Рака Нараўка паўвека таму

Рака Нараўка сёння (Фота Губэрта Закшэўскага)

Рака Нараўка жыве ў маіх успамінах. Я нарадзіўся ў Новым Ляўкове – вёсцы, якая знаходзіцца непадалёк ад гэтай ціхай і спакойнай ды некалі рыбнай ракі. Добра памятаю яе з часоў майго дзяцінства. Тады я быў зачараваны акружаючым светам. Па сённяшні дзень вобразы з дзяцінства для мяне самыя прыгожыя і чамусьці бачаныя толькі ў яркія сонечныя дні. Якая была тады празрыстая вада ў рацэ, найлепш памятаю яе якраз у летнюю пару. Тады мы з братам хадзілі лавіць рыбу і купацца. Збіралася моладзь з Новага Ляўкова, Старога Ляўкова, Падляўкова, Ахрымоў ды Лазовага.

Рэчка Нараўка была тады акаймаваная зараснікамі вербалозу, чаромхі і кустамі парэчак чырвоных і чорных. На яе берагах высіліся таксама вольхі і вербы. Вада была чыстая-чыстая. Было многа розных відаў рыб. У сонечны дзень яе было выразна відаць, як плавала па дне або выплывала на паверхню вады. Можна было ў ёй перабіраць. Каб налавіць плотак або акунёў дастаткова было мець такую-сякую вуду. Мы найчасцей хадзілі з вудамі у г. зв. ралы, дзе ў Нараўку ўплывала рачулка Баброўка. Яна плыве за клунямі ды хлявамі сялян Новага Ляўкова. Тут у пагодлівыя дні мы праседжвалі да ночы, вечарам распальвалі вогнішча. Мае сябры лавілі рыбу нават рукамі з-пад навісаўшых над вадою берагоў ды з-пад кустоў вярбы і алешніку.

Што мы тады ведалі пра раку? Пэўна тое, што плыве яна недзе ад вёскі Нараўка, дзе быў мост і вадзяны млын. Пасля ўжо даведаліся, што Нараўка плыве цераз Белавежскую пушчу і свой пачатак бярэ за мяжой з Беларуссю, а там недзе з балоцістых мясцін названых Дзікім Нікарам. Калі мы крыху падраслі і былі ў гарцэрскім лагеры на беразе ракі каля Кардону (гэтая мясціна каля Лешукоў), мы схадзілі ў тое месца, дзе Нараўка ўпадае ў Нарву, каля Бяндзюгі, якая знаходзіцца на яе правым беразе. Тут і ўрочышча Воўчае горла. Рэчка ў некаторых месцах такая завілістая, што плыве наперад, то зноў паварочвае ўбок ды назад. Мы любаваліся „сваёй” ракой. А ўлетку на надрэчных сенажацях колькі было буслоў! Да ракі прыляталі ўвішныя ластаўкі. З яе берагоў бралі балотны „будулец” на гнёзды.

Рака Нараўка не была меліяраваная (а хацелі гэта зрабіць, каб выгадней было гнаць плыты-глені) і таму яна захавалася найбольш натуральная, месцамі дзікая. У некаторых месцах ёсць глыбокія ямы. Там і віры. Дзядзька Кірыл са Старога Ляўкова мне расказаў пра трагічныя здарэнні. На лугах над Нараўкай былі такія месцы, дзе тапіліся ў балоце коні і цэлыя фуры з сенам. Падчас вясенніх паводак рака выступала з берагоў і залівала прасторныя набярэжныя лугі і сенажаці. Калі вада сплывала-ўступала зноўку ў берагі, мы лавілі шчупакоў проста бегаючы па выгане. Падчас веснавых і асенніх паводак у пяцідзесятых гадах па Нараўцы яшчэ сплаўлялі пушчанскія бярвенні. Я бачыў, як ранняй яшчэ халоднай вясной з цячэннем вады плылі дзядзькі-арэльшчыкі на павязаных бярвеннях г. зв. гленях.

Паўсотні галоў таму рака Нараўка была маляўнічая. Я тады рабіў здымкі фотаапаратам (была гэта ўзнагарода „Зоркі”) і дасылаў іх у „Ніву”. Такім чынам у нашым беларускім штотыднёвіку можна іх знайсці і палюбавацца той ранейшай прыгажосцю пушчанскай ракі.

Пяцьдзесят сем гадоў таму ў „Зорцы” быў здымак прыгожага дзікага става ў канцы цячэння рачулкі Баброўкі, прытока Нараўкі. Тут быў даволі вялікі вадзяны млын. Месца гэтае называлі „бухтай”. У ставе была злоўлена ў сець вельмі ж прыгожая вялікая плотка, каралева ўсіх тут рыб. Я быў у тым часе ля „бухты”, але не меў з сабой фотаапарата. Як памятаю, была цёплая сонечная нядзеля. Дзеці прыбеглі ўжо тады, калі рыбаловы пацягнулі доўгую сець. На берагах става раслі тоўстыя стройныя вольхі ды высокі аер. Зараз мала хто пра колішні стаў ведае. На плыткіх месцах гэтага вадаёма раслі жоўтыя рачныя лілеі. Дзяўчаты плялі з іх прыгожыя вянкі. Мы іх прыносілі дадому на букет разам з іншымі лугавымі кветкамі.

Увогуле яшчэ не так даўно берагі Нараўкі былі ў купчастых зарасніках. У іх зімой днём сядзелі-хаваліся зайцы. Сярод лугоў па кустах здалёк відаць было, дзе цячэ рэчка. Цяпер берагі „голыя” за справай баброў. Яны ссеклі вольхі ды перацерабілі зараснікі на адным і другім беразе ракі. Рака мае крыху больш за 60 кіламетраў даўжыні. Адна трэцяя частка яе знаходзіцца на тэрыторыі Беларусі. Зараз гэта ўжо не тая рака, якая была 50-60 гадоў таму. Яна памялела і мне падаецца сумнай. Цяпер яна з аголенымі берагамі. Можна сказаць, што над вадой амаль няма дрэў (а былі перш-наперш маладыя і старыя дуплястыя вольхі а нават дубы на ўзгорку пасярод новаляўкоўскіх сенажацяў, няма густых кустарнікаў вельмі пахучай у маі чаромхі і язміну. Няма кусцікаў чырвоных і чорных парэчак (гэтыя апошнія называюць смуродзінамі). Як след другой сусветнай вайны асталася яма на сенажацях паміж ракой Нараўкай і Баброўкай. Нямецкі пілот не захацеў кінуць бомбы на вёску, кінуў яе перад вёскай, а другую за сялом, у кусты. Ад выбухаў шыбы паляцелі з вакон. Пра гэта расказалі мае бацькі. А тая яма знаходзіцца на г. зв. лонцы маіх бацькоў. Вада ў ёй не высыхае.

Дзе адплыла і падзелася тая рыба, якой было ў пушчанскай рэчцы многа?.. Прапалі і ракі (сяляне кажуць, што ад „навозаў” рассяваных на лугах). Няма і тых ранейшых маіх сяброў па рыбалцы (некаторыя з іх выехалі ў блізкія і далёкія гарады або памерлі заўчасна і асталося няшмат). Час няспынна плыве і плыве як вада ў рацэ. Прайшлі мае маладыя гады. Надышла няўхільная старасць. Мне шкада, што так хутка праляцелі гады. Часу не вернеш назад. Нахлынулі ў галаву яркія ўспаміны мінулага. Пачаў іх запісваць. Патомныя прачытаюць. Я люблю чытаць успаміны пражытага ў цікавых людзей. Такіх успамінаў не заставілі па сабе мае аднавяскоўцы. Я прасіў напісаць успаміны старэйшага ад сябе аднавяскоўца, якому 86 гадоў і які зараз жыве ў Варшаве. Нічога не выйшла. Сёлета ў сваю родную вёску ды ў бацькоўскі дом не прыехаў. Прыслаў грошы па пошце, каб я заплаціў падатак. А было б цікава прачытаць пра мінулае маёй вёскі і пра некаторых чымсьці праслаўленых людзей, якія адышлі ад нас назаўсёды.

Янка Целушэцкі

Komentarze

  1. An accurate diagnosis of what is called primary vs.
    secondary hypogonadism with a medical specialist who understands detaioed physical exam
    findings, symptom profiles, and lab and picture testing procedures aare important first
    steps in understanding whether testosterone
    therapy is proler for a man and what treatment might do for him.

  2. Previous research has indicated that testosterone treatment helps enhance sexual function in younger guys who
    havee androgen levels that were lower due to issues
    with pituitary, hypothalamus, orr thhe testes.

  3. Excellent blog! Do you have any hints for aspiring writers?
    I’m planning to start my own website soon but I’m a little lost
    on everything. Would you recommend starting with a free platform like WordPress
    or go for a paid option? There are so many choices out there
    that I’m completely overwhelmed .. Any recommendations?
    Appreciate it!

  4. Hi it’s me, I am also visiting this site on a regular basis, this web site is actually nice and the people are really sharing good thoughts.

  5. The security and effectiveness of testosterone supplementation have not been clearly explained, although
    there is an extensive review 3 by the Institute of Medicine summarizing what’s known about testosterone therapy
    iin elderly men.

  6. The supplement is extracted from the rind of the Garcinia Cambogia fruit (a little
    pumpkin shaped fruit occasionally called a tamarind) and
    has been around for quite a long time which makes pros feel comfortable about the security.” Doctors say their studies demonstrated an increase in weight loss 2-3 times more than those not taking any Garcinia
    Cambogia Extract, which resulted in up to 10 pounds or more per month without change to diet or exercise.

  7. But in 2012, the trajectory of Garcinia cambogia changed forever when world-famed TV personality Dr.
    Oz claimed that Garcinia cambogia could be used for natural weight loss
    with no diet or exercise” needed.

  8. You actually make it appear really easy with your presentation but
    I in finding this matter to be actually something which I believe I would by no means understand.
    It kind of feels too complicated and very vast for me.
    I’m having a look ahead for your next post, I will attempt to get the cling
    of it!