Pa prostu / Па-просту

Po pudlaśki / По-пудляські

  • Waśkowa spowed’ (1)

    Nadworie Styczeń sioho roku buw tepły i niemorozny. W Ryhoruwciach uże po tradycji bołoto, zemla rozmerzła. W miastowych czerewykach rozmemłeny kaluży preskokowaty treba, kob bołotom botiki ne barzo pobrudyty. Abo wody w ich ne nabraty. Peredom ide mużczyna pożyły, zhorbiany, pałkoju podperajetsia i ide czerez… ЧЫТАЦЬ ДАЛЕЙ / CZYTAJ DALEJ

RSS, Facebook i Telegram

„Leśny” z Padlipak (1)

Z cyklu "Płacz zvanoŭ" (cz. 30)

19 stycznia 1945 r., dwa dni pośle taho jak krasnaarmiejcy z I-aj armijaj polskaho wojska ŭziali Warszawu, gienierałam Leapoldam Akulickim była raspuszczana Armia Krajowa. Ale mnohija jaje sałdaty i tyja, chto tam zapisaŭso, nie zdalisa. Stwaryli padpolnuju bajewuju arhanizacyju „Wolność i Niepodległość” (WiN) i raszyli dalej wajawać, uże z nowym kamunistycznym paradkam na adwajawanych ad hitlaraŭcaŭ ziemlach. Jaszcze doŭho, bo paru let, wieryli, szto woś, woś paczniecca treciaja suświetnaja wajna. Na hety raz Ameryki z Sawieckim Sajuzam. Akoŭcy mocno byli pirakonany, szto tedy ŭdasca ŭstanawić na nowo dawajennuju Polsku. Tymczasam napadali na pastarunki milicji, uboŭcaŭ, wojsko, kamunistycznuju administracju, zabiwali sakrataroŭ Polskaj Raboczaj Partii (PPR) i ŭsich tych, jakija pawodle ich chililisa da „narodnaj właści”. Na Biełastoczczynie prawia ŭsie jany byli katolikami – dzieści z dalok, ale i tutejszymi, taksama zahranicznikami, repatryjantami – i asabliwo nie dawiarali prawasłaŭnym. Ad ich i ŭsialakich bandydaŭ, zładziejŭ „ruskija” mocno tedy zaciarpieli. Tyja nie dawali im spakojno żyć, a z niekatorych wiosak wyhaniali nawat u repatriacyju ŭ Sawiecki Sajuz.

Kryże ŭ Guraniach Fatagrafija aŭtara
Kryże ŭ Guraniach
Fatagrafija aŭtara

U 1945 r. pad Krynkami rotaj akoŭcaŭ kamandawaŭ Karol Łukasiewicz pa kliczcy „Gałązka”. Żyŭ jon niedzie kala Guraniaŭ, moża ŭ Plantach (Nowa Świdziałówka). Praŭdapadobno byŭ zahranicznikam. U ruki uboŭcaŭ nie papaŭso. Albo jaho zastrelili, albo wyjechaŭ na „Prusy” (Ziemie Odzyskane) ci ŭciok na Zachad. 

Ludzi kala Krynak doŭho pra „Gałązku” paminali. Zhadwajecca pra jaho toża ŭ pratakołach śledztwaŭ i sudowych spraŭ z druhoj pałowy sarakawych let. 

Adnym z akoŭcaŭ, jakoho zawerbawaŭ „Gałązka”, był Antak Radziewicz z Padlipak. Heta czysta katalickaja wiosaczka pad lesam, raniej kalonia wioski Gurania (Górany). Antak byŭ z 1923 roku. Baćkie mieli jaszcze troja dziciej i haspadaryli ŭsiaho na czatyroch haktarach ziamli. Antak skonczyŭ piać klas paŭszechnaj szkoły ŭ Guraniach. Potym pamahaŭ baćkam na haspadarcy i darablaŭ u lesi. U 1943 r. wywieźli jaho na prymusowyja raboty ŭ Hiermaniju. Kali pad wiesnu 1945 r. pryjszła tudy Krasnaja Armia, wiarnuŭso da chaty. Uże ŭ czerwcu „Gałązka” nahawaryŭ jaho zapisacca da swajoj roty Armii Krajowaj, choć uże ad paŭ roka była raspuszczana. Antak pryniaŭ prysiahu i wybraŭ sabie pseŭdanim „Zając”. Kamandujuczy rotaj daŭ jamu karabina i patrony. U jakich akcyjach pośle braŭ udzieł, hetaho nie wiadomo. 

Rok paźniej, kali wojsko i UB mocno ŭziałoso likwidawać „bandy”, „Gałązka” zahadaŭ, kab Antak schawaŭ karabin. – Czekaj do wojny, to wtedy pójdziesz razem z członkami organizacji na wojnę, aby zmienić obecny ustrój Państwa Polskiego – skazaŭ jamu.

4 akciabra 1946 r. aficer Branisłaŭ Barkoŭski z UB u Sakołcy daŭ zahad zadzierżać Radziewicza jako zastępcę dowódcy plutonu 9 kompanii „WiN” posiadającego broń. Antka wyjawili tawaryszy, jakich raniej arysztawali i na badaniach – dopytach u śledztwi uboŭcy ich czasam muczyli tarturami, kab heto wymusić.

Na druhi dzień da Padlipak pryjechało dwaccać sałdataŭ i dwoch czynoŭnikaŭ sakolskaho UB. „Zając” jakraz wybirał tedy z baćkami na poli bulwu. Kali ŭhledziaŭ wojsko, paczaŭ uciakać da lesu. Nie paśpieŭ. Pry sabie mieŭ nimiecki karabin i dziesiać patronaŭ amunicji. Spaczatku tłumaczyŭso, szto palawaŭ na kabanoŭ (dziki). Na dopytach u Sakołcy pryznaŭso, szto ŭ lesi maja zakopany jaszcze adzin karabin i skryniu z patronami. 

16 akciabra prywiaźli jaho, kab pakazaŭ hetaje miesca. Uboŭcy adkapali polski karabin Mauzer i 590 patronaŭ da nimieckaho karabina.

Antak byŭ arysztawany ledź paru nidziel pośle amnestii. Kali ŭ śledztwi spytali jaho, czamu nie zdaŭso, adkazaŭ, szto nie wiedaŭ pra heto. Zatoje wiedaŭ, szto treba było zdać karabiny i patrony. Ale „Gałązka” skazaŭ jamu, kab hetaho nie rabiŭ, bo jak wybuchnie wojna, to wtedy członkowie „WiN” wystąpią zbrojnie i obalą obecny ustrój Państwa Polskiego.

Ludzi bytto baczyli jaho ŭ wajskowaj formie z karabinam razam z druhimi „bandytami” z „WiN”. Padobno byŭ u zwanni siarżanta.

(dalej budzia)

Jurak Chmialeŭski

Календарыюм

Гадоў таму

  • у лістападзе

    685 – у 1341 г. войскі Вялікага Княства Літоўскага акружылі крыжацкую цьвердзь Баербург і прыступілі да яе здабыцьця. Падчас атакі загінуў вялікі князь Гедымін. 210 – 4.11.1816 г. у мястэчку Кублічы каля Лепеля нар. Арцём Вярыга-Дарэўскі (пам. у ссылцы ў Сібіры …ЧЫТАЦЬ ДАЛЕЙ / CZYTAJ DALEJ

Новы нумар / Novy numer

Папярэднія нумары / Poprzednie numery

Усе правы абаронены; 2026 Czasopis
Social Media Auto Publish Powered By : XYZScripts.com