Pa prostu / Па-просту

  • Płacz zwanoŭ

    21. Samaabarona i śmierć Żyda Berszki (1)

    Vielkija Aziarania, szto ŭ hminie Krynki, za Niemcami vielmi ciarpieli ad partyzantaŭ, usiakaj maści bandytaŭ i zładziejaŭ. Dajszło da taho, sztu ludzi zarhanizawali tut samaabaronu...ЧЫТАЦЬ ДАЛЕЙ / CZYTAJ DALEJ

Po pudlaśki / По-пудляські

  • Kinoman

    7. Moja klasa

    Časom lepi vtečy z lekciji v školi i poveselitisie z kolegami, bo teper, koli ja ohladajusie nazad, moju vsmiêsku vyklikajut ne škôlny ociênki, a vspominki. P. J. Abdul Kalam) U 1970-ch liêtach u Liceji nr 9 u Hajnuvci byli štyry rumnobiêžny klasy po pryblizno 30…ЧЫТАЦЬ ДАЛЕЙ / CZYTAJ DALEJ

RSS і Facebook

Čałaviek pamiežža

U listapadzie minuła 160 hadoŭ z dnia naradžeńnia Mikoły Jančuka, jaki ŭ 1918 hodzie, u vieršy „Jankovi Kupali na pametku”, napisanym po-svojomu, adznačyŭ:

A Pudlasie i Ruś Biêła,

Jak dviê sestry rôdny.

Mov odnoho čłonki tiêła,

Byli b zavše zhôdny.

Ale dola jich lichaja

Zdavna rozłučyła

I obom tiažki na šyju

Kameń nałožyła.

Kim byŭ Mikoła Jančuk pa nacyjanalnaści? Ukraincam? Biełarusam? Ruskim (u sensie ruskich/rusinaŭ kolišniaha Vialikaha Kniastva Litoŭskaha)? Nia viedaju, jak Jančuk akreślivaŭ siabie sam. Mahčyma, jon pačuvaŭsia i adnym, i druhim, i trecim – pakolki byŭ čałaviekam z Padlašša, z uschodniesłavianskaj etnična-moŭnaj peryferyi, pravasłaŭnyja žychary jakoj i tady, i ciapier, amal 100 hod paśla jahonaj śmierci, mieli i majuć prablemy z nacyjanalnym samavyznačeńniem.

Mikoła Jančuk naradziŭsia 17 listapada 1859 hodu ŭ siamji starasty ŭnijackaj carkvy ŭ vioscy Kornica Siadleckaj huberni Rasiejskaj imperyi (siońnia Stara Kornica ŭ Łosickim paviecie Mazavieckaha vajavodztva). Jahony baćka trymaŭsia ŭnijackaha vieravyznańnia i paśla 1875 hodu (u jakim carskija ŭłady pieraviali viernikaŭ Chołmskaj unijackaj jeparchii ŭ pravasłaŭje), za što byŭ pieraśliedavany. Zachavaŭsia vierš Mikoły Jančuka, napisany po-svojomu, pra turemnyja pakuty ŭnijata, jaki nia choča pierajści na pravasłaŭje; vierš niesumnienna byŭ vodhukam na baćkavu dolu.

Sam Mikoła Jančuk suprać pierachodu z unijactva ŭ pravasłaŭje nie pratestavaŭ; u 1879 hodzie razam z siamjoju, u jakoj byŭ chatnim nastaŭnikam, pierajechaŭ z Padlašša ŭ Maskvu, dzie zakončyŭ histaryčna-filalahičny fakultet Maskoŭskaha ŭniversytetu. U Maskvie Jančuk pracavaŭ jak muzejny biblijatekar, dziejničaŭ u niekalkich arhanizacyjach litaraturna-muzejna-etnahrafičnaha profilu, byŭ zasnavalnikam i redaktaram viadučaha etnahrafičnaha časopisa Rasiei „Etnografičeskoje obozrenije”, udzielničaŭ u šmatlikich etnahrafičnych ekspedycyjach na svajo rodnaje Padlašša dy Palessie, Biełaruś i Ukrainu, padčas jakich zbiraŭ i zapisvaŭ falklor, pierš za ŭsio piesienny.

Jančuk publikavaŭ nia tolki artykuły pra etnahrafiju i narodnuju kulturu Biełarusi dy Ukrainy ŭ navukovych vydańniach, ale i teatralnyja pjesy. Pjesy vychodzili na tahačasnym varyjancie litaraturnaj ukrainskaj movy, ale zastajecca nia vyśvietlanym pytańnie, na jakoj nasamreč movie pisaŭ ich Jančuk – ci nie na padlaskaj havorcy svajoj vioski Kornica, jakuju vydaŭcy ŭ Lvovie i Kijevie „ŭkrainizavali”? Na siońniašni dzień viadoma, što na padlaskaj havorcy zastalisia pa Jančuku try vieršy i adno apaviadańnie – „Viêďma” – jakoje ŭ svoj čas apublikavaŭ časopis padlaskich ukraincaŭ „Nad Buhom i Narwoju”, pamianiaŭšy padlaskija dyftonhi na ŭkrainski litaraturny ikavizm (navošta?!).

Paśla Kastryčnickaj revalucyi Jančuk vykładaŭ u Maskoŭskim universytecie, dzie čytaŭ kurs lekcyj pa biełaruskaj i ŭkrainskaj litaraturach. Jon taksama braŭ udzieł u pracach kamisii pa stvareńni Biełaruskaha dziaržaŭnaha ŭniversytetu ŭ Miensku, a paśla jaho adkryćcia ŭ 1921 hodzie zaniaŭ pasadu prafesara katedry biełaruskaj kultury i etnahrafii. Jezdziačy z Maskvy ŭ Miensk i nazad, Jančuk zachvareŭ na tyf i pamior 6 śniežnia 1921 hodu. Pachavany ŭ Maskvie.

Jak mnie zdajecca, spadčyna Mikoły Jančuka, jak navukovaja, tak i litaraturnaja, naležyć siońnia z roŭnym pravam abodvum narodam – biełaruskamu i ŭkrainskamu. Jančuk byŭ čałaviekam pamiežža – kulturnaha, moŭnaha, nacyjanalnaha. Ale heta nie zaminała jamu pracavać na karyść usich žycharoŭ hetaha pamiežža. U tym liku i tych, jakija havaryli i chacieli havaryć po-svojomu, jak jon. I jon byŭ pieršym, chto staŭ pisać pa-padlasku:

Ja by chtiêv, – o daj to Bože,

Ščo b pora nastała,

Ščo b jakaja duša dobra

Koliś zaspivała.

Tuju piêsniu, ščo składajem

V svojuj rôdnuj movi,

Ščo najbôlš za vse była mniê

Zavše do lubovi.

Jan Maksimiuk

Пакінуць адказ

Ваш адрас электроннай пошты не будзе апублікаваны.

Календарыюм

Гадоў таму

  • у лютым

    185 – 12 (24).02.1839 г. быў скліканы сабор вуніяцкай царквы, які прыняў рашэньне пра яе далучэньне да праваслаўнай царквы. Каля 1,5 мільёна вернікаў (на беларускіх землях) было далучана да праваслаўя, частка з вуніятаў стала рыма-католікамі. Вунія на землях Каралеўства Польскага …ЧЫТАЦЬ ДАЛЕЙ / CZYTAJ DALEJ

Календарыюм / Kalendarium

Сёньня

  • (408) – 28.02.1616 г. у Несьвіжы  памёр Мікалай Кшыштоф Радзівіл (Сіротка) – нар. 12.07.1549 г. у Цьмеляве, дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага, перайшоў з пратэстанцтва ў каталіцызм, падарожнічаў па Блізкім Усходзе (1583 – 1584) і вёў дзёньнік, у Несьвіж запрасіў італьянскага архітэктара Я. М. Бэрнардоні, пабудаваў у
  • (256) – 28.02.1768 г. утварэньне Барскай канфэдэрацыі.
  • (173) – 28.02.(12.03.)1851 г. у Чуднаве на Валыні памёр Ян Баршчэўскі (нар. Y 1781(?) г.  у Мурагах на Полаччыне) – паэт і празаік, вучыўся ў Полацкай езуіцкай калегіі, выдаваў у Пецярбургу альманах «Niezabudka» (1840 – 1844), аўтар зборніка прозы «Szlachcic Zawalnia czyli Białoruś w fantastycznych opowiadaniach» (Petersburg 1840). У красавіку 2019 г. у Чуднаве недалёка касьцёла была знойдзена надмагільная пліта з надпісам:  JAN BARSZCZEWSKI MIŁOŚNIK BOGA NATURY I LUDZI PISARZ NATCHNIEŃ  I CZUCIA. ŻYŁ CNOTLIWIE LAT 70. UMARŁ 28. LUTEGO 1851 ROKU. 12.09.2020 г. у Чуднаве устаноўлены помнік Я. Баршчэўскаму.
  • (122) – 28.02.1902 г. нар. Павал Гаўрыленка (пам. 2.02.1961 г.), жывапісец, заснавальнік Саюзу Беларускіх Мастакоў.
  • (97) – 28.02.1927 г. у Вільні выйшаў з друку апошні нумар грамадаўскай газэты „Наш Голас”.

Новы нумар / Novy numer

Папярэднія нумары

Copyright © 2024 Czasopis