
Tuż za Kremlem, w odległości kilkudziesięciu kroków od przystani sołowieckiej w byłym dwupiętrowym hotelu mieści się barak kobiecy. Główna siedziba kobiet była w obrębie I oddziału, natomiast w pomniejszych oddziałach lokowano kobiety przeznaczone dla prac gospodarczych, a przede wszystkim dla osłody „smutnego” życia administracji więziennej. W głównym baraku kobiecym z ogólnej liczby 2000 kobiet mieściło się około 800.
Jak gospodarz bydło, tak administracja segregowała kobiety według ich zewnętrznego wyglądu, wieku i budowy. Dobrze ubrane niebrzydkie prostytutki, chore na najwstrętniejsze choroby weneryczne, jak syfilis i t. p. umieszczano razem z uczciwymi, inteligentnymi kobietami, często ongiś wielkimi damami, hrabiankami, księżnymi i t. p.
Jakie tu życie było nieszczęsnych kobiet, niech da pojęcie np. taki maleńki obrazek.
W karcerze Kiemi siedzi najgorszy okaz prostytutki Sanina, ogólnie znana w Sołowkach pod nazwą „Czerwoniec”. Ponieważ i tych co siedzą w karcerze obowiązuje praca, wyprowadzano ją na roboty. „Czerwoniec” wpadła wówczas w szał, zdarła z siebie ubranie i zaczęła wyprawiać najohydniejsze brewerie. Związano ją, lecz nie dała za wygraną i zaczęła wyrzucać z ust takie wyrazy, że dozorcy mężczyźni musieli zatykać uszy. Takąż łajaninę, a wieczorami cyniczne anegdoty najgorszego gatunku prostytutek musiały wszystkie „towarzyszki” wysłuchiwać.
Z rana i wieczorem, tak jak i mężczyzn, obowiązywał kobiety apel. Stawały w wojskowym szeregu i wchodzącego dyżurnego czerwonoarmistę musiały witać przyjętym w Sołowkach i w armii wyrazem „zdra”. Niewyraźne lub niejednoczesne powitanie miało ten skutek, że po apelu musiały ćwiczyć się w wykrzykiwaniu owego „zdra”. Po półgodzinnym nieraz ćwiczeniu i obrażającej godność kobiety łajaninie, najczęściej w szeregach rozpoczyna się płacz, a co gorsze, ataki epilepsji, bardzo rozpowszechnionej wśród kobiet na Sołowkach. Były wypadki, że po kilka kobiet naraz wiło się w skurczach i tłukło głowami o podłogę. Z pianą na ustach, okrwawione wynoszono je do cel baraku, gdzie wreszcie mogły spocząć, aczkolwiek nie zawsze i w nocy miały spokój.
Jeżeli mężczyzn męczono w nocy pracami nadzwyczajnymi („udarniki”), różnego rodzaju rewizjami, generalnymi apelami, przeciągającymi się daleko za północ, to kobiety miały specyficzną „przyjemność” przymusowego obserwowania miłości lesbijskiej, uprawianej przez kryminalistki i prostytutki.
Pracowały kobiety na równi z mężczyznami i można je było widzieć zarówno przy noszeniu cegieł, jak i po kolana w błocie kopiące torf, uczące i wychowujące dzieci urzędników wolnej administracji katorgi lub usługujące w koszarach żołnierskich. Muszę przy tym dodać, że na mocy poufnego rozporządzenia naczelnego lekarza Marii Feldman kobiety podczas menses (tylko w wypadkach metrorrhagiej) nawet od ciężkich prac zwalniane nie były.
Jak już wyżej zaznaczyłem, stosunki intymne pomiędzy kobietą a mężczyzną były w razie ujawnienia surowo karane. Dotyczyło to jednak tylko zwyczajnych więźniów, administracja natomiast hulała, groźbą i prośbą zniewalając każdą kobietę, która się któremuś z nich podobała. Co prawda, wiele tu było prostytutek, które nie trzeba było zniewalać, a za kawałek chleba, za ubranie lub bieliznę oddawały się też dobrowolnie i nie tylko prostytutki… Lecz administracja, jak również wojskowi z stacjonującej dywizji, bardziej woleli kontrrewolucjonistki.
Naczelnik jednego z oddziałów Ejchmans najczęściej odbywał orgie w łaźni Nr 2 (poza Kremlem), wojskowi zaś zniewalali kobiety w piekarni wojskowej, gdzie musiały one pracować.
Robiło się to w sposób następujący.
Dla niższej administracji „po protekcji” z wydziału pracy przysyłano żądane kobiety w charakterze pracownic. Tu za obietnicę lżejszej pracy proponowano stosunek, albo po prostu gwałcono. Dygnitarze natomiast administracyjni i dowódcy wojskowi posyłali swoich kurierów do starościny baraku i… upatrzoną „dziewczynkę” oficjalnie naznaczano do pracy u takiego „towarzysza”. Po przybyciu oświadczano jakie są jej zadania.
Nie wszystkie jednakowo reagowały na podobne zaproszenia. Niektóre wolały znosić ciężkie prace na cegielni, przy torfie, przebywać w karcerze, lub nawet iść na roboty leśne, inne natomiast skuszone nadzieją złagodzenia ciężkiego losu, volens nolens zgadzały się na wszystko.
Nie tylko ofiarami wyższej administracji były nieszczęsne kobiety.
Corocznie na jesieni zjeżdżała na Sołowki komisja inspekcyjna z Katańjanem i Feldmanem na czele.
Obchodząc baraki, zazwyczaj najpierw zaglądali do baraku kobiecego. Tam upatrywali stojące w szeregach kobiety, notowali nazwiska i dla uprzyjemnienia sobie czasu kazali je później wolą czy niewolą sprowadzać. Celem tej inspekcji była zasadniczo rewizja zarządu katorgi i przedterminowe zwalnianie „poprawionych” więźniów, faktycznie zaś pohulanie przy butelkach szampana i w objęciach ładnych kobiet.
Przede wszystkim Ejchmans przedstawiał do zmniejszenia terminu kary listę „swoich” kobiet, a komisja, jako wszechwładny pan życia i śmierci więźniów, łatwo to robiła. Wiedziano o tym i bodaj im najmniej kobiety się opierały…
(D. c. n.)
Franciszek Pietkiewicz
„Kurier Wileński” nr 35 (2277), 13 lutego 1932 r.











