Pa prostu / Па-просту

Po pudlaśki / По-пудляські

  • Waśkowa spowed’ (1)

    Nadworie Styczeń sioho roku buw tepły i niemorozny. W Ryhoruwciach uże po tradycji bołoto, zemla rozmerzła. W miastowych czerewykach rozmemłeny kaluży preskokowaty treba, kob bołotom botiki ne barzo pobrudyty. Abo wody w ich ne nabraty. Peredom ide mużczyna pożyły, zhorbiany, pałkoju podperajetsia i ide czerez… ЧЫТАЦЬ ДАЛЕЙ / CZYTAJ DALEJ

RSS, Facebook i Telegram

Kaliś pisali

W szponach bolszewickich (cz. 1)

Rozpoczynamy druk wspomnień ks. Stanisława Szyrokiego z 1920 r. Urodzony na Sokólsczyźnie kapłan – proboszcz parafii w Parafianowie, Janowie, Krynkach i na koniec w Kuźnicy – był uczestnikiem chrześcijańskiego ruchu białoruskiego. Jego przejmujące wspomnienia „W szponach bolszewickich”, w których opisał dramatyczne przeżycia  z krytycznego momentu wojny polsko-bolszewickiej, w 1921 r. wydała Drukarnia K. Kramkowskiego w Grodnie. W 1930 r. ukazywały się w odcinkach na łamach „Jutrzenki Białostockiej”. Przedrukowujemy je w wersji oryginalnej. (red.)

 

Sowo wstpne.

Przedewszystkiem muszę powiedzieć, kim jestem, by być zrozumianym; jestem proboszczem z dalekich wschodnich kresów – z Parafjanowa (pow. Wilejski). Siedzę w tej chwili gdy piszę (w r. 1920), nad Narwą, we wsi Waniewie, o jakieś 5000 wiorst od mego Parafjanowa.

Od 1914 r. żyłem w Rosji, byłem świadkiem rosyjskiej rewolucji, czasów Kiereńskiego, powstania bolszewizmu (…).

Mieszkając w Parafjanowie od 1907 r., gdy jeszcze nie zupełnie była skrępowana  wolność słowa, naraziłem się mocno (…), ale też zaraz ściągnąłem na siebie całą nienawiść władz sowieckich. Toteż w początkach sierpnia roku ubiegłego zostałem aresztowany, jako kontrewolucjonista i wróg sowieckiej władzy. Miałem być rozstrzelany, ale mi Bóg dopomógł wymknąć się, poczem przebrany po cywilnemu, a właściwie po bolszewicku przedostałem się przez front do Polski.

 

Aresztowanie.

Gdy wojska nasze zajęły Parafjanów, powróciłem znowu do swej parafji, lecz, niestety trzeba było jeszcze kilkakrotnie uciekać. Ostatnia ucieczka była ta, która mnie przypędziła na brzegi Narwy.

Gdy przewędrowawszy 500 przeszło wiorst, przyjechałem do wspomnianego Waniewa, czułem się tak zmordowany, że dalsza wędrówka zdawała się być nad moje siły, a tembardziej, że skradziono mi konia; zresztą nadzwyczajna gościnność miejscowego proboszcza zadecydowała ostatecznie o pozostaniu. Więc siedzę w Waniewie i czekam bolszewików. Ani mi przez myśl nie przeszło, że będę poznany przez władze sowieckie i że będą odgrzebane moje stare grzechy. Mocno jednak się pomyliłem: zaledwie bowiem znalazłem się musowo w obliczu rewkoma, składającego się z jednego rosjanina i dwóch żydów, zaledwie się obiło o uszy tego, który był sekretarzem „politoddieła”, słowo „Parafjanów”, już mnie przypomniano, już mnie aresztowano. Zamknięto mnie z 5-ciu czerwonogwardzistami, którzy się przeskrobali, do izby we wsi Starej Łuplance; tu mnie bardzo sumiennie obrewidowano. Działo się to 5-go sierpnia.

„Jutrzenka Białostocka”, nr 1, marzec 1930, s. 4-7 

 

Pierwszy dzień niewoli.

Nazajutrz konwój składający się z 5-ciu uzbrojonych czerwonogwardzistów, pędził mnie w towarzystwie wspomnianych pięciu „towaryszczej” do Białegostoku. Po okropnej, spędzonej bezsennie wśród szyderstw i zniewag nocy, czułem się strasznie przygnębionym fizycznie i moralnie. Po drodze spotykaliśmy co chwila obozy i oddziały czerwonego wojska, śpieszącego do „Arszawy”. Ze wszystkich stron sypały się pytania: „a gdzieście tego ptaszka złapali?” „Po co wy jeszcze z nim się bawicie? powieście go na tym drzewie… pchnij go bagnetem… dajcie go nam, my z nim się rozprawimy” i t. d. Idę spuściwszy głowę; pot mi oczy zalewa, proszę o wypoczynek, lecz nie pozwalają się zatrzymać. Wreszcie z zachodem słońca przyszliśmy do folwarku Zaścianek, gdzie mieszkał komendant etapowy. Tu p-two Andrzejewscy właściciele folwarku potrafili udobruchać „towariszcza” komendanta mającego nie więcej 20 lat i jego sekretarza, że mi pozwolono podać wody do umycia się i dać posiłek. Późnym wieczorem już byliśmy w Białymstoku. 

 

W białostockiej „czrezwyczajce”

Po długim spacerze po ulicach miasta. Odnaleźliśmy wreszcie czerezwyczajkę – przy Warszawskiej ulicy w budynku straży ogniowej. Wprowadzono nas do ciemnego przedpokoju, gdzie przestaliśmy z półgodziny czasu. Jeden z czerwonogwardzistów, którego dręczyło silne pragnienie, w poszukiwaniu wody otworzył drzwi, prowadzące do kuchni. Wszyscy ujrzeliśmy młodego mężczyznę w czerwonej bluzie i czerwonej czapce, tańczącego z jakąś dziewuchą walca, który wygrywał na własnej gębie. Wkrótce wprowadzono nas do kancelarji, gdzie przy biurku we wspaniałym czerwoną skórą krytym fotelu siedział poważnie przed chwilą widziany mężczyzna w kuchni, tancerz. Był to właśnie prezes czrezwyczajki, młody łotysz. Po kilku krótkich pytaniach, każdemu zosobna zadanych i po zapisaniu kazał prowadzić nas „po miestam”. Za chwilę byłem na dziedzińcu straży ogniowej. Tu ujrzałem przy świetle latarni cały tłum ludzi, z których jedni siedzieli, drudzy leżeli, inni w gromady połączeni półszeptem między sobą rozmawiali[,] inni stali samotnie i płakali. Jedni rozmawiali po polsku, drudzy po żydowsku, inni wreszcie po rosyjsku. Oszołomiony tym widokiem i nie wiedząc, co to wszystko znaczy, stałem długi czas samotnie, nie śmiejąc nikogo zapytać, co tu ci ludzie w nocy robią i w jakim celu tak tłumnie się zebrali[.] Wtem jakiś pan, siedzący pod ścianą odzywa się do mnie: Księże Dobrodzieju, proszę tu, do ściany, spocząć. 

Zbliżyłem się, dziękując za dobre słowo. „Ależ, co tu za wiec? W jakim celu tu ludzie tak licznie się zebrali? „A zdaje mi się, że i ksiądz dobrodziej na ten wiec przybył”. Zawstydzony, że tak byłem niedomyślny, powiedziałem tylko: ach mój Boże, teraz rozumiem wszystko.

„Któż to jest, ten pan, staruszek?” pytam[.]

„To p. Puchalski, głowa miasta”.

„A ten drugi”? To pan Kononowicz, radny miasta; a tam dalej aptekarz tutejszy, a tam gromadą siedzi cały zarząd związku robotników chrześcijańskich. 

Zacóż ich aresztowano? pytam. „Walczyli z żydami ekonomicznie i teraz cała żydowska nienawiść wylała się na ten Związek”.

„Ale tu co najmniej, jak się daje słyszeć z rozmowy, jest  część żydów; zacóż oni są aresztowani?” „Kilku z nich trafiło tu za spekulację; jest też kilku bogatych fabrykantów, którzy z pewnością postarają się wykupić, a reszta – to są przeważnie białostoccy komuniści”. „Jakto, komuniści?” pytam ze zdziwieniem. „A tak: siedzą z nami, by nas szpiegować; jest to tajna żandarmerja bolszewicka; i proszę z nimi być ostrożnym”.

„Jutrzenka Białostocka”, nr 2, kwiecień 1930, s. 4-8

 

Los uwięzionych.

W ciągu nocy przybyło jeszcze kilka partji „kontrewolucjonistów”. Nazajutrz wszystkich nas przeprowadzono do kamienicy naprzeciw czerezwyczajki, przy tejże Warszawskiej ulicy; tu w dalszym ciągu przybywali co raz to świeże partje jeńców jużto cywilnych, jużto wojennych. Żołnierze nasi, którzy mieli nieszczęście trafić do niewoli bolszewickiej, byli obdzierani z płaszczów, mundurów, z obuwia i wyglądali jak ostatni nędzarze; przygnębienie wielkie malowało się na ich twarzach. Pewnego dnia przygnano bardzo liczną partję jeńców przeważnie wojennych; wśród nich byli dwaj księża cywilni: ksiądz Knobelsdorf, proboszcz Żuprański i ksiądz Oleszczuk, proboszcz Suraski, było też kilku obywateli ziemi Łomżyńskiej. Po śpieczonych od słońca twarzach, po zmęczeniu, jakie się na nich malowało, po grubej warstwie kurzu, pokrywającego ich ubrania, można było wnioskować, że odbyli długą podróż. I rzeczywiście, ci biedacy, zanim się dostali do Białegostoku, zrobili przeszło 250 wiorst pieszo. Prawie wszyscy mieli popuchnięte nogi. U niektórych z nich z wielkim trudem, a większym jeszcze dla nich bólem udało się zdjąć obuwie, skarpetki lub onuczki różowe były od krwi. Wszyscy popadali na podłogę i posnęli jak martwi, tak że niektórych nie można było się docucić, by stanęli do apelu, który się powtarzał co kilka godzin.

 

Krokodyle łzy szpiegów.

Gdy świeże ofiary trafiały do więzienia, szpiegowie więzieni natychmiast je okrążali i zaczynali wypytywać każdego, gdzie został aresztowany, zaco? i t. d. Aresztowany nie wiedząc z kim ma doczynienia, zaczynał się spowiadać z całą szczerością, a chytre gadziny wylewały krokodyle łzy współczucia nieszczędząc, naturalnie, słów udanego oburzenia i połajanek pod adresem władz sowieckich. Stąd, zanim więzień zostanie zbadany przez czerezwyczajkę, szpiegowie dostarczali jej materjału śledczego więcej niż potrzeba. 

Cdn.

Ks. Stanisław Szyrok

Календарыюм

Гадоў таму

  • у лістападзе

    685 – у 1341 г. войскі Вялікага Княства Літоўскага акружылі крыжацкую цьвердзь Баербург і прыступілі да яе здабыцьця. Падчас атакі загінуў вялікі князь Гедымін. 210 – 4.11.1816 г. у мястэчку Кублічы каля Лепеля нар. Арцём Вярыга-Дарэўскі (пам. у ссылцы ў Сібіры …ЧЫТАЦЬ ДАЛЕЙ / CZYTAJ DALEJ

Новы нумар / Novy numer

Папярэднія нумары / Poprzednie numery

Усе правы абаронены; 2026 Czasopis
Social Media Auto Publish Powered By : XYZScripts.com