Pa prostu / Па-просту

  • Płacz zwanoŭ

    21. Samaabarona i śmierć Żyda Berszki (2)

    Savieckaje vojsko i pahraniczniki spaczatku ŭsich ludziej z hetych troch viosak vyvieźli za Śvisłacz na zborny punkt u Nieparożnicach. Zahadali im usio z saboju zabrać, szto tolko mahli ŭziać na furmanku. Pośle saviety mieli ich parassyłać dalej u Biełaruś. Raptam pryjszoŭ zahad, szto kali chto…ЧЫТАЦЬ ДАЛЕЙ / CZYTAJ DALEJ

Po pudlaśki / По-пудляські

  • Kinoman

    8. Kuneć sielanki

    Nocami z pod ramion krzyżów na rozdrogach sypie się gwiazd błękitne próchno chmurki siedzą przed progiem w murawie to kule białego puchu dmuchawiec Księżyc idzie srebrne chusty prać świerszczyki świergocą w stogach czegóż się bać (Józef Czechowicz, „Na wsi”, 1927) Jak mniê diś dumajetsie, dekada… ЧЫТАЦЬ ДАЛЕЙ / CZYTAJ DALEJ

RSS і Facebook

Płacz zwanoŭ

8. Baba – szpieg z Kryszynianaŭ (1)

Kartka z nimieckaho kalandara na 1943 rok
Kartka z nimieckaho kalandara na 1943 rok

Za Niemca ŭ Kruszynianach żyło wielmi mnoho ludziej, utraja bolsz jak cipier (uliczwajuczy dacznikaŭ). Najbolsz u hetaj tatraskaj wioscy było Makaloŭ, prawasłaŭnych. Z takoj familjaj adnych tolko Alaksandraŭ żyło tut dziewiacioch. Trochi było i katolikaŭ. Usie życieli – tatary i chryścijanie – hawaryli nie inaczaj jak pa prostu.

U czas repatriacji ŭ 1944-46 letach z Kruszynianaŭ wyjechało da Sawieckaha Sajuza tolki siem radzinaŭ. Jak usiudy pakidali słabieńkija haspadarki z paru haktarami ziamli, starymi chatami, chlawami i stadołami. Moż zastalisa b na miescy, jak druhija, kab nie padman sawieckich agitataraŭ, a pieradusim strach pierad śmierciu ad bandaŭ. Tyja „akoŭcy” asabliwo byli nasakieranycja na życielej, jakija mieli stycznaść z balszwickaj właściu za Sawietami i z ruskimi partyzantami za Niemca.

Z Kruszynianaŭ wyjechali radziny tolko dwoch Makaloŭ, Wałodźki i Miszy. Syn druhoho, Piatruś, skonczyŭ u Grodnie uniwersytet, a potym żyŭ  u Minsku, dzie byŭ redaktaram u litaraturnych wydawiectwach i staŭ wiadomym biełaruskim paetam.

Za Niemca ŭ Kryszynianach i susiednich wioskach było nadto nispakojno. Żorsti akupant, jaki mieŭ pastarunki żandarmerii ŭ Krynkach i Hałyncy, abkładaŭ życielej kantyhientami, a maładych chłopcaŭ i dziaŭczat pasyłaŭ na prymusowyja raboty na Prusy. Dla Niemcaŭ służyli toża swaje – palicjanty-szucmany i sałtyse. U Kruszynianach sołtysam byŭ tataryn Talkoŭski, jaki pra sibie hawaryŭ, szto ŭ wioscy jon druhi pa Hitlery.

Spakojno żyć nie dawali toża zładzieja z susiednich wioskaŭ. Prychodzili ŭnacze i abkradali kaho tolko mahli. Ureszcie ŭ Aziaraniach nie wytrymali takoho teroru, ludzi zaranizawalisa ŭ samaachowu. Paprasili nawat Niemcaŭ, kab dali im karabina, na szto tyja zhadzilisa.

Za Niemca ŭ Kruszynianach czasto pajaŭlałasa Stasia D., jakaja mieła tut baćkoŭ. Była jana kataliczkaj, naradziłasa ŭ 1913 r. u niedalokich Kundziczach. Tam raniej żyli jaje baćkie Pierad wajnoju skonczyła siem klas i wywuczyłasa za kraŭczychu. Wuczyłasa ŭ Krynkach a potym u Biełastoku. U 1931 r. wyszła zamuż i z mużykom wyjechała da Bieławieży. U 1934 r. razyszłasa z im i wiarnułasa da baćkoŭ u Kruszyniany. Pażyła z imi rok czasu i pieraniasłasa da szwagra ŭ Waliłach Stancji, a potym da jaho swajaczki ŭ Haradku. U 1938 r. mużyk zabraŭ jaje nazad da Bieławieży. Pa cztaroch letach znoŭ jaho pakinuła i pryjechała da szwagra ŭ Waliłach. Ceły hety czas zarablała hroszy jak kraŭczycha, a kali była ŭ Kruszynaianach, pamahała baćkom na haspadarcy.

Letam 1942 r. Stasia atrymała z Arbaitsamtu pawiestku ab wysyłcy na prymusowyja raboty na Prusy. Kab nie wyjażdżać, pajszła prasić dyrktara tartaku Arbaitampt Waliłach Stancji, jaki był folksdojczam. Toj naniaŭ jaje na gasposiu ŭ swoj dom. Pa paŭtara roku adyszła stul i dalej zarablała hroszy jak kraŭczycha.

Pa susiedzku z siastroju i szwagram żyła Marysia U., da jakoj czasto pyjażdżali Niemcy. Stasia z joju paznajomiłasa, szto było jaje pamyłkaj.

Nastała wiasna 1944 r. Stasia mocno zaniepakoiłasa, kali ŭ chaci siastry i szwagra Niemcy try razy zrabili rewizju. Susiedka Marysia napałochała jaje, szto moża być z joju kiepsko. Ale heto była ihra. Stasia pabojwałasa, kab nie pakarali jaje za toje, szto wykruciłasa ad prymusowych rabotaŭ. Susiedka pra heto wiedała i daniasła Niemcam, ale tyja pastanawili jaje tolko napałochać rewizjami, a majuczy na kabietu „haka”, prymusić, kab im służyła.

Pośle treciaj rewizji da Stasi pryszła Marysia i paczała jaje paciaszać. Śmiajuczysia skazała –puskajuczy woko, szto nie ŭmieje sabie ukłaści życia i pawiała jaje da swajho domu. Tam było szmat Niemcaŭ, na stale stajała wodka i zakuska. Stasiu zaprasili da spolnaj wypiŭki. Kali zaszumieło joj trochi ŭ haławie, kalażanka wywieła jaje da susiedniaho pakoju. Tam pakłała na stoliku kartku, na joj było sztości napisana i skazała Stasi, szto dla dla swajho dabra pawinna heto padpisać. Taja paprasiła śpiarsza dakładna joj usio praczytać. Akazałasia, szto było heto zabawiazannie da infarmawannia Gestapo pra ŭsio paczutaje czy pabaczanaje, szto moża być warożaje Niemcam. Stasia ŭziała i padpisała, padumaŭszy szto nie budzie danosić i hawaryć, kali jaje na Gestapu spytajuć, szto niczoha antyniamieckahao nie czuła n inie baczyła.

Jurak Chmialeŭski

Пакінуць адказ

Ваш адрас электроннай пошты не будзе апублікаваны.

Календарыюм

Гадоў таму

  • ў красавіку

    980 – у 1044 г. пачаў княжаньне ў Полацку Усяслаў Брачыслававіч, званы Чарадзеем. Яго славутая дзейнасьць была апісана ў паэме „Слова аб паходзе Ігаравым”. 920 – у 1104 г. адбыўся вялікі паход кааліцыі князёў Кіеўскай Русі, арганізаваны Уладзімірам Манамахам на …ЧЫТАЦЬ ДАЛЕЙ / CZYTAJ DALEJ

Календарыюм / Kalendarium

Сёньня

  • (210) – 18.04.1814 г. у Лагойску нар. Яўстафій Тышкевіч, археоляг, гісторык і краязнавец. Закончыў Менскую гімназію (1831), заснаваў Віленскі музэй старажытнасьцяў і Віленскую археалягічную камісію, вывучаў курганы, гарадзішчы і
  • (121) – 18.04.1903 г. у Пабокавічах каля Бабруйска нар. Платон Галавач, пісьменьнік. Друкаваўся з 1921 г., аўтар зборнікаў „Дробязі жыцьця” (1927), „Хочацца жыць” (1930), „Апавяданьні” (1934). Расстраляны 29.10.1937 г., праўдападобна ў Курапатах.
  • (103) – 18.04.1921 г. афіцыйнае адкрыцьцё ў Менску Беларускага Дзяржаўнага Унівэрсытэту.
  • (58) – 18.04.1966 г. памёр у Кліўлендзе (ЗША) беларускі нацыянальны дзеяч Станіслаў Грынкевіч (народжаны 23.02.1913 г. у Новым Двары на Дуброўшчыне).

Новы нумар / Novy numer

Папярэднія нумары

Усе правы абаронены; 2024 Czasopis