Nadworie
Styczeń sioho roku buw tepły i niemorozny. W Ryhoruwciach uże po tradycji bołoto, zemla rozmerzła. W miastowych czerewykach rozmemłeny kaluży preskokowaty treba, kob bołotom botiki ne barzo pobrudyty. Abo wody w ich ne nabraty.
Peredom ide mużczyna pożyły, zhorbiany, pałkoju podperajetsia i ide czerez kałuży na bołoto uwahi ne zworoczuje. Wasia1, zhorbiany prawie jak wuholnik, tiażko stupaje. Mużczyna rosły, ale w tuom pryhorbieniowy to i od pałki-kijoczka nyższy. Szapka uszatka z odorwanym daszkom oczy prysłoniaje. Znoszana kurtka paskom remiennym perewiazana, a na nohach filcy. Kurtka, bruki i filcy opruszany plewamy owsianymy jakby nydawno hospodar zbuoże mołotyw. Ale tyji plewy toże wyhledajut na zaszły, jakby uże od poczatku zimy na tuoj kurtci, brukach i filcach nosyliś.
Po prawuj liżyt truchło korowy. Szcze dobre ne rozmerzło, ale sobaczka, kotory po pudwuorku bihaje, uże hołowu nadjew i bieły ohryziany czerep swietytsia.
– Ja uże dwi nedili tomu zwonyw do weterynarii, kob tuju padlinu zabrali, ale nychto ne pryjiżdżaje, – każe hospodar.
– Kłuni ny zamykaju, bo dwery na zawisach rozoszliś i klamra do zamka ne pasuje. Ale pobacz jakiji tam maszyny maju. Śrutownik, pryczepa i nowy belownik do sołomy i s͡ina. Tut w dweroch dwie palety położyw, bo znakomy dwa myszki zb͡uoża pryweze korowam. I treba deś ich położyty. A najlepyj ne na hołomu tokowi, bo potochnut i korowy j͡iesty ne schoczut.

– W harażowy to dwa l͡iet tomu zakazaw i porobyw kraty. Muocnu sztabu na dwa zamki w dweroch, bo tut raznoho bohactwa dużo. Ale i tak ukrali. Ukrali sprężarku prawie nowu. Musyli barzo spyszaty, bo batarejku dobru pokinuli. Jak zajdem do chaty to pokażu.
Idem czerez pudwuorok. Po bołoty, kałuży i hlinianu breju pereskakujuczy. Po prawuj za płotom bezporadoczne stado korow chodyt. Zanydbany, wowniasty jak zubry. Dużo ich. Tak na oko z dwatcat’ abo i buolsz. A na pudwuorku maszyn raznych towpa. Dwa trachtory. Odin bez perednioho kolesa z ośkoju bezkolesnoju na pustakach powiszanoju. Kombajn pożyłyj uże porżawiany i pryczepa do trachtora. Wsio bezładno roskinute bez poradku. Po prawuj saraj z dosok zbyty. W seredyny sołoma w tiukach i małaja kucza siena. Centralno płoszczadka wolna weliczyny z 5 metrów.
– Tut korowu ti͡elnu zahaniaju kob moroz małomu tylatkowy ne powlejaw, – pojaśniaje hospodar. – Tepło potriebne jak korowa otelitsia i z sił opadaje. Paru dion powinna w tepłowi buty kob do sił wernułaś.
Chata
Idem. Peredom Wasia kijoczkom podperawszyś. Chatka stareńka podobno szcze bat’kuws’ka, postawiana pered wujnoju, ale welikowata jak na wioskowy usłowia. S͡ieny, kuchnia i wankier na dwie czastki peredilany centralno postawloneju pi͡eczkoju.
– Do kuchni perejdem, bo tam na wankieri ja w pieczci ne palu. Zimno tam i trochu neporadok, a w kuchni to chotia czajnik czasom na plity postawiu to i tepło buwaje.
Temno. Okna szarawy pewno uże z deset’ l͡iet ne myty swoje robiat. I chotia soncie uschuodnie w okno swietyt, sołneczny prameni probytyś ne mohut.
Neporadok. Na pudłozi powno jakichs’ horczkuow, puszok po konserwach, odeży. Odne kri͡esło i leżanka to jedyny mi͡eścia de prysi͡esty można. Uwahu prytiahaje ławoczka pod oknom z maszynkoju do wypalowania deszczułok do sołomianych mat. Jak symbol, bo uże z trydcet’ liet nychto w Ryhoruwciach, a Wasia napewno, sołomianych mat ne robyt. Maszynka stoit jak symbol muzealny, buwszuje i mynułoje dobro napomynaje.
Siadaje Wasia na leżanci rozhornouwszy razne barachło. M͡ieście zrobyw. Tut toże spyt noczamy, bo to jedyne m͡ieście de podrymaty można.
Na wankieriowi na sti͡eni portret wi͡esit. Troje czołowiek na jomu. Żenczyna i dwuoch mołodenciuw.
– To wsia moja siemia. Mama i ja z Władziom – mołodszym bratom. Druhije to czarodieji tuolki żdut jak mene obobraty, oszukaty i poczarowaty.
Paru ͡liet tomu, jak sił buło buolsz, to kryszu chaty perekryli. Tiażki cementowy kirpicz skinuli i położyli modnu blachu w kirpiczny fason hnutu. Koryczniewy modny kolor. To i chata jakby pomołodszała.
– Dwie doski w szczytowy od storony mojoho brata Koli majstrie słabo prybyli. To oborwaliś i teper dyrka z teji storony sw͡ietyt. To l͡ietom jak na hranycznuj jabłyńci jabłyka dospywajut i padajut na Kolinu storonu, to moja bratowa czarodiejka zbyraje ich i czerez tuju dyrku na horu mojeji chaty kidaje.
– Ja na horu dawno ne wchodyw, to i tych jabłyk ne prataw. A tam szcze materynszczyn posażny sunduk stoit, a w jomu dużo dokumentów raznych. Szcze diedowy i moja wojskowa knyżeczka schowana.
– O tam, w horody pered kołodeciom koliś stojała chata dieda Oboroszka. Szcze nawet dwa kameni widno, kotory na rohach chaty leżali. D͡ied umer w trydcet’ dewiatum rokowi (1939), a chata w wujnu zhoriła i baba Marusia u nas dożywała. Umerła toże w wujnu, chyba w sorok tretium (1943) rokowi.
– Czym by tut tebe poczastowaty? – zadumawsia Wasia. – Ne barzo maju, ale może jak odjiżdżaty budesz, to z deset’ jajeć dam. Kury ne maju, ale jak paru dion tomu buw w Kliszczelach, to kupyw 20 sztuk.
– Toj kijoczok to mni barzo prydajetsia. I batarejka, szto złodiji zhubyli, toże. Bo jak w noczi prosnusia, to wstaty tiażko, pod kol͡ienamy stehna bolat. To ja tym kijoczkom do włącznyka swietła dosiahaju i tuolki pstryk i zapalu. Tyji puszki po konserwach toż prydajutsia, bo na dwuor wychodyty ne muszu i wyściatyś do takieji puszki można, a potum dla korow toje wynoszu. Bo korowy suol i szczyny lubiat. Jak politetsia tym, to zo smakom nawet sołomu i zasochszu trawu zjidajut.
– Tabletku od bolu wypiu. O pobacz, jaka welika, ale jak wypiu, to c͡ieły deń prawie bez bolu chodyty mohu. Może piwom popju. Bo ja jak piwa ne wypiu, to nyczoho zjesty ne mohu. Bo wsio tulki suchij charcz jem, a popyty toże treba. Czasom czajku raz w tyżniowy na plity zawaru, to mohu tyżdeń potrochu czajok popywaty. I tohdy w kuchni toże trochu teplij.
– I szcze pobacz. U mene ciśnienie, i oczy slozamy zachodjat. To kropelki raz w deń zapuskaty muszu.
Chto ja?
– Na Waśkowy to c͡ieły sw͡it stoit. Bo ja perszy u wiości i po znakomstwach, i po hospodarci, i po zemli. De ne zajedu czy do Bi͡ls’ka, czy do Kliszczel, do banku czy sklepu, to ws͡ie do mene howorat: Panie Waśko, Panie Waśko, z uwahoju i szacunkom.
– Ja urodywsia w Hrumnyci, 14 lutoho sorok perszoho roku (14.02.1941). I z mene buw widny chłopeć. Rosły, wołosy blond pofalowany, to i uważanie i wziatie u panienok m͡iew. Nie ożenywsia, bo materoju chworoju zajmawsia i jak umerła w siemisiat dywiatomu (1979) rokowi, to miew uże trydcet’ wuosiom l͡iet. Ne wspiw ożnytyś. A toże byle jakieji wołociuhi wziaty do domu ne chotiw. A bo odna to nohi krywyji maje, abo biedna, abo leniwa, i tak pereberaw.

– Ale babuw to ja miew że ho ho. Samy do domu prychodyli. A ja pereberaw. Pomentaju takuju Teresku, buła edukowana, pielęgniarka. To ja do jeji zachodyw. Nawet zimoju. Wona z chaty wychodyła, tulki w takoum chałatowi i nyczoho pod spodom ne miła. Poły rozchylała. Ale ja mołodyj buw, to czasom nawet dotknutyś ne wspiw i wże buło po roboty. Jeji maty mene lubyła i do chaty zaproszała . Zachod’, Wasia, zachod’, bo na dwori zimno – kazała.
(protiah bude)
Zapysaw Eugeniusz (Gienik) Siemieniuk











