Pa prostu / Па-просту

  • Płacz zwanoŭ

    10. Abława na kamunistaŭ

    Nidaŭno minuło 70 let ad baluczaj tragedii, jakaja zdaryłasa ŭ Harkawiczach. Za Niemca, 8 marca 1942 r., hitleraŭcy razstralali tam dziewiacioch życialej. Pry darożcy za wioskaj, dzie adbyłasa egzekucja, da dzisia staić niewialiki kamienny pomniczak...ЧЫТАЦЬ ДАЛЕЙ / CZYTAJ DALEJ

Po pudlaśki / По-пудляські

  • Trava zabytia

    13. Druha i tretia stryń

    Dobrych deseť liêt tomu, koli ja robiv zakupy v „ Biedronci” v Biêlśku, pudyjšła do mene neznakoma starša kobiêta, pryvitałasie i skazała: A viête znajete, što my z vami svojaki?..ЧЫТАЦЬ ДАЛЕЙ / CZYTAJ DALEJ

RSS і Facebook

Kraj „prostaj movy”. Słoŭnik „prostaj movy” (2)

Nie daje mnie spakoju, jakimi literami pisać pa prostu. Mnie zdajecca, što najlapiej rabić heto klasyčnaj biełaruskaj łacinkaj. Adnak nie ŭsie sa mnoju pahadžajucca. Kažuć, našto tyja litary z „hačykami”, kali možno ŭsio pisać polskim alfabetam. Miž inšym zviarnuŭ mnie na heta ŭvahu susied u majom Vostravie, jakomu – jak skazaŭ – zručniej było b čytać maje teksty pa prostu, kali b usio było zapisana polskimi literami. Tak skazaŭ mnie i moj kaleha ŭ Mińsku, z jakim ja pabačyŭso, kali nidaŭno byŭ ŭ Biełarusi. I nie tylko adnosiłaso heto da tekstaŭ pa prostu, ale i kiryličnych pa biełarusku.

Prostaja i biełaruskaja movy ŭsio-taki nakšyja ad polskaj. Najpierš tym, što nam nie abyścisa ad u-karotkaha (ŭ), jakoha ŭ polskim alfabecie nima. Jano pirajšło albo ŭ literu ł, albo w. I jak tedy nam pisać takija słava jak „Aŭstralja”? Ałstralja? Heto ž zusim nie padychodzić, ciažko navat vymaŭlać. Tamu, skažamo, Tamara Bołdak-Janoŭskaja piša ŭ našym časopisie teksty pa prostu polskimi literami, ale bez u z „hačykom” joj nie abyścisa.

Pašpart z 1917 roku 10-letniaha tady žyciela Vostrava kala Krynak... (Fatahrafji aŭtarak)
Pašpart z 1917 roku 10-letniaha tady žyciela Vostrava kala Krynak… (Fatahrafji aŭtarak)
... i vastraŭskaja chata, jakaja pomnić toj čas (Fatahrafji aŭtarak)atahrafji aŭtarak)
… i vastraŭskaja chata, jakaja pomnić toj čas (Fatahrafji aŭtarak)

Padumać tylko, što ŭže bolš jak sto let tamu vučanyja ludzi šukali lepšaha varyjantu dla zapisu tutejšaj movy. Vileńskaja Naša Niva vychodziła tedy „raz u tydzień ruskimi i polskimi literami”. Ale tedy ŭže i stali ŭvodzić č zamiest cz, š zamiest sz i ž zamiest ż (zastalisa litery ł i w). A čamu heto tak pamianiali? Na maju dumku zrabili heto „palityčno” – kab vyrazno pakazać, što hety jazyk zusim nakšy čym polski.

Naša łacinka maje jašče dla minie i piakniejšuju estetyku čym polski alfabet, jaki taki zvyčajny i prosty. Kirylica heto toža naš vielki kulturny skarb, bo na joj spisana dla nas usio śviatoje carkoŭnaje, pravasłaŭnaje. U joj schavany navat naš genetyčny kod… Ale cipier na kirylicy redka chto z nas čytaje, maładyje jaje často zusim nie viedajuć.

Tamu lepšaja budzie tut łacinka. Choć dobra viedaju, što pravia nichto ŭ nas nie piša literami z „hačykami”, tylko sz, cz, ż, to ja pakul pakinu š, č, ž. Z pavahi da estetyki takoha zapisu i kab naviazać da tych że vučonych z pačatku XX vieku, jakija dumaju dobra viedali što robiać. U 1917 roku takuju ideju padtrymali jašče i Niemcy, jakich ličać že razumnymm narodam. Kali našy dziade i pradziede ŭ balšynstvie byli ŭ biežanstvie, niamieckaja administracja vydavała tut pašparte (dowody osobiste) z rubrykami na niamieckaj i biełaruskaj (łacinkaj) movach. Niadaŭna taki pašpart prypadkam znajšoŭ ja ŭ svajom Vostravie. Byŭ jon vydadzieny ŭ 1917 roku ŭ Sakołcy majmu ziemlaku, jaki tedy mieŭ usiaho 10 let. U pašparcie jest hetaho chłopčyka fathrafija. Tam rubryki tak paznačany:

  1. Pawiet:
  2. Numer pašpartu:
  3. Hdzie žywie:
  4. Imia i prozwišče:
  5. Kali radziŭsia:
  6. Hdzie radziŭsia:

A cipier dadaju nastupnyja słovy, da majho „Słoŭnika prostaj movy”.

buchta – głęboka woda, miejsce w rzece lub stawie o mulistym głębokim dnie

krypa – koryto wyżłobione z grubego pnia drzewa, ustawione przy studni do pojenia krów i koni

kalwo – pojedyncze źdźbło, krzaczek, sadzonka rośliny

dziaha – pasek od spodni

kłub – biodro

skaby – żebra

żywot – brzuch

łupy – wargi (nieco wulgarnie)

kiła – przepuklina

parszuk – wieprz

nakszy – inny

barysz – zakrapiany alkoholem finał aktu kupna-sprzedaży, np. konia na targu (targowano się o cenę, nawzajem uderzając się dłońmi, na płask, a potem szło się do gospody wypić „barysz”)  .

 

Jurak Chmialeŭski

Календарыюм

Гадоў таму

  • ў ліпені-жніўні

    955 – 10.07.1067 г. на Дняпры каля Воршы адбылася сустрэча князёў Яраславічаў з полацкім князем Усяславам Брачыславічам. Кіеўскі князь Ізяслаў пад прысягай цалаваў крыж ды прысягаў, што не прычыніць зла Усяславу і яго сынам. Аднак яны былі спайманы, закаваны ў кайданы, адвезены ў Кіеў …ЧЫТАЦЬ ДАЛЕЙ / CZYTAJ DALEJ

Новы нумар / Novy numer

Папярэднія нумары

Copyright © 2022 Czasopis