13 września miał się odbyć w Grodnie statutowy zjazd nieuznawanego przez władze w Mińsku Związku Polaków na Białorusi. Działacze na czele z przewodniczącą Andżeliką Borys starali się o zgodę na jego przeprowadzenie, lecz przedstawiciele reżimu uprzedzili ich, iż byłoby to złamaniem obowiązującego prawa. ZPB został zlikwidowany w 2005 r., a za działalność powiązaną z niezarejestrowaną organizacją grozi od trzech do ośmiu lat więzienia. W tej sytuacji postanowiono przenieść zjazd na marzec, licząc na to, iż do tego czasu uda się unormalizować sytuację. Działacze czekają na sygnał z Warszawy, licząc na to, że polskiemu rządowi uda się wypertraktować z Mińskiem legalizację ZPB.

www. portalzpb.org
W tej sytuacji 5 września w Białymstoku odbyło się nadzwyczajne posiedzenie 50-osobowej Rady Naczelnej organizacji. Zostało ono zwołane pod presją władz w Mińsku. Andżelika Borys przedstawiła bowiem propozycję reżimu ponownej rejestracji organizacji, działającej od 21 lat w podziemiu, ale jednym z warunków ma być rezygnacja z dotychczasowej nazwy. Oznaczałoby to jednak rezygnację z odebranego przez władze mienia. W Białorusi równolegle działa bowiem drugi Związek Polaków, uznawany przez reżim, któremu przekazano Domy Polskie. Cztery lata temu władze białoruskie zlikwidowały też powiązane ze środowiskiem Andżeliki Borys Zjednoczenie Społeczne „Polska Macierz Szkolna na Białorusi”. W jej skonfiskowanym budynku w Grodnie rozmieszczono rosyjski konsulat.
Wśród uczestników spotkania w Białymstoku był również Andrzej Poczobut, przez lata jeden z liderów mniejszości polskiej i bliski współpracownik Andżeliki Borys. W 2021 r. oboje zostali aresztowani i oskarżeni o podżeganie do nienawiści na tle narodowościowym i „rehabilitację nazizmu”. Borys odzyskała wolność po dwóch latach, a Poczobut wyszedł z więzienia pod koniec kwietnia br. w ramach ramach międzynarodowej wymiany więźniów politycznych i wywieziony do Polski. Wtedy zapowiedział, że we wrześniu pojedzie na Białoruś, by odwiedzić rodzinę i wziąć udział w zjeździe ZPB. Liczył się z tym, że reżim ponownie może go uwięzić. Nieoficjalnie wiadomo, że miał gwarancje nietykalności, zapewnione przez USA.
Poczobut 8 września przekroczył polską granicę w Bobrownikach. W Białorusi przebywał tydzień. Odwiedził rodzinę oraz spotkał się w Grodnie i Mińsku z działaczami ZPB. Wrócił do Polski przez przejście w Kuźnicy.
Propozycję legalizacji ZPB pod nową nazwą złożyła Hanna Kanapackaja, określana jako „koncesjonowana opozycjonistka”. W 2016 roku dostała się do parlamentu jako jedna z dwóch formalnie niezależnych deputowanych. Cztery lata później kandydowała w wyborach prezydenckich, uzyskując według oficjalnych danych 1,6 proc. głosów. Jako córka bogatego biznesmena i przedstawicielka „konstruktywnej opozycji” współpracuje z reżimem w Mińsku.
Na początku września Kanapackaja w imieniu władz złożyła propozycję Andżelice Borys odnośnie ZPB, po czym udała się na lukratywne wakacje do Grecji.











