Martyrologia prawosławnych w Polsce nie zakończyła się wraz z końcem okupacji hitlerowskiej, o czym świadczą chociażby tragiczne losy Świętych Męczenników Podlaskich, pomordowanych w trakcie tzw. „rajdu Burego”. Niełatwa była też sytuacja polskiej Cerkwi prawosławnej w nowych warunkach politycznych, co znalazło odzwierciedlenie w działaniach reżimu komunistycznego wobec metropolity Dionizego (Waledyńskiego). Nie można też zapominać o. Piotra Popławskiego, którego 41. rocznica śmierci przypada właśnie w tym miesiącu.
Ojciec protojerej Piotr urodził się 12 lipca 1941 r. w Przechodach w powiecie białostockim (gm. Gródek). Ukończył Prawosławne Seminarium Duchowne w Warszawie (1956–1960) i Chrześcijańską Akademię Teologiczną (1960–1964). 24 marca 1965 r. otrzymał święcenia diakońskie, a cztery dni później kapłańskie, po czym 15 maja 1965 r. skierowano go na pierwszą placówkę duszpasterską – parafię św. Antoniego Pieczerskiego w Kuraszewie (pow. Hajnówka). 1 sierpnia 1968 r. objął probostwo parafii Podwyższenia Krzyża Pańskiego w Narwi (pow. Hajnówka), które pełnił do swojej tragicznej śmierci w 1985 r.
Duchowny cieszył się dużym szacunkiem parafian, którzy do dzisiejszego dnia zachowali o nim jak najlepsze wspomnienia. Ceniąc jego talent organizatorski i osobowość mianowano go dziekanem dekanatu narewskiego (26.02.1970–1985). Sprawdził się też jako katecheta – wśród jego uczniów znalazł się późniejszy ordynariusz diecezji lubelsko-chełmskiej arcybiskup Abel, którego – zgodnie z jego relacją – gorąco namawiał do zostania duchownym.

Fot. archiwum prawosławnej parafii w Narwi
W latach 1970–1985 charyzmatyczny kapłan pozostawał w zainteresowaniu Służby Bezpieczeństwa. Tutaj trzeba wyraźnie zaznaczyć, że Kościół prawosławny – jako mniejszościowy – był szczególnie narażony na represje i rozgrywanie przez komunistyczny aparat władzy, przez co wielu hierarchów i duchownych musiało podejmować nieraz trudne decyzje, aby ochronić Cerkiew.
Wiadomo, że duchowny ostrzegał członków białostockiej „Solidarności” przed infiltracją ze strony bezpieki, i przypuszczalnie ten ruch mógł mieć wpływ na jego dalsze losy. Ojca Piotra po raz ostatni widziano żywego 15 czerwca 1985 r. Jego zwłoki odnaleziono pięć dni później w lesie niedaleko wsi Koźliki h k. Zabłudowa. W samym Zabłudowie natrafiono na samochód batiuszki ze złamanym kluczykiem w stacyjce.
Do dzisiaj nie ustalono okoliczności jego męczeńskiej śmierci (za jej datę przyjęto 19 czerwca), choć przypuszcza się, że stali za tym funkcjonariusze lokalnej Służby Bezpieczeństwa. Według oficjalnej wersji miało dojść do samobójstwa przez powieszenie, lecz przeczy temu cerkiewny pochówek, który bez ograniczeń kanonicznych, jak ma to miejsce w przypadku chowania samobójców, odbył się 24 czerwca z udziałem biskupa białostockiego i gdańskiego Sawy, obecnego zwierzchnika polskiej Cerkwi. Podczas sekcji zwłok na ciele zostały ujawnione ślady bicia. Prokuratura Rejonowa w Białymstoku śledztwo w tej sprawie umorzyła 25 września 1985 r., a specjalnie powołanej w latach 1989–1991 Sejmowej Komisji Nadzwyczajnej do Zbadania Działalności MSW (tzw. „Komisji Rokity”) również niczego nowego nie udało się ustalić. Śmiercią duchownego zainteresowała się także prasa zagraniczna – artykuły mu poświęcone opublikowały m.in. emigracyjne periodyki „Ukrajinskyj hołos” i „Homin Ukrajiny”, pisząc w nich, że doszło do zabójstwa.
Potocznie niekiedy o. Piotra nazywano nawet „prawosławnym Popiełuszką”. Co ciekawe, rzymskokatolicki kapelan „Solidarności”, zamordowany przez SB, również pochodził z podlaskiej rodziny, gdzie mówiło się „po prostu”).
Wiktor Gabrychowicz
Bibliografia
Martyrołohija ukrajinśkych cerkow, t. 1. Ukrajinśka Prawosławna Cerkwa. Dokumenty, materiały, chrystyjanśkyj samwydaw Ukrajiny, Toronto-Bałtymor 1987.
Panasiuk A., Władyka z dystansem do siebie, „Przegląd”, 29 IX 2014 [online].
Panasiuk A., Zagadkowa śmierć batiuszki (1), „CZASOPIS” 2021, nr 7–8.
Sosna G., ks., A. Troc-Sosna, m., Hierachia, kler i pracownicy Kościoła Prawosławnego w XIX‐XXI wieku w granicach II Rzeczypospolitej i Polski powojennej, Warszawa-Bielsk Podlaski 2017.











