Pa prostu / Па-просту

Po pudlaśki / По-пудляські

  • Waśkowa spowed’ (1)

    Nadworie Styczeń sioho roku buw tepły i niemorozny. W Ryhoruwciach uże po tradycji bołoto, zemla rozmerzła. W miastowych czerewykach rozmemłeny kaluży preskokowaty treba, kob bołotom botiki ne barzo pobrudyty. Abo wody w ich ne nabraty. Peredom ide mużczyna pożyły, zhorbiany, pałkoju podperajetsia i ide czerez… ЧЫТАЦЬ ДАЛЕЙ / CZYTAJ DALEJ

RSS, Facebook i Telegram

„Leśny” z Padlipak (2)

Z cyklu "Płacz zvanoŭ" (cz. 30)

U Sakołcy akoŭca z Padlipak uboŭcy ŭziali na dopyt 6 akciabra 1946 r. – na druhi dzień pośle taho, jak jaho zadzierżali. Da pratakołu skazaŭ, szto kali rok i paru miesiacaŭ raniej zawarbawaŭ jaho „Gałązka”, cełym prawadyrom byŭ „Bohun”. Heto zahranicznik – wachmistrz Stanisłaŭ Chmialeŭski, jaki z partyzantami z Nawahradczyny pierajszoŭ pad Sakołku. 

Antak Radziewicz na dopytach pryznaŭso, szto bolsz jak rok czasu chadziŭ z bandami i zaŭdaŭ mnoho swaich tawaryszaŭ. Pośle ŭ sudzie piareczyŭ, bo zeznania te były ode mnie wymuszone i zmuszano mnie do podpisywania protokołu. Hawaryŭ, szto uboŭcy na dopytach jaho muczyli, tarturawali – zeznania zostały wymuszone nieludzkim biciem przez oficerów śledczych w Sokółce, mam jeszcze ślady krwi na bluzie. 

15 stycznia 1947 r. sprawu razhladaŭ Wajskowy Rajonny Sud u Biełastoku. Radziewicza sudzili za toje, szto należał do nielegalnej organizacji WiN, mającej na celu obalenie przemocą obecny ustrój Państwa Polskiego. I jaszcze toża, szto biez dazwołu mieŭ karabina i 590 sztuk patronaŭ.

„Bohun” z sałdatami na Sokolszczynie, 1945 r. Fatagrafija z kalandara BBN 2009
„Bohun” z sałdatami na Sokolszczynie, 1945 r.
Fatagrafija z kalandara BBN 2009

Radziewicz da winy nie pryznaŭso, ale ŭ astatnim słowie paprasiŭ o łagodny wymiar kary. Adnak prysud byŭ surowy – 15 let ciurmy sczytajuczy ad dnia, kali byŭ zadzierżany (ad 5 akciabra 1946 r.). 

11 lutaho 1947 r. Wiarchoŭny Wajskowy Sud u Warszawie adkinuŭ apelacju. Niezadoŭho, 22 lutaho, znoŭ była abjaŭlena amnestia. 17 marca pakarannie skaracili da dziesiaci let. 

Mieŭso wyjści na swabodu za wosim i paŭ roku – 5 akciabra 1956 r. Z paczatku siadzieŭ u ciurmie ŭ Rawiczy pamiż Paznaniam a Wrocławiam. Pośle pierawieźli jaho da kamieniałomaŭ u Strzelcach Opolskich.

8 aŭgusta 1947 r. maci napisała da Prezydenta Bieruta prośbu ab pamiławannie. Dakazwała, szto syn nikoho nie zabiŭ i nie abakraŭ. Tamu nie razumieje, czamu atrymaŭ tak surowaje pakarannie. Czy dlatego, że przyznał się do tego, czego nie zrobił? Bo musiał?

Maci ŭ piśmie pawiedamlała, szto syn u ciurmie zachwareŭ na gruźlicu. Prasiła litaści, bo był naszym stałym żywicielem. Rodzina składająca się z 9 osób, najmłodsze dziecko ma 5 lat, syn lat 10 inwalida chory na rękę w czasie wojny. 2 ha ziemi. Ja i mój mąż jesteśmy chorzy i starzy i niezdolni do pracy. Bez syna, który znajduje się w więzieniu jesteśmy skazani na nędzę głodową.

Ale ŭ sudzie ŭ Biełastoku, kudy papało piśmo, pryznali, szto skazany na łaskę nie zasługuje. Paŭ roku paźniej maci znoŭ zwiarnulasa z prośbaj ab pamiławanni syna. Napisała, szto jon wielmi chwory i nidoŭho pamre. Prasiła, kab abhledziaŭ jaho ciuremny dochtar. Toj10 aprela 1948 r. śćwierdziŭ, szto ma kaszel, zwłaszcza w nocy, rzekomo chorował na gruźlicę.

Antka Radziewicza wypuścili na swabodu – warunkowo – tolko praz sześć let, 6 aprela 1954 r. Dapamahli prośby brata, jaki służyŭ u wojsku.

Radziewicz wiarnuŭso na baćkoŭszczynu ŭ Padlipkach, a potym wyjechał na Prusy. Żyŭ u Kętrzynie. U 1990-ych letach padaŭ na sprawu, kab anulawać prysud. Nie daczakaŭso, bo pamior. Sprawu da kanca dawiała żonka, jakoj sud pryznaŭ 76,5 tys. zł kampensacji za niesłuszne skazanie i ciarpienni mużyka.

Damahałasa ŭdwaja bolsz. U sudzie hawaryła, szto wobec Antoniego Radziewicza w czasie śledztwa stosowano niedozwolone metody polegające m.in. na biciu, wbijaniu igieł pod paznokcie i oblewaniu zimną wodą.

Na asnowi sprawy sygn. IPN Bi 212/1343

(dalej budzia)

Jurak Chmialeŭski

Календарыюм

Гадоў таму

  • у лістападзе

    685 – у 1341 г. войскі Вялікага Княства Літоўскага акружылі крыжацкую цьвердзь Баербург і прыступілі да яе здабыцьця. Падчас атакі загінуў вялікі князь Гедымін. 210 – 4.11.1816 г. у мястэчку Кублічы каля Лепеля нар. Арцём Вярыга-Дарэўскі (пам. у ссылцы ў Сібіры …ЧЫТАЦЬ ДАЛЕЙ / CZYTAJ DALEJ

Новы нумар / Novy numer

Папярэднія нумары / Poprzednie numery

Усе правы абаронены; 2026 Czasopis
Social Media Auto Publish Powered By : XYZScripts.com