Pa prostu / Па-просту

  • Płacz zwanoŭ

    10. Abława na kamunistaŭ (3)

    Abławu ŭ Harkawiczach Niemcy zarhanizawali ŭ nacze. Akrużyli wiosku i ludziej zahnali ŭ szkołu. Śpiarsza zrabili pieratrus-rewizju ŭ 27-mi chatach. Chadzili z sołtysam, jaki wioŭ ich na padworki i kazaŭ, chto tam żywie...ЧЫТАЦЬ ДАЛЕЙ / CZYTAJ DALEJ

Po pudlaśki / По-пудляські

  • OMELAN

    Sud’ba czołowi͡͡ecza slipaja. Dyt’iatko jak rodytsia, to uże w den’ roduw w niebianskuj tietradi sud’bu jomu zapysujut. Tropinku żytia aż do smerti. I dorożka taja nawet’ jak pokruczona, powychrowana, to niezminna...ЧЫТАЦЬ ДАЛЕЙ / CZYTAJ DALEJ

RSS і Facebook

Трэба самім цікава і таленавіта пісаць

Літаратар і прадпрымальнік з Гародні Валянцін Дубатоўка не першы год узначальвае Гарадзенскае аддзяленне Саюза беларускіх пісьменнікаў. За апошні час пад яго кіраўніцтвам сябры-пісьменнікі актывізавалі сваю творчую працу. Яны пачалі наладжваць сустрэчы, прэзентацыі, выданні кніг, супрацоўнічаць з іншымі грамадскімі арганізацыямі. Сам Валянцін піша вершы, прозу, займаецца краязнаўствам. Выдаў кнігі „Архіпелаг Сапегаў”, „Чорная воля”, „Чужы”, „Сімвал веры” і іншыя. За кнігу „Чужы” атрымаў прэмію „Воін Святла”, якая летась была яму ўручана ў Кіеве.

Валянцін Дубатоўка пагадзіўся адказаць на пытанні нашага карэспандэнта.

Валянцін Дубатоўка
Валянцін Дубатоўка

Валянцін, колькі сёння налічваецца сяброў Гарадзенскага аддзялення Саюза беларускіх пісьменнікаў? Што гэта за творчыя людзі? Дзе яны працуюць, жывуць?

– На сённяшнi час у нашым аддзяленні налічваецца трыццаць творчых асобаў. Калi браць па сацыяльнаму статусу, то ў нас ёсць i выкладчыкi ўнiверсiтэтаў, i будаўнiкi, i настаўнiкi, i прадпрымальнiкi з рынкаў, i журналiсты, i нават беспрацоўныя. А каго больш сярод нашых сяброў, я не ведаю. Калi весцi гаворку, хто пераважае ў пісьменніцкім асяроддзі – паэты цi празаiкi, то мне i з гэтым вызначыцца цяжка. Бо нашы літаратары цяпер працуюць у розных лiтаратурных жанрах. Напрыклад, Алесь Краўцэвiч, Васіль Герасiмчык і Лявон Лаўрыш пiшуць не толькi на гiстарычныя тэмы, але i не цураюцца белетрыстыкi. Юрка Голуб, Ала Петрушкевiч, Анатоль Брусевiч, акрамя вершаў, пiшуць i празаiчныя творы. А вось каго бракуе ў Гарадзенскім аддзяленні Саюза беларускіх пісьменнікаў (СБП) магу сказаць упэўнена, што гэта прафiсiйных, мудрых, добра разумеючых лiтаратуру –   крытыкаў.

Хто самыя старэйшыя сябры СБП Гарадзеншчыны? І хто самыя маладзейшыя, я маю на ўвазе ўзрост. Над чым яны працуюць, што пішуць і ці пішуць наогул?

– Калi гаварыць пра самых старэйшых нашых сяброў, то ў першую чаргу хацеў бы ўзгадаць такiя асобы, як прафесар Павел Сцяцко, прафесар Аляксей Пяткевiч, Уладзiмiр Васько, Аляксандр Стадуб. Усе гэтыя згаданыя лiтаратары i цяпер вельмi плённа рупяцца на творчай нiве. Аляксей Пяткевiч у мiнулым годзе выдаў выдатную кнiгу „Аўтографы –  разам”. Сёння ён рыхтуе кнiгу ўспамiнаў, шмат друкуецца ў розных беларускiх выданнях у Беларусі і за яе межамi. Павел Сцяцко нядаўна падрыхтаваў кнiгу „Дзярэчынскi слоўнiк”. Не адзiн нумар часопіса „Роднае слова” не выходзiць без яго цiкавых артыкулаў па мовазнаўству. Прытым, ён шмат дае iнтэрв`ю, якія датычаць моўных пытанняў у ВНУ і ў беларускiх школах.

А цi ёсць такое вызначэнне для пiсьменнiка як ветэран? Што такое малады i па якiх узроставых крытэрыях вызначаць пiсьменнiка. Па пашпарце? А калi ён пачаў пiсаць толькi пасля трыццацi ці сарака?..

– Я, наогул, лiчу, што празаiк можа пачынаць больш менш упэўненна пiсаць толькi тады, калi сам спазнае жыццё як след. Ёсць у нас, канешне, i больш маладзейшыя творцы. Той жа Анатоль Брусевiч, якi ў мiнулым годзе атрымаў прэмiю „Залаты апостраф”. Васiль Герасiмчык – выдатны празаiк, якi захапляльна пiша на гiстарычныя тэмы.

Амаль чатыры гады ты ўзначальваеш Гарадзенскае аддзяленне СБП. Што ўдалося за гэты час ажыццявіць? Якія планы на будучыню, ці хаця б на гэты год?

– Ставiць сабе адзнакi, я думаю, гэта непачэсная справа. Але зыходзячы з нашых сцiплых магчымасцей, я лiчу – зроблена нямала. У першую чаргу, як я ўжо казаў раней, наша абласная суполка пашырылася з дваццацi чытырох да трыццацi сяброў. У нас выходзiць штогадовы альманах „Новы замак”. Першапачатковую канцэпцыю альманаха распрацаваў наш сябар i першы галоўны рэдактар Сяргей Астраўцоў, за што яму вялiкі дзякуй ад усiх лiтаратараў Гарадзеншчыны. Зараз галоўным рэдактарам абраны Янка Трацяк – кандыдат навук, выдатны паэт, патрабавальны рэдактар. Менавiта пры iм аўтараў, якія пiшуць у альманах, пабольшала амаль у два разы. Хацелася б узгадаць праект, якi нашая фiлiя ажыццявiла разам з Гарадзенскай праваслаўнай епархiяй. Так сталася, што мадэратарам дадзенага праекта стаў выдатны паэт i шчыры хрысцiянiн айцец Павел Каспяровiч. Пры падтрымцы настаяцеля Пакроўскага сабора Георгiя Роя, разам з сябрамi нашага аддзялення мы здзейснiлi шматлiкiя вандроўкi па бiблiятэках Гарадзеншчыны. Былi ў Шчучыне, Слонiме, Бераставiцы, Зэльве, i паўсюль адбываліся шчымлiвыя сустрэчы з чытачамi i вернiкамi. Пры бласлаўленнi ўладыкi Арцемiя, iерэй Павал Каспяровiч разам з сябрам нашага саюза Анатолем Брусевiчам сабралi i выдалi зборнiк хрысцiянскай паэзii  „Каложскi дабравест”. А ў мiнулым годзе пры падnрымцы Таварыства беларускай мовы мы арганiзавалi прыстойнае святкаванне 100-годдзя БНР у Гароднi i ў Лiдзе. З Вiктарам Парфёненкам – кiраўнiком гарадскога аддзялення Таварыства беларускай мовы, былi арганiзаваны калядныя выступы ў дзiцячых садках горада нашага сябра, артыста, барда i пiсьменнiка з Наваградка Мiхася Зюзюка. Не магу абысцi ўвагаю i заснаванае разам з табой, спадар Сяргей, штогадовага свята паэзi i ў Дзятлаве, а таксама шмат яшчэ чаго.

Кожнае абласное аддзяленне Саюза беларускіх пісьменнікаў, здаецца, мае свае ўзнагароды лепшым творцам за год. Гарадзенскае не мае, чаму?

– Ёсць такая задумка і ў нас. Ужо iдзе абмеркаванне канцэпцыi. Разам з рэспублiканскiм Таварыствам беларускай мовы ёсць праект заснаваць агульную лiтаратурную прэмiю, каб уручаць яе ў Лiдзе падчас Лiдскага фэсту каля помнiка Францыску Скарыне.

Ці часта выдаюцца творы літаратараў Гарадзеншчыны?

– Кожны год з-пад пяра нашых сябраў выходзiць па некалькi кнiг. У мiнулым годзе пабачылi свет кнiгi Юркi Голуба „Краявiд” і  „Птушыны радавод”, Нiкалоса Бараташвiлi „Паэзiя” (пераклад з грузiнскай мовы), Валянцiна Дубатоўкi „Сiмвал веры”, Сяргея Чыгрына i Уладзiмiра Хiльмановiча „Каляндар Слонімшчыны”, Алы Петрушкевiч „«Белавежа»: постаці, творы, героі”, Аляксея Пяткевiча „Аўто­графы-разам”, зборнік вершаў Рычарда Бялячыца, кніга вершаў і прозы Уладзіміра Васько „Энергія душы” і іншыя.

Валянцін Дубатоўка ўзнагароджваецца прэміяй Воін Святла ў Кіеве, 2018 г.
Валянцін Дубатоўка ўзнагароджваецца прэміяй Воін Святла ў Кіеве, 2018 г.

Творы пісьменнікаў павінны аплочвацца, дзе б яны не друкаваліся. Гэта іх заробак, каб пражыць. З ганарарамі сёння ў Беларусі існуе праблема. Якое ёсць выйсце, каб неяк падтрымліваць матэрыяльна літаратараў?

– Гэта самае складанае пытанне сёння. Амаль усе нашы творцы выдаюць свае кнiгi за ўласны кошт. І не атрымліваюць за сваю працу нават ганарару. Справа ў тым, што ў нас так склалася, што выдаўцы зараз жывуць за кошт аўтараў, хаця павiнна быць наадварот. I мы наўрад цi cёння дамо рады змянiць гэтую недарэчнасць. Сёння атрымлiваецца так, што беларускія ўлады зусiм не цiкавяцца жыццём і творчасцю сваіх пiсьменнiкаў, а таксама i іх лёсам. Ды i спонсары, за малым выключэннем, не звяртаюць увагу на творчую працу лiтаратараў. Я табе скажу шчыра, нават проста рэалiзацаваць кнiгi праз дзяржаўныя крамы ў Беларусі бывае надзвычай складана. Таму мы выкарыстоўваем любую магчымасць, каб данесцi друкаванае беларускае слова да нашых чытачоў. Адсюль i прэзентацыi, i арганiзацыi кнiжных шапiкаў на розных абласных святах, фэстах, сустрэчах наладжваем, а таксама аўтограф-сесii ў раённых гарадах…

Пісьменнікі Гарадзеншчыны шмат гадоў „варацца ў сваім саку”. Ці не пара пашыраць межы сяброўства з літаратарамі Польшчы, Літвы, Латвіі, Украіны?

– Я б, спадар Сяргей, не быў бы такiм катэгарычным. Па-першае, кожны год на Беласточчыне праходзiць „Бязмежжа”, дзе cустракаюцца  пiсьменнiкi Гарадзеншчыны з лiтаратарамi Польшчы. У Беластоку выходзяць нашыя кнiгi, напрыклад, у БЛА „Белавежа” ў мiнулым годзе выйшла кнiга Алы Петрушкевiч, у Беластоку рэгулярна выходзяць кнiгi Вiктара Сазонава i Уладзiмiра Хiльмановiча. У мiнулым годзе ва Украiне ў розных выданнях друкавалiся творы Валянціна Дубатоўкi, Віктара Сазонава, Сяргея Чыгрына. Але ж, канешне, гэтага мала . Тут яшчэ ёсць процьма магчымасцей.

Ці прыносіць карысць выданне штогодніка сяброў Гарадзенскага аддзялення СБП „Новы замак”? Выданне ж безганарарнае.

– Выданне альманаха –  гэта безумоўна вельмi карыснае справа. „Новы замак” пад адной вокладкай аб`ядноўвае многіх пiсьменнiкаў Гарадзеншчыны. Чытачы, узяўшы ў рукi наш альманах, могуць на поўнiцу адчуць лiтаратурнае жыццё Прынёманскага краю. „Новы замак” – гэта i паэзiя, i белетрыстыка, і проза, i крытыка. Ды i пры дбайнай працы рэдкалегii альманаха, чытачы маюць рэдкую мажлiвасць пазнаёмiцца з творчасцю маладых аўтараў. А вось уявiце сабе, што такога выдання ў нас не было б наогул, тады дзе змагла б друкавацца нашая творчая моладзь? Канешне, хацелася б, каб за напiсанае аўтары „Новага замку” атрымлiвалi яшчэ i ганарары. Але пакуль, на жаль, мы дазволiць сабе гэтага не можам. Я б сказаў так. Аўтарства ў нашым альманаху –  гэта праца на будычыню.

Як распаўсюджваецца сёння „Новы замак”?

– Па-большасцi рэалiзацыя выдання праходзiць на прэзентацыях i аўтограф-сесiях. Дзякаваць богу яны праходзяць даволi рэгулярна, як у Гароднi, так i па раёнах. Людзi набываюць наш штогадовiк з задавальненнем. I мы былi б не супраць, каб ён разыходзiўся яшчэ хутчэй. Але такая зараз сiтуацыя са ўсёй друкаванай прадукцыяй. Некалi ў транспарце, на прыпынках амаль кожны чалавек чытаў кнiгу, газету, часопiс. А зараз? Настаў час Інтэрнэту. Выцягнуў з кiшэнi тэлефон i навошта кнiга. Але я не пагаджуся i з тымi, хто лiчыць, што друкаваныя носьбiты iнфармацыi аджылi сваё. Проста зараз iншыя часы, iншыя хуткасцi. Таму i мы, я маю на ўвазе пiсьменнiкаў, павiнны мяняцца i паспяваць за навакольным светам.

На Гарадзеншчыне існуе і дзяржаўны Саюз пісьменнікаў Беларусі. Якія стасункі з ім?

– З гэтым саюзам наша аддзяленне не кантактуе наогул. I мы тут абсалютна не прычым. Хтосьцi прыклеіў Саюзу беларускiх пicьменнiкаў ярлык апазiцыянераў, але ў нас, як вядома, з апазiцыяй нiякiх стасункаў няма. Хаця прычым тут палiтыка, я зусiм не разумею. Мы ж проста беларуская грамадская творчая арганiзацыя. Сюды можа ўступiць любы грамадзянiн нашай краiны, якi мае талент і ўмее добра пісаць літаратурныя творы, друкуецца, выдае кнігі. Але ў „Новым замку”друкуюцца ўсе пiсьменнiкi Гарадзеншчыны. Галоўны крытэрый – гэта добрыя і вартыя творы.

Чытаю і бачу, што гарадзенскія пісьменнікі часта выступаюць у Гародні, Лідзе, Зэльве, Дзятлаве, Наваградку, Слоніме, але вельмі-вельмі рэдка ў Ваўкавыску, Бераставіцы, Скідзелі, Іўі, Ашмянах, Астраўцы, Воранаве… Чаму так?

– Справа ў тым што ва ўзгаданых табой раёнах вельмi складана кантактаваць з мясцовымi ўладамi. А ў асобных раёнах iснуе сапраўдная забарона на нашы выступы. Пакуль дзверы мясцовых школ і бiблiятэк у некаторых раёнах нашай вобласцi, на жаль, зачынены для нас. Вось таму мы спрабуем прабiцца да людзей пры падтрымцы каталіцкіх і праваслаўных храмаў. Спрабуем выкарыстоўваць любыя мажлiвасцi, каб пазнаёмiць тутэйшага чытача з творчасцю гарадзенскiх пiсьменнiкаў.

На што сёння трэба спадзявацца сябрам Саюза беларускіх пісьменнікаў Гарадзеншчыны? Чым ты, як кіраўнік, можаш іх сёння абнадзеіць і парадаваць?

– Спадзявацца, як i ва ўсе часы нашай складанай гiсторыi, мы павiнны толькi на Бога i на сябе. Літаратары з дзяржаўнага саюза i грошы атрымлiваюць, i чыноўнiкi iх па ўсiх дзяржаўных мерапрыемствах цягаюць. А яны ледзьве свой часопiс раз у два гады выпусцiць могуць. А мы выдаем „Новы Замак” кожны год. Дый пачытайце змест. У нас прынята наракаць на начальнiкаў. Маўляў, кiраўнiцтва СБП мaгло б матэрыяльна дапамагчы абласцям. А я, наадварот, здзiўляюся, як iм яшчэ ўдаецца i кнiгi выдаваць, i газету рабiць, а яшчэ i абласныя альманахi выпускаць штогод. Мы павiнны ясна ўсвядамляць, што ў сёняшняй Беларусi дзяржаве непатрэбныя вольнадумцы, якiя пiшуць як iм хочацца. А калi так, то i разлiчваць на падтрымку сёняшняй дзяржавы ніяк не выпадае. Таму я кажу шчыра, трэба шукаць новыя мажлiвасцi праз iнтэрнэт, альтэрнатыўныя СМІ, незалежны гандаль і г.д., каб знаёміць людзей са сваёй творчасцю. Мы нарэшце павiнны зразумець, вяртання ў мiнулае не будзе. Таму, калi вы вырашылi ўсё ж такi займацца лiтаратурай, рыхтуйцеся змагацца за cвае погляды, за свайго чытача i свае кнiгi. I, самае галоўнае, трэба цiкава i таленавiта пiсаць, каб чытачы пра вашы кнігі самі пыталі ў крамах.

Гутарыў

Сяргей Чыгрын

Календарыюм

Гадоў таму

  • ў сьнежні

    1160 – 862 год. Першыя летапісныя зьвесткі пра Смаленск як адзін з гарадоў крывічоў, продкаў беларусаў. 785 – 1237 год. Разгром войскамі князя Данілы Раманавіча крыжацкіх рыцараў пад Драгічынам на Бугу. 660 – У 1362 годзе войскі Старабеларускай Дзяржавы (Вялікага …ЧЫТАЦЬ ДАЛЕЙ / CZYTAJ DALEJ

Новы нумар / Novy numer

Папярэднія нумары

Copyright © 2022 Czasopis