучыла вершы. Вобраз дапамагае адчуць рытм і структуру.

Фарбы непасрэдна звязаныя з хіміяй. Сучасная акварэль можа на паперы распадацца на два або тры адценні, бо ў ёй пэўным чынам узаемадзейнічаюць рэчывы. Святло, цень і ўспрыманне аб’ёму – гэта ўжо фізіка. Мастак павінен ведаць, як пакласці фарбу, каб карціна нібыта выйшла з палатна і ўцягнула гледача ў сваю прастору. Для гэтага патрэбныя таксама законы перспектывы.

– Ці адрозніваецца сустрэча з арыгінальнай карцінай ад прагляду рэпрадукцыі?

– Вельмі моцна. Калі я вывучала Джэксана Полака па рэпрадукцыях, бачыла найперш плямы. Калі ўпершыню апынулася перад яго арыгінальнай карцінай, нібыта ўвайшла ў яе. Усё пачало рухацца, з’явіліся вобразы – гэта быў амаль транс. Такое трэба бачыць ужывую.

З Клімтам здарылася наадварот. Па рэпрадукцыях мне падабаліся яго тэхніка і залаты перыяд, але жывая сустрэча не выклікала блізкасці. У той жа час масавыя выявы яшчэ мацней скажаюць яго творы. Знакаміты «Пацалунак» на сувенірах і цукерках – зусім не тое, што арыгінал у венскім Бельведэры. Толькі перад сапраўднай карцінай можна зрабіць уласныя высновы.

Цікавы прыклад сувязі мастацтва і масавай культуры – лагатып Chupa Chups, створаны Сальвадорам Далі. Ён амаль не змяніўся за дзесяцігоддзі і дагэтуль выглядае сучасна. Сам Далі таксама надзвычай цікавы для даследавання – у яго творчасці мастацтва спалучаецца з тэмамі псіхікі і чалавечага існавання.

– Як кнігі, падарожжы і музейныя назіранні дапамагаюць вам на занятках?

– За апошнія два гады я сабрала новую бібліятэку. Сваю ранейшую калекцыю пакінула ў Беларусі, таму цяпер наведваю букіністычныя крамы і купляю старыя кнігі пра мастакоў і музеі. Калі падчас занятку ўзнікае нечаканая тэма, можна адразу адкрыць кнігу, паглядзець прыклады і паразмаўляць. Часта плануеш вывучыць адно правіла, але размова вядзе ўсё далей і адкрывае новыя сувязі.

Я хачу, каб дзеці маглі ездзіць, глядзець і па магчымасці даследаваць творы зблізку. У музеях мяне цікавяць не толькі цэлыя карціны, але і дробныя дэталі. Аднойчы ў Барселоне да мяне нават прыставілі ахоўніка, бо я падыходзіла надта блізка і фатаграфавала фрагменты. Але менавіта гэтыя здымкі патрэбныя на занятках.

Калі я тлумачу, чаму не трэба моцна ціснуць на аловак, магу паказаць фрагмент вядомай карціны, дзе лінія прасвечвае нават праз стагоддзі. На агульнай рэпрадукцыі такой дэталі не відаць.

Тое самае з колерам. У невялікім фрагменце пейзажу Клімта можна ўбачыць дзясяткі пастэльных адценняў зялёнага. Мастак не проста бярэ пэндзаль і зафарбоўвае паверхню адным колерам. Ён ведае, як пакласці адзін колер побач з другім, каб выклікаць у гледача пачуццё. Гэта і ёсць мастацтва. Без такога разумення атрымліваецца не жывапіс, а проста пафарбаваны плот.

Гутарыў Тамаш Суліма

Календарыюм

Гадоў таму

  • у лістападзе

    685 – у 1341 г. войскі Вялікага Княства Літоўскага акружылі крыжацкую цьвердзь Баербург і прыступілі да яе здабыцьця. Падчас атакі загінуў вялікі князь Гедымін. 210 – 4.11.1816 г. у мястэчку Кублічы каля Лепеля нар. Арцём Вярыга-Дарэўскі (пам. у ссылцы ў Сібіры …ЧЫТАЦЬ ДАЛЕЙ / CZYTAJ DALEJ

Новы нумар / Novy numer

Папярэднія нумары / Poprzednie numery

Усе правы абаронены; 2026 Czasopis
Social Media Auto Publish Powered By : XYZScripts.com