Pa prostu / Па-просту

Po pudlaśki / По-пудляські

  • Waśkowa spowed’ (1)

    Nadworie Styczeń sioho roku buw tepły i niemorozny. W Ryhoruwciach uże po tradycji bołoto, zemla rozmerzła. W miastowych czerewykach rozmemłeny kaluży preskokowaty treba, kob bołotom botiki ne barzo pobrudyty. Abo wody w ich ne nabraty. Peredom ide mużczyna pożyły, zhorbiany, pałkoju podperajetsia i ide czerez… ЧЫТАЦЬ ДАЛЕЙ / CZYTAJ DALEJ

RSS, Facebook i Telegram

Kaliś pisali

Ostatnie dni

Z cyklu «Sołowki – wyspa tortur i śmierci» (Wspomnienia z katorgi sowieckiej, cz. 30)

Każdy dzień, każdą godzinę, stawia więzień pytanie – czy dożyje, czy dociągnie do końca terminu? Liczy miesiące, tygodnie, dni…

Wskutek ogromnej śmiertelności w najlepszym wypadku zaledwie 25 proc. mogło doczekać ukończenia terminu kary, oczywiście spośród tych, którzy skazani byli na czas nie dłuższy niż 3 lata.

Po ukończeniu terminu więzień niekoniecznie miał zaraz być zwolniony, mógł przesiedzieć w katordze półrocze i więcej bez żadnego powodu i wytłumaczenia celu trzymania ponad termin. Często też dostawał nową porcję.

Na 3 miesiące przed ukończeniem terminu z reguły administracja katorgi wysyłała zapytanie do moskiewskiego O. G. P. U., jaki ma być dalszy los więźnia. Z odpowiedzią G. P. U. nigdy się nie śpieszyło i w rezultacie pod tak zwanym „zaprosom” przesiaduje dodatkowo minimum 3 miesiące. Oczywiście nie ma reguły bez wyjątków, to też i tu niektórzy jeszcze na miesiąc do ukończenia terminu przez znajomych w administracji dowiadywali się o dalszym swym losie. Tymi szczęśliwcami byli przeważnie kryminaliści. „Kontrrewolucjoniści” natomiast nigdy o sobie nic nie wiedzieli.

Decyzje kolegium O. G. P. U. były daleko nie jednakowe. Zdawałoby się, że według inkryminowanego przestępstwa, dla tego lub innego więźnia, biorąc pod uwagę dobre lub złe zachowanie się w katordze powinna być przychylna lub nieprzychylna decyzja. Działo się jednak często wręcz przeciwnie. Zwalnianych można podzielić na trzy kategorie. Przede wszystkim 50 proc. umiera podczas pobytu w katordze ponad termin, reszta dostaje najczęściej ponowny trzechletni termin zesłania do kraju północnego, Sybiru, Uralu lub Azji Środkowej. Znacznie mniejsza część dostaje łagodniejszy wyrok tzw. „minus 6” – zakazujący mieszkania w miejscach rodzinnych i 6 większych miastach Rosji. Natomiast zaledwie nieliczne jednostki zwalniane były bez żadnych ograniczeń, jak mówiono „po czystoj”.

Ci, którzy mieli kilkuletnie terminy, przeważnie pocieszali się nadzieją, że dostaną zwolnienie przedterminowe. Co roku na Sołowki zjeżdżała komisja inspekcyjna, która miała prawo zwalniania więźniów przed ukończeniem kary, jednak zwalnianie przez tę komisję niekryminalistów było bardzo rzadkie. Najwięcej szansów na doterminowe zwolnienie mieli i istotnie tak zwalniani byli „zasłużenie” kaci więźniów i dozorcy czekiści.

Gdy obchodzono w Sowietach dziesięciolecie rewolucji październikowej, ożyły nadzieje i „kontrrewolucjonistów”. Oczekiwano amnestii. Lecz jakież było rozczarowanie, kiedy dowiedzieliśmy się, że do hucznie opublikowanej amnestii załączono dodatek w postaci „specjalnej instrukcji” dla G. P. U. Każdy wiedział co znaczą takie „specjalne instrukcje”. Nie niosły one ze sobą żadnych ulg, a raczej odwrotnie, jeszcze gorsze represje.

Skazany na Siekirkę tuż przed ukończeniem terminu, po czterodniowej gościnie w górnym karnym oddziale, zostałem odprawiony do Sosnowej Toni na prace leśne. Po miesięcznym pobycie w charakterze „lesoruba” przed samym zamknięciem nawigacji wywieziono mnie do Kiemi i tu doczekałem ukończenia terminu kary. Zwolnienie jednak nie przychodziło. Zacisnąłem zęby i z nadzieją wyrwania się kiedyś  z rąk Czeka rozpocząłem pobyt ponad termin.

Najokropniejsze wtedy są: rozczarowanie i niepewność. Więzień liczy dni i godziny do ukończenia terminu, lecz gdy to nastąpi i zwolnienie nie przychodzi, wskutek niepewności jutra po prostu wariuje. Nerwy do tego stopnia wówczas się rozprzęgają, że nie można ani jeść, ani w ogóle cokolwiek robić.

W Kiemi po zamknięciu nawigacji przebywa zwykle nieznaczna ilość więźniów. Wtedy jednak z powodu 10-lecia Sowietów przywieziono z Sołowek 500 więźniów, oczekujących amnestii i zwolnienia, lecz wobec tej „specjalnej instrukcji” wszyscy pozostali ponad termin. Tymczasem zaczęły przychodzić etapy, co do tego stopnia przeludniło Kiem, że ani na pryczach nawet „waletem”, ani pod pryczami nie było miejsca. Wówczas to wycieńczony, zmęczony, niepewny dalszego losu, zacząłem tracić równowagę ducha i były to najcięższe chwile mego pobytu w katordze.

Przede wszystkim, motywując swój krok ukończeniem kary, odmówiłem się od przymusowej pracy, za co trafiłem do karceru. Doprowadzony do rozpaczy, nie chciałem stawić się do apelów, za co skatowany do utraty przytomności w samej tylko bieliźnie zostałem osadzony w zimnej celi karceru, z przedziurawioną od dołu, specjalnie dla wiatru, podłogą i dziurawym oknem. Na trzeci dzień przeprowadzony do „ciepłej” celi, w skurczonej postawie – gdyż wobec przeludnienia położyć się nie było miejsca – odsiedziałem cały miesiąc.

Po siedmiomiesięcznym ponad termin pobycie w katordze i 9-dniowej suchej (bez wody) głodówce nareszcie zostałem zwolniony, z tym jednak, że przez 3 lata zamieszkam na… Sybirze.

Zwolnienie! Jakąż radością napełniało to słowo każdego, kto dożył szczęśliwej tej chwili. Iluż to takich szczęśliwców po zupełnym straceniu nadziei już się dawno pożegnało w duszy ze światem i rodziną? Aż oto dożył chwili, kiedy wyjdzie z tego piekła i wróci znów do najukochańszych.

Cóż więc dziwnego, że taki, któremu ogłoszono, że jest wolny – często więcej podobny był do wariata niż do normalnego człowieka. Tacy przed odjazdem zapominali na brzegu resztki swego wynoszonego i zniszczonego ubrania, gubili walizki, zapominali najniezbędniejsze rzeczy, biegali, skakali, śmiali się to znów płakali.

Pamiętam, gdy w roku 1928 ogłoszono księdzu prawosławnemu Biereżnomu, że jest zwolniony, w ciągu kilku godzin płakał jak dziecko, prawił niedorzeczności, to znów popadał w śmiech wariacki. W 1929 r. zaś na Wiszerze książę gruziński, zwolniony bez ograniczeń – nie doszedłszy do parostatku, na przystani dostał ataku sercowego i zmarł.

Nie wszystkim jednak więźniom sądzone było wydostać się z Sołowek. Nie mając sił do zniesienia piekielnych warunków katorgi, tacy „zahibalisia” (umierali) siedząc często już ponad termin. A były też wypadki, zresztą częste, zwalniania więźniów już na łożu śmierci. Pracując w szpitalu byłem świadkiem takiego między innymi wypadku. Młody, bo zaledwie 24-letni Ukrainiec Nazarenko, siedząc na Sołowkach już ponad termin, naraz ciężko zachorował. Przeniesiony do szpitala w silnej gorączce zaczął majaczyć, rzucać się, gadać o swojej dalekiej i pięknej ojczyźnie, wyskakiwać z łóżka w szale wariackim, to znów w chwilach przytomności płakać. Męczył się tak całą noc. Następnego rana przyniesiono mu zawiadomienie o zwolnieniu, a wieczorem tegoż samego dnia martwe ciało, według zwyczaju nagie, wyniesiono ze szpitala do kostnicy. Podobny wypadek był ze studentem Białorusinem E. Buławskim. Po pięciomiesięcznym ponad termin pobycie w katordze zachorował na galopujące suchoty. Po pewnym czasie stracił przytomność i już w silnej gorączce żegnał się z Ojczyzną, do której tak bardzo tęsknił, a do której nie sądzone mu było odwieźć swych kości. Złożył je w przeklętej ziemi Wysp Sołowieckich.

 (D. c. n.)

Franciszek Pietkiewicz

„Kurjer Wileński”, nr 46 (2288), 26 lutego 1932 r

Календарыюм

Гадоў таму

  • у лістападзе

    685 – у 1341 г. войскі Вялікага Княства Літоўскага акружылі крыжацкую цьвердзь Баербург і прыступілі да яе здабыцьця. Падчас атакі загінуў вялікі князь Гедымін. 210 – 4.11.1816 г. у мястэчку Кублічы каля Лепеля нар. Арцём Вярыга-Дарэўскі (пам. у ссылцы ў Сібіры …ЧЫТАЦЬ ДАЛЕЙ / CZYTAJ DALEJ

Новы нумар / Novy numer

Папярэднія нумары / Poprzednie numery

Усе правы абаронены; 2026 Czasopis
Social Media Auto Publish Powered By : XYZScripts.com