Pa prostu / Па-просту

  • Płacz zwanoŭ

    21. Samaabarona i śmierć Żyda Berszki (2)

    Savieckaje vojsko i pahraniczniki spaczatku ŭsich ludziej z hetych troch viosak vyvieźli za Śvisłacz na zborny punkt u Nieparożnicach. Zahadali im usio z saboju zabrać, szto tolko mahli ŭziać na furmanku. Pośle saviety mieli ich parassyłać dalej u Biełaruś. Raptam pryjszoŭ zahad, szto kali chto…ЧЫТАЦЬ ДАЛЕЙ / CZYTAJ DALEJ

Po pudlaśki / По-пудляські

  • Kinoman

    8. Kuneć sielanki

    Nocami z pod ramion krzyżów na rozdrogach sypie się gwiazd błękitne próchno chmurki siedzą przed progiem w murawie to kule białego puchu dmuchawiec Księżyc idzie srebrne chusty prać świerszczyki świergocą w stogach czegóż się bać (Józef Czechowicz, „Na wsi”, 1927) Jak mniê diś dumajetsie, dekada… ЧЫТАЦЬ ДАЛЕЙ / CZYTAJ DALEJ

RSS і Facebook

Знойдзена ў архіве

Пошукі і рэпрэсіі аўтараў „Беларускай старонкі”

Падчас Другой сусветнай вайны ў Беларусі выдавалася газета „Беларуская старонка”. Яна была дадаткам да рускамоўнай газеты „Новый путь”, якая выходзіла штотыднёва ў Оршы. Першы нумар „Беларускай старонкі” пабачыў свет 27 сакавіка 1943 года. Ён быў прысвечаны 25 сакавіку. Ажыццяўлялася выданне „Беларускай старонкі” у Віцебску.

Мэта выдання была, як напісана ў прадмове да першага нумару, распавядаць чытачам пра нацыянальнае жыццё беларусаў, літаратуру, мастацтва, гісторыю. А таксама не менш важнай задачай, якую ставіла „Беларуская старонка” – гэта згуртаваць вакол сябе „усе тыя культурныя беларускія сілы, якія стаяць на моцным нацыянальным грунце, якія адчуваюць і думаюць па-беларуску, для якіх міл і блізак сэрцу беларускі народ”.

BIELARUSKAJA STARONKA. Dadatak da hazety «Novyj Put’». Viciebsk (II) #01(21), 10.01.1943
Dziarrzauny archiu Viciebskaj voblasci

На бачынах „Беларускай старонкі” друкаваліся творы Тодара Лебяды, Хведара Андрэева, Юркі Віцьбіча, Паўлюка Труса, Міхася Рагулі, Максіма Багдановіча, Ларысы Геніюш і іншых аўтараў.

Вядома ж, пасля вайны ўпраўленне Міністэрства дзяржаўнай бяспекі СССР (УМГБ) не магло дараваць тым, хто выпускаў гэтую газету і хто там друкаваўся. У Дзяржаўным архіве Віцебскай вобласці пад грыфам „совершенно секретно” захоўваюцца некалькі цікавых дакументаў. Па іх добра бачна, як супрацоўнікі УМГБ распачыналі пошукі аўтараў „Беларускай старонкі”, каб многіх пасля рэпрэсіраваць: адных расстраляць, іншых саслаць у сібірскія лагеры. Гэтыя дакументы мне нядаўна ўдалося патрымаць у руках і зрабіць нават іх копіі. Праўда, у дакументах прозвішчы і назвы матэрыялаў перакладзены на рускую мову. А сама „Беларуская старонка” перакладзена як „Белорусский листок”. Ды  і многія прозвішчы, назвы артыкулаў перакладзены з памылкамі. Адразу бачна, што ў УМГБ тады працавалі не вельмі адукаваныя людзі.

Пад грывам „совершенно секретно” захоўваецца рапарт начальніку другога аддзела УМГБ па Віцебскай вобласці падпалкоўніку таварышу Шыбалаву:

„Направляем для оперативного розыска список лиц, сотрудничавших в период немецкой оккупации в газете «Белорусский листок» издания гор. Витебска за 1942-43 г. Одновременно с этим прошу Вас сообщить полные установочные данные на лиц уже Вам известных и находящихся в агентурной разработке, а в дальнейшем сообщайте по мере их сбора для отработки в учётных карточках».

Пад тэкстам стаяць подпісы начальніка аддзела «А» УМГБ па Віцебскай вобласці маёра Краснова і ўпаўнаважанага аддзела „А” УМГБ малодшага лейтэнанта Усвятцавай. І дата: 3 жніўня 1947 года № А9551.

Пад грыфам „совершенно секретно” апублікаваны спіс асобаў, якія супрацоўнічалі ў газеце „Беларуская старонка”.  У спіс былі ўключаны і нават тыя людзі, пра якіх пісала газета. Напрыклад, у „Беларускай старонцы” за 19 студзеня 1943 года была апублікавана тэатральная рэцэнзія на спектакль „Пан міністр” па п’есе Ф. Аляхновіча ў пастаноўцы Віцебскага беларускага народнага дома. Аўтар артыкула нехта Глядач напісаў пра акцёраў Жгут, якая выконвала ролю Марты, Яжгуновіча, які сыграў Пупкіна, Івіцкую і Галінскага, якія стварылі вобразы Любы і Скакуна і іншых. У той чорны спіс трапілі таксама прозвішчы артыстаў, пра якіх згадваў аўтар артыкула.

Dakumient # 01 z padszyuki haziet BIELARUSKAJA STARONKA. Dadatak da hazety «Novyj Put’». Viciebsk (I) 03.08.1947
Dziarrzauny archiu Viciebskaj voblasci

Ёсць у тым спіску і вядомыя прозвішчы, пра якіх пісала „Беларуская старонка”. Прыгадваецца, напрыклад, архіепіскап Філафей (1905-1986), кіраўнік хору з Барысава Васіль Кучко, а таксама Тодар Лебяда, Юрка Віцьбіч, Іван Ермачэнка, Міхась Рагуля і шмат іншых. Але шмат у спісе артыстаў з Віцебска і Барысава. Сярод якіх – Тумар Н., Буцьвілоўскі Ф., Аўсіевіч, Шумская Е., Рудэнка, Ахрэм, Падарожны, Ломаў, Кукса, Шаціёнак, Касьянаў, Дудкевіч, Кір’янаў, Шаціёнак, Кео, Рыжкова, Свірскі, Казлоўскі, Дзегцярова, Івіцкая, Жгут Вера, Галінскі, Ванькоўскі, Смалякова, Трыгубовіч, Захараў, Колп, Новікаў, Пашкевіч і іншыя. Усіх у спіску – 80 чалавек. Хто з іх не паспеў уцячы на Захад, былі рэпрэсіраваны, сасланы ў Сібір ці расстраляны.

Спіс складала і ўзгадняла ўсё тая ж малодшы лейтэнант УМГБ Усвятцава…

Сяргей Чыгрын

Пакінуць адказ

Ваш адрас электроннай пошты не будзе апублікаваны.

Календарыюм

Гадоў таму

  • ў красавіку

    980 – у 1044 г. пачаў княжаньне ў Полацку Усяслаў Брачыслававіч, званы Чарадзеем. Яго славутая дзейнасьць была апісана ў паэме „Слова аб паходзе Ігаравым”. 920 – у 1104 г. адбыўся вялікі паход кааліцыі князёў Кіеўскай Русі, арганізаваны Уладзімірам Манамахам на …ЧЫТАЦЬ ДАЛЕЙ / CZYTAJ DALEJ

Календарыюм / Kalendarium

Сёньня

  • (230) – 23.04.1794 г. утварылася Найвышэйшая Літоўская Рада – рэвалюцыяйны ўрад Літвы і Беларусі падчас Касьцюшкоўскага паўстаньня.
  • (138) – 23.04.1886 г. у мястэчку Пасадзец Вілейскага павету нар. Зьмітрок Бядуля (сапр. прозьвішча Самуіл Плаўнік, пам. 3.11.1941 г. у эвакуацыі каля Уральска ў Казахстане), пісьменьнік. Друкаваўся з 1910 г., пачаткова ў „Нашай Ніве”. У лютым 2020 г. адбылася эксгумацыя яго ў Уральску, а 3.11.2020 г. адбылося перапахаваньне на Усходніх могілках у Менску.
  • (120) – 23.04.1904 г. у вёсцы Нізок, Ігуменскага павету, нар. паэт Паўлюк Трус. Маючы 25 год памёр у Менску на тыф, пахаваны на Вайсковых могілках.
  • (80) – 23.04.1944 г. ва Уснаршчыне на Беласточчыне нар. Мікола Давідзюк – мастак, прафесар Акадэміі Мастацтваў у Лодзі, якую закончыў у 1969 г. і з якой звязаны працай з 1971 г., з 1989 г. вядзе ў ёй майстэрню жывапісу. З нагоды юбілею жадаем спадару Міколу творчага натхненьня, новых прац і выставак!

Новы нумар / Novy numer

Папярэднія нумары

Усе правы абаронены; 2024 Czasopis