Pa prostu / Па-просту

Po pudlaśki / По-пудляські

  • Waśkowa spowed’ (1)

    Nadworie Styczeń sioho roku buw tepły i niemorozny. W Ryhoruwciach uże po tradycji bołoto, zemla rozmerzła. W miastowych czerewykach rozmemłeny kaluży preskokowaty treba, kob bołotom botiki ne barzo pobrudyty. Abo wody w ich ne nabraty. Peredom ide mużczyna pożyły, zhorbiany, pałkoju podperajetsia i ide czerez… ЧЫТАЦЬ ДАЛЕЙ / CZYTAJ DALEJ

RSS, Facebook i Telegram

Спектакль

Бежанцы lost in translation

П’еса «Бежанства 1915», пастаўленая калектывам BY Teatr паводле кнігі Анеты Прымакі-Анішк, пакінула ў мяне кранальныя ўражанні, але і крыху пытанняў. Ацаніўшы эфектную акцёрскую гульню квартэта ў складзе Марыі Чыквін, Андрэя Новіка, Дар’і Новік і Алекса Сапрыкіна, а таксама драматургію п’есы, я з недахопам успрыняў сцэнар, які, верагодна, імкнуўся дасягнуць больш чым было магчыма.

Пастаноўка ў рэжысуры Андрэя Новіка і драматызаваная Раманам Паўлоўскім-Фельбергам, павінна была выклікаць памяць пра драматычны перыяд эвакуацыі жыхароў Беласточчыны ў 1915 годзе, калі насельніцтва было гвалтоўна вымушана ўцякаць углыб Расіі царскімі ўладамі. Творцы выкарысталі чатыры мовы – польскую, беларускую, рускую і падляшскаю гаворку, – а таксама асабісты вопыт сучасных уцекачоў з Беларусі, якія перажылі міграцыю і выгнанне, каб звязаць гэта з прызабытым эпізодам гісторыі.

Сцэна са спектакля Фота Цэнтра беларускай культуры ў Беластоку
Сцэна са спектакля
Фота Цэнтра беларускай культуры ў Беластоку

На жаль, сам пасыл быў не да канца зразумелым і нялёгкім для разумення. З першых хвілін мне было цяжка вызначыць, пра каго насамрэч ідзе апавяданне: ці гэта бежанства 1915 года, нейкія мігранты ці, магчыма, сібірскія выгнаннікі – і з кожнай сцэнай гэтае пачуццё блытаніны паглыблялася. Змешванне моў, хоць у тэорыі і мела на мэце перадаць мультыкультуралізм і складанасць перажыванняў, на практыцы часам было хаатычным, а польскія субтытры не заўсёды паспявалі за тым, што адбывалася на сцэне. Галасы акцёраў праходзілі не толькі праз персанажаў рэпартажу, але і чуліся паміж апавяданнямі. Для таго, хто не знаёмы з бежанствам або яго шматслаёвым кантэкстам, пасыл заставаўся размытым. Той факт, што п’еса задумвалася як «падарожжа ў часе і эмоцыях», як сцвярджаецца ў інфармацыйнных матэрыялах, не ператвараўся ў выразнае апавяданне, а хутчэй у набор эмацыйных уражанняў, якія было цяжка сплесці ў лагічную гісторыю.

Словы «мы едзем у Расію» і ў канцы «мы вяртаемся ў Польшчу» гучаць крыху незразумела і не пераканаўча. Галасы, якія ўплятаюць вядомы рэпартаж Анеты Прымакі-Анішк, перагукаюцца ў першую чаргу з гісторыямі тых, хто выжыў. У 1997 годзе мне выпаў гонар запісваць гісторыі жывучых яшчэ сведкаў. Тыя, з кім я сустракаўся, памяталі бежанства з дзіцячай перспектывы. Гэтыя дзеці не былі эвакуяваныя ў Расію, таму што яны там нарадзіліся. Яны не вярнуліся ў Польшчу, таму што ў большасці сваёй не размаўлялі па-польску ды й не ведалі Польшчы. Сам памер кнігі, якая стварыла грамадскі міф для некалькіх мільёнаў чалавек – нашчадкаў бежанскага зыходу, – усталяваў надзвычай высокую планку для стваральнікаў гэтай тэатральнай пастаноўкі.

У мяне склалася ўражанне, што стваральнікі, хоць, несумненна, і былі чулымі і адданымі сваёй справе, не цалкам разгледзелі пытанне таго, як данесці гэтую гісторыю да гледачоў па-за межамі ўласнага досведу. Спектакль узнік у значнай ступені з асабістага досведу беларускіх мастакоў, звязанага з міграцыяй і стратай радзімы, а таксама з асновы культуры меншасцей у Польшчы. Гэты досвед, несумненна, мае каштоўнасць і слушнасць, але гледач, не ведаючы кантэксту, мог не адчуць мяжы паміж гісторыяй і асабістай метафорай. У выніку спектакль, задуманы як даніна памяці і спроба даць голас забытым, часам губляецца ў сімвалах і моўных калажах, замест таго, каб весці гледача з пункта А ў пункт Б у свеце, які мае апавядальны і эмацыйны сэнс.

 «Бежанцы 1915» рэжысёра Андрэя Новіка ўпершыню былі прадстаўлены мінулай восенню ў Беластоцкім музеі Сібіры ў рамках «Ночы расстраляных паэтаў». Цяжка П’еса ўзнікла з патрэбы памяці і, несумненна, з сапраўднай чуласці стваральнікаў. Праблема, аднак, у тым, што добрыя намеры не могуць да канца замяніць ясны сюжэт.

Гісторыя Бежанства – драматычная, канкрэтная і ўсё яшчэ недастаткова прадстаўленая ў агульнай свядомасці – патрабуе альбо магутнага, рухаючага наратыву, альбо свядомага парушэння формы з выразным інтэрпрэтацыйным ключом. Магчыма, гэтаму грандыёзнаму наратыву спачатку трэба ўкараніцца ў рамане або мастацкім фільме з адчувальнымі персанажамі, праз якіх мы прасочваем гісторыю ўсяго рэгіёна. Інтымная драма на сцэне пакідае жадаць лепшага. У выніку гледач не ўпэўнены, ці ўдзельнічае ў гісторыі пра 1915 год, ці ў сучасным вопыце выгнання, ці ў метафарычным плачы пра выкараненне. Аднак больш за ўсё мне крыху не хапала сустрэчы з рэальным чалавекам – твару бежанца, яго нашчадка, яго канкрэтнага лёсу. Замест гэтага я атрымаў эстэтычны калаж эмоцый, які часам праўда быў вельмі кранальным, але не змог стварыць чаканага мною адчування функцыянавання вялікага міфа. Тым не менш, тэма, якую яны даследавалі, сапраўды заслугоўвае большага, чым проста ўражання – яна заслугоўвае гісторыі, якая дазваляе нам зразумець, не толькі адчуць, якая будзе далей будаваць нешта ўнутры нас.

Тамаш Суліма

Календарыюм

Гадоў таму

  • у лістападзе

    685 – у 1341 г. войскі Вялікага Княства Літоўскага акружылі крыжацкую цьвердзь Баербург і прыступілі да яе здабыцьця. Падчас атакі загінуў вялікі князь Гедымін. 210 – 4.11.1816 г. у мястэчку Кублічы каля Лепеля нар. Арцём Вярыга-Дарэўскі (пам. у ссылцы ў Сібіры …ЧЫТАЦЬ ДАЛЕЙ / CZYTAJ DALEJ

Новы нумар / Novy numer

Папярэднія нумары / Poprzednie numery

Усе правы абаронены; 2026 Czasopis
Social Media Auto Publish Powered By : XYZScripts.com