Pa prostu / Па-просту

  • Płacz zwanoŭ

    21. Samaabarona i śmierć Żyda Berszki (2)

    Savieckaje vojsko i pahraniczniki spaczatku ŭsich ludziej z hetych troch viosak vyvieźli za Śvisłacz na zborny punkt u Nieparożnicach. Zahadali im usio z saboju zabrać, szto tolko mahli ŭziać na furmanku. Pośle saviety mieli ich parassyłać dalej u Biełaruś. Raptam pryjszoŭ zahad, szto kali chto…ЧЫТАЦЬ ДАЛЕЙ / CZYTAJ DALEJ

Po pudlaśki / По-пудляські

  • Kinoman

    8. Kuneć sielanki

    Nocami z pod ramion krzyżów na rozdrogach sypie się gwiazd błękitne próchno chmurki siedzą przed progiem w murawie to kule białego puchu dmuchawiec Księżyc idzie srebrne chusty prać świerszczyki świergocą w stogach czegóż się bać (Józef Czechowicz, „Na wsi”, 1927) Jak mniê diś dumajetsie, dekada… ЧЫТАЦЬ ДАЛЕЙ / CZYTAJ DALEJ

RSS і Facebook

Pamiać

Płacz zwanoŭ

4. „Palicjanty” (7)

Na paczatku sudowaj rasprawy Alaksandar Kaźmiarowicz zajawiŭ, szto pryznannie jaho da winy ŭ śledztwi  wymusili na imuboŭcy, jakija jaho katawali (szto było peŭno praŭdaj). Cipier hawaryŭ, szto jak szucman sam pa sabie nikoho nie arysztoŭwaŭ. Rabiŭ heto tolko na zahad Niemcaŭ. Pryznaŭso do „pobicia – na rozkaz Niemców – dwóch mieszkańców”.

Sudu treba było tedy prawieści swajo „postępowanie dowodowe”. Na rasprawie prasłachali mnoho świedkaŭ – bolsz jak dwaccać. Bolszaść z ich paćwierdziła abwinawaczanni prakuratara.

Świedak A.K. z Wiarchlesa skazaŭ, szto wosieniu 1941 r. Kaźmiarowicz jak szucman zapyniŭ jaho na hulicy ŭ wioscy, try razy ŭderyŭ gumaju pa haławie. Zahnaŭ pierapałochanaha chłopca da chaty, dzie byli nimiecki żandarm i druhi „palicjant” Kostro (z kalonii Słojka kala Szudziaława). Niemiec zadzierżanaha chłopca adrazu staŭ łupić gumaju, a Kaźmiarowicz biŭ kolbaju karabina.

Świedak A.G. z Talkoŭszczyny skazaŭ, szto letam 1941 r. u jaho wioscy pajawilisa nimieckija żandarmy i szucmany. Z imi byŭ toża Alaksandar Kaźmiarowicz, jaki pryjszoŭ da jaho chaty i skazaŭ jamu, szto jon arysztawany. A.G. zawiażli da arysztu pry pastarunku ŭ Szudziaławie. Tam nakinuli jamu na hołaŭ kurtku i bili gumami, kab pryznaŭso, szto jon kamunist.

Świedak J.Ch. z hajoŭki kala Wiarchlesa skazaŭ, szto jaho taksamo Kaźmiarowicz z Niemcami arysztawali. Heto było ŭ lipcy 1941 r. Jamu taksamo nakinuli na hołaŭ marynarku i bili gumami. Kali nie pryznawaŭso da kamunistycznuych świazi, Niemiac zapytaŭ Kaźmiarowicza, a szto toj pra heto dumaje. Jon skazaŭ, szto ŭ hajoŭcy, u jakoj żywie J.Ch. jest radio. Znaczyć, słuchaje jon kamunistycznyja prahramy z uschodu.

Świedak J.M. z Wiarchlesa raskazwaŭ, szto Kaźmiarowicz i jaszcze dwoch szucmanaŭ (Kostro i Fiłanowicz) rabili ŭ jaho chacie rewizju i znajszli schawanyja sawieckija ksionżki. Tedy Kostro ŭderyŭ jaho kolbaju karabina, a za im taksamo Kaźmiarowicz.

Wolha D. z Wiarchlesa raskazwała jak dwa razy arysztoŭwali jaje syna Władka, jaki za sawietami byŭ u kamsamole. Za pierszym razam adpuścili, ale za druhim zawiaźli da Biełastoku i rasstralali razam z troma haspadarami z wioski. Kali syna arysztoŭwali druhi raz, pryjszli pa jaho Kostro, Kaźmiarowicz i troch Niemcaŭ. Kaźmiarowicz jak świedczyła ŭ sudzie maci Władka, uderyŭ jaje syna kolbaju karabina.

Anna K., jakaja była pry aryszcie Władka, u sudzie heto paćwierdziła.

Paru świedkaŭ zastupilisa za Kaźmiarowiczam. Wincuk K. skazaŭ, szto jon choć jaho arysztawaŭ i adstawiŭ na pastarunak u Szudzialawo, to dziakujuczy jamu moh wiarnucca da chaty. Niemcy pastawili ŭ rad 60 takich arysztawanych jak jon. Padychodzili da każdaho i szucmanaŭ pytali chto jaki. „Niczoho kiepskaho pra jaho skazać ni mahu” – adkazaŭ Niemcam Kaźmiarowicz, kali padyszlki jany da Wincuka K. I tamu jaho zwolnili.

Janina O. u sudzie skazała, szto dziakujuczy Kaźmiarowiczu nie była wywieziena na prymusowyja raboty. Bo jon paświedczyŭ Niemcam, szto heto jaho żonka.

Świedak Józef W. raskazwaŭ jak za Niemca rabiŭ u garbarni ŭ Krynkach i Kaźmiarowicz byŭ tam storażam. Skazaŭ, szto da Żydoŭ z giety i rabotnikaŭ jon stawiŭso dobro. Prymykaŭ woko, kali kamuści ŭdawałaso wynieść z garbarni skury.

Na kaniec rasprawy adwakat zwiarnuŭso da suda „o łagodny wymiar kary”. Arhumentawaŭ heto tym, szto abwinawaczany służyŭ u Hilfsdienst-polizei, ale jak zarjentawaŭso jakaja heto rabota i na zahad akupantaŭ musić bić swaich ludziej, pierastaŭ być szucmanam. Hetym mocno naraziŭso Niemcam, tamu potym usiu wajnu chawaŭso.

Sud nie ŭliczyŭ hetaho i surowa pryhawaryŭ Kaźmiarowicza na 10 let ciurmy. U 1953 r.. kali adbyŭ pałowu kary, prasiŭ darawać resztu z uwahi na stan zdarowia. Ale naczalnik ciurmy (u Iławie) daŭ na heto opinię negatywną. Wyjawiłaso, szto Kaźmiarowicz zaraz pa wajnie byŭ jaszcze ŭ „bandach AK”. U natatcy pra jaho naczalnik ciurmy napisaŭ: „Więzień uważa za chlubę, że swego czasu mógł należeć do A.K. i znęcać się nad członkami Partii i innymi osobami. (…) Do Polski Ludowej i ZSRR ustosunkowany jest wrogo”.

Na asnowi: Akta w sprawie karnej Sądu Okręgowego w Białymstoku, 1949, sygn. IPN Bi 404/336.

(pradaŭżeńnie budzia)

Jurak Chmialeŭski

Пакінуць адказ

Ваш адрас электроннай пошты не будзе апублікаваны.

Календарыюм

Гадоў таму

  • ў красавіку

    980 – у 1044 г. пачаў княжаньне ў Полацку Усяслаў Брачыслававіч, званы Чарадзеем. Яго славутая дзейнасьць была апісана ў паэме „Слова аб паходзе Ігаравым”. 920 – у 1104 г. адбыўся вялікі паход кааліцыі князёў Кіеўскай Русі, арганізаваны Уладзімірам Манамахам на …ЧЫТАЦЬ ДАЛЕЙ / CZYTAJ DALEJ

Календарыюм / Kalendarium

Сёньня

  • (622) – 1402 г. – крыжацкі наезд на Гарадзеншчыну (таксама на частку Беласточчыны), аблога Гарадзенскага замку.
  • (70) – 22.04.1954 г. у Латвіі памёр Сяргей Сахараў (нар. 29.09.1880 г. у Полацку), беларускі фальклярыст і пэдагог, закончыў унівэрсытэт у Тарту (1911), узначальваў Беларускі аддзел Міністэрства асьветы Латвіі (1921-1925), у 1925-1932 гг. дырэктар Дзьвінскай Беларускай Гімназіі.

Новы нумар / Novy numer

Папярэднія нумары

Усе правы абаронены; 2024 Czasopis