
Idziemy dalej. Że ktoś tam zamarzł, że zginął straszną śmiercią, nas już nie ciekawi. Przecież to zjawisko zwyczajne, na które roztrzęsione nerwy więźnia nie reagują.
Nagle strzał i krzyki. Po przybyciu na roboty kilku więźniów, już przedtem karanych karcerem z oblewaniem wodą, po cichu odłączyło się od partii pracujących i nie chcąc kaleczyć się zaczęło uciekać. Dojrzeli to dozorcy i ławą pognali na nartach za uciekającymi, a dziesiętnicy bocznymi dróżkami.
Już dopadli dwóch i katują „drynami”…
Trzeci dobiegł do utorowanej szerszej drogi i… Strzał, krzyki i ciche konanie.
W oddali już trzecią dobę bez przerwy pracuje ledwo powłócząc nogami partia więźniów pozostawionych w lesie za karę, ponieważ nie wykończyła akordu. Niektórzy stoją ponuro i nie reagują nawet na bicie dozorców i dziesiętników, a do przyniesionego wiadra wody nikt nie dotyka. Tylko skwapliwie pożarli funt czarnego chleba, dany im jako racja dzienna.
W odległości kilku kroków krzykiem i łajaniem zmuszają dozorcy więźnia do pracy. Kategorycznie odmawia, tłumacząc się przemęczeniem, głodem, złym ubraniem, odmrożonymi nogami i rękoma.
Gdy krzyki i różne „pomatuszki” nie pomagają – biją „drynami” i kolbami. Z ust więźnia-kryminalisty w odstępach między uderzeniami dobywają się jęki i wśród najcyniczniejszych przekleństw słowa: pasożyty, męczyciele, gady… i szczyt łajaniny kryminalistów – „lahawyja”.
Chodźmy dalej do lasu.
Owsianka. Karna dzielnica prac leśnych.
Piekło w piekle.
Tam posyłano na poprawkę tych, których nie można było w innych dzielnicach leśnych zmusić do wykonania akordów.
Tam bicie, rozstrzeliwanie, wypędzanie rozebranych do bielizny na otwarte morze, oblewanie w nieopalanym karcerze wodą, było stałym zjawiskiem. Bohaterami tych znakomitych socjalistycznych środków zmuszania do pracy z polecenia naczelnika prac leśnych Sieleckiego byli narkoman dozorca Prybyłkow i sadysta dziesiętnik F. Worobjow.
Dzielnice leśne Krasnoje, Wałdaj i Szczuczje. Tam pracują (r. 1927) Sartowie, Turkiestańczycy i mieszkańcy Buchary.
Opierając się o sęki drzewa i co chwilę padając przy zjeżdżaniu sań, wywożą trójkami swój „akord”. Mrucząc ze złości i zimna, ze wschodnim uporem ciągną sanie, głęboko zanurzające się w źle udeptanym śniegu. Nie wszyscy jednak mogą długo wytrzymać przy tej ciężkiej pracy. Oto grupa tych mieszkańców południa położyła się na śniegu i znakami (rzadko który z nich mówił po rosyjsku) oraz słowami w swoim narzeczu błaga dozorców, by ich zastrzelili…
– Sami podechniecie, a tymczasem marsz do roboty – i ciężkie kolby karabinów spadły na leżące ciała.
Na próżno na podstawie mego rozpaczliwego raportu (jako felczera z Isakowa) do naczelnego lekarza Draho, o strasznym odmrażaniu rąk i nóg, proszono o rękawice i cieplejsze szmaty dla Turkiestańczyków i Sartów. Takich „burżuazyjnych wymysłów” dla więźniów w katordze nie było.
Mróz do tego stopnia dawał się we znaki nieprzyzwyczajonym do chłodu Turkiestańczykom, że po krótkim czasie tworzyły się u nich na rękach i nogach straszne pęcherze i rany, a brud baraków powodował najczęściej gangrenę.
Kulawi, nieraz całkiem pozbawieni nóg, pełzali z miejsca na miejsce. Inni zaś, wznosząc odgryzione przez gangrenę ręce zwróciwszy przymglone łzami oczy na wschód głosem ochrypłym od gruźlicy „Ałła, Ałła” wołali o straszną pomstę do nieba…
Obok, również przy wywożeniu drzewa, pracowały kobiety. Zsiniałe od chłodu, ledwo stojące na chwiejnych od zmęczenia nogach, każdy krok swój zraszając rzewnymi łzami, ciągnęły drzewo. Cyniczna łajanina kryminalistek i prostytutek, płacz z rozpaczy uczciwych kobiet, skrzyp sań, popędzanie dozorców – wszystko to zlewało się w chaos, przy którym wypełniano oznaczone akordy. Jedne apatycznie ciągnęły sanie, inne przy spuszczeniu sań z z górek, gdy miały wolne ręce, stukały o ramiona lub biodra, chociaż w ten sposób starając się je ogrzać.
A tuż obok uwijała się grupa sytych i ciepło ubranych dozorców i dziesiętników.
Rugając za nie dość szybką pracę, rzucając pod adresem ładniejszych cyniczne wyrazy, oczami wybierali co lepsze „sztuki”, by za cenę zwolnienia od pracy na dzień następny, spędzić przyjemną noc.
Wiele nie mogło odmówić i własnym ciałem kupowało przynajmniej jeden dzień wytchnienia.
Tak dokonywano gwałtów nad duszą i ciałem kobiety.
Takich i tym podobnych obrazków można by wiele jeszcze przytoczyć, ale nigdy się nie wyczerpie obrazu nędzy, rozpaczy i męczarń więźniów na „lesozagotowkach”. To co opisałem, widziałem na własne oczy, gdy jako robociarz pracowałem w ciągu miesiąca przy wyrębie lasów w Sosnowej Toni, później tu zarządzałem ambulatorium w ciągu 8 miesięcy i byłem w centrum prac leśnych Isakowie. Gdybym pisał o tym jeszcze dłużej, nigdy bym nie wyczerpał strasznych zbrodni popełnianych na Sołowkach.
Zasadą prac leśnych był akord. Na dwie osoby, w zależności od drzewostanu, dawano na dzień 10-16 pni do spiłowania i obrąbania sęków. Ponieważ lasy są tu karłowate, ścinano drzewa od samego dołu. Zdawałoby się, że oprawienie 10 cz 16 pni to nie jest tak duża praca. Ale siekiery i piły były kiepskie, śnieg sięgał po piersi, co do tego stopnia utrudniało pracę, że najtęższy robotnik nie mógł wykonać oznaczonego „akordu”. Poza tym musimy powiedzieć, że do tych prac leśnych przychodzili ludzie dobrze już wycieńczeni uprzednim często długim pobytem w więzieniu, etapami i głodem. Jeżeli ktoś dwa lub trzy razy nie wyrobił normy, byl zostawiany na noc i przy świetle ognisk musiał dopełniać braki. Tam przynoszono mu pokarm w postaci wiadra wody i 400 gr. chleba na dobę. Po kilku dobach takiego pobytu w lesie z początku próbowali więźniowie uciekać, w nadziei trafienia przynajmniej do innego oddziału. Nie zawsze jednak udawały się takie ucieczki: więzień albo ginął wśród zasp śnieżnych, albo dopędzali go na nartach dozorcy i zabijali „drynami”, albo gdy nie mogli dogonić uciekiniera, dosięgała go kula.
(D. c. n.)
Franciszek Pietkiewicz
„Kurjer Wileński”, nr 40 (2282), 19 lutego 1932 r











