Pa prostu / Па-просту

Po pudlaśki / По-пудляські

  • Waśkowa spowed’ (1)

    Nadworie Styczeń sioho roku buw tepły i niemorozny. W Ryhoruwciach uże po tradycji bołoto, zemla rozmerzła. W miastowych czerewykach rozmemłeny kaluży preskokowaty treba, kob bołotom botiki ne barzo pobrudyty. Abo wody w ich ne nabraty. Peredom ide mużczyna pożyły, zhorbiany, pałkoju podperajetsia i ide czerez… ЧЫТАЦЬ ДАЛЕЙ / CZYTAJ DALEJ

RSS, Facebook i Telegram

Уладзімір Караткевіч: чалавек, які даў надзею

Шчаслівы выпадак Караткевіча і «Заяц» – маніфест свабоды

6. Шчаслівы выпадак Караткевіча

Першая вядомасць прыходзіць да Уладзіміра Караткевіча ў ліпені 1955 года. 

І тут умяшаўся выпадак. 

У гэты час наш герой яшчэ дакладна ня ведаў чым хоча займацца: настаўнічаць (неўзабаве ён стане выкладчыкам рускай мовы і літаратуры ў Оршы), пісаць гістарычныя даследванні пра Кастуся Каліноўскага, займацца літаратуразнаўствам ці чымсьці яшчэ. Праўда, у вольны час ён актыўна складае вершы, але не публікуе іх, а пасылае сваім сябрам для прыватнага, так бы мовіць, прачытання. 

І вось, о цуд! 

Нечакана для Караткевіча ў 7-м нумары «Полымя» з’яўляецца ягоны верш «Машэка».

Дамо слова самому аўтару: «Напісаў я за дзевяць год – горы вершаў. Нават трагедыю белым вершам, жахліва трагічную. Але друкавацца і не думаў. У канцы першага года маёй настаўніцкай работы адбылося, аднак, нечаканае. Мінскі сябра папрасіў мяне даслаць яму вершы, пачытаць. Я даслаў, як бывала і раней. А ён панёс іх у часопіс «Полымя». І раптам улетку 1955 года я атрымаў нумар часопіса са сваім вершам «Машэка». Гэта пераламіла мой лёс». 

Уладзімір Караткевіч і сапраўды здзівіў. 

У 1955-м ягоныя сучаснікі з большай ахвотай пісалі пра калгасы, саўгасы, подзвіг народа пад час апошняй вайны чым пра нешта старадаўня-легендарнае. 

Апошні значны твор пра Машэку быў створаны, як п’еса ў сярэдзіне 1920-х галоўным рэжысёрам Беларускага Дзяржаўнага Тэатра-1 Еўсцігнеем Міровічам, і гэта была баявічная рэч, дзе галоўны герой быў падобны да Робіна Гуда. 

Караткевічаў Машэка таксама паказаны змагаром з магнатамі і рознага роду багацеямі, але ў адрозненні ад больш высакароднага разбойніка са спектакля, ён знішчае ворагаў з большай садысцкай апантанасцю і радасцю: «Конскі тупат… Там… Бегма ў гушчыню…/ Затрашчаць у ноч пад нагой лаўжы./ З дзікім свістам я коні супыню,/ І спячэцца пан на маім нажы./ Ранкам на абрыў выцягну яго / І скажу рацэ, што бушуе тут: / „Ты прымі, Дняпро, ворага майго,/ Змый з маёй зямлі гэты панскі бруд”.

Упершыню ў пасляваеннай паэзіі быў паказаны брутальны, жорсткі, упэўнены ў сабе беларус, які перад ворагамі не згінаецца, а гатовы кожнага насадзіць на свой нож.

На Уладзіміра Караткевіча звярнулі ўвагу.

Маладому аўтару нават даравалі відавочныя русізмы якіх у вершы хапала: «атачон», «лісце алае», «годы стаялі».

Праз некалькі месяцаў пасля публікацыі, у верасні 1955-га нашага героя запрашаюць на Рэспубліканскую нараду маладых пісьменнікаў у Мінску, якая праходзіла з 15-га па 23-га верасня. 

Сярод іншых юных талентаў тут былі Генадзь Бураўкін, Ніл Гілевіч, Рыгор Барадулін, Кастусь Цвірка. Іх сталыя калегі (Максім Лужанін, Максім Танк, Аркадзь Куляшоў) ставіліся да іх творчасці дастаткова строга, і са стомленай скрушлівасцю, што не стае рыфмаванкам гэтых маладзёнаў арыгінальнасці, нейкай адметнасці, што ўсё ў іх зліваецца ў нейкую адну шэрую масу.

Але Караткевічу і тут пашанцавала. 

Паэт Анатоль Астрэйка ў адным з «ЛіМаўскіх» артыкулаў, прысвечаных рэспубліканскай нарадзе пісаў: «Прыемнае ўражанне на прысутных зрабіў малады паэт Ул. Караткевіч. Яго вершы «Машэка», «Орша» і іншыя атрымалі станоўчую ацэнку. У асобе Ул. Караткевіча мы маем здольнага паэта, які імкнецца гаварыць сваім голасам».

У верасні 1955-га наш герой канчаткова вызначыўся кім хоча быць – прафесійным пісьменнікам.

  1. «Заяц» – маніфест свабоды

Канчаткова свой поспех малады паэт Караткевіч замацоўвае ў сакавіку 1956-га, калі ў тым жа «Полымі» выходзіць ягоны першы паэтычны шэдэўр «Заяц варыць піва».

Гэты верш, складзены пасля знакамітай прамовы Хрушчова, y якой асуджаліся Сталінскія злачынствы, быў ува многім праграмным.

Караткевіч гэтым творам як бы гаворыць, што хопіць ужо быць такімі пафаснымі, ілжыва-прыўзнятымі, навучыцеся жыць простымі пачуццямі, не бойцеся радавацца жыццю, варыць піва, піць яго разам з зайчыхай і ўспрымаць жыццё, як свята, дзе няма паляўнічых, гвалту, дзе ніхто нікога не палохае і пачынаецца новае, на гэты раз па сапраўднаму свабоднае жыццё.

Усё пакуль y Караткевіча складваецца як мае быць, ягоныя вершы перыядычна з’яўляюцца то ў «Маладосці», то ў «Полымі», то ў «Літаратуры і мастацтве». 

Яго любяць аршанскія вучні, ён рыхтуе сваю першую кнігу вершаў, а ў пятніцу, 26-га красавіка, 1957 года нашага героя прымаюць у Саюз пісьменнікаў БССР. Рэкамендацыі далі Максім Лужанін, Анатоль Вялюгін і Алесь Бялевіч. 

Пачынаецца новы этап у жыцці пісьменніка Караткевіча з яго першымі расчараваннямі, болем, нечаканымі сюжэтнымі паваротамі, але пра гэта ў наступнай серыі.

Васіль Дранько-Майсюк

Календарыюм

Гадоў таму

  • у лістападзе

    685 – у 1341 г. войскі Вялікага Княства Літоўскага акружылі крыжацкую цьвердзь Баербург і прыступілі да яе здабыцьця. Падчас атакі загінуў вялікі князь Гедымін. 210 – 4.11.1816 г. у мястэчку Кублічы каля Лепеля нар. Арцём Вярыга-Дарэўскі (пам. у ссылцы ў Сібіры …ЧЫТАЦЬ ДАЛЕЙ / CZYTAJ DALEJ

Новы нумар / Novy numer

Папярэднія нумары / Poprzednie numery

Усе правы абаронены; 2026 Czasopis
Social Media Auto Publish Powered By : XYZScripts.com