Pa prostu / Па-просту

  • Płacz zwanoŭ

    21. Samaabarona i śmierć Żyda Berszki (1)

    Vielkija Aziarania, szto ŭ hminie Krynki, za Niemcami vielmi ciarpieli ad partyzantaŭ, usiakaj maści bandytaŭ i zładziejaŭ. Dajszło da taho, sztu ludzi zarhanizawali tut samaabaronu...ЧЫТАЦЬ ДАЛЕЙ / CZYTAJ DALEJ

Po pudlaśki / По-пудляські

  • Kinoman

    7. Moja klasa

    Časom lepi vtečy z lekciji v školi i poveselitisie z kolegami, bo teper, koli ja ohladajusie nazad, moju vsmiêsku vyklikajut ne škôlny ociênki, a vspominki. P. J. Abdul Kalam) U 1970-ch liêtach u Liceji nr 9 u Hajnuvci byli štyry rumnobiêžny klasy po pryblizno 30…ЧЫТАЦЬ ДАЛЕЙ / CZYTAJ DALEJ

RSS і Facebook

Kraj „prostaj movy”. Našy na „Prusach”

Jašče 75-60 let tamu prostuju movu pačuć možno było ŭ mnohich paniamieckich chatach na „Prusach”(tak nazyvali ŭ nas „ziemie odzyskane”). Tudy pa vajnie vyjechało šmat našych ludziej. Usie jany pakul uščent apalačylisa, z saboju havaryli pa prostu. Tak śpieŭno zaciahali naprykład Pavlak z Kargulam u hienijalnym filmie pra toj čas „Sami swoi”. Hetu znakamituju kamedyju prydumaŭ scenaryst Andrej Mularčyk, jaki vykarystaŭ u joj praŭdzivuju historju svajho dziadźki rodam z „kresaŭ”, praŭda, nie z Biełarusi, a z ukraińskaha Padola. Tym nie mienš u filmie čujem słovy z prostaj movy i miahkim vymaŭleńniem, jak „chaliera”, kali ruhajecca Jaśko-Džon Pavlak.

Gdynia. Leto 2019 (Fot. Andrzej Czyżewski)
Gdynia. Leto 2019
(Fot. Andrzej Czyżewski)

U 1945 r. na „Prusy” (zachodnija) z majho Vostrava vyjechaŭ z radzinaju stryječny brat majho baćka, Michał Chmialeŭski. Jany žyli na druhi bok hulicy, a raniej u adnoj z našymi chacie „na dva kance”. Pierabralisa za hulicu, ale i tam było im ciesno ŭ małoj chałupincy pakrytaj sałamianaj strechaj. A mieli ŭsiaho čaćviartušku ziamli (4 ha).

Dziadźko Michał pierajšoŭ z frontam „ad Lenina da Berlina”. Pad Ščecinam zaniaŭ sabie charošuju niamieckuju haspadarku. Kali „ŭziaŭ” Berlin, viarnuŭso ŭ Vostravo pa maciaru, žonku i dvoje dziciej. I tak pačali jany žyć i haspadaryć u vioscy pad Kamieniem Pamorskim. My da ich nie jeździli, ale dziadźko Michał časam nas adviedyvaŭ. Minie tady jašče na śvieci nie było. Sioje-toje jak žyłoso im na „Prusach” ja viedaju tylko z raskazaŭ baćkoŭ. Dziadźko Michał raskazvaŭ, što Niemcy, pa jakich pieraniaŭ jon haspadarku, potym raz zahlanuli da jaho ŭ svoj kaliś dom z cegły, pakryty čyrvonaj dachoŭkaj. Jak uciakali pierad savieckim vojskam, čaho z saboju nie paśpieli ŭziać, dobra schavali. Dziadźko Michał raskazvaŭ, jak na hare ŭ domu zaŭvažyŭ śviežo zamuravany ščyt. Razkidaŭ ścienku i znajšoŭ mnoho paŭpichanaho ŭsiakaha dabra – talerki, adziežu, paściel… Druhim razam kala stadoły pryŭvažyŭ šnuročak, jaki vystavaŭ z ziamli. U hetym miescy dakapaŭso jon da „składu parcelany”.

Ale majim svajakam zavielmi na „Prusach” nie paščaściła. Chutka jany tam abiadnieli. Žonka Michała rano pamiarła. Jon ažaniŭso druhi raz. Było ŭ jaho razam bolš dziesiaci dziciej, jakija mieli ŭže całkam polskija imiony, jak Wanda i Jadzia, z jakimi babka Pałosia ŭ palovie 60-tych let viarnułasa ŭ Vostravo. Jadzia pakul nie pierabrałasa ŭ Biełastok, trochi mnoju apiekavałasa, kali baćkie išli ŭ pole. Jana pa prostu nie havaryła, tylko pa polsku.

Jak nastaŭ čas, kali i minie sa svaich abcuhoŭ uvolniła ŭrešcie viaskovaja haspadarka i na vakacjach zamiest haravać u śpiakocie pry žnivie moh jeździć adpayčyvać u letnija kurorty, vielmi chaciełaso advviedać mnie svajakoŭ na „Prusach”. Ale da Chmialeŭskich pad Kamień Pamorski ja tak i nie dajechaŭ. Ja pra ich ŭže ničoho navat nie viedaju.

Zatoje adviedaŭ ja druhich adnaviaskoŭcaŭ na bliežejšych „Prusach” – kala Gdańska. A było heto tak.

Na adnym z tryjalohaŭ u Łapičach z dakładam vystupiŭ małady tady doktar-navukoviec Artur Kazłoŭski. Jaho baćko rodam byŭ z Paŭnočnaha Vostrava. Ja skarystaŭ z zaprašeńnia Artura i na vakacjach na tydzień z žonkaju i dziećmi pajechaŭ na Kašuby, dzie ŭ lesie jaho baćkie mieli letni domik. Adnaho viečara jany da nas pryjechali, žyli ŭ bloku ŭ Kartuzach. Spatkacca sa mnoju vielmi chacieŭ starejšy Kazłoŭski. Na viačery z sientymientam uspaminaŭ jon backoŭščynu. Zakidaŭ trocho i pa prostu. Raspytvaŭ pra niekatorych žycialej z Vostrava, nazyvajučy ich pa viaskovamu, huličnamu („Hrybok”, „Vincuk”, Sašok”…).

A na hetych vakacjach zjeździli my z žonkaj da Gdyni, da Andrzeja Čyžeŭskaha. Nas zviazali ŭspaminy jaho baćka Gienia pra rodnaje Vostravo, jakija drukavalisa kaliś u Časopisie jak „Echa ostoi utraconej”. Ja hatoŭlu ich knižnaje vydannie. Dadam jašče suplement pra historju Vostrava i našu prostuju movu.

Z majho pryjezdu vielmi ŭciešyłasa maci Andrzeja (baćko ŭže pamior). Jana choć rodam ad Lvova, vielmi ciopła da dzisiaj adnosicca da baćkoŭščyny mužyka. Jaje cieści žyli ŭ Rachaviku, pamiž Vostravam i Krynkami. Jana nabližajecca da 90-ha roku žycia, ale vielmi dobro jašče trymajecca i ŭsio pomnić z minułaho. Razkazvała jak z mužykom, pakul žyŭ cieść, každaha leta pryjazdžali da Rachavika na žnivo. Brali z saboju i syna Andrzeja, jaki tady mieŭ  usiaho paru let. Maci, kali my zhavarylisa pra ludziej z Vostrva ŭspaminała ich… pa prostu („Vierčyn mužyk? A toj ta byŭ skupy”).

Cikavo, da kaho jašče z astraŭlan prydziecca mnie pajechać na „Prusy”…

 

Słoŭnik prostaj movy

Kniha – czajka, ptak błotny

Hrebla – grobla, droga na wale ziemnym usypanym na mokradłach

Niama praśvietnaj hadziny – brak czasu, gdy ktoś mocno zajęty, ma multum pracy

Jurak Chmialeŭski

Пакінуць адказ

Ваш адрас электроннай пошты не будзе апублікаваны.

Календарыюм

Гадоў таму

  • у лютым

    185 – 12 (24).02.1839 г. быў скліканы сабор вуніяцкай царквы, які прыняў рашэньне пра яе далучэньне да праваслаўнай царквы. Каля 1,5 мільёна вернікаў (на беларускіх землях) было далучана да праваслаўя, частка з вуніятаў стала рыма-католікамі. Вунія на землях Каралеўства Польскага …ЧЫТАЦЬ ДАЛЕЙ / CZYTAJ DALEJ

Календарыюм / Kalendarium

Сёньня

  • (131) – 26.02.1893 г. у Драздах Дзісенскага пав. нар. кс. Язэп Гайлевіч, дзеяч беларускага руху ў Латвіі (навучаў закону божага ў беларускіх школах). Звязаны з парафіяй (1921-1934, 1943-1949, 1959-1971) у Бальбінаве, дзе памёр 18.10.1971 г. З 1949 па 1956 г. знаходзіўся ў лагеры ў Мардовіі.
  • (116) – 26.02.1908 г. у Пецярбурзе нарадзіўся Аўген Бартуль, беларускі паэт і дзеяч Беларускага студэнцкага саюзу, закончыў права на Віленскім унівэрсытэце. Пасьля ІІ сусьветнай вайны жыў і працаваў судзьдзёй і натарусам у Лембарку на Памор'і. Памёр там 22.06.1992 г.
  • (113) – 26.02.1911 г. в. Трашчычы Наваградзкага павету нар. а. Леў Гарошка (пам. 28.07.1977 г. у Парыжы), беларускі сьвятар, рэлігійны і грамадзкі дзеяч, дасьледчык гісторыі рэлігіі ў Беларусі, літаратар, аўтар многіх артыкулаў, кніжак, між іншым склаў  грэка-лацінска-царкоўнаславянска-беларускі слоўнік (20 тыс. слоў). Пахаваны на могілках сьв. Панкрата ў Лондане.
  • (92) – 26.02.1932 г. у Менску выйшаў І нумар тыднёвіка „Літаратура і Мастацтва”.
  • (81) – 26.02.1943 г. у Самаркандзе памёр Канстанцін Алексютовіч, балетмайстар (нар. 20.05.1884 г. у Бахаравічах каля Пухавіч), у 20-ыя і 30-ыя гады быў аўтарам пастановак балету, м. ін. „Капэлія” Л. Дэліба, „Зачараваны лес” Р. Грыга. Пахаваны на Усходніх могілках у Менску.
  • (68) – 26.02.1956 г. у Беластоку адбыўся І арганізацыйны Зьезд Беларускага Грамадзка-Культурнага Таварыства. Адначасна быў надрукованы сыгнальны нумар беларускага тыднёвіка ў Польшчы „Ніва”.

Новы нумар / Novy numer

Папярэднія нумары

Copyright © 2024 Czasopis