
Fatagrafija z archiwa„Tutaj. W Krynkach i okolicy”
Lipińskaho chacieli abwinawacić jaszcze za toje, szto jak kamandant pastarunku milicji ŭzwodziŭ u zman ludziej ŭ Krynkach. 29 lipca 1948 r. – nidoŭho pierad tym, jak zastreliŭ jon swajho milicjanta – adzin z sałdataŭ z tutejszaj pahranicznaj strażnicy zameldawaŭ na UB u Biełastoku, szto toj puskaje ŭ narod plotki pra toje, szto chutko ludziej ŭ wioskach buduć zahaniać u kałchozy.
Usie bajalisa, szto znoŭ budzie wajna, na jakuju tak czakali resztki „akoŭcaŭ”. Ich tedy, praŭda, uże razbili i tamu napadaŭ na nowuju właść, a pry tym krażaŭ, było miensz. Ale czas byŭ jaszcze nispakojny. Kali znoŭ, bo nie pierszy raz, ludzi paczuli, szto maje być wajna, pawieryli ŭ heto. U Krynkach z pierepałachu ŭ spułdzielniach paraskuplali ŭsiu muku, cukiar i naftu.
Lipińskaho padazrawali, szto heto jon rabiŭ wrogą propagandę. U sprawie dapytwali żonku kamandanta strażnicy i hminnaho sakratara partii. Jany aboje byli ŭ gaspodzie Ciuńczyka ŭ Krynkach, kali Lipiński, wypiŭszy piwo, hawaryŭ im, szto baicca kałchozaŭ. Bo jak skażuć jamu agitawać mużykoŭ, to napeŭno jaho zastrelać. Tamu, skazaŭ, raniej ŭciacze da lesu, a broń się znajdzie.
Ale Lipińskaho sudzili tolko za toje, szto śmiartelno padstreliŭ milicjanta. 5 października 1948 r. akt abwinawaczannia byŭ pieradadzieny ŭ Wajskowy Rajonny Sud u Biełastoku. Sudowuju sprawu zrabili pakaznoj. Byłoho krynskaho kamandanta sudzili 27 października ŭ Wajawodzkaj Kamendzie M.O. u Biełastoku pa toje, kab dawiedałaso pra heto jak najbolsz milicjantaŭ.
Na sprawu pazwanych było kala dziesiaci świedkaŭ. Byli heto miż inszym szafior i kanduktar, żonka Lipińskaho (nie stawiłasa) i troch milicjantaŭ z pastarunku ŭ Krynkach, dzie nowym kamandnatam nastaŭ plutanowy Mieczysłaŭ Kubiak. Jaho toża jak świedka chacieła pazwać adwakatka, jakuju naniała żonka abwinawaczanaho. Pa toje, kab dakazać, szto jaje mużyk – psychiczna chwory i nie dapuścić da jaho pakarannia. Sud nie zhadziŭso, bo było za mało czasu, kab pazwać jaszcze hetaho świedka.
Sprawa doŭżyłasa sześć hadzin. Prakuratar damahaŭso kary śmierci. Adwakatka prasiła pamianiać paragraf i prysudzić łagodny wymiar kary. Jaszcze ŭ toj sam dzień suddzia abwieściŭ wyrak – 15 let ciurmy.
Lipiński padaŭ na apelacju. Dakazwaŭ, szto streliŭ nie naŭmysno. Damahaŭso, kab ahledziaŭ jaho dochtar. U apelacji napisaŭ, szto kali chotści jaho znierwuje, jon tedy niczoho nie pomnić, paczynaje ceły dryżeć i warjacieje, dostaje szału.
21 grudnia 1948 r. Wiarchoŭny Wajskowy Sud u Warszawie apelacju adkinuŭ i raniejszy prysud zaćwierdziŭ. Lipińskaho z Biełastoka adprawili ŭ ciurmu ŭ Barczewie pad Olsztynam. Jaho żonka, jakaja wyjechala z Krynak i żyła ŭ Prostkach kala Ełku, u pałowie czerwca 1949 r. napisała praszennie da prezydenta Bieruta, damahajuczysa zniesienia wyroku. Dakazwała, szto z małym dzieciam znajszłasa ŭ krytycznaj sytuacji i chocza jaho wychować w duchu socjalistycznym. Napisała jaszcze, szto jaje mużyk u 1944 r. wajawaŭ z bandami, jakija wystupali prociŭ ułaści i dwa razy byŭ padstrelany. A jaho baćka zhinuŭ z ruk UPA.
25 lipca 1949 r. praszennie razhledziaŭ Wajskowy Rajonny Sud u Biełastoku i raszyŭ, szto oskarżony na łaskę nie zasługuje.
U marcy 1952 r. żonka znoŭ prasiła Bieruta, kab darawaŭ resztu kary mużyku. Paŭ roku paźniej z takim prasznniem zwiarnułasa jaszcze jaho maci, jakaja mieła tedy siemsiat let i żyła pad Wrocławam. Prasiła jana o powrót syna na łono budujacych socjalizm w Polsce.
Usio nadaremno. Tolko 9 kwietnia 1953 r. Lipinskaho abniała amnestia i wyrak tedy skaracili jamu da dziesiaci let. Paŭ roku paźniej abwiaściŭ jon u ciurmie haładoŭku i dawiałoso jaho sztuczna karmić. U 1954 r. pieraniaśli jaho da Iławy.
U lutym 1955 r. maci zwiarnułasa z praszenniem na hety raz da Centralnaha Kamiteta PZPR i asobna jaszcze da marszała Rakasoŭskaho, Rady Państwa i Wiarchoŭnaho Wajskowaho Prakuratara. Napisała, szto stała niamohłaj i pierad śmierciaj chaciełaby jaszcze zabaczyć syna (karu tedy adbywaŭ jon u szachcie ŭ Bytomie). Adzinaho. Naradziła jana jaszcze piacioch, ale tyja zhinuli zamordowani w czasie okupacji niemieckiej z rąk band ukraińskich (na Wałyni).
Na hety raz dapamahło. Lipińskaho 5 maja 1955 r. wypuścili z ciurmy daterminowo z wyprabawalnym terminam da 6 sierpnia 1958 roku. Prasiedziaŭ prawia siem let. Pajechaŭ żyć da żonki i daczki ŭ Prostkach.
Na asnowi sprawy sygn. IPN Bi 212/2330
(dalej budzia)
Jurak Chmialeŭski











