Pa prostu / Па-просту

  • Płacz zwanoŭ

    23. Zabytaja tragedia kala Krynak (1)

    U viosaczcy Trejgli niedaloka Krynak za sanacji żyli bahatyja haspadare Jurczeni, jakija mieli 23 ha ziamli. „Bahatyroŭ” u czerwcu 1941 r. enkavudzisty vyvieźli na Sibir (viarnulisa ŭ 1946 r.). Z hetaj pryczyny pośle pajszła ŭ vioscy i vakolicy nizhoda. Syn „kułakoŭ” Edzik za sanacji byŭ…ЧЫТАЦЬ ДАЛЕЙ / CZYTAJ DALEJ

Po pudlaśki / По-пудляські

  • Kinoman

    11. Jabłyka i pomarančy

    Knižki i filmy podôbny do jabłyk i pomarančuv. Odny i druhi naležat do ovocuv, ale smakujut preč po-raznomu. (Steven King) To było tohdy, jak ja brontavsie hołodny po Krystijaniji, siêtum divovidnum miêsti, kotoroho čołoviêk ne pokine, poka vono ne nakłade na joho svojoji pôznaki… Siêty… ЧЫТАЦЬ ДАЛЕЙ / CZYTAJ DALEJ

RSS і Facebook

Хацеў у Амерыку, але вырашыў застацца

У дваццатыя-трыццатыя гады мінулага стагоддзя працоўная эміграцыя з Еўропы была распаўсюджанай з’явай. Галоўнымі яе кірункамі былі Злучаныя Штаты і краіны Паўднёвай Амерыкі. Шмат беларусаў, якія тады пражывалі на тэрыторыі Польшчы, таксама выязджалі з краіны на заробкі ці ў пошуках лепшай долі. Большасць з іх потым вярталася дамоў. Зарабіўшы грошай, яны куплялі зямлю, будавалі хаты, жаніліся. Некаторыя эмігранты вырашалі назаўсёды застацца ў Новым Свеце і нават утваралі там свае паселішчы-калоніі.

Да нашай рэдакцыі трапілі цікавыя дакументы пратэстанцкага пастара, беларуса Фёдара Русана. Дзякуючы гэтым паперам можна праследзіць нетыповую гісторыю чалавека, які маючы магчымасць выехаць за акіян вырашыў застацца на радзіме, перажыў вайну і нямецкую акупацыю.

Фёдар Русан жыў на хутары Мілкаўшчына ў Нясвіжскім павеце. Ён належаў да абшчыны пяцідзесятнікаў, быў пастарам і ездзіў з пропаведзямі па ваколіцы. Сярод яго дакументаў захавалася візытоўка амерыканскага місіянера Джона Харрыса, з якім, магчыма, спатыкаўся беларус.

На пачатку 1930-х гадоў Русан (або хтосьці з яго блізкіх) зацікавіўся тэмай эміграцыі ў Паўднёвую Амерыку. Аб гэтым сведчаць брашуры, выдадзеныя Эміграцыйным сіндыкатам, якія калісьці належалі беларусу. Эміграцыйны сіндыкат быў таварыствам з абмежаванай адказнасцю, утвораным у 1930 годзе. Гэтая арганізацыя павінна была інфармаваць эмігрантаў пра ўмовы жыцця і працы за мяжой, а таксама арганізоўваць пераезд жыхароў ІІ Рэчы Паспалітай у іншыя краіны. Беларус атрымаў брашуру, якая была прысвечана ўмовам жыцця ў калоніі „Белы Арол”, што знаходзілася у штаце Эспірыта Санта ў Бразіліі. У 1931 годзе там ўжо пасяліліся больш за 800 эмігрантаў. У брашуры паведамлялася пра кошты пераезду праз акіян. Цана адной „карабельнай карты” складала за зніжкай 667 злотых 50 грошаў для дарослай асобы, для дзяцей ад 5 да 10 гадоў палову гэтай сумы, а для дзяцей да 5 гадоў – чацвёртую частку. У гэтую суму ўваходзіла цана пераезду ад месца пражывання да чыгуначнай станцыі ў Польшчы, падарожжа праз акіян да порту ў Бразіліі і харчавання ў дарозе. На тыя часы гэта былі агромныя грошы, таму перасяленцы дзеля таго, каб пераехаць усёй сям’ёй, часцей за ўсё прадавалі сваю нерухомасць, каб аплаціць падарожжа.

У асноўным эмігранты набывалі ў Бразіліі надзелы памерам 5-6 гектараў. Кожная сям’я каланістаў першыя два тыдні пасля пераезду пражывала ў сумесным бараку, каб за гэты час збудаваць сабе часовае жытло. Згодна з інфармацыяй, размешчанай у брашуры, за некалькі месяцаў перасяленцы ўжо будавалі сабе дом для пастаяннага пражывання. У калоніі пастаянна пражываў доктар, які павінен быў аказваць бясплатную медыцынскую дапамогу перасяленцам.

Іншы дакумент, які калісьці належаў Фёдару Русану – ліст, высланы з аддзелу Эміграцыйнага сіндыкату ў Баранавічах у чэрвені 1933 года. У гэтым лісце ідзе гаворка пра пераезд у іншую паўднёваамерыканскую краіну – Парагвай. Хутчэй за ўсё, беларус збіраўся накіравацца менавіта туды, а брашуру, прысвечаную Бразіліі, атрымаў у якасці рэкламы. У лісце яго інфармавалі аб коштах падарожжа, а таксама пыталі пра тэрмін ад’езду і ці зрабіў ён штосьці ў справе продажу сваёй зямлі ў Мілкаўшчыне.

Ліст з аддзелу Эміграцыйнага сіндыкату ў Баранавічах з чэрвеня 1933 г.
Ліст з аддзелу Эміграцыйнага сіндыкату ў Баранавічах з чэрвеня 1933 г.

Невядома па якіх прычынах, але Русан адмовіўся ад пераезду. У апошнія гады перад другой сусветнай вайной ён ездзіў прапаведаваць па памежных мястэчках і вёсках, запісваючы даты і месца пропаведзяў у адмысловы сшытак.

У часы вайны Русан жыў у вёсцы Студзёнкі пад Гарадзеяй. У гэты перыяд у яго пачаліся сур’ёзныя праблемы са зрокам. Аб гэтым сведчыць даведка аб стане здароўя, выдадзеная падчас нямецкай акупацыі. Падчас агляду ў яго выявілі высокую ступень блізарукасці і адслаенне сятчаткі і прызналі „няздольным да паездак”. Магчыма, гэта выратавала беларуса ад прымусовай вывазкі ў Германію.

Пасля вайны Русан працаваў настаўнікам у вясковай школе. Аб гэтым сведчыць даведка выдадзеная ў 1946 годзе Баранавіцкім аддзелам народнай асветы. У апошнія гады жыцця Фёдар Русан поўнасцю страціў зрок, памёр у вёсцы Студзёнкі.

Сяргей Александровіч

1 каментар да “Хацеў у Амерыку, але вырашыў застацца

Пакінуць адказ

Ваш адрас электроннай пошты не будзе апублікаваны.

Календарыюм

Гадоў таму

  • ў чэрвені

    530 – 1494 г. – атрыманьне горадам Высокае самакіраваньня паводле магдэбургскага права. 220 – 1.06.1804 г. у Наваспаскім на Смаленшчыне нар. Міхал Глінка, кампазітар, заснавальнік рускай клясычнай музыкі. Найбольш вядомыя яго творы: оперы „Жыцьцё за цара” (1836), „Руслан і Людміла” …ЧЫТАЦЬ ДАЛЕЙ / CZYTAJ DALEJ

Календарыюм / Kalendarium

Сёньня

  • (452) – 23.06.1572 г. у Кнышыне на Беласточчыне памёр Зыгмунт Аўгуст (нар. 1.08.1520 г.), апошні кароль Польшчы ды Вялікі князь літоўскі з роду Ягелёнаў.
  • (78) – 23.06.1946 г. заснаваньне ў Рэгенсбургу (Нямеччына) Крывіцкага Навуковага Таварыства імя Пранцішка Скарыны, якога старшынёй стаў др. Янка Станкевіч. Таварыства між іншым публікавала навуковы часопіс „Веда”.
  • (32) – 23.06.1992 г. у Варшаве быў падпісаны старшынёй Вышэйшай Рады Рэспублікі Беларусь Станіславам Шушкевічам і прэзыдэнтам Рэчыпаспалітай Польскай Лехам Валэнсам польска-беларускі Трактат пра добрае суседзтва і сяброўскае супрацоўніцтва

Новы нумар / Novy numer

Папярэднія нумары

Усе правы абаронены; 2024 Czasopis