Pa prostu / Па-просту

  • Płacz zwanoŭ

    21. Samaabarona i śmierć Żyda Berszki (2)

    Savieckaje vojsko i pahraniczniki spaczatku ŭsich ludziej z hetych troch viosak vyvieźli za Śvisłacz na zborny punkt u Nieparożnicach. Zahadali im usio z saboju zabrać, szto tolko mahli ŭziać na furmanku. Pośle saviety mieli ich parassyłać dalej u Biełaruś. Raptam pryjszoŭ zahad, szto kali chto…ЧЫТАЦЬ ДАЛЕЙ / CZYTAJ DALEJ

Po pudlaśki / По-пудляські

  • Kinoman

    9. Miastu H. na do widzenia

    Jeszcze mi tylko spacer pozostał Wąską aleją przez zielony park Wiatr w drzewach szemrze ledwie przebudzony Tak jak wczoraj, przedwczoraj, od lat Tak dziwna ta chwila brakuje słów… (Budka Suflera, „Memu miastu na do widzenia”, 1974) Nedaleko od mojoho liceja byv neveliki park, utisnuty… ЧЫТАЦЬ ДАЛЕЙ / CZYTAJ DALEJ

RSS і Facebook

Płacz zwanoŭ

17. Petelski vel Talkoŭski

Pasiarod 20-cioch szucmanaŭ, jakija na paczatku nimieckaj akupacji służyli na pastarunku żandarmerii ŭ Krynkach, było czatyroch Petelskich, katolikaŭ z Kruszynianaŭ. Śled pa ich zachawaŭso ŭ dakumantach śledztwa, zawiedzienaha uboŭcami dziesiać let pa wajnie. Życiel Krynak, szawiec Szutkiewicz (abrablaŭ jon jaszcze 3,5 ha ziamli), jaki tedy byŭ pradsiedacialam Hramadzkaj Rady Naradowaj, jak pazwany świedka szczacielna raskazaŭ, szto krynskija szucmany na rukawach mieli biełyja pawiazki z napisam „Hilf­s­dieust”. I szto ŭsie tyja Petelskija kromie adnaho chutko byli zwolnienyja sa służby. Astaŭso Jan. Hitleraŭcy adzieli jaho ŭ mundzir i dali pistaleta. Szutkiewicz hawaryŭ, szto baczyŭ jak jon kałom biŭ Żydoŭ.

Takaja familja szucmana z Krynak pajaŭlajecca ŭ dakumantach paru pawajennych sudowych spraŭ, miż inszym u daczynienni da nimieckaho sołtysa Mojżyka z Harkawicz, pra szto ja pisaŭ raniej.

1 akciabra 1952 r. służbowa pryjechaŭ da Krynak aficer milicji z Biełastoka. Na pastarunku raskazali jamu pra Jana Petelskaho, jaki za Niemca mieŭ być zastupnikam amskamisara i zabiwać ludziej. Mardawać Żydoŭ, ad jakich zabiraŭ zołato i druhija reczy, a pośle hetym handlawaŭ. Pa wajnie bytto pamianiaŭ familju i staŭ na rabotu ŭ UB 13 km ad Gdańska. 

Na druhi dzień aficer napisaŭ pra heto służbowuju natatku, u jakoj infarmawaŭ, szto bolsz moża wiedać Skroŭba z Krynak – szwagier Petelskaho. U dakumantach sprawy, jakaja adrazu była zawiedziena, jest infarmacja, szto hety szwagier nielehalno wyrablaŭ skóry i waziŭ ich na prodaż da Gdańska, a Petelski pamahaŭ jamu znachodzić klijentaŭ.

Wajawodzkaja Kamenda Milicji ŭ Biełastok adrazu pasłała zapyt u hetaj sprawie u Gdańsk. Adkaz pryjszoŭ tolko pośle roku. Akazałaso, szto ŭ Gdańsku-Aliwie żywie Jan Petelski, narodżany ŭ 1918 r. u Hrodnie, żanaty. Robić na kalei, a raniej byŭ strażakam u stoczni. Pryjechaŭ tam u 1950 r. z Chełma. U meldunku napisali jaszcze, szto na robocie „jest postrzegany za bumelanta”, a susiedzi każuć, szto heto „nałogowy alkoholik i często wraca do domu późnym wieczorem w stanie nietrzeźwym i wywołuje awantury ze swoją żoną”.

Paru miesiacaŭ paźniej z Gdańska prysłali toża dzwie jaho fatagrafii, kab ustanawić, ci heto toj samy „niemiecki kolaborant”. Prasili prasłuchać ludziej u Krynkach i Kruszynianach. Toża gestapoŭcaŭ, jakija siadzieli „u was w areszcie”.

Na paczatku akciabra 1954 r. (pośle dwoch let śledztwa) UB ustanawiła, szto Jan Petelski, narodżany ŭ 1918 r.

u Kruszynianach, a nie ŭ Grodnie, na paczatku akupacji staŭ tajnym agentam Gestapa. Byŭ „na kontakcie rezydenta białostockiej placówki „Popowicza”. Toha rezydenta zastrelili partzanty. Tedy Petelski zapisaŭso da specjalnaj brygady Gestapa, jakaja mieła zadaczu „likwidować fizycznie członków ruchu oporu”.

Takaja infarmacja była wypracawana ŭ śledztwi na asnowie dopytaŭ świedkaŭ i raniejszych sprawaŭ prociŭ druhich kryńskich szucmanaŭ. Adnym z takich byŭ Raszkoŭski Henryk. Cipier adbywaŭ karu 15 let ciurmy ŭ Rawiczy. Sakolskaje UB zapatrabawało, kab jaszce raz jaho prasłuchać i wypytać pra Petelskaho. 

Raszkoŭski skłaŭ doŭhija dakazacielstwa. Skazaŭ, szto Jan Petelski jak szucman wystupaŭ pad familjaj Talkoŭski. Pawodle jaho ŭ aprele-kwietniu 1942 r. agent Petelski skłaŭ danos u Gestapa pra miesca znachodżannia partyzantaŭ. Niemcy zrabili abławu, a jon toża z rużjom u ruce byŭ prawadnikom „kompanii specjalnej do walki z partyzantami”. Adbyłasa pierastrełka, u jakoj praz pamyłku zhinuŭ adzin Niemiec, jakoha zastreliŭ Raszkoŭski.

Pra tamtuju ablawu raskazaŭ jon szczacielna. Pierad akcjaj Niemcy ŭ Krynkach zrabili bajawuju adprawu. Raszkoŭskaho paklikali, bo partyzanty zastrelili jaho stryjecznaho brata z żonkaju. Tamu Niemcy byli pierakanany, szto zawiadzie da ich. Na adprawie byli toża arendatar majontku ŭ Nietupie i dwoch schoplenych Niemcami partyzantaŭ – Wańka i Kolka. Raszkoŭski skazaŭ, szto pierad samim wyjezdam na akcju Talkoŭskamu dali pistalet Parabellum.

Abławu zrabili pamiż Kundziczami i Kruszynianami. Z Biełastoku ściahnuli rotu Wermachta. Udałoso im nadysci na partyzanataŭ, ale tyja pośle karotkaj pierastrełki paśpieli ŭciaczy. Niahledziaczy na toje Niemcy adudziaczylisia Raszkoŭskamu, Talkoŭskamu i arendataru z Nietupy. Dali im pa miaszku z miasam, adzieżaj i botami (Raszkoŭskamu tolko boty).

U śledztwi świedki – ludzi z Krynak i Kruszynianaŭ – razpaznali na fatagrafijach szucmana Petelskaha. Kazali, szto jon muczyŭ Żydoŭ i asabista prawodziŭ wobyski. Adzin świedak abwinawaciŭ jaho ŭ zabojstwie Niemcami byłoha sakratara kruszynianskaho sielsawieta, Kazłoŭskaho. Petelski bytto pawiadomiŭ Gestapa, szto toj pamahaje partyzantam.

Cikawo, szto ŭ druhoj sprawie, u jakoj abwinawaczana była „baba-szpieg”, pra szto ja pisaŭ rok tamu, kruszyniancy świedczyli, szto ŭ ichniaj wioscy za Niemca prawia nichto nie zhinuŭ. Kromie sołtysa Tataryna.

Jurak Chmialeŭski

Dalej budzia

Пакінуць адказ

Ваш адрас электроннай пошты не будзе апублікаваны.

Календарыюм

Гадоў таму

  • ў траўні

    770 – у 1254 г. быў падпісаны мірны дагавор паміж вялікім князем Міндоўгам і галіцка-валынскім князем Данілам Раманавічам. 740 – разгром у 1284 г. войскамі літоўскага князя Рынгальда мангола-татарскіх войск каля вёскі Магільна. 530 – у 1494 г. у Гародні …ЧЫТАЦЬ ДАЛЕЙ / CZYTAJ DALEJ

Календарыюм / Kalendarium

Сёньня

  • (376) – У траўні 1648 г. казацкія паўстанцы на чале з Багданам Хмяльніцкім разбілі войскі Рэчы Паспалітай пад Жоўтымі Водамі й Корсунем. Казацкія загоны прыбылі на Беларусь і пры дапамозе беларускіх паўстанцаў здабылі Гомель, Тураў, Пінск – паўстаньне разгарнулася на беларускіх землях.
  • (90) – 19.05.1934 г. у Менску расстраляны Міхал Кахановіч (нар. 27.09.1882 г. у Вялікіх Луках каля Баранавіч), беларускі нацыянальны дзеяч, пэдагог. Закончыў Харкаўскі унівэрсытэт, працаваў выкладчыкам у Вільні, з 1915 г.  – у Магілёве, дзе быў

Новы нумар / Novy numer

Папярэднія нумары

Усе правы абаронены; 2024 Czasopis