
Już w sierpniu 1941 roku, z inspiracji Göringa, gauleiter Prus Wschodnich Erich Koch, będący jednocześnie komisarzem Białorusi i Ukrainy, wydał zarządzenie w sprawie akcji oczyszczenia terenu Puszczy Białowieskiej z ludności. Niemcy wysiedlali mieszkańców wsi położonych w głębi i na obrzeżach Puszczy, a ich zabudowania palili. Wokół Puszczy miała powstać strefa niezamieszkana. Ludność była wywożona do wsi i osiedli leżących kilkadziesiąt kilometrów poza Puszczą.
W pierwszych latach powojennych po Białowieży krążyła wieść, że Göring odwiedził tę miejscowość także podczas wojny, w sierpniu 1943 roku. Według nieoficjalnych i niepotwierdzonych źródeł miał on 16 sierpnia ustrzelić żubrzycę „Bisertę”, sprowadzoną do Białowieży w 1929 roku. Brakowało jednakże naocznych świadków. O tych chodzących po Białowieży słuchach wspominał prof. Tadeusz Vetulani w czasopiśmie „Ziemia” (nr 5/1946), a także Tadeusz Szczęsny w „Chrońmy Przyrodę Ojczystą” (nr 1-2/1946). O wizycie naczelnego dowódcy Luftwaffe w Białowieży pisał również Aleksander Omiljanowicz w swej głośnej w latach siedemdziesiątych powieści szpiegowskiej „Duch Białowieży” (Lublin 1971). Czy była to tylko fikcja literacka? Wydaje się, że tak. Andreas Gautschi, jeden z biografów Göringa, przygotowując rozprawę doktorską o marszałku jako wielkim łowczym III Rzeszy, przebadał dokumenty w archiwach niemieckich i nie znalazł potwierdzenia tej wizyty. Nie ma o tym żadnej wzmianki także w jego książce pt. „Der Reichsjägermeister. Fakten und Legenden um Hermann Göring”, wydanej w Niemczech w 1999 roku, a opartej właśnie na rozprawie doktorskiej, obronionej dwa lata wcześniej.
O przedwojennych wizytach Göringa w Białowieży długo jeszcze pamiętali i opowiadali po wojnie ci mieszkańcy, którzy z racji swej pracy stykali się bezpośrednio z hitlerowskim dygnitarzem. Należał do nich m.in. strażnik łowiecki Jan Potoka, który uczestniczył w obsłudze większości polowań reprezentacyjnych. W 1938 roku Göring w podzięce za udane podprowadzenie na dzika zaprosił Potokę do wspólnego zdjęcia przy trofeum. Ten nie zdawał sobie wtedy sprawy, jaką rolę odegra ta fotografia w jego dalszym życiu. Raz je uratowała, a drugim razem omalże zgubiła. W listopadzie 1942 roku Potoka został aresztowany przez Niemców, czekała go śmierć. Na szczęście przypomniał sobie o fotografii z Göringiem. Postanowił ją wykorzystać. Żona zaniosła zdjęcie niemieckiemu łowczemu Wagnerowi, ten obejrzał je, gdzieś zatelefonował i po kilku dniach Potoka został zwolniony.
Niestety, tuż po wyzwoleniu jeden z członków rodziny żony Potoki, sądzący się z nim o dom, postanowił wykorzystać zdjęcie jako dowód współpracy Potoki z władzami niemieckimi. Sąd wojenny skazał Jana Potokę na 10 lat ciężkich łagrów sowieckich. Po powrocie do Polski Potoka pracował do końca życia w Białowieskim Parku Narodowym. Jako przewodnik często opowiadał turystom o swych „związkach” z Göringiem. O zdolnościach strzeleckich marszałka Rzeszy wyrażał się pozytywnie.
Z Göringiem zetknął się także leśniczy Zbigniew Szczerbicki. Dowodził on częścią nagonki podczas jednego z polowań reprezentacyjnych. W 1987 roku wspominał na łamach kieleckiego „Słowa Ludu”, że był świadkiem jak specjalny kurier przywiózł do Polski buławę marszałkowską, nadaną Göringowi przez Hitlera. W trakcie prowadzenia nagonki Szczerbicki wyszedł niespodziewanie wprost na Göringa. Zatrzymał się w odległości 10 metrów. Dziennikarz Marek Maciągowski zanotował słowa leśniczego: „Patrzę, przy koszu stoi mężczyzna potężnej budowy, odwrócił się. Miał na sobie cywilne, stalowe ubranie, obszerną pelerynę, tyrolski kapelusz. W ręku trzymał banana, zjadł go do połowy. Patrzy na mnie, miał duże niebieskie oczy. Stanąłem na baczność, ale nie oddałem honorów. Patrzymy tak chwilę na siebie. Ja myślę, ty Szwabie plugawy, on coś mruczy: Polnische Ordnung! Zły. Rzucił banana na ziemię. Za chwilę podbiegł do niego młody człowiek, coś mówił. (…) Gdy podszedł mężczyzna z kamerą by zrobić mu zdjęcie, popatrzył na niego i ręką pokazał: Jude, weg! Odjechał zły. Dyrektor Nejman obsztorcował mnie, ale okazało się, że przy liniach oddziałowych stanowiska zostały przesunięte i nie postawiono tyczek”.
Według słów leśniczego Szczerbickiego w czasie polowania Göring nie mieszkał w pałacu białowieskim, lecz w specjalnej, opancerzonej salonce, która stała na bocznicy kolejowej. Któregoś razu, podczas spaceru z kolegą, leśniczy ze zdumieniem spostrzegł, że do salonki Göringa wstąpił zastępca łowczego Richter, syn leśniczego, od którego Szczerbicki przejął sześć lat wcześniej leśnictwo koło Berezy-Strygi. Na drugi dzień Szczerbicki opowiedział o tym fakcie łowczemu, który mocno się zdziwił. Później dowiedzieli się, że Richter na zaproszenie Göringa spędził urlop w jego dobrach w Prusach. Szczerbicki wraz z leśnikami skomentowali to jednoznacznie – Richter należał do V kolumny.
Wspomniany już leśniczy Jasiński oprowadzał Göringa po muzeum. Marszałek, zorientowawszy się, że jego cicerone bardzo lubi swoją placówkę, zapytał niby żartem, co by leśniczy powiedział, gdyby ktoś przyszedł i zniszczył to wszystko? Jasiński odpowiedział natychmiast, że akt ten nazwałby wandalizmem. Göring wówczas, nie patrząc na swego rozmówcę, powiedział, że on tylko żartował, że w XX wieku Wandalów nie ma.
A tak zapamiętał leśniczy udział Göringa w przeglądzie zwierzyny przed pałacem w lutym 1938 roku: „Ze schodów tarasu, wiodącego do pałacu, schodzi wolno Göring. Otacza go liczna świta, słychać trzask aparatów fotograficznych. Göring jest ubrany po myśliwsku, w futrze. Zarozumiale i pyszałkowato wygląda przy tym stroju trzymana w ręce cienka buława marszałkowska. Trębacze na waltorniach grają hymn myśliwski. Göring salutuje buławą”.
Na osobę Göringa natrafimy nieoczekiwanie w historii parafii prawosławnej w Białowieży.
Cd. w nast. numerze
Piotr Bajko











