Pa prostu / Па-просту

Po pudlaśki / По-пудляські

  • Waśkowa spowed’ (1)

    Nadworie Styczeń sioho roku buw tepły i niemorozny. W Ryhoruwciach uże po tradycji bołoto, zemla rozmerzła. W miastowych czerewykach rozmemłeny kaluży preskokowaty treba, kob bołotom botiki ne barzo pobrudyty. Abo wody w ich ne nabraty. Peredom ide mużczyna pożyły, zhorbiany, pałkoju podperajetsia i ide czerez… ЧЫТАЦЬ ДАЛЕЙ / CZYTAJ DALEJ

RSS, Facebook i Telegram

Opowieści białowieskie

Ludzie Hitlera na łowach w Białowieży (4)

Białowieska cerkiew 1 września 1939 roku została zbombardowana przez niemieckie lotnictwo. Ówczesny proboszcz Klaudiusz Puszkarski podczas okupacji niemieckiej zaczął czynić starania w sprawie odbudowy poważnie uszkodzonej świątyni. Gdy ze starostwa otrzymał odpowiedź odmowną, w styczniu 1943 roku wysłał delegację do Berlina, do samego Hermanna Göringa. Delegaci włożyli na tę okazję zgrzebne ubrania lniane, na nogi zaś postoły (łapcie z łyka). Zezwolenia na odbudowę wprawdzie z Berlina nie przywieźli, ale ich wizyta nie była daremna, ponieważ gdy ks. Puszkarski powtórnie zwrócił się do starosty, otrzymał zgodę od razu. Wyświęcenie odbudowanej świątyni odbyło się w połowie października 1943 roku. 

Pobyty Göringa w Białowieży długo jeszcze po wojnie wspominali wozacy, którzy dowozili na swych saniach wysoko postawionych myśliwych na stanowiska łowieckie. Jeden z nich, nieżyjący już Michał Bajko z Zastawy, twierdził, że Göring był dość hojny, dawał wozakowi na piwo 10 zł. Mówił też, że hitlerowski dygnitarz jako jedyny z gości, podobnie jak prezydent Mościcki, nie losował stanowiska łowieckiego.

Leśniczy Jan Łapiński informował mnie, że Göringa podejmowano śniadaniem myśliwskim w uroczysku Pawilon, położonym przy tzw. Pacowskim Trybie (w latach trzydziestych nazywanym także Prezydencką Trybą). Nazwa tego uroczyska zachowała się do dzisiaj.

Po zakończeniu wojny Göring był sądzony przez Międzynarodowy Trybunał Wojskowy w Norymberdze. Cały czas uważał, że nie popełnił zbrodni wojennych. Został skazany na karę śmierci. Przed egzekucją popełnił samobójstwo, używając cyjanku, który miał ukryty w szklanej fiolce umieszczonej w fajce.

Heinrich Himmler

Heinrich Himmler, nazywany prawą ręka Hitlera, gościł w Białowieży tylko raz. Uczestniczył on w przedostatnim polowania reprezentacyjnym. Tydzień po nim polował jeszcze hrabia Galeazzo Ciano – włoski minister spraw zagranicznych. Prezydent Mościcki organizacją obu tych polowań już się nie zajmował, nie wziął też w nich udziału.

Szef policji III Rzeszy, według słów Jana Meysztowicza, przedstawiciela polskiego MSZ, wiele słyszał o urokach Puszczy Białowieskiej i bogactwie jej zwierzyny od polującego tutaj czterokrotnie Göringa. Sam zapragnął się przekonać o tym, wyrażając przed przedstawicielami RP w Berlinie chęć wzięcia udziału w polowaniu w Białowieży. 

Choć jego życzenie, przekazane przez polską ambasadę w Niemczech, przyjęto w Warszawie bez entuzjazmu, to oczywiście nie wypadało odmówić – była to przecież jedna z najważniejszych osób w III Rzeszy. Oficjalnie Himmlera do Polski zaprosił gen. Józef Kordian-Zamorski, komendant główny Policji Państwowej, który wiosną 1938 roku bawił wraz oficerami policji polskiej w Berlinie. Był to z jego strony tylko akt kurtuazji, niemający znaczenia politycznego.

Gen. Józef Kordian-Zamorski wita Heinricha Himmlera przybyłego na polowanie w Białowieży
Gen. Józef Kordian-Zamorski wita Heinricha Himmlera przybyłego na polowanie w Białowieży

Himmler przyjechał do Warszawy 18 lutego. Gościa powitano na dworcu przy udziale kompanii honorowej Szkoły Policji w Golędzinowie. Orkiestra odegrała hymn narodowy III Rzeszy. Obecny był także ambasador Niemiec w Polsce hrabia Hans von Moltke wraz z pracownikami ambasady.

Himmler złożył wizytę gen. Kordianowi-Zamorskiemu, a następnie wpisał się do księgi audiencjonalnej na Zamku Królewskim. W godzinach południowych szefa SS przyjmował w prezydium Rady Ministrów wicepremier Eugeniusz Kwiatkowski, zastępujący nieobecnego w Warszawie premiera gen. Felicjana Sławoja Składkowskiego. Po południu gen. Kordian-Zamorski podjął Himmlera i towarzyszące mu osoby śniadaniem. Następnie niemiecki gość złożył wizytę ministrowi spraw zagranicznych Józefowi Beckowi. Wieczorem ambasador Moltke wydał obiad, w którym wzięli udział Himmler, gen. Kordian-Zamorski oraz wyżsi oficerowie policji polskiej. 

Niedługo przed północą Himmler, w towarzystwie sporej liczby umundurowanych esesmanów, opuścił Warszawę, udając się pociągiem na polowanie do Białowieży.

Generał Kordian-Zamorski towarzyszył Himmlerowi także w Białowieży. Z ramienia MSZ szefowi niemieckiej policji asystował radca Adam Kurnatowski, który jednak musiał nieoczekiwanie opuścić gościa, gdyż zmarł mu ojciec. Honory gospodarza terenu pełnił inż. Karol Nejman – dyrektor Dyrekcji Lasów Państwowych w Białowieży.

Do Białowieży Himmler przybył 19 lutego wczesnym ranem. Polowanie rozpoczęło się już o ósmej rano na terenie nadleśnictwa Hajnówka. Prócz Himmlera, Kordiana-Zamorskiego i Kurnatowskiego, wzięli w nim udział także: minister pracy i opieki społecznej Marian Zyndram-Kościałkowski, gen. Kazimierz Schally, radca Stefan Lubomirski z ambasady polskiej w Berlinie, łowczy Rzeszy Ulrich Scherping (podczas okupacji niemieckiej powróci do Białowieży w charakterze nadłowczego – kierownika państwowego obszaru łowieckiego) oraz inne osoby.

Ze wspomnień Meysztowicza wynika, że polowanie przebiegało planowo i było udane pod każdym względem. W Białowieży miano już w tym zakresie bogate doświadczenie. Jednak uwadze myśliwych nie uszło, że w nagance wystąpili wprawdzie jak zwykle okoliczni chłopi, ale spod ich kożuchów wyglądały… czarne buty wojskowego typu i granatowe spodnie. 

Pierwszego dnia polowania zabito 27 dzików, spośród których trzy ustrzelił szef policji III Rzeszy.

W drugim dniu łowów (20 lutego) myśliwych powitała piękna, mroźna pogoda. Polowanie rozpoczęło się około ósmej rano, tym razem na terenie nadleśnictwa Czoło. Grono myśliwych powiększył przybyły do Białowieży w godzinach popołudniowych ambasador von Moltke. Zdążył on jeszcze wziąć udział w ostatnim pędzeniu zwierzyny. Drugiego dnia ustrzelono 20 dzików i lisa. Dwa dziki zabił Himmler.

Po spożyciu późnym popołudniem obiadu, myśliwi o dziewiątej wieczór wyszli na dziedziniec przed pałacem Prezydenta RP, na którym odbył się tradycyjny rozkład zwierzyny. Przy dźwiękach pieśni myśliwskiej „Na śmierć dzika”, odegranej na trąbkach przez straż łowiecką, obejrzeli trofea i pogratulowali sobie wzajemnie sukcesów myśliwskich.

Jeszcze tego samego dnia, około północy Himmler w towarzystwie gen. Kordiana-Zamorskiego, inż. Karola Nejmana i grupy oficerów SS zwiedził muzeum przyrodnicze Parku Narodowego. Gości oprowadzał znający język niemiecki leśniczy Roman Jasiński. Wizytę tę zapamiętał on jako dość przykrą ze względu na przytłaczającą sztywność Himmlera, człowieka o zimnych, martwych oczach i twarzy bez wyrazu, a także sprawiających niemiłe wrażenie oficerów SS, wpatrzonych w swego pana, gotowych na każde jego skinienie.

Trzeciego dnia polowania (21 lutego) myśliwi udali się o dziewiątej rano na teren nadleśnictwa Gródek. Polowanie trwało krótko, tylko do południa. Rezultat tym razem był słabszy, niemniej zdołano ustrzelić 10 dzików i  rysia. 

Trwające trzy dni polowanie w Puszczy Białowieskiej, prowadzone przez inspektora łowiectwa Maksymiliana Doubrawskiego z białowieskiej Dyrekcji Lasów Państwowych, zakończyło się ogólnym rezultatem 57 dzików oraz po jednym rysiu i lisie.

Szef SS wraz pozostałymi uczestnikami polowania wyjechał z Białowieży o wpół do drugiej, żegnany na dworcu przez przedstawicieli miejscowych władz, dyrektora Nejmana i inne osoby. W godzinach wieczornych Himmler, pełen wrażeń myśliwskich, opuścił Polskę, udając się wraz ze swą świtą do Berlina.

Z tą wizytą wiąże się jeden smakowity fakt, który leśniczy Jasiński utrwalił w swych książkach „Pieśń Puszczy” (1972) i „Wrzesień pod Alpami” (1974). Niemieccy oficerowie zaskoczeni bogatym zestawem wędlin, które można było kupić w bufecie kasyna, mieszczącego się w budynku zajmowanym obecnie przez Ośrodek Edukacji Przyrodniczej BPN, zapytali leśniczego, czy to jest tylko na pokaz. Leśniczy zaprowadził wówczas oficerów do pierwszego lepszego sklepu rzeźniczego w Białowieży (prawdopodobnie był to sklep Józefa Drążka). Oszołomieni wyborem towaru, wykupili oni prawie cały jego zapas, ku ogromnej radości rzeźnika. Nazajutrz wczesnym rankiem, przed odjazdem specjalnego pociągu, widziano ich, jak chyłkiem, w obawie przed okiem szefa, przemykali do wagonów z pakunkami z wędliną i kiełbasami. Fotografował to wszystko z ukrycia Jakub Szapiro, białostocki dziennikarz wydawanego w Krakowie „Ilustrowanego Kuryera Codziennego”. Niestety, artykuł ze zdjęciami został zablokowany przez cenzurę.

Cd. w nast. numerze

Piotr Bajko

Календарыюм

Гадоў таму

  • у лістападзе

    685 – у 1341 г. войскі Вялікага Княства Літоўскага акружылі крыжацкую цьвердзь Баербург і прыступілі да яе здабыцьця. Падчас атакі загінуў вялікі князь Гедымін. 210 – 4.11.1816 г. у мястэчку Кублічы каля Лепеля нар. Арцём Вярыга-Дарэўскі (пам. у ссылцы ў Сібіры …ЧЫТАЦЬ ДАЛЕЙ / CZYTAJ DALEJ

Новы нумар / Novy numer

Папярэднія нумары / Poprzednie numery

Усе правы абаронены; 2026 Czasopis
Social Media Auto Publish Powered By : XYZScripts.com