Wiosaczka Sasnowik, szto ŭ Szudziałaŭskaj hmini, nachodzicca na ŭskraju daŭniejszaj pierszabytnaj Krynskaj puszczy. Cipier toża rascie tam les, ale ŭże nowy. Stary bor paczali wyrezwać jaszcze pierszyja Niemcy, jakija nastali tut ranniaj wosieniu 1915 r. i byli ŭ nas try z pałowaj let. Z Czarnoŭsi da Waliłaŭ Stancji prakłali jany nawat wuzkakalejku, jakoju wazili klocy ŭ tartak, a paźniej pojezdami wywozili ich adsiul kudyści na Prusy ci ŭ Hiermaniju. Patom nasz les biezupynno wyrezwali toża za polskim uże czasam, za sawietaŭ, znoŭ Niemcaŭ i ŭreszcie ŭ Narodnaj Polscy (PRL). Praŭda, pry każdaj właści, kulisy adrazu nanowa zasadżwali sosnami, jełkami i bierazinoj. Tak szto nadalej tut raście wielki les i cipier heto czaść Knyszyńskaj Puszczy. A Sasnowik jak i kaliś ad zachadu i poŭnaczy nadalej akrużany huszczarami dreŭ i bahnami kala reczak Starynki i Słoi. Tamu ŭ hetych lasoch padczas nimieckaj akupacji zruczna było chawacca partyzantam, a patom toża „akoŭcam”.
U Sasnowiku karatko żyŭ tedy Henio Wisznieŭski. 20 czerwca 1945 r. jaho arysztawali sakolskija uboŭcy mienawito za prynależnaść da organizacji „A. K.”. Mieŭ tedy tolko 16 let.
Henio naradziŭso ŭ Wilni ŭ miaszczanskaj radzinie. Jaho baćko byŭ padaficeram Wojska Polskaho, maci pamiarła ŭ 1936 r., kali mieŭ siem let. U 1941 r. skonczyŭ paŭszechnuju szkołu, a za Niemca rabiŭ u fabrycy papieru i ŭ tartaku, dzie wuczyŭsa za szofiera. U apreli 1945 r. razam z baćkam jak repatryjanty abodwa pierajechali z Wilna da Biełastoku. Baćka ŭziali adrazu da nowaho wojska, służyŭ u Włodawie nad Buham. Chłopiec zastaŭso ŭ Biełastoku adzin. Znakomyja baćka pasłali jaho da Sasnowika na haspadarku Alberta Pileckaho. Pabyŭ tam usiaho paru nidziel.
U lasoch pad Sasnowikam apynuŭso tedy atrad „Bohuna”. Byŭ heto zahranicznik – wachmistrz Stanisłaŭ Chmialeŭski. Pad saboju mieŭ jon paŭsotni partyzantaŭ, pieraważno z Nawahradczyny, jaszcze z Armii Krajowaj. Jany ŭ 1944 r. brali ŭdzieł u akcji „Burza” na Wilenszczynie. Tedy Armia Krajowa sama chacieła adahnać Niemcaŭ, pakul pryjduć krasnaarmiejcy, jakija ich chutko hnali. Razychodziłaso pra toje, kab sustreć ich jak haspadare aswabodżanych ziamiel. Ale heto nie ŭdałoso. Armiu Krajowu kamandzir raspuściŭ u janware 1945 r. „Bohuna” i jaho ludziej pryzwali ŭ Narodnaje Wojsko Polskaje (LWP), skul jany paŭciakali da partyzanckaho ruchu. Spaczatku wajawali na Nawahradczynie, adkul pierajszli liniju Kierzona i apynulisa na Sakolszczynie. Wajawali z polskim Korpusam unutranaj biaspieki (KBW) i z sawieckim NKWD, razbiwali pastarunki milicji, napadali na sakrataroŭ i aktywistaŭ PPR. Z Sakolszczyny jany chutko adnak padalisa dalej, a uboŭcy z NKWD ich pieramahli. „Bohuna” zabili ŭ 1946 r.

Fatagrafija aŭtara
Na paczatku maja 1945 r. u Sasnowiku da chaty, u jakoj żyŭ Henio Wisznieŭski, jak skazaŭ patom na badaniach, przyszła banda uzbrojona w karabiny i automaty. Adzin z hetych partyzantaŭ nahawaryŭ chłopca, kab jon pajszoŭ da ichniaho polskaho wojska „Armii Krajowej”. Toj zhadziŭso. U lesi adzieli jaho ŭ wajskowy siwy szynel i dali nimieckaho karabina z sotniaj patronaŭ. Abraŭ sabie pseŭdanim-kliczku „Błyskawica”. Patrapiŭ da drużyny „Beja”.
Henio ŭ „A.K.” nie pabyŭ nawat dwoch miesiacaŭ. U hetym czasi, jak hawaryŭ na śledztwi i ŭ sudzie, braŭ udzieł w zbieraniu kontygentów po wsiach. Pa praŭdzie razam z takimi partyzantami jako jon napadaŭ na haspadaroŭ, rabujuczy ich z jeży i adzienia. Pryznaŭso, szto rabili heto jany ŭ Siewiarnym Wostrawie, Talkoŭszczynie, Plantach i druhich wioskach.
Na kamendzie UB u Sakołcy pytali jaho jaszcze pra rabunak furmanki, jakaja wiazła z cukiar da spułdzielni ŭ Krynkach. Henio i da hetaho pryznaŭso. Raskazaŭ, szto na paczatku czerwca razam z uzwodam, jaki naliczwaŭ pad tryccać czaławiek, byŭ kala Lipowaho Mostu. Kamandant atrymaŭ tedy pawiestku, szto pad wieczar budzie jechać z Sakołki da Krynak furmanka z cukram. Usie „akoŭcy” pajszli da Talkoŭsczyny, uziali tam try furmanki i padalisa ŭ bok majontku ŭ Słojcy. Tam zrabili zasadzku. Mieli dakladnuju infarmacju, szto toju furmankaju buduć jechać mużczyna i dźwie dzieŭki. „Akoŭcy” na ich napali. Na furmanki pierahruzili 400 kg cukru i jaszcze tryccać kil myła. Ludziej, jakija heto wiaźli, adpuścili. „Bej” wypisaŭ im kwit na toje, szto ad ich zabrali.
Niepoŭnaletniaho jaszcze Henia sudziŭ Wajskowy Harnizonny Sud u Biełastoku. Praces abyŭso 22 akciabra ŭ biełastockaj ciurmie. Biez prakuratara i biez adwakata. Nie pazywali toża nijakich świedkaŭ.
Abwinawaczany da ŭsiaho pryznaŭso. Baraniŭso tym, szto bytto byŭ pierakanany, szto pajszoŭ da Polskaho Wojska, a nie da tajnej organizacji „A.K.”. A padczas rabunku cukru stajaŭ tolko na straży. Hawaryŭ, szto kali tedy wiarnulisa jany da lesu, zrazumieŭ, szto patrapiŭ nie da wojska, ale arganizacji, jakaja ma na celu rabunki. Tamu nibyto pastanawiŭ adtul uciaczy i nahawaryŭ da hetaho jaszcze dwoch tawaryszaŭ. Kali dawiedaŭso pra heto „Bohun”, zahadaŭ usich rasstralać. Heniek paczaŭ płakać i kamandzir ich pamiławaŭ, ale kazał wychłostać i wlać tym dwóm po 20, a mnie 60 gum i z organizacji wydalić. Zastępca komendanta powiedział, jak pan komendant nie rozstrzeli, to ja rozstrzelam. Na to komendant jemu odpowiedział „moje prawo a nie twoje”.
Sud pryhawaryŭ Henia da troch let ciurmy. Prasiedziaŭ dwa let biez troch nidziel. Wyzwalili jaho pad kaniec maja 1947 r. pa amnestii.
Na asnowi sprawy sygn. IPN Bi 212/149
(dalej budzia)
Jurak Chmialeŭski











