Pa prostu / Па-просту

Po pudlaśki / По-пудляські

  • Waśkowa spowed’ (1)

    Nadworie Styczeń sioho roku buw tepły i niemorozny. W Ryhoruwciach uże po tradycji bołoto, zemla rozmerzła. W miastowych czerewykach rozmemłeny kaluży preskokowaty treba, kob bołotom botiki ne barzo pobrudyty. Abo wody w ich ne nabraty. Peredom ide mużczyna pożyły, zhorbiany, pałkoju podperajetsia i ide czerez… ЧЫТАЦЬ ДАЛЕЙ / CZYTAJ DALEJ

RSS, Facebook i Telegram

Kaliś pisali

VIII oddział – Wiszera na Uralu

Z cyklu "Sołowki – wyspa tortur i śmierci" (Wspomnienia z katorgi sowieckiej, cz. 28)

W odległości 45 km od miasta Czerdyń, założonego ongiś przez książąt Stroganowych, w północnej części środkowego Uralu, na dopływie Kamy, Wiszerze, przy ujściu do niej rzeki Wiżajchy, został założony przez zastępcę oddziału eksploatacyjnego katorgi sołowieckiej Barkowa, VIII oddział katorgi. Tam srożąca się w ciągu 8 miesięcy zima miała prędzej dobijać głodnych i na wpół nagich więźniów.

Wobec niezwykle surowego klimatu na północ od Czerdynia stale zamieszkałej ludności nie ma i tylko koczownicze plemiona Wogułów czasami tu zaglądają wędrując z brzegów oceanu Lodowatego w dół po Wiszerze w celu zamiany skór zwierzęcych na niezbędne dla nich przedmioty domowego użytku. Jedyną drogą komunikacyjną jest tu wolna od lodów w ciągu dość krótkiego lata Wiszera, płynąca u podnóża gór Uralskich, pokrytych na zboczach cennymi gatunkami nigdy dotąd nie eksploatowanych lasów.

W celu wyzyskania tych olbrzymich bogactw leśnych plan piatiletki przewiduje budowę na Wiszerze fabryk celulozo-papierniczych. Ponieważ nikt dobrowolnie, wobec okropnych warunków atmosferycznych, jechać by tu nie chciał, podjęły się dostarczenia tam robocizny i wykwalifikowanych robotników – Sołowki.

Gdy już siedziałem ponad termin, otrzymałem smutną wiadomość o przywiezieniu do Kiemi skazanego na 3 lata mego młodszego brata. Udałem się do niego, lecz na widzenie otrzymałem tylko 15 minut. Oczywiście w ciągu tej ćwierci godziny nic nie mogliśmy sobie powiedzieć i tylko łzy cisnęły się do oczu, a pierwszym i ostatnim słowem naszym było: uciekamy.

Wróciłem do swego baraku, a brat następnego dnia (2 stycznia 1928 r.) wraz z 326 młodymi i najzdrowszymi więźniami został odesłany na Wiszerę.

Po 13-dniowej, w zamarzniętych wagonach towarowych, podróży partię więźniów – jak mi opowiadał – wyładowano na st. Usolje. Głodnym, brudnym, wyniszczonym, po jednodniowym wypoczynku, ogłoszono, że są naznaczeni do VIII oddz. Zazwyczaj GPU nie ogłasza więźniom dokąd mają być odstawieni, lecz 150 klm. droga przez nieprzebyte lasy i ewentualność ucieczek zmusiły administrację powiedzieć dokąd idą i zarządzić dodatkowe środki ochronne.

Koło 20 stycznia partia więźniów, zmniejszona o 9 osób, rozstrzelanych za próbę ucieczki, przybyła wreszcie na miejsce zesłania.

Przybyłą z Kiemi partię po 2-dniowym wypoczynku wysłano na prace leśne, przyczem inżynierów technicznych, a nawet część wykwalifikowanych robotników spośród więźniów wyznaczono do prac na miejscu w tartakach, mechanicznych majsterniach, odlewniach i innych warsztatach pracy.

Tereny eksploatacyjne w Czerdyniu odległe były o przeszło 30 km. Dzienny zaś przemarsz na roboty leśne wynosil 2-6 km. Za mieszkania służyły specjalnie zbudowane w lasach baraki, zamiast dachu i sufitu pokryte rzędem kolców i choiną, przysypaną ziemią. Baraki ogrzewane były glinianymi piecami. Szczególnie opłakany widok przedstawiały one na wiosnę w końcu maja i początkach czerwca. Ponieważ wówczas w dzień śnieg zaczynał topnieć, a deszcze padały często, przedstawiały istne bagno. Zmęczeni pracą, głodni i wycieńczeni więźniowie nie mieli wówczas ani kawałka suchego miejsca i musieli kłaść się na mokrych narach. 

Na pracę wypędzano więźniów o 4-ej godzinie z rana i z rzadka pracujący zdążyli wykonać „akord” do 8-ej godz. wieczorem, kiedy to udawano się do baraków na spoczynek. Najczęściej, szczególnie później, gdy więźniowie byli już dobrze wycieńczeni, trwało to do 11-ej w nocy.

Powodzenie w wypełnianiu „akordu” zależało od dzielnicy i jakości drzewostanu. Ponieważ wycinane lasy przeznaczone były całkowicie na eksport, żądano ścinania tylko zdrowych i dobrych pni. Strasznym biczem więźniów były niezdatne (fantne) drzewa, których „komisja” przyjąć nie chciała. Praca szła wówczas na marne, bo więzień musiał dać wyznaczoną ilość drzew dobrych.

Nie będę przytaczał faktów strasznej rozpaczy więźniów, gdy nie mogli znaleźć dobrego drzewa, gdyż zajęłoby to zbyt wiele miejsca. Przytoczę tylko jeden bardzo charakterystyczny wypadek: dwóch „lesorubów”, prawnik z zawodu Pikalow i wieśniak Żurawlow, czołgając się po śniegu cały dzień na brzuchach (przy szronie zazwyczaj więźniowie przypełzali do drzew, gdyż torowanie stecek było bardzo trudne), ścięłi wyznaczoną ilość i… komisja nie przyjęła. Płakali wówczas jak małe dzieci. A biada temu, kto nie zdąży wykonać wyznaczonej pracy! Represjom nie było końca. Więźnia, z czuwającym dozorcą, pozostawiano wówczas w lesie bez jedzenia, w celu wypełnienia akordu zeszłego dnia, a nad rankiem bez snu zmuszano wypełniać akord następnego dnia. Inne represje, to: oblewanie zimną wodą, stawianie na tzw. „stoiki” na mrozie  w samej bieliźnie, zmniejszanie racji żywnościowej i t. d. Przy tych warunkach tylko b. silne jednostki mogły przetrzymać zimę i zawsze co najmniej połowa nieszczęsnych ofiar pozostawała na zaśnieżonych mogiłach północy.

W ciągu zimy 1928-29 r. na robotach leśnych koło Czerdynia pracowało przeszło 3000 osób. Na wiosnę, pierwszymi trzema statkami, z tych trzech tysięcy przywieziono z powrotem do punktu koncentracyjnego około tysiąca kalek, „samorubów”, chorych na szkorbut, gruźlicę i odmrożonych, resztę pogrzebano w lasach Uralu przy zdobywaniu pracą więźniów pieniędzy na szpiegostwo i propagandę…

Okaleczeni i chorzy zapełnili wówczas wszystkie miejsca, jakie gdziekolwiek tylko były wolne, szpital i specjalnie na ich pomieszczenie przyszykowany dawny spichlerz, w którym ustawiono aż trzy piętra nar (prycz). Co się wówczas tu działo, trudno opisać, a najbardziej wybujała fantazja ludzka nie potrafi przedstawić sobie strasznego stanu, do jakiego doprowadziły prace leśne młode i do niedawne zdrowe ciała więźniów.

Wychudzeni, bladzi, bardziej podobni do szkieletów niż do żywych, bez rąk, bez nóg, z odkrytymi gnijącymi ranami, skurczonymi i czarnymi od szkorbutu nogami, ziejący z otworów ustnych zamiast zębów ranami, tłoczyli się ci nieszczęśliwcy w szpitalach, barakach i spichlerzu.

Wobec braku odpowiedniego personelu lekarskiego nikt chorych nie badał i o jakimkolwiek leczeniu nie mogło być mowy. Był tu tylko felczer Oficerow, który obsłużyc wszystkich nie mógł i dlatego funkcje lekarza powierzał przeważnie „sanitariuszom”, rekrutujących się przeważnie z tychże samych więźniów. Najbardziej zaniedbany był spichlerz. Oficerow zaglądał do niego najwyżej raz dziennie i dlatego śmiertelnośc tu była okropna. Dziennie umierało od 9–17 osób, a trupy leżały obok żywych chorych czasami po dwa dni. Często zdarzały się wypadki, że sanitariusz przez pomyłkę ciągnął za nogi i zrzucal na podłogę z 3-4 metrowej wysokości jeszcze żywych i słowa „ja jeszcze żywy” zastygały wówczas na ustach konającego.

W letnie słoneczne dni bardziej ludzcy sanitariusze wynosili niektórych chorych, inni zaś resztkami sił wypełzali na dziedziniec, by może po raz ostatni odetchnąć świeżym powietrzem, gdyż już po kilku dniach nary pokrywały się grubą warstwą krwi, ekskrementów, moczu ściekającego z górnych pięter na dolne, a chmury much unosiły się nad tym wszystkim, szerząc jeszcze większy brud i zarazę.

Wytrzymał tylko ten, kto miał zdrowie „ze stali” lub dzięki protekcji trafił do sekcji mającej jakąś lżejszą pracę i lepsze warunki egzystencji. 

Kiedy w czerwcu 1929 r. przyjechała komisja inspekcyjna z Moskwy na czele z wybitnym członkiem kolegium  O. G. P. U. Katanjanem i zobaczyła co tu się działo, rozeszły się pogłoski, że naczelnik VIII oddziału na Wiszerze Fiediakow zostanie pociągnięty do odpowiedzialności. Nie sprawdziło się to jednak, bo aczkolwiek Fiediakowa stąd usunięto, dostał on nominację do Kotłasu w celu uformowania tam nowego oddziału eksploatacji leśnych. Jakoż ku końcowi 1929 r. oddzial taki uformowano w m. Sotikamsku i liczył on 15.000 osób.

 (D. c. n.)

Franciszek Pietkiewicz

„Kurjer Wileński”, nr 44 (2286), 24 lutego 1932 r

Календарыюм

Гадоў таму

  • у лістападзе

    685 – у 1341 г. войскі Вялікага Княства Літоўскага акружылі крыжацкую цьвердзь Баербург і прыступілі да яе здабыцьця. Падчас атакі загінуў вялікі князь Гедымін. 210 – 4.11.1816 г. у мястэчку Кублічы каля Лепеля нар. Арцём Вярыга-Дарэўскі (пам. у ссылцы ў Сібіры …ЧЫТАЦЬ ДАЛЕЙ / CZYTAJ DALEJ

Новы нумар / Novy numer

Папярэднія нумары / Poprzednie numery

Усе правы абаронены; 2026 Czasopis
Social Media Auto Publish Powered By : XYZScripts.com