Pa prostu / Па-просту

  • Płacz zwanoŭ

    23. Zabytaja tragedia kala Krynak (1)

    U viosaczcy Trejgli niedaloka Krynak za sanacji żyli bahatyja haspadare Jurczeni, jakija mieli 23 ha ziamli. „Bahatyroŭ” u czerwcu 1941 r. enkavudzisty vyvieźli na Sibir (viarnulisa ŭ 1946 r.). Z hetaj pryczyny pośle pajszła ŭ vioscy i vakolicy nizhoda. Syn „kułakoŭ” Edzik za sanacji byŭ…ЧЫТАЦЬ ДАЛЕЙ / CZYTAJ DALEJ

Po pudlaśki / По-пудляські

  • Kinoman

    11. Jabłyka i pomarančy

    Knižki i filmy podôbny do jabłyk i pomarančuv. Odny i druhi naležat do ovocuv, ale smakujut preč po-raznomu. (Steven King) To było tohdy, jak ja brontavsie hołodny po Krystijaniji, siêtum divovidnum miêsti, kotoroho čołoviêk ne pokine, poka vono ne nakłade na joho svojoji pôznaki… Siêty… ЧЫТАЦЬ ДАЛЕЙ / CZYTAJ DALEJ

RSS і Facebook

Дзённік рэдактара

Новых беларускіх слоў на Беласточчыне дарэмна шукаць у слоўніках, а тым больш у даваеннай прэсе

Часта лаўлю сябе на тым, што пішучы не хапае мне слоў, каб выказаць свае думкі ці проста пра нешта расказаць. Заўсёды старуюся пісаць канкрэтна – нават на польскай мове nie owijając w bawełnę. Хтосьці ўжо даўно мне сказаў, што мая пальшчызна завельмі правільная. Калі доўгія гады рэдагаваў я штомесячнікі ў Гарадку, Крынках ці Міхалове, прысыланыя супрацоўнікамі і чытачамі тэксты былі надта нізкага моўнага ўзроўню. Не кажу тут пра граматыку ці арфаграфію, бо прыходзілася выпраўляць кучу такіх памылак.

Асабліва непрымальнай ёсць для мяне афіцыйная сухая мова ў выказваннях палітыкаў і чыноўнікаў. Шмат разоў прыходзілася мне публікаваць інтэрв’ю з пасламі, вайтамі, раднымі, дырэктарамі розных устаноў. Заўсёды як маглі пазбягалі яны канкрэтнай рыторыкі і выказваліся на штучнай чыноўніцкай мове, намагаючыся вартасцяваць сваю працу пералічваючы напрыклад рад гмінных інвестыцыяў як быццам толькі свае заслугі. Я адразу заўважыў, што такі пераказ да людзей не трапляе, рэдка хто гэта чытае.

Не магу ўжо глядзець, слухаць і чытаць палітыкаў, якія безупынна biją pianę і найчасцей нічога з гэтага не атрымоўваецца. Не толькі я, бо вядзе гэта да таго, што людзі перасталі наогул глядзець тэлевізар, дзе безупынна выступаюць gadające głowy і звяртаць на іх увагу ў іншых інфармацыйных прасторах.

Цалкам іншы стыль прэзентуе Лукашэнка. Ён выступае публічна амаль кожны дзень і часта гаворыць па-вулічнаму, не заўсёды нават культурна. І таму трапляе да масаў, што дазваляе яму неаднойчы хлусіць і маніпуляваць грамадскай думкай. На гэтым перадусім трымаецца яго дыктатура. Але на шчасце часы не спрыяюць ужо народным трыбунам, бо зашмат ёсць плашчадкаў, манаполь на інфармацыю ўжо немагчымы нават у аўтарытарнай Беларусі.

Ужо даўно людзі сталі пераконваць мяне, каб публікаваныя мною тэксты былі больш простымі, менш інтэлігенцкія. Інфармацыя і публіцыстыка гэта ж не кніжная літаратура – звярталі, здвавалася б, слушную ўвагу. Гаварылі, што любяць, калі аўтар мае лёгкае пяро, бо газеты для звычайнага народу, а не для інтэлектуалаў. Гэта абсалютная праўда і я заўсёды стараўся рэдагаваць іх пад чытача, каб былі яму зразумелыя і цікавыя. Ніколі не мог аднак сабе дазволіць, каб панізіцца да вулічнага ўзроўню, а ў след за тым да прыблізна такога ж стылю, які, на жаль, стаў дамінаваць усюды ў прэсе, не ўспамінаючы пра пісанне jak leci ў Інэрнэце і інфантыльныя так у форме, як і ў змесце допісы ў Фейсбуку. Сакрат Яновіч вельмі перажываў, што культура друкаванага слова ўпала так нізка. А з гэтым горш і горш…

Цікава, што чытачы не звяртаюць на гэта асаблівай увагі. Часам прыходзіцца адрэдагаваць мне чыесьці тэксты – не мяняючы зместу – да такой ступені, што атрымоўваецца па сутнасці новы варыянт. Як ні дзіўна, аўтары чытаючы пасля ў друку рэдка калі гэта сабе ўсведамляюць. Проста не заўважаюць, быццам яны самі так правільна і культурна напісалі. Праўда, часам хтосьці маю працу дацаняе і падзякуе, што яго артыкул я вынес на вышэйшы ўзровень і лепш сфармуляваў у ім думкі і інфармацыі. Але бывае, што хтосьці за гэта нават пакрыўдзіцца, маючы да мяне прэтэнзіі і даказвае, што арыгінал, які даслаў, быў лепшы і не патрабаваў аніякай рэдакцыі. Ён і чуць не хацеў, што былі ў ім стылістычныя і граматычныя памылкі, не верыў нават слоўнікам.

Імкненне да канкрэтызавання думак і іх моўнага запісу на адпаведным узроўні спачатку тлумачыў я сваёй інжынерскай адукацыяй. У тэхніцы нямаш месца на такую свабоду, як у свеце пісанага слова. Інжынеру нельга дазволіць сабе на слабы ўзровень працы, бо можа скончыцца гэта катастрофай.

З часам я зразумеў, што справа ў чым іншым. Я проста надзвычай адчувальны на паўсюдную цяпер абыякавасць пісаніны. Зашчапіў ува мне гэта Сакрат Яновіч і іншыя аўтары, якія старанна дабіраючы слова і сказы засяроджваліся не толькі на змесце, але і прыгожасці яго чытання, будуючы нейкі настрой, глыбейшую атмасферу.

Журналістыка і публіцыстыка гэта, вядома, не кніжная літаратура. Пішучы аднак артыкулы стварыў я свой небанальны стыль, стараючыся пераймаць найлепшыя ўзоры і прыклады, а не паддавацца масавым трэндам.

Але, як напісаў гэта напачатку, часта не хапае мне проста слоў. Па-польску не ўмею на жаль пісаць так прыгожа як, скажам, незабыўны Ян Леанчук са сваёй смакавітай пальшчызнай. Польская мова стала цяпер надта ўбогая і штучная. Наша натуральная беларуская мова таксама ўжо даўно памерла. Асабліва цяжка пісаць мне па-просту. Прыходзіцца прымяняць паланізмы і русізмы, бо сваіх адпаведнікаў да сучасных слоў не знаходжу, а шмат іншых, на жаль, проста ўжо не помню. Бачу, што такую ж праблему маюць таксама аўтары, якія пішуць па-свойму, па-падляску.

Ашарашае мяне беларуская мова ў Беларусі. Яна нам на Беласточчыне чужая, але і ў нас распаўсюджваецца, забруджваючы падляшскі беларускі этнас. Пад уплывам, вядома, прыезджых беларусаў (напрыклад у эфіры Радыё Рацыя ці на Белсаце, дзе дамінуюць), якія не толькі размаўляюць з іншым акцэнтам (хаця пераважна гавораць па-руску), але прымяняюць новыя дзіўныя словы. Вось падборка з Фейсбуку:

…уважліва пачытайце гэтыя докі і супастаўце даты

…месца вячэрняга/начнога вайбу

…на ствале старога дрэва

…геніяльны вакаліст, але без пантоў

…у прадукцыі прапагандыстаў усё больш зьяўляецца наратыву

…пасьпеў агаломшыць родны Полацак рокгуртом

…„трыўмфальную аркузбацалі, амаль за мільён

…гэта ж трэш

…галасавалка за варыянты

…я папсова скажу

…зрабiся фалiянтам

…не дужа шарыў у нэймінгу раёнаў

…шчымліва, кайфова, там можна напіцца ўсмерць

Сапраўды застаецца толькі напіцца, бо гэтага слэнгу без паўлітра не разберёшь.

Вядома, што ніякая мова не стаіць на месцы. У беларускай таксама неабходныя новыя словы ў сучасным ужытку. Некаторыя, што цяпер паяўляюцца, нават даволі прыгожыя. Як падабайка для названня лайкаў у Інтэрнэце.

Не думаў я, што наш невялікі часопіс у сённяшнім інфармацыйна-публіцыстычным космасе ў змозе шырэй прабіцца да чытача. Тымчасам увесь час атрымоўваю імэйлы з адгалоскамі. Найчасцей пасля публікацыі артыкулаў на нашым сайце Czasopis.pl са спасылкамі таксама ў Фейсбуку. Неаднойчы яшчэ з даўніх нумароў, на якія натрапляюць – пераважна выпадкова – зацікаўленыя асобы.

Нядаўна даў я вялікае інтэрв’ю пра Вершалін маладому аўтару з Варшавы да яго кніжкі пра дзесяць незвычайных месцаў у Польшчы, якая выйдзе ўжо восенню. Гэта водгук на мой аповед пра „прарока” Ільлю. Дамоўлены ўжо на чарговыя сустрэчы па між іншым гэтай тэме.

Юрка Хмялеўскі

Пакінуць адказ

Ваш адрас электроннай пошты не будзе апублікаваны.

Календарыюм

Гадоў таму

  • ў ліпені-жніўні

    710 – перамога дружын Давыда Гарадзенскага у 1314 г. над войскамі крыжакоў пад Наваградкам. 625 – 12 жніўня 1399 г. паражэньне войск Вялікага Княства Літоўскага на чале з князем Вітаўтам у бітве супраць войскаў Залатой Арды на рацэ Ворскла. 510 …ЧЫТАЦЬ ДАЛЕЙ / CZYTAJ DALEJ

Календарыюм / Kalendarium

Сёньня

  • (818) – у 1206 г. пачаўся захоп інфлянцкімі (лівонскімі) крыжакамі Кукенойскага княства (населенага Крывічамі і балцкімі плямёнамі), у якім панаваў полацкі князь Вячка (Вячаслаў), які загінуў у бітве з крыжакамі ў 1224 годзе.
  • (131) – 17.07.1893 г. у Варшаве нар. Аляксандр Вянгерка, польскі акцёр і рэжысёр. Акцёрскую кар’еру пачынаў у 1912 г. у Вільні, пазьней працаваў у тэатрах Варшавы, Кракава і Лодзі, у 1939 г. заснаваў Дзяржаўны Польскі Тэатр БССР у Беластоку. У 1941 г. арыштаваны гестапа, загінуў.

Новы нумар / Novy numer

Папярэднія нумары

Усе правы абаронены; 2024 Czasopis