Przypomniało mi się zdarzenie sprzed sześćdziesięciu lat, z roku bodajże 1965 lub 1966, gdy przeprowadzono reformę systemu oświaty w szkołach podstawowych. Wydłużono w nich okres nauki z siedmiu do ośmiu lat. Pierwszy rok był dobrowolny. Można było poprzestać na siódmej klasie lub pójść jeszcze do ósmej.
Mój ówczesny sąsiad Włodzimierz Tkaczuk (Władzio, zwany „Tylimonów” lub „Katiuszyn”) poprosił mnie, dzieciaka, który ledwo posiadł umiejętność czytania, o przeegzaminowanie go z przedmiotu historii. Zależało od tego, czy pójdzie do szkoły średniej, czy nadal ma uczęszczać do podstawówki.
Władzio dał mi do rąk podręcznik do historii dla klasy siódmej i poprosił o otworzenie go na dowolnej stronie, a następnie przeczytanie tytułu rozdziału. Wtedy wyrecytował go z pamięci wers po wersie. Potem kolejny otwarty przeze mnie i jeszcze jeden. Okazało się, że znał na pamięć cały podręcznik.

Jako „egzaminator” byłem pod wrażeniem, ale to on stwierdził, ze egzamin zdany i wypłacił mnie jako honorariom dwa ówczesne złote.
Kim był Władzio „Tylimonów”?
Urodził się 9 marca 1951 roku w Gregorowcach jako syn Tichona i Katarzyny Tkaczuk, najmłodszy z czwórki ich dzieci. To postać niezwykle barwna, której życie zapewne wypełniłoby scenariusz znakomitego filmu, ba, może dwóch, albo nawet serialu sensacyjnego. Był człowiek o niespożytej fantazji, kopalnia pomysłów, żartownych, dowcipnych, śmiesznych i niemiłych czasami. Często z pogranicza prawa, albo wręcz kryminalnych. Autor wielu psot i kawałów, o których w Gregorowcach wspominano latami i nadal się wspomina… Ostatni raz widziałem go w końcówce lat 70 XX wieku, kiedy na dobre zniknął z gregorowskiego krajobrazu. Podobno ożenił się i przeprowadził na Śląsk.
Od wielu lat intrygował mnie jego życiorys, inspirując do literackiego opracowania i opisania jego psot i żartów. Robiłem to sukcesywnie, ale to nadal temat nieprzebrany i niewyczerpany.

Władzio zakołatał do moich wspomnień jakoś szczególnie w końcówce 2023 roku. Chciałem go odszukać. Bardzo pomocny okazał się mieszkający obecnie w Zabrzu Aleksander Krot. Na moją prośbę rozpoczęliśmy poszukiwania. Początkowo robiliśmy to niezbyt wnikliwie, gdyż udało się ustalić jedynie to, że mieszkał w Będzinie, podobno się rozwiódł i była zona wyjechała na stałe do Niemiec, a dwaj synowie wydorośleli i się usamodzielnili. Nie wiedzieliśmy, że Władzio nadal żył Śląsku i tułał się jako bezdomny. Pewnie można go było wtedy znaleźć fizycznie, ale szukaliśmy mało skutecznie i w końcu zaprzestaliśmy.
Minął rok i znowu coś mnie tknęło w niepewności. Sprawdziłem internetowe bazy GROBONET i zadzwoniłem do Urzędu Stanu Cywilnego, gdzie jest przechowywana jego metryka urodzenia. Okazało się, że 19 marca 2025 roku jego ciało zostało znalezione w jakimś pustostanie i został pochowany w Będzinie. Miał 74 lata. Zmarł nagle. Być może nawet jakiś tydzień wcześniej lub więcej. Niewykluczone, że odszedł w dniu swoich urodzin (9 marca).
Wykonałem kilka telefonów do służb miejskich w Będzinie, by ustalić gdzie Władzio zostal pochowany. Alek Krot znowu okazał się nieoceniony. Udało mu się odszukać mogiłę Władzia na Będzińskim Cmentarzu Komunalnym i postawić symboliczne znicze od siebie i Gregorowiec. Został pochowany w kwaterze dla bezdomnych – Kwatera: 9A/7 rząd: 6 Miejsce:2. Na szczęście w grobie oznaczonym, a nie jako NN.
A ja wciąż wspominam niezwykle historie z Gregorowiec z udziałem Władzia, jego fantazyjne pomysły i żarty. Dużo tego. Staram się je zapisywać. Uznałem, że jedynie miejscowy język, czyli gwara, jaką posługują się jej mieszkańcy i posługiwał się Wołodia „Tylimonów”, w sposób właściwy odda ducha jego historii. Czytanie i zrozumienie tych opowieści w takim zapisie zapewne nie dla każdego będzie łatwe, więc w zamyśle mam też nagranie ich w wersji mówionej i umieszczenie na Youtube.
Korol Weliki
Lubyw Wołodia Saszkowoho Gienika. Nu pewno ne tak jak druha, ale czastowato jomu razny tainy perekazowaw. Może to tu͡lki tak wyhledało bo bat’kuws’ki chaty ich poboczno stojali. Naprotiw sebe po dwoch storonah hulici. To i najbiżij buło i może t͡uom.
Jak Wołodia siomu klasu pokonczyw, poklikaw s͡usida do sebe.
– U nas w szkoli uże kanikuły. Ne znaju czy p͡otum p͡oujty do wos’meji klasy w Malinnikach, czy może do zawod͡uwki do Biełostoku. Bo jak wyberus’ do zawod͡uwki, to można uże w͡os’mu odpustyty – każe.
– Pobacz czy ja czohos’ w t͡uj szkoli malinnickuj nauczywsia i daje Gienikowi w ruki kniżku do historii z s͡iomeji klasy.
– Jak um͡iju, to mohu uże do Bielostoka ity uczytys’.
– Ale jak ja pobaczu? – pytaje Gienik. – Ja ż historii ne w͡mieju, my szcze toho szczo tut napisane ne uczyliś.
– Prosto. Odkryj i proczytaj na hołos perszy skaz z kniżki.
Odrywaje Gienik kniżku. A tam storou͡nka – „Korol Kazimir Welki”.
I Wołodia naczynaje. Słowo w słowo z pameti c͡ieły opis powtoraje. Gienik prowiruje. Wsio prawilno, słowo w słowo.
W druh͡um mieści toże. C͡iełu kniżku prowiryli i okazałoś, szczo Wołodia na pamet’ c͡iełu historiju izuczyw. Nyjakiji oszybki ne zrobyw.
– Baczysz jak ja nauczywsia. P͡ujdu do szkoły w Biłostoci i p͡otum Korolom Welikim budu. Jak toj w kniżci opisany. To takaja moja taina…
I od wieresnia Wołodia naczaw uczͮytys’ w żeleznodorożnuj zawod͡uwci w Biełostoci. Ryhoru͡wskim zwyczajom. Bo tut połowyna seła to buli żeleznodorożniki wsielaki. Torowy, scepczyki, maszynisty, pomoczniki.
Światyj
Si͡lski d͡iety buli biedniakami. Nychto im hroszy ne dawaw. Ne buło takoho zwyczaju, „kieszonkowym” zwanoho. Czasom buwało, jak chryszczony pryjyżdżaw i zabuw konfietki chrestnikowy przywezty, to daw zo 2 złoty. Chresnik cieły tyżdeń chwaliwsia toju dwuzłotu͡wkoju wsim rowiesnikam. Jak najweliksze sokrowiszcze steruh tych hroszy. Nawet jak spaw, to pod poduszkoju trymaw.
Szto inszoho Wołodia. Nychto ne znaw sko͡ul, ale wo͡un zawsze m͡iw hroszy. Nyweliki, ale jak prychodyw do Wasiun’koweji ławoczki, to czasom c͡ieły kilohram konfietok kuplaw. P͡otum wydumowaw dla wioskoweji d͡itwari razny konkurencji. Prymirno zadumaw kaczanie. Peremużcia dostawaw w uznahorodu paru konfietok. C͡ieły p͡owden’ mohli hulaty, robyty tyji sztuczki z kaczanniem
Abo każe Zͮorżykowi Waniuszkinomu:
– Pobacz, tam na ławoczci sydyt Wania Mark͡uw. Pudyjdy nyspodiwano i zabery jomu szapku. Jak wozmesz, to chutko utykaj. Jak zrobisz toje, to piat’ konfietok t͡obi dam.
Podchodyt Zͮorżyk do Wani, cap nespodiwano szapku i w nohi. Wania zorwawsia i za Zorżykom byżyt.
A Wołodia zo s͡miechu aż po zemli kaczajetsia.
To Wania poniaw, szczo to joho sprawka. Zaworoczuje i do Wołodi. I jak szahonuw w szczoku, to aż toj nohami nakrywsia.
Wyjszło tak, szczo to Wołodia pokrywżany, to i Zͮorżykowi tych konfietok ne daw.
W Rryhoruwciach stroili świetlicu wioskowu. Na płoszczadku nawozyli pisku. Kopu weliku, zdawałoś że aż pod nebo wysoku. Tak d͡itiom zdawałoś, bo i ja tak jeji zapomentaw.
To Wołodia prydumaw, szczo m͡iscie dobre i wo͡un może tam Bohom buty.
Zobraw wioskowu d͡ietwaru. Z deset’ d͡ytiatok – prydyliw każdomu po dwie zołotuwki i kazaw molityś. Sam na t͡uju ku͡opu pysku wchodyw, na sam werszok i stawaw, ruki do neba podniosiaczy. Błohosławyw. A d͡itwara opłaczona na kol͡inach kruhom kupy stojała i hołosami molebielnymi zawodyła. Wołodia usmychawsia radosny, ubawleny.
Kazaw szczo w͡un Chrystos, i objawywsia.
Aż Kolka Wawrienuw, szczo żyw naprotiw str͡ojki, toje czudo ubaczyw i rozohnaw towpu. To ż to z Boha i cerkwi nasmiszka buła.
(protiah bude)
Eugeniusz (Gienik) Siemieniuk











