Pa prostu / Па-просту

Po pudlaśki / По-пудляські

  • Waśkowa spowed’ (1)

    Nadworie Styczeń sioho roku buw tepły i niemorozny. W Ryhoruwciach uże po tradycji bołoto, zemla rozmerzła. W miastowych czerewykach rozmemłeny kaluży preskokowaty treba, kob bołotom botiki ne barzo pobrudyty. Abo wody w ich ne nabraty. Peredom ide mużczyna pożyły, zhorbiany, pałkoju podperajetsia i ide czerez… ЧЫТАЦЬ ДАЛЕЙ / CZYTAJ DALEJ

RSS, Facebook i Telegram

Kaliś pisali

Siekirka

Z cyklu "Sołowki – wyspa tortur i śmierci" (Wspomnienia z katorgi sowieckiej, cz. 23)

Na półn.-wschodnim brzegu wyspy Sołowieckiej znajduje się góra, na którą prowadzi 199 schodków, wiodących dawniej do zbudowanej na jej wierzchołku cerkwi zwanej przez mnichów Siekirką. Jest tam teraz IV karny oddział katorgi Sołowieckiej. Katorga w katordze, jak nazywali więźniowie.

Na najwyższym piętrze wieży cerkiewnej znajduje się latarnia morska, która utraciła obecnie swoje właściwe znaczenie i służy tylko do obserwacji morza i ujawniania morskich ucieczek więźniów. Siekirka – to najstraszniejsze słowo na Sołowkach.

Nie zadawalniając się torturowaniem więźniów w karcerach, „ilozatorach” (specjalnie odosobnione karcery śledcze) i workach kamiennych, pomysłowe władze katorgi urządziły z Siekirki najstraszniejsze narzędzie tortur i śmierci.

Zły los, podczas czteroletniego prawie pobytu na Sołowkach, zmusił mnie przejść przez prawie wszystkie stosowane tu rodzaje tortur, rozpoczynając od karcerów i kończąc na Siekirce i robotach leśnych, na których w charakterze „lesoruba” pracowałem w ciągu miesiąca. Że po tych piekielnych próbach zostałem żywy, to zawdzięczam tylko swemu organizmowi, pomocy materialnej od rodziny i bezwzględnej walce o byt, którą na każdym kroku, zdecydowany na wszystko, toczyłem. 

Klasztor Sołowiecki
Klasztor Sołowiecki

Na Siekirkę trafić było łatwo, ale wyjść z niej najłatwiej było tylko… na mogiły. Kto raz trafił do IV oddziału, ten najczęściej żywy z niego już nie wracał.

Dzięki znacznemu oddaleniu od centrum Rosji oraz prawie całkowitemu izolowaniu od reszty świata ostrymi warunkami atmosferycznymi, prawie uniemożliwiającymi przez przeważną część roku jakąkolwiek z Sołowkami komunikację, były Sołowki jakby swego rodzaju autonomiczną republiką, mającą swoich „obywateli”, swoją armię, swój rząd w postaci wyższych i niższych urzędników administracji i… swoją policję śledczą, którą byl inspekcyjno-śledczy wydział (inspekcjonno-śledstwiennyj otdieł I. S. O.). Zadaniem jego było ujawnianie „przestępstw”, popełnianych na Sołowkach. Współpracownikami I. S. O. byli zesłani tu za jakieś tam przewinienia b. członkowie G. P. U. – typy najgorszego gatunku.

Aby się przysłużyć czymś administracji, a szczególnie w celu wykazania swego bezwzględnego oddania dla władz komunistycznych, węszyli wszędzie, jak psy zwierzynę, i jakieś słowo niebaczne, gest, a nawet spojrzenie wystarczały do oskarżenia Bogu ducha winnych więźniów, zresztą tychże samych współtowarzyszy niedoli. Bardzo też często zdarzały się wypadki inkryminowania słów niepowiedzianych, czynów niedokonanych, ot tak po prostu dlatego, że seksot (tak się zwali ci szpicle) nie „wozlubił” kogoś, lub chciał wykazać się wobec władz swoim sprytem i pracowitością. Brano takiego nieszczęśliwca do „paki”, poddawano surowym badaniom, a gdy nic nie chciał powiedzieć (dlatego, że nic nie wiedział) torturowano go (najczęściej stosowano oblewanie wodą i wypędzano na mróz lub stawiano boso na śniegu, czy lodzie).

Kto był tajnym agentem I. S. O. nikt nigdy nie wiedział i to było najstraszniejsze, bowiem w najserdeczniejszym druhu mógł się ukrywać wróg. Najniebezpieczniej było mówić cokolwiek o sprawie, za którą zesłano lub o pobycie i śledztwie w G. P. U. Jedno niebaczne słowo, a nazajutrz już wszystko w I. S. O. wiedziano. Nie daj Boże, jeżeli dotyczyło to jakiegoś ciekawego szczegółu – nowe badania, nowe śledztwo, izolator, tortury i najczęściej jeszcze parę lat dodatkowych „katorżnych rabot”.

Czyż zadziwi to kogokolwiek, jeżeli powiem, że nie było tu jednej osoby, która by ufała drugiej? Otaczała nas ciężka atmosfera wzajemnej nieufności i podejrzliwości.

Zanim nauczyliśmy się być ostrożnymi, wielu z nas „lekkomyślność” swą surowo przypłaciło. Później spraw takich było mniej, bowiem nauczyliśmy się o wszystkim tylko nie o sprawach swoich mówić, a najlepiej o niczym nie mówić, boć przecież każde słowo, każde zdanie, mogło być przeinaczone i… z grudki śniegu zrobiona bomba zamachowa, na któregos z dygnitarzy sowieckich.

Najwięcej spraw miało później I. S. O. t. zw. sabotażowych, wynikłych z odmowy więźnia pójścia do pracy, czego powodem faktycznym była najczęściej albo choroba, albo wycieńczenie. Uznawano tu tylko ciężkie choroby obłożne i to wtedy tylko, gdy więzień nie mógł się już ruszyć i miał co najmniej 39 stopni gorączki. Wszelki inny stan nie zwalniał od pracy, nawet gdyby taki osobnik miał pójście do pracy w stanie gorączkowym przypłacić później życiem lub gdzieś tam paść nieprzytomnym.

Inną kategorię spraw karnych stanowiły stosunki z kobietami (w razie ujawnienia) i kradzieże, dokonywane tutaj w zastraszającej ilości przez kryminalistów, którzy okradali nie tylko współwięźniów, ale nawet i administrację.

Kto został oskarżony przed I. S. O., ten bezwarunkowo, bez względu na to czy był winien czy też nie, musiał zaznajomić się z Siekirką. Dzień, dwa, tydzień, miesiąc, ale każdy taki musiał tam posiedzieć.

Dla tych, którzy nie znają Sowietów, wyda się to nonsensem, głupstwem, absurdem nie wytrzymującym krytyki, bo „przecież kara może być stosowana tylko tam gdzie jest przestępstwo”! – każdy powie. Owszem tak! Ale tak jest na całym świecie – tylko nie w obecnej Rosji. Tu wystarcza samo tylko podejrzenie lub oskarżenie członka  G. U. P., a na Sołowkach I. S. O., „Że wina nie została dowiedziona – to jeszcze nie dowód, że X czy Y nie jest winien. On może być winien”. Oto argument dzisiejszych władców Rosji. Zresztą kto miał nieszczęście zapoznać się z działalnością G. P. U., ten wie, że tak jest, inni temu nie wierzą, bo – rozumiem, trudno…

 (D. c. n.)

Franciszek Pietkiewicz

„Kurier Wileński” nr 37 (2279), 16 lutego 1932 r.

Календарыюм

Гадоў таму

  • у лістападзе

    685 – у 1341 г. войскі Вялікага Княства Літоўскага акружылі крыжацкую цьвердзь Баербург і прыступілі да яе здабыцьця. Падчас атакі загінуў вялікі князь Гедымін. 210 – 4.11.1816 г. у мястэчку Кублічы каля Лепеля нар. Арцём Вярыга-Дарэўскі (пам. у ссылцы ў Сібіры …ЧЫТАЦЬ ДАЛЕЙ / CZYTAJ DALEJ

Новы нумар / Novy numer

Папярэднія нумары / Poprzednie numery

Усе правы абаронены; 2026 Czasopis
Social Media Auto Publish Powered By : XYZScripts.com