Pa prostu / Па-просту

  • Płacz zwanoŭ

    10. Abława na kamunistaŭ (3)

    Abławu ŭ Harkawiczach Niemcy zarhanizawali ŭ nacze. Akrużyli wiosku i ludziej zahnali ŭ szkołu. Śpiarsza zrabili pieratrus-rewizju ŭ 27-mi chatach. Chadzili z sołtysam, jaki wioŭ ich na padworki i kazaŭ, chto tam żywie...ЧЫТАЦЬ ДАЛЕЙ / CZYTAJ DALEJ

Po pudlaśki / По-пудляські

  • OMELAN

    Sud’ba czołowi͡͡ecza slipaja. Dyt’iatko jak rodytsia, to uże w den’ roduw w niebianskuj tietradi sud’bu jomu zapysujut. Tropinku żytia aż do smerti. I dorożka taja nawet’ jak pokruczona, powychrowana, to niezminna...ЧЫТАЦЬ ДАЛЕЙ / CZYTAJ DALEJ

RSS і Facebook

Jak ja kaladavaŭ

U majom Vostravie stajić cišyna. Ludziej tut tak mało, što navat na Kolady nie vidno śviata. A zrešty, pravia ŭ každaj chaci, u jakoj jašče chtoś dychaje, papraŭdzie śviato každy dzień, bo bez raboty. Ali kaladavać daŭno ŭže nima tut kamu. Sorak let tamu i raniej, u 70-tyja leta, mnie i majim ravieśnikam pryšłosa być adnymi z astatnich wastraŭskich kaladoŭščykaŭ.

Ja byŭ tedy vučniam siomaj albo vośmaj klasy padstavowaj škoły ŭ Vostravie. Uže na pačatku grudnia z kalehami pačali my pryhataŭlacca da kaladavannia. Pryšoŭšy sa škoły spiarša bralisa za ramont šopki, jakaja ad papiaredniach Kalad u kahości lažała na hare ŭ chaci. U minie na hare była jašče i gviazda, ali ŭže tak razvalena, što adnaŭlać jaje ni było sensu. Zrabiŭ jaje jašče mój dziadźko, brat baćka. Značyć raniej u nas kaladavali z gviazdaj – tak jak piravažna ŭsie ruskija-pravasłaŭnyja. Bo katoliki, jakija toža žyli i ŭ našaj vioscy, chadzili tylko z šopkaju. Ali takaja ichniaja tradycyja i nam nie była čužaja. šopki, dumaju, pajavilisa ŭ nas pierad viakami, za uniji. Zreszty, tak jak i kaladki.

U hetaj chacie ŭ Wostravie, jakaja 30 let stajić pustaja, jašče my kaladavali
(Fatahrafija aŭtara)

Našu šopku treba było adnova vykleić kalarovaj papieraj-bibułaj, bo ŭščent zjeli jaje myšy. Prynadziła jich muka, z jakoj byŭ klej. Ikonki na ščaście nie čapili, tylko žmieniu śviežaha siena treba było pryniaści sa stadoły. My pastanavili iści z ducham času i zamiest śviečkaŭ ustavili centry i žarovački z batarejki.

Kali ŭže šopka była hatova, pačali my vučycca śpiavać. Niekatoryja z nas kaladavali ŭže raniej i trochi pomniali kaladki, jakija rok tamu śpiavali (jany tak i pieradavalisia z pakalenia na pakalenia). Pomniu vybrali my dvie – „Nova radaść stała” i daŭžejšuju „Nynie Adamie”. Śpiarsza spisali na kartkach słovy, jakija treba było napamiać navučycca. Padyktavała nam jich mama Słaŭka, u jakoha ŭ chaci vučylisia my śpiavać. Pra što śpiavajem, razumieli my piataje-praz-dziesiataje. Našy baćkie toža nie zavielmi ŭ hetym razbiralisa. Ale kaladki i tak usim vielmi padabalisa. Uvodzili ŭ nisamavity, jak cipier kažŭć, trans.

Katoliki ŭ Vostravie pierastali kaladavać raniej czym my – pravasłaŭnyja. Ali ja trochi ich pomniu. Jany na svaje śviato śpiavali, viadomo, polskija kaladki, jak „Wśród nocnej ciszy” czy „Przybieżeli do Betlejem”. Nam – pravasłaŭnym dzieciam i na polskaje śviato cikava było pahladzieć na kalarovuju šopku na hulicy. Ali znajszoŭso pasiarod nas mały „šavinist” Lonik, jaki z-za vuhła ŭziaŭ i abstralaŭ tuju šopku z rahatki. Žulikam nie pierastaŭ jon być navat jak vyras. Rabiŭ jon trachtarystam u pegieery ŭ Krynkach i z časam raspiŭso. Adnaho leta viečaram varočaŭso trachtaram pjany z raboty i jak na toje papjanamu ŭjechaŭ u katalicki kryž, jaki stajaŭ razam z pravasłaŭnym pasiaredzinie našaj vioski. I choć napeŭno naŭmysna hetaha nie zrabiŭ, z taho času kryžy stajać asobno. Katoliki svoj pieraniaśli na druhi bok hulicy. A Lonik potym zapiŭso na śmierć.

Treba skazać, što ŭ Wostravie svaraŭ miž pravasłaŭnymi i katolikami z pryčyny relihiji nigdy nie było. Nichto ni zvaročvaŭ uwagi, što adny chodziać da cerkvy, a druhija da kaścioła. Usie pry tym havaryli miž saboju adnym jazykom – paprostu. Pomniu, što mój na paru let starejšy kalega katolik Mirak kaladavaŭ spačatku na svajo śviata, a potym na pravasłaŭnaje.

U nas doŭho kaladavali tylko chłopcy, dziaŭčaty nie. Ali každamu zvyčaju prychodzić kaniec. Hetu tradycyju parvali maje kalažanki, Jola i Mircia, jakija paprasili nas, kab dałučycca. I my rok czy dva kaladavali ŭže razam.

Toj zimy, jak stroili my šopku i vučylisa śpiavać, dziaŭčat z nami jašče nie było. Zatoje dałučyłaso da nas dwoch kalehaŭ z susiedniaha Novaha Vostrava. Pieršy badaj raz u historyi paszli my kaladavać na dvie vioski.

Na pieršy dzień Kalad, jak tolki pačało ciamnieć, mahła być hadzina trecia, pačali my z kanca vioski kaladavać. Prymali nas pravia ŭ každaj chaci. Pačynaŭ zaŭša ja:

Haspadar, haspadynia,

Pazvolcia zakaladavać,

Chrysta prasłavić,

Vaš dom razviesialić,

Nam i vam viasiołym być!

Śpiavać?

„– Śpiavajcia, śpiavajcia…”.

Nu i my hasili światło, šopku stavili na taburetku i šparyli kaladki, pieravažna dvie. Najčaściej ŭ chatach byli ludzi, za stałom sidzieli navat hości. Adzin z nas mieŭ miašočak, u jaki zbiraŭ hroszy. Vieruška, vielmi nabožnaja kabieta, jakaja sama ŭ chaci žyła pasiaredzinie vioski, pomniu, dała nam butelku svojskaha vina z čyrvonych parečak. Kab vypili, jak skončym kaladavać.

My pierajšli z šopkaj usiu našu viosku i padalisa na klabaniju. Zakaladavali baciušcy z matuškaj (pachvaliła nas: „Kakaja u vas priekrasnaja šopka!) i padalisa na Novu Viosku (u Novy Vostraŭ). Tam było ŭže mienš chataŭ, spravilisa chučej. Śpiavali nie dvie a adnu kaladku, spiašali. Tylko adzin padpity haspadar prytrymaŭ nas daŭžej, paprasiŭ zaśpiavać jaszcze druhuju. Była heta „Nynie Adamie”, doŭhaja i nialohkaja kaladka. šparyli my jaje jak umieli, ale tylko ja adzin daciahnuŭ słovy da kanca. Kalehi zabylisa słoŭ, śpiavali za mnoju tylko toje, što paŭtarałaso, a na kaniec całkam, jak dziś kažuć, wymiękli…

Była ŭže dziesiata hadzina, kali ŭrešcie skončyli my kaladavać. U chaci kalehi ŭ Novaj Vioscy paličyli my hrošy, padzialili každamu pa roŭno. Vyšło nimało. Z radaści vypili Vieruški vino i viarnulisa da chaty. Heto byŭ pieršy alkahol u maim žyćci. Choć niašmat vypiŭ, ale vino musiało być niasłaboje. U chatu ŭvajszoŭ ja ŭže „viasioły”. Baćkie adrazu paznali, što ja padpity, ale tylko razśmiajalisa.

Nazaŭtra pa ŭsioj vioscy razyšłoso, jak heto Vieruška kaladoŭščykaŭ vinam spaiła…

Jurak Chmialeŭski

Календарыюм

Гадоў таму

  • ў сьнежні

    1160 – 862 год. Першыя летапісныя зьвесткі пра Смаленск як адзін з гарадоў крывічоў, продкаў беларусаў. 785 – 1237 год. Разгром войскамі князя Данілы Раманавіча крыжацкіх рыцараў пад Драгічынам на Бугу. 660 – У 1362 годзе войскі Старабеларускай Дзяржавы (Вялікага …ЧЫТАЦЬ ДАЛЕЙ / CZYTAJ DALEJ

Новы нумар / Novy numer

Папярэднія нумары

Copyright © 2022 Czasopis