Pa prostu / Па-просту

  • Płacz zwanoŭ

    Byli heto zwyczajnyja bandyty, ale prykidwalisa, szto jany – „Wojsko Polskie”

    U Pałudniowym Wostrawie zaraz na paczatku wioski staić charoszy dom z gankam, u jakim kaliś żyła siamja Ściapana Chmialeŭskaho. Heto byŭ moj daloki swajak. Dom staić pusty jak paru let tamu pamiarła niawiestka Żenia, a trochi raniej jaje mużyk Tolik. Dziciej u ich nie było….ЧЫТАЦЬ ДАЛЕЙ / CZYTAJ DALEJ

Po pudlaśki / По-пудляські

  • Kinoman

    14. Chto vpravo, chto vliêvo, chto v błudy

    Posłuchavšy v radivi 13 hrudnia 1981 promovu generała Jaruzelśkoho razy dva-try, my z Gienikom R. i Janom G. vyryšyli, što nam u Varšavi nema sensu zmahatisie ni za socijalizm, ni proti socijalizmu, i postanovili evakuovatisie na Biłostôčynu. Zreštoju, šče pered południom toho samoho dnia administracija domów studenta ohołosiła zarządzenie, što studenty povinny pokinuti akademiki i jiêchati dochaty. ЧЫТАЦЬ ДАЛЕЙ / CZYTAJ DALEJ

RSS і Facebook

Płacz zwanoŭ

16. Szucman Naliwajka

Nimiecki sałdat stralaje z karabina Mauzer Fatagrafia z Wikipedii
Nimiecki sałdat stralaje z karabina Mauzer
Fatagrafia z Wikipedii

Za Niemca na pastarunku żandarmerii ŭ Krynkach na paczatku służyło dwaccacioch palicjantaŭ. Pad kaniec akupacji było ich tolko waśmioch, bo niekatorych pierakinuli na front. Kromie Niemcaŭ służyli tam toża polskija szucmany (jak Polnische Hilfsdieust). Byli jany i ŭ Sonderkomando – da specyjalnych paruczenniaŭ. Tolko ŭ Geastapa teror trymali adny hitleraŭcy.

Niemcy na szucmanaŭ prawasłaŭnych nie brali. Nie dawiarali im tak jak katolikam. Ale na pastarunku ŭ Krynkach byŭ adzin prawasłaŭny – Wsieławad Naliwajka. Jon, praŭda, żanaty z kataliczkaj, pajszoŭ pa polsku.

Naliwajka byŭ z 1913 roku, naradziŭso ŭ Borkach u Szudziałaŭskaj hminie. Baćkie mieli niwielkuju haspadarku. Tamu jak skonczyŭ piać klas szkoły pajszoŭ da Suprasła, dzie naniaŭ kwateru i staŭ na rabotu ŭ lesi. Ażaniŭso ŭ 1932 r. Pa troch letach zabrali jaho da wojska. Służyŭ pad Warszawaj. Wiarnuŭso ŭ 1936 r. Potym na świet pryjszło dwoje dziciej.

23 aŭgusta-sierpnia 1939 r. Naliwajku mabilizawali da wojska. Ad 1 sianciabra-wieraśnia wajawaŭ z Niemcami, kali tyja napali na Polsku. Pośle dwoch tydniaŭ byŭ paranieny kala Czyrwonaha Boru pad Łomżaj. Na druhi dzień papaŭso ŭ plen. Jaho Niemcy padleczyli i pasłali na prymusowuju rabotu na Prusy, u majontak kala Bartaszycaŭ.

Pad kaniec 1942 r. uciok da chaty i chawaŭso ŭ susiedziaŭ u Borkach. Ale chutko, bo ŭże ŭ janware-styczniu 1943 r. Niemcy jaho znajszli i prymusili, kab staŭ szucmanam. Inaczaj, skazali, wywiazuć z radzinaj ŭ Hiermaniju.

Naliwajka ŭ Krynkach służyŭ u nimieckim mundziry, mieŭ piacistrelny karabin Maŭzer z bagnetam. Najczaściej stajaŭ na warcie, ale toża byŭ pry arysztach i pieratrusach.

U lipcy 1944 r., kali na Krynki napirali krasnaarmiejcy, Naliwajka znoŭ apynuŭso na Prusach. Niemcy pierakinuli jaho z usimi żandarmami z pastarunku na zadniuju frantawuju zonu miż inszym dla kapannia akopaŭ. Tam byŭ dziewiać miesiacaŭ. 8 aprela-kwietnia 1945 r., kali chacieŭ uciaczy na ŭschod da chaty, pa darozie jaho zadzierżali sawieckija sałdaty. Da 10 stycznia 1946 r. prasiedziaŭ u ciurmie ŭ Instenburgu (heto cipieraszni Czernihaŭsk kala Kaliningrada). Stul pierawiaźli jaho da łahiera dla plennych nimieckaj armii ŭ Iławie. Tam prasiedziaŭ znoŭ dziewiać miesiacaŭ. 10 grudnia 1947 r. razam z takimi jak jon Palakami na służbie hitleraŭcaŭ byŭ pieradadzieny UB u Biełaj Padlaskaj, kudy papaŭ z pierasyłnaho łahiera ŭ Breście.

Dźwie nidzieli raniej prociŭ jaho była zawiedzieno śledztwo „pod zarzutem współpracy z okupantem niemieckim”. Kab u hetym razabracca, na UB u Sakołcy pazywali ludziej z Krynak, Suprasła i Borkaŭ. Jany pra Naliwajku niczoho asabliwo kiepskaha nie hawaryli.

Ludzi z Krynak raskazwali, szto chtości baczyŭ, jak Naliwajka razam z druhimi żandarmami hanili kahości, chto ŭciakaŭ z arysztu i taho zastreliŭ kamandant. Adna kabieta kazała szto da ludziej jon byŭ dobry i czasto chadziŭ wypiŭszy.

U pierasyłnym łahiery ŭ Breście siadzieŭ toża Kaźmier Carewicz z Krynak. Na dopytach raskazaŭ, jak wiasnoju 1944 r. u swaim domie na Hrodzieńskaj hulicy razczyniaŭ samahonku. Byli paadczyniany wokna. Raptam pajawilisa Naliwajka z druhim żandarmam, Niemcam. Ale niczoho jamu nie zrabili. Carewicz z udziacznaści, a moża i strachu pierad arysztam, tamu Niemcu zanios na druhi dzień litar samahonki i dwa kila słaniny.

Raszuczym u śledztwi byŭ dopyt Mieczysława Jurczeni, jaki pryznaŭso, szto za Niemca rabiŭ u Krynkach szofieram i razbiŭ nimieckaho samachoda. Za heto pasadzili jaho u łahier u Sakołcy. Stul udałosa jamu ŭciaczy da Krynak, ale na pastarunak zaŭdała pra heto żonka szucmana Petelskaho. Kamandzir pasłaŭ Naliwajku z druhim żandarmam, kab Jurczeniu arysztawali. Kali pa jaho pryjszli, staŭ ich prasić, kab jaho nie arysztoŭwać. Naliwajka zhadziŭso, ale druhi żandarm nie. Jurczeniu adstwaili jany na pastarunak i tam jaho Niemcy zbili.

Naliwajku sudzili ŭ Biełastoku. 26 marca 1949 r. na sprawu pazwanych było kala dwaccacioch świedkaŭ. Prociŭ abwinawaczanaho nichto niczoho kiepskaho nie skazaŭ. Adnak prakuratar nastojwaŭ „napiętnować winę w sposób surowy”. Adwakat, jaki baraniŭ Naliwajku „z urzędu”, dakazwaŭ, szto abwinawaczany nie mieŭ wychadu. Tamu damahaŭso „uniewinnienia z postawionych zarzutów”. Tak jak i Naliwajka.

Prusud-wyrok – 5,5 roku ciurmy. 6 listapada 1949 r. Naliwajka napisaŭ da prezydenta Bieruta prośbu a pamiławannie, kab „sumienną i gorliwą pracą móc popełnione zło naprawić i stać się dobrym i przykładnym obywatelem i pracować li tylko dla dobra naszej Demokratycznej Ludowej Polski”. Padobny list pasłała Bierutu żonka z Suprasła. Napisała, szto mużyk u 1934 r. prymaŭ aktyŭny ŭdzieł „w strajku robotniczo-leśnym” i szto padczas akupacji „z jego rodziny i krewnych stracono 22 osoby”.

Niczoho hetto nie dało. Naliwajka u ciurmie prasiedziaŭ da kanca. Wypuścili jaho 9 lipca 1953 r. Da chaty wiarnuŭso pośle dziewiaci let.

Na asnowi sprawy sygn. IPN Bi404/228

Jurak Chmialeŭski

Dalej budzia

Пакінуць адказ

Ваш адрас электроннай пошты не будзе апублікаваны.

Календарыюм

Гадоў таму

  • У красавіку

    – 9(21).04.1835 г. у Віцебску нар. Ялегі Пранціш Вуль (сапр. Элегі Францішак Карафа-Карыбут), беларускі паэт. Удзельнічаў у  студзенскім паўстаньні, за што быў сасланы ў Сібір. Апошнія гады жыцьця правёў у Варшаве, дзе з Вінцэсем Каратынскім і Адамам Плугам стварыў беларускі …ЧЫТАЦЬ ДАЛЕЙ / CZYTAJ DALEJ

Календарыюм / Kalendarium

Сёньня

  • (371) – у пачатку красавіка 1654 г. пад Масквой пачалі зьбірацца войскі з намерам зьнішчальнай агрэсіі супраць беларускіх земляў – Вялікага Княства Літоўскага.
  • (179) – 4.04.1846 г. у Вільні памёр Лявон Бароўскі (нар. 27.05.1784 г. у Пінску), літаратуразнавец, пэдагог і публіцыст. У  1807-1811 гг. выкладаў рыторыку і паэтыку ў Сьвіслацкай гімназіі, з 1814 г. выкладаў літаратуразнаўства і красамоўства ў Віленскім унівэрсытэце, а ў 1831-1842 гг. -- у Віленскай духоўнай акадэміі.
  • (136) – 4.04.1889 г. у Баяршчыне каля Лепля на Віцебшчыне нар. кс. Віталь Хамёнак, дзеяч беларускага хрысьціянскага руху. З 1925 г. служыў у Друйскім кляштары айцоў мар’янаў. У 1938 г. разам з іншымі беларускімі сьвятарамі дэпартаваны з Друі ў цэнтральную Польшчу. Памёр 24.12.1971 г. у кляштары айцоў мар’янаў у Скурцы каля Седлец.
  • (134) – 4(16).04.1891 г. на Сакольшчыне нар. Язэп Варонка, старшыня і міністр замежных спраў Народнага Сэкратарыята Беларускай Народнай Рэспублікі (21.02. – 23.07.1918 г.), удзельнічаў у падрыхтоўцы і правядзеньні Першага Усебеларускага Зьезду ў Менску ў сьнежні 1917 г., быў старшынёй Выканаўчага Камітэту Зьезду,
  • (132) – 4.04.1893 г. нар. на Смаленшчыне Мікола Шчаглоў-Куліковіч – кампазытар, этнограф, паэт. Выпускнік Маскоўскай Кансэрваторыі. Працаваў настаўнікам музыкі, з 1939 г. быў дырыжорам сымфанічнага аркестра Усебеларускага Радыёкамітэту ў Менску. У час нямецкай акупацыі займаўся творчай працай у Менску. З 1950 г. жыў у ЗША. У 1950 г. заснаваў у Нью-Ёрку беларускі хор, потым  кіраваў беларускімі харамі ў Кліўлендзе й Чыкага. Памёр 31.03.1969 г. Пакінуў вялікую музычную спадчыну; быў аўтарам опэр, сымфоній, вакальных твораў, апрацовак народных песень.
  • (121) – 4.04.1904 г. у Александрове каля Дзісны нар. кс. Юры Кашыра. З 1925 г. уступіў у кляштар айцоў мар’янаў у Друі. У ІІ сусьветную вайну вёў душпастырскую дзейнасьць у Росіцы на Віцебшчыне. 18.02.1943 г. быў спалены з вернікамі ў Росіцы падчас нямецкай карнай экспэдыцыі.

Новы нумар / Novy numer

Папярэднія нумары

Усе правы абаронены; 2025 Czasopis