
Pieśnia „Zorački” Siarhieja Nowika-Piajuna stanie paśla II suświetnaj wajny hitam wiaźniaŭ na Kałymie, kudy paśla prysudu 24 sakawika 1945 h. jon trapiŭ na 10 hod. Peśnia stała taksama wielmi papularnaj siarod biełaruskaj emihracyi. Wiadomaja pieradusim u wykanańni sławutaha Danczyka (Bahdana Andrusiszyna). Mienawita jaho wykanańnie ŭ kancy 80. i pačatku 90. hh. minułaha ŭžo stahoddzia dajšło i na Biełastoččynu. Woś zaraz prapanujem aryhinał hetaj pieśni pz. „Na wyhnańni”, apublikawany 95 hadoŭ tamu nazad u „Biełaruskaj Krynicy”. Siarhiej Nowik-Piajun napisaŭ jaje ŭ 1929 h. u polskim horadzie Świecie nad Wisłaj, kudy byŭ sasłany ŭ 1926 h. polskimi ŭładami za biełaruskuju dziejnaść u rodnych Lawonawičach pad Nieświžam, dzie jon naradziŭsia 27 žniŭnia 1906 h. Zakončyŭšy Nieśvižskuju Biełaruskuju Himnaziju ŭ 1924 h. i Biełaruskija Nastaŭnickija Kursy ŭ Wilni ŭ 1926 h. kinuŭsia ŭ biełaruskuju dziejnaść na Baćkaŭščynie – stwaryŭ biełaruski chor, teatr i arhanizawaŭ biełaruskija škoły, na jakija polskija ŭłady nie dawali dazwołu. Tamu i apynuŭsia daloka na Pamorii, adkul na praciahu 5 hadoŭ wysyłki dasyłaŭ wieršy ŭ „Biełaruskuju Krynicu”, padpiswajučy ich pseŭdanimam „Siarhiej Piajun”. Šmat ich u toj hazecie. Taksama, jak i ŭ „Zarancy” – časopisie dla dziaciej, dzie padpiswaŭsia jak „Małady Dziadok” i zmiaščaŭ tam taksama swaje malunki i pierakłady. Wiarnuŭšysia ŭ 1931 h. dachaty, znoŭ trapiŭ pad nahlad palicyi i byŭ wysłany ŭ Słonim. U sakawiku 1939 h. byŭ aryštawany i zakinuty ŭ turmu ŭ Baranawičach, adkul wyzwaliła jaho sawieckaja ŭłada paśla 17 wieraśnia 1939 h. Tady pačaŭ pracawać u systemie narodnaj aświety, a paśla staŭ dyrektaram Słonimskaha Krajaznaŭčaha Muzeja. U 1943 h. byŭ aryštawany niamieckaj SD i zakinuty ŭ łahier śmierci ŭ Kałdyčawie. Padčas masawaha rasstrełu łahiernikaŭ 4 lipienia 1944 h. cudam astaŭsia žywym. Ale paśla wajny jaho jak dyrektara Słonimskaha Historyka-Krajaznaŭčaha Muzeja 14 śniežnia 1944 h. aryštawała KGB. 24 červienia atrymaŭ prysud – 10 hadoŭ pazbaŭlenńia woli i byŭ adpraŭleny ŭ GUŁAG na Kałymu. Tam, nie majučy papieru, u pamiaci zapiswaŭ swaje wieršy. Siarhiej Nowik-Piajun wiarnuŭsia ŭ Biełaruś tolki ŭ 1959 h. Žyŭ u Nieświžy i ŭ Słonimie, a z 1960 h. – u Miensku. Tam na wulicy Kurčatawa ja jaho adwiedała pierad śmierciu ŭ 1993 h., kali wyjšła drukam jaho kniha wieršaŭ „Pieśni z-za karataŭ”. Siarhiej Nowik-Piajun šmat pra što mnie tady raskazaŭ – i pra Natallu Arsienńiewu, jak jaje z Albinam Stepowičam adwiedali ŭ niedalokim ad Świecia Chełmnie, a pierad usim pra swajo darosłaje žyćcio, wiečnaha wiaźnia za biełaruski patryjatyzm. A jaho pieśnia i zaraz nie straciła aktualnaści, asabliwa dla tych, chto wymušany byŭ pakinuć Biełaruś paśla 2020 h.
Lena Hłahoŭskaja
- Hety ustup napisany prawapisam „Biełaruskaj Krynicy” 1930 h.
Na wyhnańni.
Pryświačaju Baćkom swaim.
Dni prachodziać, dni adchodziać, dni latuć,
Byccam rek burliwych chwali dzieś biahuć… –
Treci hod ŭžo na wyhnańni ŭ čužynie
Treba mučycca dušoj i sercam mnie!
Nawakoł nidzie nia ŭhledziš rodnych chat,
Nie praciahnie ruk prywietna rodny brat,
Nie padzieliš nawat dumak z nikim tut,
Nie pryhornie ŭ adzinoctwie rodny kut!
Unočy zorački prywietliwa mihciać,
Byccam z nieba na mianie jany hladziać…
Što čuwać, skažecie, zorački, wy mnie,
U majoj rodnaj – dy dalokaj Staranie?
Ci Tatulka moj i Matańka ŭžo śpiać?
Ci, taksama, na ich, zorački, hladziać?…
Mo’ j Jany pytajuć zorak aba mnie,
Što rablu ciapier ŭ dalokaj čužynie? –
Kali tolki Jany, rodnyja, nia śpiać,
Kali jšče ciapier na zorački hladziać,
Zaniasiecie Im, pakuł nia blisnuŭ świet,
Zorki miłyja, synoŭski moj prywiet
I skažecie, kab nia płakaŭ ni adzin,
Što ŭ wyhnańni musić mučycca Ich syn.
Boh Mahutny mo’ pašle nam jasny Maj,
Prylatu tahdy, jak ptuška ŭ rodny Kraj!
Z nowaj wieraj, z nowaj siłaj zažywiom,
Biełaruski himn swoj rodny zapiajom!
Hety himn, jak hrom pamčycca ŭ abłaki, –
Ŭsie paznajuć, što ŭžo wolny biedaki!
Sonca z nieba budzie Kraj naš sahrawać,
Biełarusaŭ ŭsich da pracy prabudžać,
Biełaruskaj pieśni rodnaje pad ton,
Zaharom my i absiejem swoj zahon.
Unočy budziem my na zorki pahladać,
Što, jak siańnia, buduć ŭ niebie zihatać…
Zaniasiecie-ž wy, pakuł nia blisnuŭ świet,
Zorki miłyja, Baćkam maim prywiet!
1929 h. Siarhiej Piajun
„Biełaruskaja Krynica”, nr 33, 25.12.1930 h., s. 3











