Фестываль Абуджаных «Тутака» з кожным новым выпускам імкнецца прыцягнуць новых удзельнікаў і прапанаваць ім нешта новае, свежае і ўнікальнае – тое, чаго яны не знойдуць у праграмах іншых мерапрыемстваў, якія праводзяцца ў рэгіёне ці ў Польшчы і арыентаваны на беларусаў. Але, будзем шчырымі, гэта мерапрыемства ў цяперашні час ахоплівае і арыентавана ў першую чаргу на беларусаў з дыяспары (апошняй хвалі). Беларуская меншасць у Беласточчыне, або польская супольнасць (тыя, хто падтрымлівае беларускую справу ці проста любіць ды цэніць беларускую культуру), не знаходзіць свайго месца на фестывалі ў такой ступені, як яго папярэднік, «Басовішчы». Сёлетні выпуск фестывалю, што прайшоў 16–19 ліпеня, гэта быў першы ў гісторыі выпуск з платнымі квіткамі, што, несумненна, спрыяла меншай наведвальнасці. Уcё вызначыць бліжэйшая будучыня, а таксама кірунак развіцця фестывалю.
– Я прыехаў сюды сёння выключна дзеля гурта РІМА, і менавіта выступ хлопцаў прыцягнуў мяне купіць квіток на сёлетні фэст Тутака. Лічу, што цана неадэкватная таму, што прапануюць арганізатары ў гэтым годзе. Гэта словы прадстаўніка беларускай меншасці, якому крыху за сорак, з якім я пазнаёміўся ў першы дзень фестывалю. Ён тусаваўся паміж намётамі «Талака» і «Ведака», шукаючы месца, дзе б спыніцца падчас пятнічнага фестывалю і запоўніць час да галоўнай падзеі вечара: канцэрта гарадоцкага рок-гурта «РІМА», які пасля многіх гадоў вярнуўся на пляцоўку, дзе пачалася іх прыгода з галоўнай сцэнай. Гэта быў голас не толькі тых, хто прыйшоў у пятніцу паслухаць выступ гурта РІМА каля Барыка. Лёгка заўважыць, што фестываль «Тутака» становіцца мерапрыемствам, арыентаваным у першую чаргу на дыяспару, а мясцовая супольнасць недастаткова зацікаўлена ў тым, каб паўнавартасна ўдзельнічаць і ствараць свае ўласныя мерапрыемствы.
У пятніцу падзей, якая прыцягнула ўвагу публікі, несумненна, стала панэльная дыскусія «Круглы стол у Польшчы ў 1989 годзе: ці магчымы такі сцэнар у Беларусі?», якая адбылася на сцэне Тутака, дзе Яўген Вапа, Алег Латышонак, Марыюш Машкевіч (былы пасол Польшчы ў Беларусі) разам з прадстаўнікамі дыяспары Арцёмам Бруханам, Станіславай Гліннік і Паўлам Латушкам падчас магутнай і палемічнай размовы задаваліся пытаннем, ці можа сцэнар Круглага стала ў нейкі момант з’явіцца ў Беларусі і што дзля гэтага мусіць адбыцца. На меншай сцэне «Ведака» цікавасць таксама выклікала дыскусія «Ад адаптацыі да супольнасці: беларусы ў Польшчы». Разам з Андрэем Ягоравым, Аляксандрам Кныровічам, Паўлам Станкевічам, Раманам Шчэрбавым, Палінай Бродзік і Аляксеем Дзікавіцкім усе прысутныя маглі паўдзельнічаць і падзяліцца сваім вопытам адаптацыі.

Пятнічны вечар пачаўся з канцэрта гурта «РІМА», які зноў аб’яднаўся ў мінулым годзе з нагоды свайго 25-годдзя і выступіў у Гарадоцкім цэнтры культуры, а затым выступіў у Гайнаўцы на канцэрце «Музыка без агаворак». У ліпеньскі вечар яны вярнуліся ў Барык. Гэта быў не канцэрт, заснаваны на настальгіі і мінулым часе; музыка, якую выконваў гурт у той вечар, усё яшчэ свежая і неверагодна магутная. Іхнія кампазіцыі дагэтуль маюць неўтаймоўную сілу – хоць яны былі напісаны добрых дваццаць гадоў таму, іх словы выклікаюць жаданне падпяваць разам з Андрэем Паплаўскім.
Другой артысткай, якая выступіла ў той вечар, была спявачка Анастасія Рыдлеўская, выступленне якой было з іншай энергетыкай. Анастасся прадставіла публіцы нешта сярэдняе паміж канцэртам-перформансам і візуальным мастацтвам. Рыдлеўская спалучае ў сваёй музыцы цёмны поп з экспрэсіўнай электронікай, але таксама знаходзіць месца для фальклору, які яна ўнікальна трансфармуе і надае яму новую якасць. Тэксты песень, якія яна стварае, маюць моцную глыбіню і новую экспрэсію.
Суботні дзень, безумоўна, належаў лідарцы дэмакратычных сіл Беларусі Святлане Ціханоўскай, якая пасля гадавога перапынку (у тым годзе на фестывалі прысутнічаў яе муж Сяргей) наведала фестываль, каб сустрэцца з беларусамі ў менш фармальнай абстаноўцы, адказаць на іх пытанні, наведаць кірмаш экспанентаў і азнаёміцца з іх прадукцыяй. Яе суправаджалі польскія палітыкі, у тым ліку сенатар Рэспублікі Польшча Гжэгаж Схетына і дэпутат Сейма Рэспублікі Польшча Аліцыя Лэпкоўская-Гола
– «Тутака – гэта добры час для сустрэчы з беларусамі, можа, не для таго, каб пазнаёміцца адзін з адным, а каб паглядзець, што новага вынайшлі і стварылі нашы людзі за апошні год, і як гэта развівалася. Польскія палітыкі таксама прыязджаюць у Тутаку, каб падтрымаць нашу беларускую ініцыятыву, і ў нашых, беларускіх, інтарэсах таксама прыязджаць сюды, каб падтрымаць беларускія праекты ў гэтыя няпростыя часы…» – пракаментавала Ціханоўская.
Варта таксама адзначыць, што ў суботу на сцэне «Тутака» адбылася важная дыскусія пра будучыню Беларусі: «Хто аб’яднае беларусаў: эфектыўны менеджар, маральны аўтарытэт ці хтосьці іншы?». Удзельнікамі былі Павел Севярынец, Максім Знак, Паліна Прысмакова, Андрэй Вардамацкі, Дзяніс Кучынскі, Анаіс Марын і Аляксей Дзікавіцкі. Падчас гэтай дыскусіі гледачы разважалі пра тое, хто можа стаць лідарам у бліжэйшай будучыні і якімі якасцямі ён павінен валодаць. «Тутака» штогод становіцца міждысцыплінарным фестывалем, таму сёлетні фестываль не мог абысціся без кінапаказаў. На сцэне Тутака госці маглі наведаць паказ фільма «Пад шэрым небам» і сесію пытанняў і адказаў пасля паказу з рэжысёрам Марай Тамковіч.
«Каса на камені» адбылася не ў рамках клуба рэканструктараў, а з яго ўдзельнікамі. Кацярына Ваданосава, Васіль Калач і Алесь Кіркевіч распавялі сабранай публіцы пра розныя погляды на гісторыю і даследавалі адрозненні паміж мужчынамі і жанчынамі. А для тых, хто любіць больш старамодныя заняткі, намёт «Талака» прапанаваў сустрэчу барда з Максімам Знакам.
У суботу ўвечары на сцэне «Тамака» выступілі тры разнастайныя, але энергічныя артысты. Чорнаброва, дуэт загадкавых фігур, Паліна і Кейн, ствараюць музыку, якая спалучае электроніку і хіп-хоп. Тут шмат цяжкіх рытмаў, але можна пачуць таксама электрагітару і нават трубу. Выступ быў цяжкім, фемінісцкім, экспрэсіўным, а часам і адкрыта вульгарным, з пастаянным перапляценнем беларускай мовы з польскай і англійскай. Другім артыстам, які выйшаў на сцэну «Тамака» ў той вечар пад апладысменты публікі, быў беларускі рэпер Vinsent. Раней ён выступаў у Барыку шмат гадоў таму ў рамках фестывалю «Басовішча». У той вечар ён быў у выдатнай форме.

Канцэрты гурта «Дзецюкі» заўсёды напоўнены неўтаймаванай энергіяй, прыцягваючы натоўпы прыхільнікаў на сцэну. Менавіта падчас выступу гродзенскіх музыкаў была зафіксавана найбольшая колькасць гледачоў, як на сцэне, так і на самім фестывалі. І ў той вечар гледачы са сцэны маглі чуць, крычаць і весяліцца разам з Алесем, Уладзіславам Бернатам і астатнімі ўдзельнікамі гурта пад такія панк-хіты, як «Мужыцкая праўда», «Сумнае рэгі», «Трымайся, браце!» (Bella Ciao), «Тадэвуш Касцюшка», «Чорны хлеб і гарбата» ці «Нашыя танкі».
На сцэне «Тутака» адбылася цікавая размова, галоўнай тэмай якой стала «Беларуская кніга: без дому ці без межаў?», у якой удзельнічалі Ілона Карпюк, Анатоль Вап, Валянціна Барбара Андрэева, Максім Знак і Яраслаў Іванюк. Яны абмеркавалі бягучы стан беларускіх кніг і тое, як нядаўна змяніўся рынак выдавецкай справы ў свеце, яго будучыню і стан спраў для беларускіх чытачоў. Прапанова, прадстаўленая Беларускім культурным цэнтрам у Беластоку, была абмежаванай, калі не беднай. Тым часам на сцэне «Ведака» гледачы мелі магчымасць наведаць прэзентацыю кнігі Паўла Севярынца «Беларусь – гэта святое» і пачуць пра турэмны вопыт палітыка і пісьменніка.
Паказана была серыя кароткаметражных фільмаў і лекцый «Хто ты? | Хто ты гэткі?» пра гісторыю, культуру і сучаснае жыццё беларусаў Падляшша, падрыхтаванай фондам «Тутака»
Астатняя публіка насамрэч чакала выступленняў «:B:N: Biaz Nazvy». У гэтым годзе яны адзначаюць сваё 25-годдзе, і падчас нядзельнага канцэрта далі сваім прыхільнікам магчымасць пакаштаваць тое, што яны пачуюць падчас свайго юбілейнага тура па буйных польскіх гарадах. Увечары прагучалі такія незабыўныя хіты, як «Žyvie rock-n-roll» і «Мой Герой».

Фіналам сёлетняга фестывалю «Тутака» стаў выступ гурта «Разбітае Сэрца Пацана». Разам з вострымі сацыяльнымі тэмамі і «трасянкай», блізкай сэрцам многіх беларусаў, яны прымушаюць людзей атрымліваць асалоду ад іх песень і падпяваць.
На стэндзе Беларускага культурнага цэнтра ў Беластоку на працягу двух фестывальных дзён можна было сустрэцца і абмяняцца некалькімі словамі, сярод іншых, з Анатолем Вапам, Ілонай Карпюк, Лявонам Тарасевічам і Юркам Асеннікам, былым лідарам Zero – 85»:
– Я б не змешваў гэтыя дзве падзеі. Басовішча, а Тутака – гэта Тутака. Басовішча было натуральнай рэакцыяй маладога пакалення, створанай моладдзю, але цяпер у нас больш партэраў, чым гледачоў. Гэта знак часу і камерцыялізацыі… Тут занадта шмат палітыкі і палітыкаў.
Нарэшце, Павел Станкевіч, прэзідэнт фонду Тутака, пракаментаваў свой фестываль:
– Я не ведаю, ці змяняецца фестываль; ён проста развіваецца, і гэта натуральны працэс, які мы не хацелі б спыняць. Безумоўна, хочам, каб фестываль «Тутака» успрымаўся як сацыяльны фестываль, фестываль сяброўства і сустрэч. Культура гэта інструмент, які дазваляе нам перадаць нашу ідэнтычнасць у бяспечнай капсуле будучым пакаленням. Тут, на фестывалі, мы моцна хочам прадэманстраваць гэта ў прыемнай атмасферы, у атачэнні прыгожай прыроды, дзе мы можам запаліць вогнішча і заспяваць знаёмыя песні.
Тэкст і фота Міхала Іванюка











