
Fatagrafija aŭtara
Majo Wostrawo kala Krynak daŭniej było wielmi ludnaj i doŭhaj na dźwie wiorsty miaścinaj. Za cara ŭ 1845 r. czaść pa siaredzini zlikwidawali, tolko cerkwu i papoŭszczynu pakinuli. Mużykam adtul kazali pieranosić chaty, chlawe i stadoły wiarstu czy dźwie na zachad pad Kryńskuju Puszczu. Place wymiarali im u troch miescach. Tak paŭstali Nowaja Świdziłaŭka, Nowaje Wostrawo i Nowaje Tryścianoje. A tyja czaści, szto zastalisia, nazwali Jużnym i Siewiarnym Wastrawami. Na Nowaje Wostrawo jaszcze cipier każuć Nowa Wioska. Jaje życielaŭ nazywali nawasielcami, a tych pa-susiedzku – jużnaŭcami i siewiarcami.
U Nowaj Wioscy dźwie hulicy – uzdoŭż i ŭpopierak ad darohi da Guraniaŭ. Jany toża majuć narodnyja nazwy. Trochi brydkija, ale nikomu heto nie miaszało. Adna – „świńskaja”, druhaja – „sabaczaja”. I woś dwa let tamu na winkli na płocie pajawilisa nowyja nazwy – „Lipowa” i „Sosnowa”. Ale heto nieaficjalno, u nijakich dakumentach ich nima. Chtości z nowych życielaŭ paŭstydaŭso daŭnich nazwanniaŭ, choć tutejszyja da ich prywykli.
Na „świńskaj–lipowaj” hulicy pa wajnie żyli Jan i Teafila S., katoliki. Mieli dwoch synoŭ, adzin z ich byŭ Kazio. Żyli na niawielkaj haspadarcy. Baćko darablaŭ stolaram i trymaŭ u chaci dyscyplinu. Synoŭ biŭ dziahaj za maławiele szto.
Kazio, kali padros, staŭ buntawacca, a baćka znienawidziaŭ. Paznaŭ dzieŭku i dumaŭ z joju żanicca. Baćko skazaŭ – nie! Dajszlo da taho, szto ŭciok z chaty i naniaŭso pastuchom u Cieliczancy za Suprasłam. Niekatoryja kazali, szto zwiazaŭsa z bandami, jakija wajawali z nowaj właściu, a pry hetym naczami chadzili pa wioskach i abkradali mużykoŭ. Kazio chwaliŭso, szto mieŭ pistaleta.
Swaju niadolu chłopiec staŭ tapić u czarcy. Kab mieć za szto kupić wodku, paczaŭ pakryjomu wynosić z chaty zboża i pradawać jaho za paŭcany. Baćko, jak dawiedaŭso, zbiŭ jaho straszenno.
15 stycznia 1947 u hetaj chacie dajszło da tragedii. Na dware było ŭże ciomno i chtośći praz wakno zastreliŭ haspadara. Na padworak zbiehlisa ludzi, chtości pawiadomiŭ milicju ŭ Szudziaławie. Śledztwo wioŭ milicjant Józef Grusza, ale ŭstanawić zabojcy jamu nie ŭdałosa. Zachawałasa karotkaja sprawazdacza, jakuju napisaŭ tydzień paźniej, 21 stycznia.
Szudziałaŭski milicjant napisaŭ tam, szto ŭ toj niszczasny dzień Jan s. z żonkaj i synami wiaczerali, kali pryjszoŭ da ich na majsy susied Wałodzia Ż. Kazio adzieŭso i wyjszaŭ z chaty. Skazaŭ, szto idzie da susiedziaŭ. Baćkie, brat i susied, jaki da ich pryjszoŭ, siadzieli ŭ kuchni i pra sztoś hawaryli. Nie prajszło paŭhadziny, jak z padworka praz wakno palacieŭ śmiartelny streł u hołaŭ Jana S. Wałodzia Ż. ceły zbialeŭ, kali miortwy susied na im pawis. Haspadynia wybiehła z chaty i paczała kryczać „ratunku!!!”. Na jaje lamant zbiehlisa ludzi. Na ratunak było ŭże pozno.
Jana S. pachawali na katalickich mahiłkach u Krynkach. Udawa dobra wiedała, szto mużyka zastreliŭ syn Kazio. Ale dla niepaznaki maliłasa i dawała żertwy ŭ kaścieli, kab Boh pamoh znajści zabojcu. Praŭdu wiedaŭ toża susied – świedka zabojstwa, ale maŭczaŭ.
Kazio raspiŭso i zusim zwarjacieŭ. Pad kaniec lutaho, kali matka rano daiła karowy, uziaŭ i zarubaŭ jaje. Cieło śpiarsza schawaŭ pad hnoj, dzie stajali awieczki. Patom – na treci dzień – raszyŭ zakapać jaho na padworku.
Kali kapaŭ jamu, prybiehli ludzi z wioski. Kazia prywiazali da staŭpa. Prymusili skazać, szto zrabiŭ z matkaj. Wyciahnuli trupa z hnoju i pryniaśli da zwiazanaho wiaroŭkaj syna. Skazali jamu pacaławać jaje.
Kazio ŭklenczyŭ i pacaławał upeckany hnojem twar matki.
Ludzi paczali z nianawiściu bić Kazia czym papało.
Samasud baczyła susiedka z chaty naprociŭ. Z wakienca na hare pad strechaj hladzieła, jak Staśko G. padniaŭ dźwiema rukami wielki kamień i z usioj siły ŭderyŭ Kazia u hołaŭ. Chłopiec adrazu skanaŭ.
Matku pachawali z ksiandzom na mahiłkach kala mużyka, a syna-zabojcu zakapali za brukam.
Patom niekatorych za heto sudzili, ale nikoho nie ŭkarali. Kali na sudzie ŭ Sakołcy zapytali mużczynu, czamu Kazia zwiazaŭ wiaroŭkaj, adkazaŭ – ażeby przekazać w ręce milicji. Staśko G. tłumaczyŭso, szto z pierepałachu nie kantralawaŭ sibie. Byłem cały rozdygotany i w końcu chwyciłem kamień – skazaŭ.
Na asnowi: M. Chmialeŭski, „I tak bywała”, Biełastok 1995 i sprawy sygn. IPN Bi 030/62
(dalej budzia)
Jurak Chmialeŭski











