Pa prostu / Па-просту

  • Płacz zwanoŭ

    21. Samaabarona i śmierć Żyda Berszki (2)

    Savieckaje vojsko i pahraniczniki spaczatku ŭsich ludziej z hetych troch viosak vyvieźli za Śvisłacz na zborny punkt u Nieparożnicach. Zahadali im usio z saboju zabrać, szto tolko mahli ŭziać na furmanku. Pośle saviety mieli ich parassyłać dalej u Biełaruś. Raptam pryjszoŭ zahad, szto kali chto…ЧЫТАЦЬ ДАЛЕЙ / CZYTAJ DALEJ

Po pudlaśki / По-пудляські

  • Kinoman

    8. Kuneć sielanki

    Nocami z pod ramion krzyżów na rozdrogach sypie się gwiazd błękitne próchno chmurki siedzą przed progiem w murawie to kule białego puchu dmuchawiec Księżyc idzie srebrne chusty prać świerszczyki świergocą w stogach czegóż się bać (Józef Czechowicz, „Na wsi”, 1927) Jak mniê diś dumajetsie, dekada… ЧЫТАЦЬ ДАЛЕЙ / CZYTAJ DALEJ

RSS і Facebook

Płacz zwanoŭ

„Palicjanty” (cz. 3)

Kryż u Plantach  Fatahrafija aŭtara
Kryż u Plantach
Fatahrafija aŭtara

Letam u 1941 r. u Plantach u Hilspolizei zapisaŭso toża katolik Jan Wiarbicki. Hety 19-letni chłopiec zhadziŭso pamahać dla Niemcaŭ nawodzić nowyja akupacyjnyja paradki i zaŭdawać im prawasłaŭnych piraważno susiedziaŭ, jakija da nidaŭna byli ŭ wiaskowym sielsawiecie, abo mieli jakija-koleczy kamunistycznyja schilnaści. Jamu jak i ŭsim takim „palicjantam” nijakich hroszaj ni płacili. Ale służaczy Niemcam mieli jany ŭsio-taki karyść. Bo kali na ich zahad zbirali pa wioskach sała, kiłbasu, jajki…, to i sabie mahli ŭdostal nabrać tedy jeży.

Wiarbicki ŭ Hilspolizei służyŭ nicełyja dwa miesiacy, dahetul jak Niemcy takuju farmacju raspuścili. Ale za hety karotki czas z kalehami narabiŭ jon nimała biady spakojnym ludziam u swajoj wioscy i susiednich. Jak najechali jany na Hryboŭszczynu, pra szto była ŭże hutarka, ciażko pabili tam Andreja Naliwajku, jaki byŭ z wosieni 1939-ha pa ijuń-czerwiec 1941-ha „predsiedacielam” sielsawieta. A jeduczy adtul zatrymalisa ŭ Guraniach. Tam „palicjanty” z biełymi paskami na rukawoch z piaczatkaj z napisam „Hilspolizei” wywieli z chataŭ na hulicu ŭsich, chto za sawietami dzieści rabiŭ czy mieŭ jakujuś funkcju. Wywałakli miż inszym wiaskowaha „dzieputata” (starastu-sołtysa) Michała Zagrobu, wuczyciela Władka Czemiela i sakratara sielsawieta ŭ Hryboŭszczynie Juliana Wasileŭskaha. „Palicjanty” zbili ich gumowymi pałkami pa pleczach i haławie tak, szto niekatoryja stracili prytomnaść. Czamuści najbolsz zajelisa na Władka Czemiela, jaki za sawietami wuczyŭ dziciej ŭ Nowaj Wioscy (szkołu pabudawali tam z pieraniesienych budynkaŭ, jakija pastawiŭ u Hryboŭszczynie i Wierszalinie kala Liszczanoj „prarok” Iljasz Klimowicz). Jon nie byŭ wysoka wuczany, skonczyŭ tolko kursy. Kali ŭwajszli Niemcy, z baćkami zastaŭso na haspadarcy. Pośle, jak zbili jaho (toża baćka i maci), paru tydniaŭ lażaŭ u łożku. I kali ŭże dachodziŭ da sibie, plantaŭskija i gurańskija „palicjanty” pryjechali i jaho arysztawali. Spaczatku zawiali ŭ Planty, dzie znoŭ zbili chłopca tak aż kroŭ paliłasa. Wieczaram skatawanaha zawiaźli ŭ Biełastok, dzie paŭ roku prasiedziaŭ u ciurmie. Potym Niemcy wywieźli jaho na prymusowyja raboty na Prusy (pad Kenigsberg – Królewiec). Ranniaj wiasnoju 1945 r., kali ŭwajszła tudy Sawieckaja Armia, Władka Czemiela ŭziali na front. Pośle wajny dachaty ŭże nie wiarnuŭso, wyjechaŭ u Sawiecki Sajuz.

Jan Wiarbicki pośle rozpusku Hilspolizei dabrawolna zapisaŭso na raboty ŭ Niemcaŭ. Wosienniu 1941 r. apynuŭso na haspadarcy pad Szczytnam. Potym rabiŭ u cukroŭni. Wiasnoju 1942 r. znoŭ pasłali jaho na rabotu na niamieckaj haspadarcy. Paczaŭ jon tedy chwareć na żywot. Dochtar wypisaŭ paświedczannie, szto nizdolny jon da raboty i heto pamahło wiarnucca jamu dachaty ŭ Planty. Zimoju 1943 r. miesiac prależaŭ u szpitali ŭ Krynkach. Heto nie pamahło, dalej chwareŭ. Na wiesnu wyjechaŭ da ciotki ŭ wiosku Babrowa kala Biełastoku. Jaje mużyk rabiŭ na kalei i aformiŭ jamu aparacju ŭ biełastockim kalejowym szpitali. Tam wyrazali jamu ślapuju kiszku. Jak dajszoŭ da sibie, wiarnuŭso ŭ Planty. U chaci doŭho nie pabyŭ, bo dabrawolna zapisaŭso na raboty pry paradkawanni byłoha żydoŭskaho gieta ŭ Biełastoku. Za litar wodki wyrabiŭ sabie fałaszywy ausweis i moh swabodna chadzić z im pa mieści. Darablaŭ handlujuczy pażydoŭskimi reczami. Kali ich zbrakło, ranniaj wiasnoju 1944 r. wyjechaŭ da ciotki da Zabłudowa. Dapamahajuczy abrablać haspadarku daczakaŭ kańca jula-lipca, kali Czyrwona Armia adwajałała Biełastok.

Jak tolki prajszoŭ wajenny front, Jan Wiarbicki, były nimiecki „palicjant”, jak achotnik pajszoŭ da wojska. Da 1946 r. służyŭ u Batalionie Specjalnym. Z wojska wyjszaŭ jak plutonowy z Odznaką Grunwaldzką i Medalem Zwycięstwa i Wolności. Pasialiŭso ŭ Warszawie, dzie staŭ da raboty na warcie ŭ UB (u Ministerstwie Bezpieczeństwa Publicznego).

U 1949 r. uboŭcy wyzwali Wiarbickaha na dopyt-przesłuchanie jak padazronaho „faszystowsko-hitlerowskiego zbrodniarza wojennego, winnego zabójstw i znęcania sie nad ludnością cywilną”, za szto pahrażała jamu kara śmierci. Ale jaho nie sudzili. Peŭno tamu, szto jak funkcjanier UB byŭ uże „lojalnym obywatelem „Polski Ludowej”.

(pradaŭżeńnie budzia)

Jurak Chmialeŭski

Na asnowi: Akta w sprawie karnej Sądu Apelacyjnego w Białymstoku, 1949-1950, sygn. IPN Bi 403/48

Пакінуць адказ

Ваш адрас электроннай пошты не будзе апублікаваны.

Календарыюм

Гадоў таму

  • ў красавіку

    980 – у 1044 г. пачаў княжаньне ў Полацку Усяслаў Брачыслававіч, званы Чарадзеем. Яго славутая дзейнасьць была апісана ў паэме „Слова аб паходзе Ігаравым”. 920 – у 1104 г. адбыўся вялікі паход кааліцыі князёў Кіеўскай Русі, арганізаваны Уладзімірам Манамахам на …ЧЫТАЦЬ ДАЛЕЙ / CZYTAJ DALEJ

Календарыюм / Kalendarium

Сёньня

  • (230) – 23.04.1794 г. утварылася Найвышэйшая Літоўская Рада – рэвалюцыяйны ўрад Літвы і Беларусі падчас Касьцюшкоўскага паўстаньня.
  • (138) – 23.04.1886 г. у мястэчку Пасадзец Вілейскага павету нар. Зьмітрок Бядуля (сапр. прозьвішча Самуіл Плаўнік, пам. 3.11.1941 г. у эвакуацыі каля Уральска ў Казахстане), пісьменьнік. Друкаваўся з 1910 г., пачаткова ў „Нашай Ніве”. У лютым 2020 г. адбылася эксгумацыя яго ў Уральску, а 3.11.2020 г. адбылося перапахаваньне на Усходніх могілках у Менску.
  • (120) – 23.04.1904 г. у вёсцы Нізок, Ігуменскага павету, нар. паэт Паўлюк Трус. Маючы 25 год памёр у Менску на тыф, пахаваны на Вайсковых могілках.
  • (80) – 23.04.1944 г. ва Уснаршчыне на Беласточчыне нар. Мікола Давідзюк – мастак, прафесар Акадэміі Мастацтваў у Лодзі, якую закончыў у 1969 г. і з якой звязаны працай з 1971 г., з 1989 г. вядзе ў ёй майстэрню жывапісу. З нагоды юбілею жадаем спадару Міколу творчага натхненьня, новых прац і выставак!

Новы нумар / Novy numer

Папярэднія нумары

Усе правы абаронены; 2024 Czasopis