Pa prostu / Па-просту

  • Płacz zwanoŭ

    21. Samaabarona i śmierć Żyda Berszki (2)

    Savieckaje vojsko i pahraniczniki spaczatku ŭsich ludziej z hetych troch viosak vyvieźli za Śvisłacz na zborny punkt u Nieparożnicach. Zahadali im usio z saboju zabrać, szto tolko mahli ŭziać na furmanku. Pośle saviety mieli ich parassyłać dalej u Biełaruś. Raptam pryjszoŭ zahad, szto kali chto…ЧЫТАЦЬ ДАЛЕЙ / CZYTAJ DALEJ

Po pudlaśki / По-пудляські

  • Kinoman

    8. Kuneć sielanki

    Nocami z pod ramion krzyżów na rozdrogach sypie się gwiazd błękitne próchno chmurki siedzą przed progiem w murawie to kule białego puchu dmuchawiec Księżyc idzie srebrne chusty prać świerszczyki świergocą w stogach czegóż się bać (Józef Czechowicz, „Na wsi”, 1927) Jak mniê diś dumajetsie, dekada… ЧЫТАЦЬ ДАЛЕЙ / CZYTAJ DALEJ

RSS і Facebook

Biełaruskaja pamiać i biaspamiactva

Kali ja dumaju pra marš u honar hetak zvanych żołnierzy wyklętych, jaki ŭžo ad niekalkich hadoŭ pravodziać u Hajnaŭcy maładyja polskija nacyjanalisty i šavinisty, niepaźbiežna prychodzić na zhadku adna cytata pra historyju i jaje bačańnie. Mienavita, amerykanski žurnalist, piśmiennik i historyk Gerald Johnson (1890-1980) niekali adznačyŭ: „Ničoha nie mianiajecca bolš ustojliva, čym minułaje – tamu što minułaje, jakoje ŭpłyvaje na našy žyćci, nie składajecca z taho, što zdaryłasia nasamreč, a z taho, u što ludzi vierać, što zdaryłasia”.

Vielmi doŭhi čas, amal 45 hadoŭ, zdavałasia nam, što naša trahičnaje minułaje, zviazanaje z zabojstvami biełaruskich sialan na Biełastoččynie, učynienymi padnačalenymi Romualda Rajsa („Buraha”), niemahčyma „pamianiać”. Nikomu ŭ hałavu nie prychodziła, što chtości pasprabuje apraŭdać hetaje złačynstva, na jakoje ŭ druhoj pałovie XX stahodździa jurysty prydumali navat asobnuju nazvu – etničnaja/relihijnaja čystka.

Etničnaja/relihijnaja čystka – heta dakładna toje, što ŭ studzieni-lutym 1946 hodu zrabiŭ „Bury” i jahonaje Pogotowie Akcji Specjalnej u dačynieńni da viosak Zani, Špaki, Zalešany, i ŭ dačynieńni da tryccaci furmanaŭ z 11 inšych viosak… Nu bo jak inačaj možna nazvać dziejańni, kali ňołnierze pytali svaich achviaraŭ pierad strełam u hałavu – Polak czy Białorus? Jak inačaj nazvač dziejańni, kali żołnierze papiaredžvali palakaŭ u vioscy, što buduć palić biełarusaŭ, kab tyja palaki pavynosili rečy z svaich chat, bo jany vypadkova mohuć zaniacca ahniom ad biełaruskich?

Dyk voś, hetaja naša historyja pačała mianiacca odrazu paśla padzieńnia kamunizmu. Akazvajecca, jurysty ň postkamunistyčnaj Polščy nia toje što nia ŭbačyli ŭ pavodzinach „Buraha” ŭ 1946 hodzie nijakaj etničnaj/relihijnaj čystki, ale reabilitavali jaho jak zmahara za svabodnuju Polšču, jakoha abstaviny prymusili da dziejańniaŭ nie zawsze jednoznacznych etycznie. Pytańnie, za što „Bury” tak niejednoznacznie etycznie zabivaŭ biełarusaŭ, zastałosia odnak biez jurydyčnaha adkazu ŭ hetym reabilitacyjnym rašeńni.

Nia maje takoha adkazu i kučka šavinistyčnych krykunoŭ, jakaja źbirajecca ŭ Hajnaŭcy pad kaniec lutaha i harłapaniň „Bury nasz bohater!”. Bo niama ni adnaho – navat drobnaha! – dokazu, što pravasłaŭnyja ŭ Zaniach, Špakach i Zalešanach ujaŭlali choć jakuju-niebudź pahrozu addziełu „Buraha”, nia kažučy pra pahrozu dla polskaj racji stanu. Toje, što „Bury” zrabiŭ ź biełarusami ŭ 1946, było zvyčajnym hienacydam. Dobra, što choć polskim historykam z IPN chapiła sumleńnia pra heta zajaviň. Ale na miesca hetych sumlennych ciapier pryjšli inšyja i, jak kaliści papiaredžvaŭ Gerald Johnson, historyja znoŭ pačała mianiacca.

Dla maładych narodowców, jakija źbirajucca na maršach u Hajnaŭcy, ni sudovaja reabilitacyja „Buraha”, ni mierkavańnie historykaŭ nasamreč nia majuć vyrašalnaha značeńnia. Bo dla ich postać Romualda Rajsa – heta patryjatyčny symbal, a nie čałaviek, jakoha možna aceńvać pavodle niejkich mierak etyki i spraviadlivaści. Tamu nijakija polska-biełaruskija dyjalohi piered televizijnymi kamerami ci pa-za imi nikoli nie pierakanajuć ich, što jany ŭzniali na svaje štandary zabojcu i vajennaha złačyncu. Dyj stolki siłaŭ u nas niama, kab vieści takija sprečki i dyskusii z palakami, nia kažučy ŭžo ab tym, kab u takich sprečkach i dyskusijach dakazać svaju racyju.

A na što jość siły? Mahčyma, zastalisia jašče siły, kab pierakanać maładoje pakaleńnie biełarusaŭ na Padlaššy, što taja versija historyi, jakuju ciapier sprabujuć ustalavać u Polščy, pazbaŭlaje ich svajoj histaryčnaj pamiaci i navat prava mieć svaju pamiać. Kali my hetaha nia zrobim, raspylimsia darešty ŭ polskaj historyi na praciahu adnaho pakaleńnia. A nastupnaje pakaleńnie našych naščadkaŭ, nia vyklučana, užo pojdzie pad kaniec lutaha pa Hajnaŭcy z vykrykami „Bury nasz bohater!”.

Jan Maksimiuk

Пакінуць адказ

Ваш адрас электроннай пошты не будзе апублікаваны.

Календарыюм

Гадоў таму

  • ў красавіку

    980 – у 1044 г. пачаў княжаньне ў Полацку Усяслаў Брачыслававіч, званы Чарадзеем. Яго славутая дзейнасьць была апісана ў паэме „Слова аб паходзе Ігаравым”. 920 – у 1104 г. адбыўся вялікі паход кааліцыі князёў Кіеўскай Русі, арганізаваны Уладзімірам Манамахам на …ЧЫТАЦЬ ДАЛЕЙ / CZYTAJ DALEJ

Календарыюм / Kalendarium

Сёньня

  • (622) – 1402 г. – крыжацкі наезд на Гарадзеншчыну (таксама на частку Беласточчыны), аблога Гарадзенскага замку.
  • (70) – 22.04.1954 г. у Латвіі памёр Сяргей Сахараў (нар. 29.09.1880 г. у Полацку), беларускі фальклярыст і пэдагог, закончыў унівэрсытэт у Тарту (1911), узначальваў Беларускі аддзел Міністэрства асьветы Латвіі (1921-1925), у 1925-1932 гг. дырэктар Дзьвінскай Беларускай Гімназіі.

Новы нумар / Novy numer

Папярэднія нумары

Усе правы абаронены; 2024 Czasopis