Pa prostu / Па-просту

  • Płacz zwanoŭ

    22. Pierapałki sołtysa Nowaha Tryścianoha (2)

    Stanisłava Żynela sudzili za toje, szto byŭszy nimieckim soltysam „vymagał bezwzględnego podporządkowania się zarządzeniom władz niemieckich, uciekając się nawet do przemocy w wypadku, gdy ktoś uchylał się od stawianych przez niego żądań, a nawet biciem terroryzovał ludność swego sołectwa”. Prakuratar dakazvaŭ, szto ad 1942-ho da…ЧЫТАЦЬ ДАЛЕЙ / CZYTAJ DALEJ

Po pudlaśki / По-пудляські

  • Kinoman

    10. Siêta nauka ne dla mene

    Ślubuję uroczyście, że będę: a) zachowywać postawę moralną i obywatelską godną studenta Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej; b) systematycznie i pilnie zdobywać wiedzę w celu należytego przygotowania do pracy zawodowej oraz aktywnego uczestniczenia w budowie socjalizmu… („Ślubowanie studenta”, 1977) Čom ja pujšov studyjovati fizyku, a ne, prykładom,… ЧЫТАЦЬ ДАЛЕЙ / CZYTAJ DALEJ

RSS і Facebook

Płacz zwanoŭ

16. Szucman Naliwajka

Nimiecki sałdat stralaje z karabina Mauzer Fatagrafia z Wikipedii
Nimiecki sałdat stralaje z karabina Mauzer
Fatagrafia z Wikipedii

Za Niemca na pastarunku żandarmerii ŭ Krynkach na paczatku służyło dwaccacioch palicjantaŭ. Pad kaniec akupacji było ich tolko waśmioch, bo niekatorych pierakinuli na front. Kromie Niemcaŭ służyli tam toża polskija szucmany (jak Polnische Hilfsdieust). Byli jany i ŭ Sonderkomando – da specyjalnych paruczenniaŭ. Tolko ŭ Geastapa teror trymali adny hitleraŭcy.

Niemcy na szucmanaŭ prawasłaŭnych nie brali. Nie dawiarali im tak jak katolikam. Ale na pastarunku ŭ Krynkach byŭ adzin prawasłaŭny – Wsieławad Naliwajka. Jon, praŭda, żanaty z kataliczkaj, pajszoŭ pa polsku.

Naliwajka byŭ z 1913 roku, naradziŭso ŭ Borkach u Szudziałaŭskaj hminie. Baćkie mieli niwielkuju haspadarku. Tamu jak skonczyŭ piać klas szkoły pajszoŭ da Suprasła, dzie naniaŭ kwateru i staŭ na rabotu ŭ lesi. Ażaniŭso ŭ 1932 r. Pa troch letach zabrali jaho da wojska. Służyŭ pad Warszawaj. Wiarnuŭso ŭ 1936 r. Potym na świet pryjszło dwoje dziciej.

23 aŭgusta-sierpnia 1939 r. Naliwajku mabilizawali da wojska. Ad 1 sianciabra-wieraśnia wajawaŭ z Niemcami, kali tyja napali na Polsku. Pośle dwoch tydniaŭ byŭ paranieny kala Czyrwonaha Boru pad Łomżaj. Na druhi dzień papaŭso ŭ plen. Jaho Niemcy padleczyli i pasłali na prymusowuju rabotu na Prusy, u majontak kala Bartaszycaŭ.

Pad kaniec 1942 r. uciok da chaty i chawaŭso ŭ susiedziaŭ u Borkach. Ale chutko, bo ŭże ŭ janware-styczniu 1943 r. Niemcy jaho znajszli i prymusili, kab staŭ szucmanam. Inaczaj, skazali, wywiazuć z radzinaj ŭ Hiermaniju.

Naliwajka ŭ Krynkach służyŭ u nimieckim mundziry, mieŭ piacistrelny karabin Maŭzer z bagnetam. Najczaściej stajaŭ na warcie, ale toża byŭ pry arysztach i pieratrusach.

U lipcy 1944 r., kali na Krynki napirali krasnaarmiejcy, Naliwajka znoŭ apynuŭso na Prusach. Niemcy pierakinuli jaho z usimi żandarmami z pastarunku na zadniuju frantawuju zonu miż inszym dla kapannia akopaŭ. Tam byŭ dziewiać miesiacaŭ. 8 aprela-kwietnia 1945 r., kali chacieŭ uciaczy na ŭschod da chaty, pa darozie jaho zadzierżali sawieckija sałdaty. Da 10 stycznia 1946 r. prasiedziaŭ u ciurmie ŭ Instenburgu (heto cipieraszni Czernihaŭsk kala Kaliningrada). Stul pierawiaźli jaho da łahiera dla plennych nimieckaj armii ŭ Iławie. Tam prasiedziaŭ znoŭ dziewiać miesiacaŭ. 10 grudnia 1947 r. razam z takimi jak jon Palakami na służbie hitleraŭcaŭ byŭ pieradadzieny UB u Biełaj Padlaskaj, kudy papaŭ z pierasyłnaho łahiera ŭ Breście.

Dźwie nidzieli raniej prociŭ jaho była zawiedzieno śledztwo „pod zarzutem współpracy z okupantem niemieckim”. Kab u hetym razabracca, na UB u Sakołcy pazywali ludziej z Krynak, Suprasła i Borkaŭ. Jany pra Naliwajku niczoho asabliwo kiepskaha nie hawaryli.

Ludzi z Krynak raskazwali, szto chtości baczyŭ, jak Naliwajka razam z druhimi żandarmami hanili kahości, chto ŭciakaŭ z arysztu i taho zastreliŭ kamandant. Adna kabieta kazała szto da ludziej jon byŭ dobry i czasto chadziŭ wypiŭszy.

U pierasyłnym łahiery ŭ Breście siadzieŭ toża Kaźmier Carewicz z Krynak. Na dopytach raskazaŭ, jak wiasnoju 1944 r. u swaim domie na Hrodzieńskaj hulicy razczyniaŭ samahonku. Byli paadczyniany wokna. Raptam pajawilisa Naliwajka z druhim żandarmam, Niemcam. Ale niczoho jamu nie zrabili. Carewicz z udziacznaści, a moża i strachu pierad arysztam, tamu Niemcu zanios na druhi dzień litar samahonki i dwa kila słaniny.

Raszuczym u śledztwi byŭ dopyt Mieczysława Jurczeni, jaki pryznaŭso, szto za Niemca rabiŭ u Krynkach szofieram i razbiŭ nimieckaho samachoda. Za heto pasadzili jaho u łahier u Sakołcy. Stul udałosa jamu ŭciaczy da Krynak, ale na pastarunak zaŭdała pra heto żonka szucmana Petelskaho. Kamandzir pasłaŭ Naliwajku z druhim żandarmam, kab Jurczeniu arysztawali. Kali pa jaho pryjszli, staŭ ich prasić, kab jaho nie arysztoŭwać. Naliwajka zhadziŭso, ale druhi żandarm nie. Jurczeniu adstwaili jany na pastarunak i tam jaho Niemcy zbili.

Naliwajku sudzili ŭ Biełastoku. 26 marca 1949 r. na sprawu pazwanych było kala dwaccacioch świedkaŭ. Prociŭ abwinawaczanaho nichto niczoho kiepskaho nie skazaŭ. Adnak prakuratar nastojwaŭ „napiętnować winę w sposób surowy”. Adwakat, jaki baraniŭ Naliwajku „z urzędu”, dakazwaŭ, szto abwinawaczany nie mieŭ wychadu. Tamu damahaŭso „uniewinnienia z postawionych zarzutów”. Tak jak i Naliwajka.

Prusud-wyrok – 5,5 roku ciurmy. 6 listapada 1949 r. Naliwajka napisaŭ da prezydenta Bieruta prośbu a pamiławannie, kab „sumienną i gorliwą pracą móc popełnione zło naprawić i stać się dobrym i przykładnym obywatelem i pracować li tylko dla dobra naszej Demokratycznej Ludowej Polski”. Padobny list pasłała Bierutu żonka z Suprasła. Napisała, szto mużyk u 1934 r. prymaŭ aktyŭny ŭdzieł „w strajku robotniczo-leśnym” i szto padczas akupacji „z jego rodziny i krewnych stracono 22 osoby”.

Niczoho hetto nie dało. Naliwajka u ciurmie prasiedziaŭ da kanca. Wypuścili jaho 9 lipca 1953 r. Da chaty wiarnuŭso pośle dziewiaci let.

Na asnowi sprawy sygn. IPN Bi404/228

Jurak Chmialeŭski

Dalej budzia

Пакінуць адказ

Ваш адрас электроннай пошты не будзе апублікаваны.

Календарыюм

Гадоў таму

  • ў чэрвені

    530 – 1494 г. – атрыманьне горадам Высокае самакіраваньня паводле магдэбургскага права. 220 – 1.06.1804 г. у Наваспаскім на Смаленшчыне нар. Міхал Глінка, кампазітар, заснавальнік рускай клясычнай музыкі. Найбольш вядомыя яго творы: оперы „Жыцьцё за цара” (1836), „Руслан і Людміла” …ЧЫТАЦЬ ДАЛЕЙ / CZYTAJ DALEJ

Календарыюм / Kalendarium

Сёньня

  • (157) – 14.06.1867 г. у Рэчыцы нар. Мітрафан Доўнар-Запольскі, гісторык, этнограф, фальклярыст, пэдагог. Зьбіраў, публікаваў ды вывучаў творы беларускай народнай творчасьці. Займаўся гісторыяй Беларусі, аўтар м. інш. грунтоўнай працы „Гісторыя Беларусі”. Памёр 30.09.1934 г. у Маскве.
  • (124) – 14.06.1900 г. у в. Несьцеравічы, Ваўкавыскага павету нар. Міхась Забэйда-Суміцкі – сьпявак, пэдагог. Разам зь сям’ёй знайшоўся ў бежанстве ў Сібіры. У 1929 г. скончыў Харбінскі Унівэрсытэт. У 1935 г. вярнуўся на бацькаўшчыну. У 1936-1940 гг. быў салістам  Варшаўскага Радыё. Адыграў вялікую ролю ў папулярызацыі беларускай музычнай культуры ў сьвеце. З траўня 1940 г. жыў у Празе, працаваў у Нацыянальным Тэатры.

Новы нумар / Novy numer

Папярэднія нумары

Усе правы абаронены; 2024 Czasopis