Pa prostu / Па-просту

Po pudlaśki / По-пудляські

  • Waśkowa spowed’ (1)

    Nadworie Styczeń sioho roku buw tepły i niemorozny. W Ryhoruwciach uże po tradycji bołoto, zemla rozmerzła. W miastowych czerewykach rozmemłeny kaluży preskokowaty treba, kob bołotom botiki ne barzo pobrudyty. Abo wody w ich ne nabraty. Peredom ide mużczyna pożyły, zhorbiany, pałkoju podperajetsia i ide czerez… ЧЫТАЦЬ ДАЛЕЙ / CZYTAJ DALEJ

RSS, Facebook i Telegram

Płacz zvanoŭ

I dla Niemcaŭ, i dla AK (2)

Z cyklu "Płacz zvanoŭ" (cz. 29.2)

Adolko Haliczy ŭ ruki milicji papaŭso wieczaram 19 aŭgusta 1945 r. U toj dzień kamandant pastarunku ŭ Szudziaławie Feliks Wilkoszyński ijszoŭ pa hulicy i pryŭważyŭ, jak z adnoj chaty wybieh mużczyna z butelkaj wodki ŭ adnoj ruce i zakuskaj u druhoj. Zadzierżaŭ jaho i spytaŭ kudy biażyć. Toj adkazaŭ, szto da kalegi. – Chodź pan razem – zaprapanawaŭ. Milicjant zhadziŭso. Kali zajszli ŭ chatu, pry stale siadzieŭ jakiś gość nie bardzo ubrany i zaczął politykować. Heto byŭ Adolko Haliczy. Dwoch jaho bratoŭ – Franciszak i Jan – uże spali.

Mużczyny wypili butelku wodki, ale chaciełaso bolsz. Mieli jaszcze litar, ale zadumali wypić jaho ŭ druhim miescy – u padsołtysa z Knyszewicz, jaki żyŭ u Szudziaławie. Adolko spaczatku nie chacieŭ iści, bo bajaŭso, szto chtości jaho paznaje. Ale Wilkoszyński nahawaryŭ i toj zhadziŭso. Kali ŭ padsołtysa wypiwali, Adolko paczaŭ pjany kidacca da milicjanta z pistaletam i granatam. Toj jaho jakści ŭspakoiŭ i zawioŭ da chaty. Stajała jana nidaloko pastarunku. Kamandant adrazu pabieh da sibie i padniaŭ alarm. Była ŭże druhaja ŭ nacze.

Milicjanty zdoleli schapić tolko Adolka. Brate paŭciakali, a razam z imi ich kaleha Stasio Wajtkoŭski.

A czaćwiortaj nad raniam kamandant pad strażaj dwoch milicjantaŭ – Ramana Bujaka i Ludwika Bartaszewicza – zahadaŭ adstawić Adolka Haliczaho na kamendu ŭ Sakołcy. Piać wiorst za Szudziaławam ludzi z lesa astralali ich z aŭtamataŭ i karabinaŭ. Bartaszewicza nimnoho paranili. Ale arysztanta adstawić u Sakołku ŭdałosa. Tam adrazu jaho ŭziali na badania (dopyt – przesłuchanie). Pośle pazywali toża ludziej z Szudziaława i wakolicy, kab sabrać jak najbolsz wiedaŭ, szto Adolko Haliczy rabiŭ za Niemca i pośle wajny.

Prawasłaŭny i katalicki kryże ŭ Szudziaławi. 2025 r. Fatagrafija aŭtara
Prawasłaŭny i katalicki kryże ŭ Szudziaławi. 2025 r.
Fatagrafija aŭtara

15 akciabra było wydadzienaje raszennie paczać prociŭ jaho kryminalnuju sprawu. Tamu, szto jak ustanawiło śledztwo, ad 28 aŭgusta 1942 r. da arysztu, heta znaczyć 19 sienciabra 1945 r., jon należaŭ da nielehalnaj arhanizacji „NSZ” (Narodowe Siły Zbrojne) i byŭ u zwanni kaparala namieśnikam kamandzira atrada pad pseŭdanimam „Lis”. I jaszcze, szto będąc sługusem hilerowskiego Gestapo dopuścił się gwałtownego zamachu  na Wróblewską Marię  w dniu 2 października 1943 r. i zabrał jej mienie, które było jej własnością i grożąc przemocą.

15 stycznia 1946 r. prakuratar Wajskowaho Biełastockaho Harnizonu major Alecki zaćwierdziŭ akt abwinawaczannia i pieradaŭ sprawu da razhledżannia u Wajskowy Harnizonny Sud u Biełastoku. Tyczyłaso heto tolko dziejnaści Haliczaho ŭ nielehalnaj arhanizacji AK – NSZ. Bo raniej, 20 akciabra 1945 r., śledczy aficer UB u Sakołcy Stanisłaŭ Sałata wyraszyŭ wyniać sa sprawy materyjały, jakija tyczylisa czasoŭ nimieckaj akupacji. Byli jany pieradadzienyja ŭ addzialennie Specjalnaho Suda ŭ Biełastoku, ponieważ Adolf Galicz za czasów okupacji niemieckiej był „szucmanem”, który wydawał w ręce Gestapo, męczył i grabił ludność cywilną, służąc jako sługus hitlerowski na posterunku żandarmerii w Szudziałowie przez 3 lata. Czy za heto jaho nie sudzili, nie wiadomo. 

Wajskowy Harnizonny Sud u Biełastoku zapatrabawaŭ dapoŭnić śledztwo, bo akazałaso, szto abwinawaczany toża nie spoŭniŭ abawiazku zaregistrawacca da wojska.

2 aprela 1946 r. ŭ ciurmie ŭ Biełastoku, dzie trymali abwinawaczanaho, sabraŭso Wajskowy Rajonny Sud, kab razhledziać jaho sprawu. Adolko Haliczy pryznaŭ sibie winawatym pa ŭsich abwinawaczanniach prociŭ jaho i prasiŭ o łagodny wymiar kary. Sud abjawiŭ wyrak – 8 let ciurmy. Za toje, szto brał udział w związku mającym na celu obalenie demokratycznego ustroju Państwa Polskiego, w nielegalnej organizacji AK.

Adolko Galiczy karu adbywaŭ u Wronkach kala Poznania. Ale ŭże 21 marca 1947 r. aswabadzili jaho pośle amnestii. Da Szudziaława nie wiarnuŭso, wyjechał na Ziemie Odzyskane. Pasialiŭso pad Dzierżaniowem kala Wałbrzycha. Tam zawioŭ siamju. Pracawaŭ raboczym u Dzierżaniowie. 1 stycznia 1966 r. zwolnili jaho z raboty z uwahi na karalność. Tamu wystupiŭ da suda z patrabawanniem zatarcia skazania. 14 lutaho z takoho rejestru byŭ zniaty. Pierad hetym milicja prawieryła, szto wymieniony nie przejawia wrogiej działalności (…) do Polski Ludowej i krajów socjalistycznych ustosunkowany pozytywnie.

U 2002 r. sud u Biełastoku poŭnaściu skasawaŭ wyrak z 1946 r. Na sprawu padała żonka Branisława, bo mużyk raniej pamior. Heto było padstawaj, kab siamji wypłacić kampensacju. Sud u Wrocławiu pryznaŭ 28538 zł. Hroszy pa roŭno dastali żonka i troja dziciej.

Na asnowi sprawy sygn. IPN Bi 212/650

(dalej budzia)

Jurak Chmialeŭski

Календарыюм

Гадоў таму

  • у лістападзе

    685 – у 1341 г. войскі Вялікага Княства Літоўскага акружылі крыжацкую цьвердзь Баербург і прыступілі да яе здабыцьця. Падчас атакі загінуў вялікі князь Гедымін. 210 – 4.11.1816 г. у мястэчку Кублічы каля Лепеля нар. Арцём Вярыга-Дарэўскі (пам. у ссылцы ў Сібіры …ЧЫТАЦЬ ДАЛЕЙ / CZYTAJ DALEJ

Новы нумар / Novy numer

Папярэднія нумары / Poprzednie numery

Усе правы абаронены; 2026 Czasopis
Social Media Auto Publish Powered By : XYZScripts.com