Pa prostu / Па-просту

Po pudlaśki / По-пудляські

  • Waśkowa spowed’ (1)

    Nadworie Styczeń sioho roku buw tepły i niemorozny. W Ryhoruwciach uże po tradycji bołoto, zemla rozmerzła. W miastowych czerewykach rozmemłeny kaluży preskokowaty treba, kob bołotom botiki ne barzo pobrudyty. Abo wody w ich ne nabraty. Peredom ide mużczyna pożyły, zhorbiany, pałkoju podperajetsia i ide czerez… ЧЫТАЦЬ ДАЛЕЙ / CZYTAJ DALEJ

RSS, Facebook i Telegram

Kaliś pisali

VI Oddział katorgi: kronika zagłady

Z cyklu "Sołowki – wyspa tortur i śmierci" (Wspomnienia z katorgi sowieckiej, cz. 21)

Jeżeli niektórzy z pośród dozorców stosowali tortury w celu przypodobania się wyższej wolnej administracji, za co spodziewali się uzyskać skrócenie terminu kary, to byli i tacy, którzy robili z tortur swego rodzaju sport.

Byli tacy sadyści, którzy w znęcaniu się znajdowali przyjemności i zadowolenie dla swego spaczonego mózgu.

Najbardziej odznaczył się pod tym względem naczelnik V oddziału Rajwa i jego poplecznik, pełniący funkcje pomocnika naczelnika wydziału Keles-Krause, obaj czekiści.

Rajwa miał zamiar po ukończeniu terminu pozostać w Sołowkach jako wolnonajemnik i może dlatego właśnie starał się wykazać względem władz sumiennością i pracowitością. Ale pod wpływem swego wściekłego pomocnika przebrał miarę. Oto spis jego sprawek:

Rozbierał więźniów do bielizny i stawiał na wieży cerkiewnej. Po dwóch trzech godzinach więźnia zazwyczaj odprawiano do szpitala.

Skazana na tę karę grupa 5 więźniów, doprowadzona do rozpaczy spaliła narzędzie tortur – cerkiew na Kond wyspie, co doprowadziło Rajwę do najwyższej wściekłości. Przede wszystkim rozstrzelał sprawców pożaru. Następnie wypędził na morze i trzymał przez kilka godzin Bogu ducha winnych więźniów, a zmarłych i pomordowanych kazał odprawić do szpitala w celu sporządzenia aktów śmierci. Ponieważ dał całkowitą swobodę swemu pomocnikowi, ten stale zabierał rzeczy zmarłych, okradał rację żywnościową więźniów i sprowadzał z lądu wódkę, którą napijał się do nieprzytomności.

Po pijanych zaś orgiach, na które kazał sobie przyprowadzać najładniejsze „dziewczynki” z baraku kobiecego, w atakach wściekłości udawał się do szpitala i kopał nogami trupy.

Tego im jednak było jeszcze mało. To też by jeszcze bardziej przerzedzić szeregi więźniów rozkazał Rajwa kierownikowi szpitala Łarjonowowi truć więźniów. A gdy aptekarz (nazwiska zapomniałem) odmówił dawania trucizny , osadzono go w karcerze i na lodzie trzymano w bieliźnie w ciągu doby aż się zgodził. Gdy jednak, zdaniem Rajwy, Łarjonow niedostatecznie truł więźniów, osadził go w karcerze, naznaczając kierownikiem szpitala lekarza Murawjowa.

W rezultacie w ciągu 6 miesięcy 1927 r. od chwili zamknięcia i do rozpoczęcia nawigacji na Kond wyspie z 512 osób zmarło 282.

Pracując później w szpitalu na Kondzie ustaliłem liczbę zgonów według księgi szpitalnej, nie wliczając w to rozstrzelanych.

Okrężną drogą poprzez lody polarne i śniegiem zaniesione lasy do zarządu katorgi doszły urywkowe wiadomości o tych wyścigach mordowania ludzi na Kondzie. Na wiosnę zaś rozpoczęto głośno mówić w katordze o straszliwych czynach Rajwy, Keles-Krause i Łarjonowa. Wówczas naczelnik wydziału administracyjnego Stiepanow posłał na Kond nowy zarząd administracyjny, a sprawę zaczęto badać. Sprowadzono do zarządu głównego akta najbardziej kompromitujących historii i zarządzono śledztwo. W rezultacie Rajwa dostał (na papierze) dwa tygodnie karceru i… otrzymał nominację na naczelnika milicji w Archangielsku, Keles-Krause zwolniony został z administracji i przeprowadzony na ogólne roboty.

Na miejscu spalonej cerkwi zbudowano klub.

Gdy później uciekałem o głodzie i chłodzie poprzez góry, rzeki i błota tajg syberyjskich stale wznosząc modły do Najwyższego powtarzałem: „Od powietrza, głodu, ognia i bolszewickiej niewoli zachowaj nas Panie”!

VI oddział katorgi

Drugą co do rozmiaru wyspą archipelagu sołowieckiego jest wyspa Anzer, położona w odległości 5 klm. od Sołowek.

Zabudowania poklasztorne rozłożone są na brzegu wyspy, a w odległości dwóch kilometrów, na wysokiej górze, tuż obok malowniczego jeziora wznosi się była kaplica i należący do niej dom zwany Golgota, z niedużym domkiem zwanym Kaporskoje. Nieco na półn.-zachód znajduje się druga posiadłość poklasztorna Troickoje.

W VI oddz. katorgi na wyspie Anzer mieściło się od 500-800 więźniów, podzielonych na dwie kategorie. Pierwszą i najliczniejszą stanowili syfilitycy z odkrytymi objawami choroby.

Należy zaznaczyć, że na Sołowkach było ogółem do 20 proc. syfilityków, przeważnie członków t. zw. „osobnogo uczotu”. Pozatem chorowała na syfilis znaczna część kryminalistów zawodowych. Wśród kontrrewolucjonistów wypadki chorób wenerycznych były nieliczne.

Chorych na syfilis leczono też i w szpitalu głównym, lecz tylko rtęcią. Ale żeby nie mieć z nimi kłopotu, wysyłano przeważnie takich na wyspę Anzer, wobec czego VI oddział stał się jakby siedliskiem weneryków. Mężczyźni mieścili się w baraku Troickiem, a kobiety w Kaporskim. Tam też przychodził felczer i robił zastrzyki rtęciowe; neosalwarsan – nawet w szpitalu głównym stosowany był rzadko. 

W byłej kaplicy na Golgocie oraz w celach mniejszych mieszkały „matki”. Sporo spośród nich było takich, które przybywały na Sołowki z dziećmi. Sporo było takich co zostały zesłane w stanie odmiennym i w więzieniu lub Sołowkach rodziły, ale najwięcej bodaj było takich, co to postarały sie o „pociechy” w katordze. Powodem była często rozpusta. Ale był też inny motyw: Oto kobieta, posiadająca dziecko, była zwalniana prawie od wszelkich prac, dostawała 800 gr. chleba i 400 gr. mleka dla dziecka. Aby więc uchronić się od ciężkich prac i ocalić życie, zgadzały się na wszystko.

By nie tracić robocizny i nie ponosić wydatków na utrzymanie dziecka, przepisy surowo karały jak jedną tak i drugą stronę za bliższy stosunek kobiety z mężczyzną. W razie ujawnienia takiego stosunku karano mężczyzn sześciomiesięczną Siekirką, kobiety zaś zesłaniem na termin na wyspy Zającze, gdzie był oddział karny dla kobiet. Oczywiście chętnie dokonywano w szpitalach sztucznego spędzania płodu.

Ale dodać należy, że i w tych jaskiniach zgnilizny moralnej kojarzyły się czasem (nielegalnie) pary o naprawdę szlachetnej miłości. Złączeni wspólną niedolą, chociaż krótkim ze sobą spotkaniem osładzali nędzne życie, a wspierając się wzajemnie moralnie i materialnie dodawali sobie sił do wytrwania, by po wydostaniu się na wolność połączyć się na zawsze.

(D. c. n.)

Franciszek Pietkiewicz

„Kurier Wileński” nr 33 (2275), 11 lutego 1932 r.

Календарыюм

Гадоў таму

  • у лістападзе

    685 – у 1341 г. войскі Вялікага Княства Літоўскага акружылі крыжацкую цьвердзь Баербург і прыступілі да яе здабыцьця. Падчас атакі загінуў вялікі князь Гедымін. 210 – 4.11.1816 г. у мястэчку Кублічы каля Лепеля нар. Арцём Вярыга-Дарэўскі (пам. у ссылцы ў Сібіры …ЧЫТАЦЬ ДАЛЕЙ / CZYTAJ DALEJ

Новы нумар / Novy numer

Папярэднія нумары / Poprzednie numery

Усе правы абаронены; 2026 Czasopis
Social Media Auto Publish Powered By : XYZScripts.com