Pa prostu / Па-просту

  • Płacz zwanoŭ

    23. Zabytaja tragedia kala Krynak (1)

    U viosaczcy Trejgli niedaloka Krynak za sanacji żyli bahatyja haspadare Jurczeni, jakija mieli 23 ha ziamli. „Bahatyroŭ” u czerwcu 1941 r. enkavudzisty vyvieźli na Sibir (viarnulisa ŭ 1946 r.). Z hetaj pryczyny pośle pajszła ŭ vioscy i vakolicy nizhoda. Syn „kułakoŭ” Edzik za sanacji byŭ…ЧЫТАЦЬ ДАЛЕЙ / CZYTAJ DALEJ

Po pudlaśki / По-пудляські

  • Kinoman

    11. Jabłyka i pomarančy

    Knižki i filmy podôbny do jabłyk i pomarančuv. Odny i druhi naležat do ovocuv, ale smakujut preč po-raznomu. (Steven King) To było tohdy, jak ja brontavsie hołodny po Krystijaniji, siêtum divovidnum miêsti, kotoroho čołoviêk ne pokine, poka vono ne nakłade na joho svojoji pôznaki… Siêty… ЧЫТАЦЬ ДАЛЕЙ / CZYTAJ DALEJ

RSS і Facebook

Vola narodu

Jość takaja rasiejskaja prymaŭka: За что боролись, на то и напоролись. Joju akreślivajuć dziejańni, jakija pryviali da vyniku supraćlehłaha tamu, na dasiahnieńnie jakoha jany byli nakiravanyja.

Ilustracyju hetaj narodnaj mudraści bačym i na biełaruskim panadvorku: raspad Savieckaha Sajuzu jak „imperyi zła” i „turmy narodaŭ” nie prynios Biełarusi ni svabodnaj palityčnaj systemy (demakratyi), ni ŭmacavańnia biełaruskaj nacyjanalnaj identyčnaści na padmurku ŭłasnaj movy i kultury. Paśla amal 30 hadoŭ niezaležnaści, Biełaruś u palityčnym sensie ŭsio jašče zastajecca „apošniaj dyktaturaj u Eŭropie”, a ŭ moŭna-kulturnym – prydatkam русского мира z statystyčna niaznačnymi miascovymi asablivaściami.

U vuziejšym sensie zhadanaja prymaŭka vykarystoŭvajecca ŭ sytuacyi źmieny ŭłady ŭ krainie, kali narod (elektarat), rasčaravaŭšysia ŭ palityčnaj elicie, za jakuju hałasavaŭ na papiarednich vybarach, hałasuje za inšuju palityčnuju siłu. Pakolki palityčnaje žyćcio jość čarhavańniem peryjadaŭ elektaratnaj nadzieji na lepšaje z peryjadami rasčaravańnia, to hetaj prymaŭcy, biezumoŭna, nakanavana doŭhaja narodnaja pamiać.

Asabliva časta hetaja prymaŭka prychodziła na zhadku ŭ pačatku 1990-ch hadoŭ, kali ŭ Centralnaj i Ŭschodniaj Eŭropie razvaliŭsia kamunistyčny ład i elity ŭzialisia ažyćciaŭlać składanuju, supiarečlivuju i balučuju dla elektarataŭ transfarmacyju palityčna-ekanamičnaj systemy. Narod to tut, to tam sprabavaŭ supraciŭlacca, hałasujučy za postkamunistaŭ z nadziejaj, što jany viernuć papiaredniuju hramadzkuju „stabilnaść” i ekanamičny „dabrabyt”, jakija pomnilisia z najlepšych časoŭ „raźvitaha sacyjalizmu”. Adnak takoje viartańnie nie adbyłosia nidzie, choć amal va ŭsich postkamunistyčnach krainach da ŭłady, pad šyldaj sacyjał-demakrataŭ, prychodzili byłyja kamunisty. To bok možna skazać, što ŭ postkamunistyčnych krainach palityčnyja elity kali ne praihnaravali volu narodu, to ŭ značnaj stupieni madyfikavali jaje.

U hetaj postkamunistyčnaj karcinie ahulnaha „padmanu” narodnych spadziavańniaŭ, biełaj plamaj vyłučajecca Biełaruś. U 1994 hodzie ŭ Biełarusi adbyłasia „elektaratnaja revalucyja” – da ŭłady pryjšoŭ „sapraŭdny abaronca” voli narodu, jakaja prahnuła viartańnia ŭ lepšaje minułaje. Zrazumiêła, možna spračacca, nakolki Alaksandar Łukašenka apraŭdaŭ tyja narodnyja spadziavańni i zasłužyŭ narodnuju lubov, ale nielha ihnaravać faktu, što jon zastajecca pry ŭładzie ŭžo čverć stahodździa, i kanca jahonamu kiravańniu nie vidać. U kožnym razie treba pryznać, što „vola narodu” ŭ Biełarusi nie była Łukašenkam padmanutaja nastolki mocna, kab narod vyrazna skazaŭ jamu „dosyć!”, ci to padčas vybaraŭ, ci to masava vyjšaŭšy pratestavać na vulicu, ci to arhanizavaŭšy ahulny strajk. Takoha ŭ Biełarusi pry Łukašenku nie było.

Ale treba nam uvieś čas mieć na ŭvazie, što čym bolš daśviedčanaja demakratyčnaja systema, tym aściarožniej jana padychodzić da voli narodu jak vyklučnaj krynicy lehitymnaści ŭłady. Tamu što vola narodu, navat vykazanaja ŭ całkam demakratyčnym hałasavańni na svabodnych vybarach, jak nieadnojčy zaśviedčyła historyja, moža pryvieści da niečaha advarotnaha: dyktatury, źniavoleńnia, vajny. Ahulnaviadomaje paćvierdžańnie hetaj pieraściarohi: prychod da ŭłady Adolfa Hitlera ŭ Niamieččynie ŭ 1933 hodzie i toje, što jon paśpieŭ natvaryč da 1945 hodu.

Tamu, akramia vybudoŭvańnia svabodnaj i prazrystaj pracedury vybaraŭ, u jakich narod hałasuje za kankretnych palitykaŭ, u demakratyčnych dziaržavach ludzi rupiacca taksama pra stvareńnie mechanizmu strymańniaŭ i procivah u systemie ŭłady (adzin z važnych elementaŭ takoha mechanizmu – niezaležnyja sudy). Hety mechanizm daje šaniec pačuć hołas jak palityčnaj mienšaści, jakaja na dadzieny momant prajhrała vybary, tak i mierkavańnie ludziej biez akreślenaj palityčnaj prynaležnaści. Vola narodu, vykazanaja bolšaściu na ahulnych vybarach, nie zahłušaje hołasu mienšaści paśla ich.

Toje, što my nazirali ŭ Biełarusi ciaham apošniaj čverci stahodździa, možna nazvać ažyćciaŭleńniem voli narodu ŭ systemie biez mechanizmu strymańniaŭ i procivah.

Sprobu odklučyć taki mechanizm nazirajem u apošnich hadach u Polščy.

Jan Maksimiuk

Пакінуць адказ

Ваш адрас электроннай пошты не будзе апублікаваны.

Календарыюм

Гадоў таму

  • ў ліпені-жніўні

    710 – перамога дружын Давыда Гарадзенскага у 1314 г. над войскамі крыжакоў пад Наваградкам. 625 – 12 жніўня 1399 г. паражэньне войск Вялікага Княства Літоўскага на чале з князем Вітаўтам у бітве супраць войскаў Залатой Арды на рацэ Ворскла. 510 …ЧЫТАЦЬ ДАЛЕЙ / CZYTAJ DALEJ

Календарыюм / Kalendarium

Сёньня

  • (764) – 13 ліпеня 1260 г. войскі старабеларускай дзяржавы – Вялікага Княства Літоўскага разьбілі крыжакоў каля возера Дурбе.
  • (392) – 13(23).07.1632 г. памёр Памва Бярында, дзеяч усходнеславянскай культуры, лексікограф, друкар, аўтар сылябічных вершаў і „Лексікона славенароскага...” (1627), самага вялікага на Беларусі слоўніка ХVII ст. (каля 7000 слоў).
  • (196) – 13.07.1828 г. у Нягневічах пад Наваградкам нар. Іван Малышэўскі, гісторык царквы. Закончыў Жыровіцкае Духоўнае Вучылішча, Мінскую Духоўную Сэмінарыю і Кіеўскую Духоўную Акадэмію (1853). У 1962-1897 г.г. быў прафэсарам Кіеўскай Духоўнай Акадэміі, дасьледаваў творы і жыцьцё Кірылы Тураўскага („Творы Св. Кірыла Тураўскага з апісаньнем яго жыцьця” (1878). Памёр 11.01.1897 г. у Кіеве, дзе і пахаваны.
  • (34) – 13-15 ліпеня 1990 г. у Гарадку адбыўся І Фэстываль Музыкі Маладой Беларусі сарганізаваны Беларускім Аб’яднаньнем Студэнтаў ды Гмінным Асяродкам Культуры ў Гарадку. Выступалі між іншым Сяржук Сокалаў-Воюш, гурты „Уліс”, „Мроя”.
  • (34) – у начы  з 12 на 13 ліпеня 1990 г. была падпалена ды згарэла царква Праабражэньня Гасподняга на Сьв. Гары Грабарцы.

Новы нумар / Novy numer

Папярэднія нумары

Усе правы абаронены; 2024 Czasopis