Pa prostu / Па-просту

  • Płacz zwanoŭ

    21. Samaabarona i śmierć Żyda Berszki (2)

    Savieckaje vojsko i pahraniczniki spaczatku ŭsich ludziej z hetych troch viosak vyvieźli za Śvisłacz na zborny punkt u Nieparożnicach. Zahadali im usio z saboju zabrać, szto tolko mahli ŭziać na furmanku. Pośle saviety mieli ich parassyłać dalej u Biełaruś. Raptam pryjszoŭ zahad, szto kali chto…ЧЫТАЦЬ ДАЛЕЙ / CZYTAJ DALEJ

Po pudlaśki / По-пудляські

  • Kinoman

    8. Kuneć sielanki

    Nocami z pod ramion krzyżów na rozdrogach sypie się gwiazd błękitne próchno chmurki siedzą przed progiem w murawie to kule białego puchu dmuchawiec Księżyc idzie srebrne chusty prać świerszczyki świergocą w stogach czegóż się bać (Józef Czechowicz, „Na wsi”, 1927) Jak mniê diś dumajetsie, dekada… ЧЫТАЦЬ ДАЛЕЙ / CZYTAJ DALEJ

RSS і Facebook

На здымку усё-ж такі беларуская школа ў Крынках!

(памяці Сьцяпана Пекуна ў 65-ыя ўгодкі сьмерці Лукі Дзекуця-Малея)

Пасьля Лукі Дзекуця-Малея, які памёр 20 студзеня 1955 г. у Гданьску, захавалася багатая калекцыя здымкаў. На жаль, не тут, але ў Брэсьце. Калі ноччу 20 чэрвеня 1941 г. арыштавалі там Луку Дзекуця-Малея, а яго жонку з дзецьмі вывезьлі ў Сібір, цудам удалося зберагчы здымкі. Пішу: «цудам», бо зараз няма каго запытаць, як яны ў канцы 1990-ых апынуліся ў руках Сьцяпана Пекуна з Брэста, бо ён сам адышоў нечакана ў лепшы сьвет 9 ліпеня 2018 г.

Калі я 4 красавіка 1999 г. знайшла магілу Лукі Дзекуця-Малея на Гарнізонных могілках у Гданьску і праз пару дзён пазнаёмілася з яго сынам Данілам, не ведала што праз пару месяцаў будзе мне дадзена нагода пабачыць багатую калекцыю здымкаў у неверагодных абставінах. Не памятаю ўжо дэталёва, але я тады апантана шукала звестак пра Луку Дзекуця-Малея дзе толькі можна, каб напісаць пра яго артыкул у «Ніву». 24 верасьня 1999 г. ехала на цягніку праз Брэст у Пінск на канферэнцыю «Палесьсе – скрыжаваньне культур і часу», дзе прадстаўляла дзейнасьць Лукі Дзекуця-Малея на Палесьсі ў міжваенны перыяд. Ведаючы, што ў Брэсьце прыйдзецца чакаць дзьве гадзіны на вакзале на цягнік у Пінск, дамовілася на пероне са Сьцяпанам Пекунам, да якога тэлефон даў мне Даніла Дзекуць-Малей. Відаць ён ведаў пра гэтыя здымкі, а магчыма іх і бачыў, бо спадары сустрэліся ў Варшаве 5 чэрвеня 1999 г.

Сцяпан Пекун, Даніла Дзекуць-Малей і Аляксандр Пашко (з Канады). Варшава, 5.06.1999
Сцяпан Пекун, Даніла Дзекуць-Малей і Аляксандр Пашко (з Канады). Варшава, 5.06.1999

Сьцяпан Пекун, народжаны 20 мая 1944 г. у Рагозно Брэскага раёна – інжынер будаўнік па адукацыі, працаваў на працягу 27 гадоў на Транссусьветным Радыё ў Беларусі (18 гадоў узначальваў яго беларускую рэдакцыю). Гэты абаяльны чалавек на сустрэчу прынёс з сабой жмут здымкаў. Мы іх пераглядалі, седзячы на лаўцы на пероне. Былі яны настолькі цікавыя, што я адварочвала іх на другі бок, паглядзець, ці яны падпісаныя. Тады мяне ўразіў адзін здымак, на адвароце якога быў подпіс на беларускай мове: «Крынкі 1918». Я вельмі прасіла зрабіць мне з яго копію і даслаць. Сьцяпан Пекун зрабіў ксэракопію такую, якая ў тыя часы была магчымая. Ганарылася вельмі ёю і падарыла нават копію з копіі Сакрату Яновічу, які сказаў, што мабыць там сярод дзяцей і ягоны бацька. На жаль, копія адлежала ў яго архіве так і не дачакаўшыся ні ідэнтыфікацыі асобаў, ні публікацыі. З часам тэхніка пайшла наперад і я атрымала з Брэста дыск з якаснымі копіямі здымкаў. Не спадзявалася аднак, што здымак беларускай школы з Крынак стане жыць іншым жыцьцём.

Гістарычны здымак з 1918 г. з візітацыі беларускай школы ў Крынках камісара Беларускай Народнай Рэспублікі на акругу Крынкі-Лунна Луку Дзекуця-Малея (сядзіць першы з левай з кнігай). Побач магчыма настаўнік Аляксандр Парук і Уладзімір Шалешка. А вучні гэта дзеці Анісімовічаў, Кішкелёў, Міклашэвічаў, Шыгаловічаў, Пратасэвічаў, Чабаноў, Скроўбаў, Яновічаў, Валошынаў, Грыбоўк, Шамрухевічаў, Ціткоў...
Гістарычны здымак з 1918 г. з візітацыі беларускай школы ў Крынках камісара Беларускай Народнай Рэспублікі на акругу Крынкі-Лунна Луку Дзекуця-Малея (сядзіць першы з левай з кнігай). Побач магчыма настаўнік Аляксандр Парук і Уладзімір Шалешка. А вучні гэта дзеці Анісімовічаў, Кішкелёў, Міклашэвічаў, Шыгаловічаў, Пратасэвічаў, Чабаноў, Скроўбаў, Яновічаў, Валошынаў, Грыбоўк, Шамрухевічаў, Ціткоў…

Першы раз я звярнула ўвагу на публікацыю гэтага здымка ў кнізе – зборніку матэрыялаў, артыкулаў і дакумантаў «Лукаш Дзекуць-Малей і беларускія пераклады Бібліі» (Брэст 2011) пад рэдакцыяй Андруся Унучака, Юрася Бачышчы, Антонія Бокуна і Юрася Гецэвіча. Там здымак з Крынак падпісаны: «Лукаш Дзекуць-Малей і выхаванцы нядзельнай школы, 1920-я – 1930-я гг.». Падчас сьвяткаваньня 130 угодкаў ад нараджэньнья Лукі Дзекуця-Малея у мінулым годзе ў Брэсьце я звярнула ўвагу на тое, што ў кнізе неадэкватна падпісаны здымак, на што сустрэлася з вострай рэакцыяй Уладзіміра Ляхоўскага з Менска, які даказваў, што Л. Дзекуць-Малей не выглядаў так у 1918 г., як на гэтым здымку. Паспорыла я з ім, але-ж арыгіналу я не мела, каб даказаць, што маю рацыю. Асталося, што я сабе прыдумала школу ў Крынках, і рацыя не мая. На руках не было арыгіналу, а Сьцяпан Пекун, які меў козыр у руках, ужо паглядаў на нас з неба. У выніку ў фундаментальнай кнізе «Евангельскія хрысціяне ў Беларусі: пяць стагоддзяў гісторыі 1517 – 2017» (Менск 2019) пад рэдакцыяй Уладзіміра Навіцкага, дзе таксама знайшлося месца для «крынкаўскага» здымка, падпісалі яго больш «дакладна»: «Нядзельная школа Брэсцкай царквы Евангелічных Хрысціян Баптыстаў 1920-ыя г.». Гартаючы кнігу 7 сьнежня на канферэнцыі ў Менску, думала: «хлусьня, паўтораная некалькі разоў, стаецца праўдай…», вось бы мець арыгінал, каб даказаць, што на самай справе усё гэта не мая выдумка. І раптам здымак з таго сьвету ў гэты ж дзень падкінуў сам Сьцяпан Пекун! Аказваецца Андрусь Унучак меў пры сабе, атрыманыя ад сям’і нябошчыка, арыгінальныя здымкі для перадачы ў архіў. Чакаючы  вячэру, я іх спакойна пераглядала, робячы новыя адкрыцьці, напрыклад на агульнавядомым (найбольш прадстаўнічым) здымку маладога Л. Дзекуця-Малея з 1920 г. ёсьць яго ўласнаручны дарчы надпіс Маланьні Алюшыкавай (Алюшычанцы), якая была настаўніцай у Гарадзенскай беларускай прытулковай школе. На адным са здымкаў з Брэста побач Л. Дзекуця-Малея сядзіць Максім Бурсевіч, дзеяч Беларускай Сялянска-работніцкай Грамады, які быў на 2 гады малодшы ад яго, паходзіў са Слонімшчыны і быў вернікам метадысцкай царквы.

Вяртаючыся да здымка беларускай школы ў Крынках з 1918 г., пакуль невядома хто на ім ёсьць, апрача Л. Дзекуця-Малея, які сядзіць першы з левай (з кнігай). Пасярэдзіне магчыма што сядзіць настаўнік Крынскай школы Аляксандр Парук, а побач з ім Уладзімір Шалешка. Гэта аднак мае домыслы.

Пры нагодзе варта згадаць, што беларуская школа ў Крынках існавала з чэрвеня 1916 г. У 1993 г. у «Czasopisie» (№ 6) Вячаслаў Харужы апублікаваў копію пратакола сходу жыхараў Крынак, якія 14 верасьня 1919 г. звярталіся да Беларускай Школьнай Рады ў Горадні, каб забяспечыць ім далейшае існаваньне беларускай школы. Сярод падпісантаў вядомыя крынкаўскія прозвішчы: Анісімовіч, Кішкель, Міклашэвіч, Шыгаловіч, Пратасэвіч, Чабан, Скроўба, Яновіч, Валошын, Грыбок, Шамрухевіч, Цітко. Відаць гэта таксама іхнія дзеці на здымку, якія ў сваёй школе гасьцілі камісара Беларускай Народнай Рэспублікі на акругу Крынкі-Лунна Луку Дзекуця-Малея (таксама старшыню Беларускай Школьнай Рады ў Гародні) і Уладзіміра Шалешку, які стаў сакратаром Беларускай Школьнай Рады.

Варта задаць пытаньне, ці не заслугай Л. Дзекуця-Малея былі беларускія школы на Беласточчыне і Гарадзеншчыне падчас нямецкай улады 1915-1919 г.г., якіх было больш за 40? Так мала вядома пра яго дзейнасьць падчас І сусьветнай вайны – як і калі апынуўся ў Гародні? У 1918 г., калі ўспыхнула Беларуская Народная Рэспубліка, невыпадкова ж стаў тут акруговым камісарам…

Здымак Крынскай школы быў выкананы вядомым беластоцкім фатографам Барысам (Берэлем) Лазьніцкім, пра што сьведчыць штамп на адвароце.

Лена Глагоўская

Пакінуць адказ

Ваш адрас электроннай пошты не будзе апублікаваны.

Календарыюм

Гадоў таму

  • ў красавіку

    980 – у 1044 г. пачаў княжаньне ў Полацку Усяслаў Брачыслававіч, званы Чарадзеем. Яго славутая дзейнасьць была апісана ў паэме „Слова аб паходзе Ігаравым”. 920 – у 1104 г. адбыўся вялікі паход кааліцыі князёў Кіеўскай Русі, арганізаваны Уладзімірам Манамахам на …ЧЫТАЦЬ ДАЛЕЙ / CZYTAJ DALEJ

Календарыюм / Kalendarium

Сёньня

  • (622) – 1402 г. – крыжацкі наезд на Гарадзеншчыну (таксама на частку Беласточчыны), аблога Гарадзенскага замку.
  • (70) – 22.04.1954 г. у Латвіі памёр Сяргей Сахараў (нар. 29.09.1880 г. у Полацку), беларускі фальклярыст і пэдагог, закончыў унівэрсытэт у Тарту (1911), узначальваў Беларускі аддзел Міністэрства асьветы Латвіі (1921-1925), у 1925-1932 гг. дырэктар Дзьвінскай Беларускай Гімназіі.

Новы нумар / Novy numer

Папярэднія нумары

Усе правы абаронены; 2024 Czasopis