Pa prostu / Па-просту

Po pudlaśki / По-пудляські

  • Waśkowa spowed’ (1)

    Nadworie Styczeń sioho roku buw tepły i niemorozny. W Ryhoruwciach uże po tradycji bołoto, zemla rozmerzła. W miastowych czerewykach rozmemłeny kaluży preskokowaty treba, kob bołotom botiki ne barzo pobrudyty. Abo wody w ich ne nabraty. Peredom ide mużczyna pożyły, zhorbiany, pałkoju podperajetsia i ide czerez… ЧЫТАЦЬ ДАЛЕЙ / CZYTAJ DALEJ

RSS, Facebook i Telegram

Асоба

Забыты праваслаўны дзеяч (3)

1932 г. Гурток Беларускага Інстытуту Гаспадаркі і Культуры ў Харках, удзельнікі пастаноўкі „Паўлінкі” Янкі Купалы. Сядзяць злева направа: Міхал Казаровец з жонкай Хрысьцінай, Яхім Красоўскі, Вера Казаровец, Віктар Казаровец з жонкай Станіславай. Стаяць: ?, другі злева Юльян Лапачонак, крыху лявей Сьцяпан Кейзік (апісанне з 1999 г. Анатоля Лапачонка, сына Марыі Лапачонак). З калекцыі Марыны Ізаіткі
1932 г. Гурток Беларускага Інстытуту Гаспадаркі і Культуры ў Харках, удзельнікі пастаноўкі „Паўлінкі” Янкі Купалы. Сядзяць злева направа: Міхал Казаровец з жонкай Хрысьцінай, Яхім Красоўскі, Вера Казаровец, Віктар Казаровец з жонкай Станіславай. Стаяць: ?, другі злева Юльян Лапачонак, крыху лявей Сьцяпан Кейзік (апісанне з 1999 г. Анатоля Лапачонка, сына Марыі Лапачонак).
З калекцыі Марыны Ізаіткі

Посьпех у выбарах быў заслугай таксама Я. Красоўскага, за што яго знелюбілі польскія мясцовыя ўлады. У адной карэспандэнцыі ў „Беларускай Крыніцы” пісалася пра пасьлявыбарчую атмасферу ў Пастаўскім павеце і пра Я. Красоўскага: „Jak tolki skončylisia wybary ŭ polski Sojm i Senat, z tej pary ŭ našym kutku zapanawała ciša. Usie panskija ahitatary, usie čmuty i ašukancy, što padčas henych wybaraŭ jak stady waron byli razlacieŭšysia pa ŭsiej Biełarusi, daklaroŭwajučy našamu sialanstwu ŭsio, čaho jano tolki pažadaje, aby jano tolki hałasawała za ichnyja śpiski – jak wadoj raźlilisia. I ciapier ab ich niama ni słuchu, ni duchu. Praŭda, tutejšyja ahitatary, choć ich mała było, astalisia i chodziać ciapier nasy pawiesiŭšy. Naš sielanin, – na ciemnatu i niaświedamaść katoraha pakłali ŭsiu nadzieju roznyja ašukancy i prajdziświety, nia jość užo takim ciomnym, kab im wieryŭ, – ašukać siabie nia daŭsia! Wosiemnaccaty numer, jaki byli wystawiŭšy našy praŭdziwyja biełaruskija sialanskija partii ŭ našym kutku, jak i treba było čakać, uziaŭ wierch.

Dyk woś z hetaje pryčyny našyja pany ad złosci kidajucca jak u „niačywieli”. 18 numar padčas wybaraŭ tak ich uzwarušyŭ, jak kij murawijnik. I ciapier, kali jaki-niebudź biedny sielanin pojdzie da warapajeŭskaha wojta prasić jakojkolwiek zapamohi, dyk jon začyrwanieŭšysia kožnamu adkazwaje: „Niech wam Krasowski da zapomogę”. Taksama i nadlesny p. Pšeździeckaha Chacianowič, u Hołubiei, kali da jaho zwaračwajucca sialanie kupić droŭ, ci pašu zaniać dla bydła – dyk jon kožnaha pasyłaje da hr. Krasoŭskaha, kažučy, niachaj jon wam daje ŭsio. 

I čaho, čaho tolki hety panok nie čaŭpieć sialanam na hr. Krasoŭskaha. (…) Jon spatkaŭšy kožnaha kaža, što Krasoŭski was ašukaŭ. 

Ale-ž darma pany hetak starajucca puścić čmut u wočy sialanam. Hetaja ich brachnia ničoha im nie pamahaje. My znajem, chto taki Krasoŭski, a chto Chacianowič.

Adnaho razu spatkaŭšy hr. Krasoŭskaha ja zapytaŭsia, jak jon wyrabiŭsia ad Łukiškaŭ za ahitacyju, dyk toj adkazaŭ, što jašče niawiedama, što budzie.

„A ciapier, – kaža – nie dajuć mnie spakoju palicyjanty z Warapajeŭskaha pastarunku. Najbolšaja biada mnie z „Rabčykam”. Jak tolki wyskačyć na wulicu, jak raz tady tyc i palicyjant, dy pratakoł – „dla czego nie trzymacie psa na uwięzi?”. I bačyš, užo praz para tydniaŭ prychodzie „nakaz płatniczy” na 5 załatowak. I takim paradkam mnie „Rabčyk” užo doraha kaštuje”. Ale dosyć tam pra sabačuju sprawu. Ja čuŭ, što ty słužyŭ u niejkaj kasie ŭ Warapajewie – pytaŭsia ja dalej.

„E, bracie, mianie ŭžo daŭna adtul wykuryli – adkazaŭ Krasoŭski, hledziačy ŭ dal.

– „Ty-ž, susied, zdajecca skončyŭ niejkija wučycielskija kursy ŭ Wilni, čamu nie pracuješ u škole? – pytajusia.

– „Tak, skončyŭ u 1926 h., ale Wilenski Kuratorjum pawiedamiŭ, što mnie pasada „nadana być nie może, z powodu braku kwalifikacyi”.

– Mo’ ja jašče što niebudź zapytaŭsia-b, ale zaŭwažyŭ, što za nami śladzieli i ŭ hety momant z hr. Krasoŭskim raźwitaŭsia. (Koko, U našym kucie. Pastaŭski pawiet, „Biełaruskaja Krynica”, nr 37,1.07.1928 h., s. 4) 

Як відаць сітуацыя Я. Красоўскага была незайздросная. Тым не менш ён надалей быў актыўным дзеячам беларускай хадэцыі.

Гэта, што ў БХД уключыліся праваслаўныя дзеячы, абазначала, што партыя не была выключна каталіцкая. Прысутнасьць у ЦК Міколы Дварэцкага і Яхіма Красоўскага даказвала, што „Našaja arhanizacyja B.Ch.D. nia jość wyklučna katalickaja, jana ad samaha pačatku stała na hruncie abjadnańnia biełaruskaha narodu i dalej jdzie hetym  šlacham. U našaj arhanizacyi B.Ch.D. jość ludzi i prawasłaŭnyja, niekatoryja z ich nawat uwachodziać u Centralny Kamitet B.Ch.D., jak hram. Dwarecki, Krasoŭski, jakija razumiejučy wažnaść supolnaj arhanizawanaj siły stali pad naš ściah, złučajučy katalikoŭ i prawasłaŭnych u ichniaj pracy” („Biełaruskaja Krynica”, nr 40, 29.07.1928 г., s. 1).

На чарговым з’езьдзе БХД 25 лістапада 1928 г. Яхім Красоўскі быў адным з 103 удзельнікаў. Крытыкаваў слабое заангажаваньне БХД, а беларускую пасіўнасьць тлумачыў страхам перад польскай паліцыяй, арыштамі і турмамі: „Nia można pachwalicca, kab arhanizacyjnaja praca na platformie Biełaruskaj Chryścijanskaj Demokracyi była pastaŭlena kala nas na patrebnuju wyšyniu. Dziejecca heta pieradusim z niedachwatu intelihientnych siłaŭ i dziejnaści b. „Hramady”, jakoj likwidacyja, złučanaja z aryštami i turmami, wielmi zapužała biełaruskaje nasielnictwa i prymusiła jaho być skrytym, choć jašče bolš prywiazanym da idei adradžeńnia Biełaruskaha Narodu. Świedamaść nacyjanalnaja dajecca bolš zauwažyć miž Biełarusami prawasłaŭnymi, čymsia katalikami. Tłumačycca heta šowinistyčnym upływam polskich ksiandzoŭ. Tak-ža jak i u inšych miascoch spatykajemsia z palicyjnym teroram pry kožnaj pracy biełaruskaj, nia wyklučajucy hazetaŭ u rodnaj mowie” (Stal., Źjezd Pradstaŭnikoŭ Biełaruskaj Chryścijanskaj Demokracyi, „Biełaruskaja Krynica”, nr 54, 30.11.1928 h., s. 2).

У выніку выбараў у ЦК БХД увайшлі таксама Мікола Дварэцкі і Яхім Красоўскі, які стаў намесьнікам старшыні Ігнацыя Гагалінскага. БХД дамагалася беларусізацыі каталіцкага касьцёла і праваслаўнай царквы на беларускіх землях. 27 лістапада праваслаўныя дэлегаты БХД Мікола Дварэцкі і Яхім Красоўскі ўручылі Віленскаму і Лідзкаму праваслаўнаму Архіепіскапу мэмарыял з пажаданьнямі зьезду у справе ўвядзеньня беларускай мовы ў праваслаўную царкву: 1) увясьці ў Віленскую Духоўную Сэмінарыю дастатачны лік гадзін для вывучаньня беларусазнаўства і для прыгатаўленьня такім чынам патрэбнага ліку праваслаўнага духавенства для працы пасярод беларускага праваслаўнага насельніцтва, 2) выдаць загад падуладнаму духавенству, каб ува ўсіх цэрквах на землях з беларускім насельніцтвам была ўведзена беларуская мова. Прасілі прыхільна аднесьціся да голасу народу і выдаць адпаведныя загады дзеля правядзеньня ў жыцьцё пастулатаў зьезду. 

Позным вечарам 12 лістапада 1930 г. Яхім Красоўскі быў пабіты невядомымі ў роднай вёсцы Макаршчына. Пра гэта паведамляла „Беларуская Крыніца” (№ 31, 4.12.1930 г., с. 3): „Wice-staršynia B.Ch.D. Jakim Krasoŭski stała pražywaje ŭ wioscy Makarščyna, Pastaŭskaha paw., kala Warapajewa. Jakim Krasoŭski ŭ swajej wakolicy karystajecca dobraj apinijaj siarod sialan i maje šyroki ŭpłyŭ u Pastaŭskim pawiecie. Niezadoŭha prad hałasawańniem u Sojm – 8 ci 9 listapada J. Krasoŭski pryjaždžaŭ da Wilni i praz niekalki dzion wiarnuŭsia damoŭ u swaju wiosku. Paśla pryjezdu z Wilni – 12 listapada, a hadzinie 10 u wiečary, kali K. Krasoŭski ŭžo spaŭ, źjawiŭsia ŭ wiosku palicejski  Warapajeŭskaha pastarunku i patrebawaŭ J. Krasoŭskaha. Susied, da jakoha byŭ zajšoŭšy palicejski, nie spadziajučysia ničoha złoha, razbudziŭ Krasoŭskaha i zaprasiŭ da siabie, dzie čakaŭ jaho palicejski. Niezadoŭha źjawiŭsia ŭ chatu susieda Krasoŭski, dzie palicejski daručyŭ jamu  „wezwanie” na administaracyjny sud Pastaŭskaha starastwa za adsutnaść u Krasoŭskaha prociŭpažarnych pryładaŭ. Atrymaŭšy henaje „wezwanie”, Krasoŭski wyjšaŭ z chaty susieda i wiartaŭsia wulicaj wioski damoŭ. U hety momant na wulicy napali na Krasoŭskaha nia wykrytyja dasiul dwa bandyty i mocna jaho pabili. Ciapier Krasoŭski lažyć u łоżku i nia moža zaniacca hetaj sprawaj dziela wyświatleńnia hetaha bandyckaha napadu na jaho, kab winoŭniki byli adpawiedna pakarany”. Падаючы гэтую вестку да публічнага ведама рэдакцыя мела надзею, што адпаведныя ўлады зоймуцца выкрыцьцём бандытаў, правядуць сьледзтва і адпаведна іх пакараюць. Спачуваньні Яхіму Красоўскаму ў газеце (№ 32, 16.12.1930 г., с. 4) выказаў яго сябра Мікола Дварэцкі.

Чарговы зьезд БХД адбыўся 13 сьнежня 1931 г. Удзельнічала ў ім 101 дэлегатаў і 24 гасьцей. Яго старшынёй быў Яхім Красоўскі. Як першы пасьля справаздачы з дзейнасьці выступіў з інфармацыяй пра труднасьці і перашкоды ў беларускай працы на Пастаўшчыне. 

 (працяг будзе)

Лена Глагоўская

Календарыюм

Гадоў таму

  • у лістападзе

    685 – у 1341 г. войскі Вялікага Княства Літоўскага акружылі крыжацкую цьвердзь Баербург і прыступілі да яе здабыцьця. Падчас атакі загінуў вялікі князь Гедымін. 210 – 4.11.1816 г. у мястэчку Кублічы каля Лепеля нар. Арцём Вярыга-Дарэўскі (пам. у ссылцы ў Сібіры …ЧЫТАЦЬ ДАЛЕЙ / CZYTAJ DALEJ

Новы нумар / Novy numer

Папярэднія нумары / Poprzednie numery

Усе правы абаронены; 2026 Czasopis
Social Media Auto Publish Powered By : XYZScripts.com