Konstanty Kalinowski (Kastuś Kalinoŭski) w świadomości Białorusinów w Polsce

4. W ciągu kolejnych lat na łamach „Nivy” i „Białoruskich kalendarzy” przypominano postać Konstantego Kalinowskiego, utrwalając go tym samym w świadomości Białorusinów Białostocczyzny, głównie w kontekście jego pochodzenia, „Mużyckiej Praudy” oraz kierowania powstaniem styczniowym. Podkreślano głównie aspekty socjalny i klasowy oraz internacjonalistyczny jego działalności. Postać Kastusia Kalinouskiego w latach 60. wprowadzono do programu nauczania języka białoruskiego. Wincuk Skłubowski na łamach „Nivy” pisał o „Mużyckiej Praudzie” zgodnie z duchem czasów: „Яна несла ў народ праўду аб інтэрнацыянальнай дружбе і брацтве працоўных мас – вольных народаў, праўду, якая здзейснілася пасьля Кастрычніцкай Рэвалюцыі і вызвалення польскага народа ад фашысцкай няволі і панскага ярма” (В. С., Мужыцкая Праўда, „Ніва”, nr 12, z dn. 20.03.1960 r., s. 4). Podkreślał internacjonalizm w czasie powstania styczniowego: „Студзеньскае паўстанне 1863 г. дае вымоўныя прыклады супрацоўніцтва і інтэрнацыянальнай дружбы рускага, польскага, беларускага і літоўскага народаў. Яно было справай перадавых слаёў гэтых народаў і нічога супольнага з гістарычнай праўдай не мае прадстаўленне яго як барацьбы польскага і рускага народаў. Два напрамкі ў студзеньскім паўстанні: „белых” і „чырвоных”, іх адносіны да справы сацыяльнага вызвалення працоўных мас, з’яўляюцца ілюстрацыяй, што сапраўды народны рух ёсьць рухам інтэрнацыянальным, тады калі рух эксплуататарскіх класаў, рух скіраваны супраць працоўных – з’яўляецца нацыяналістычным” (В. Склубоўскі, За нашу і вашу свабоду, „Ніва”, nr 5, z dn. 3.02.1963 r., s. 1-2). Stwierdzał, że „Інтэрнацыянальная дружба братніх славянскіх народаў, выкутая супольнай барацьбой у час студзеньскага паўстання, развівалася і ўмацнялася надалей у супольным змаганні пралетарыяту і працоўных мас Расіі, Польшчы і Беларусі” (В. Склубоўскі, За нашу і вашу свабоду. Рэвалюцыйныя дэмакраты, „Ніва”, nr 6, z dn. 10.02.1963 r., s. 5; Patrz także: В. Склубоўскі, Кастусь Каліноўскі – патрыёт і інтэрнацыяналіст, Беларускі каляндар 1978, Беласток 1977, s. 119-126). Na podstawie artykułów Wincentego Skłubowskiego można zauważyć wyraźne dopasowywanie ideologii Konstantego Kalinowskiego do współczesnej ideologii komunistycznej, głoszącej internacjonalizm klasy robotniczej i chłopstwa.

Działalność i publicystyka K. Kalinowskiego stały się przedmiotem badań naukowych Aleksandra Barszczewskiego i Franciszka Biernikowicza (Ф. Берніковіч, Проблескі і цені польска-беларускага супрацоўніцтва ў час студзеньскага паўстання, (w: Навуковы зборнік, Беласток 1964, s. 61-71). W 1961 r. Aleksander Barszczewski opublikował artykuł „Aгляд публіцыстычна-літаратурнай спадчыны Кастуся Каліноўскага” (А. Баршчэўскі, Aгляд публіцыстычна-літаратурнай спадчыны Кастуся Каліноўскага, (w: Навукова-літаратурны зборнік і беларускі каляндар 1961, Беласток 1960, s. 61-91). Podsumowując działalność Konstantego Kalinowskiego Aleksander Barszczewski stwierdzał: „Каліноўскі верыў у гістарычны сэнс і паспяховасць сялянскай рэвалюцыі, бачыў у ёй будучыню сваёй айчыны. Не быў ён праціўнікам аб’яднаньня Літвы і Беларусі з вызваленай з-пад царызма дэмакратычнай Расіяй. У канкрэтных умовах успыхнуўшага паўстання 1863 года спалучаў лёсы Беларусі і Польшчы, разлічваючы на магчымасці незалежнага існавання сваёй краіны і сяброўскага сужыцця з вызваленай з-пад царскай тыраніі Польшчай. Усё сваё жыццё і дзейнасць падпарадкаваў Каліноўскі інтарэсам сялянскіх імкненняў і надзей, з якіх чэрпаў ён сваю ідэалогію і ў ажыццяўленні якіх бачыў сэнс свайго існавання і сваёй смерці”. Aleksander Barszczewski jeszcze kilkakrotnie wracał do tematu K. Kalinowskiego w artykułach w „Kalendarzach Białoruskich” na 1974 r. i na 1988 r. (А. Баршчэўскі, Кастусь Каліноўскі (да 110 гадавіны смерці), (w: Беларускі каляндар 1974, Беласток [brw], s. 63-68;  А. Баршчэўскі, Кастусь Каліноўскі (да 150 гадавіны з дня нараджэння), (w: Беларускі каляндар 1988, Беласток 1988, s. 92-97).

W „Nivie” przedstawiano także polskie publikacje na temat Konstantego Kalinowskiego i powstania styczniowego. Magister Tomasz Plackowski, powołując się na wspomnienia Jakuba Gieysztora, przedstawił poglądy obozu „białych” na Konstantego Kalinowskiego: „Мемуарная літаратура з’яўляецца сур’ёзнай крыніцай, дазваляючай глыбей вывучаць студзеньскае паўстанне. Датычыць гэта асабліва малавядомых фактаў, або такіх, аб якіх нічога не гаворыцца ў іншых крыніцах. Выказваючы такое меркаванне, маем тут на думцы таксама і справу дзейнасці Кастуся Каліноўскага. На аснове мемуараў мoжам не толькі ўдакладніць факты звязаныя з яго дзейнасцю, але і паказаць адносіны да яе з боку прадстаўнікоў паасобных палітычных груповак падчас паўстання – дзеячоў, прадстаўляючых лагер  Чырвоных і Белых. (…) Белыя займалі падвойную пазіцыю ў адносінах да Каліноўскага” (T. Пляцкоўскі, Кастусь Каліноўскі ва ўспамінах прадстаўніка Белых, „Ніва”, nr 28, z dn. 15.07.1962 r., s. 1, 4).

W 1963 r. pojawił się pomysł utworzenia w Hajnówce Muzeum im. Konstantego Kalinowskiego. Na łamach „Nivy” opublikowano apel do czytelników o zbiór eksponatów, które miałyby charakteryzować kulturę materialną południowo-wschodniej Białostocczyzny (Зварот Прэзідыум ГП БГКТ у справе збору экспанатаў для музея імя Кастуся Каліноўскага, „Ніва”, nr 34, z dn. 25.08.1963 r., s. 1). Projektem budowy tego muzeum zainteresował się nawet I sekretarz KW PZPR w Białymstoku Arkadiusz Łaszewicz (Г. Валкавыцкі, Віры…, s. 55).

W 1964 r. przypadała 100. rocznica tragicznej śmierci Konstantego Kalinowskiego. Na łamach „Nivy” informowano o książce Zygmunta Kosztyły i Ryszarda Kraśko „Z historii powstania styczniowego na Białostocczyźnie” (Паўстанне 1863 года і беларусы. Беларусіяна, „Ніва”, nr 11, z dn. 15.03.1964 r., s. 5). Maciej Konopacki w okazjonalnym artykule przedstawił Wiktora Kordowicza, autora książki „Konstanty Kalinowski” (Warszawa 1955), i jego zainteresowania bohaterem powstania styczniowego (М. Канапацкі, Стагоддзе трагічнай сакавіцкай раніцы, „Ніва”, nr 12, z dn. 22.03.1964 r., s. 3). Zamieszczono przy okazji zdjęcia Konstantego Kalinowskiego i miejsca na Górze Zamkowej w Wilnie, gdzie według tradycji ustnej pochowano go po straceniu. 21 marca 1964 r. w siedzibie ZG BTSK w Białymstoku odbyła się specjalna akademia. Z referatami o życiu i działalności Konstantego wystąpili Franciszek Biernikowicz i Aleksander Barszczewski. Instruktor Wiera Juszczuk przeczytała wiersz i fragment opowiadania Alesia Barskiego o Konstantym Kalinowskim. W części artystycznej wystąpił także teatralny zespół amatorski ze wsi Pawły z dwoma przedstawieniami „Валодзін гальштук” і „Боты”. Pokazano także film radziecki (мх., У 100 гадавіну смерці К. Каліноўскага, „Ніва”, nr 13, z dn. 29.03.1964 r., s. 2; (мх), У 100 гадавіну смерці К. Каліноўскага, (w: Беларускі каляндар 1966, Беласток 1965, s. 118). W 1962 r. Aleś Barski napisał wiersz „Kalinowski”:

На Плошчы Лукішскай сьнягамі цярушыць,

Вецер бясшумна канае ў змроку.

Я бачу, як ціха з далін Беларусі

Ідзе Каліноўскі ўпэўненым крокам.

Устала над плошчай у позе фатальнай

Аднарукая шэрая сьмерць – шыбеніца.

І жэстам бязьлітасным і разьвітальным

Больш не пазволіць ні марыць, ні біцца

Стаю ў натоўпе… надзея канае…

Ратунку не можа тут быць для героя.

А сэрца набраклае чорным адчаем,

Аб цудзе стыхійным, гарачае, мроіць.

 – Шляхціц Каліноўскі прысуджаны к сьмерці. –

Словы на плечы ляглі, як цагліны.

 – Гэта вы, шляхцічы – прапаведнікі сьмерці,

Я быў і астаўся навек селянінам.

І гэтыя словы, як крэдо, як штандар,

Як кліч запаведны народнае справы,

Узняў Каліноўскі над царскаю бандай

Над крокам апошнім да сьмерці і славыю

(А. Барскі, Каліноўскі, (w: Тварам да шыбеніцы. Кастусь Каліноўскі і Паўстаньне 1863-1864 гадоў у беларускай і летувіскай паэзіі. Анталогія, рэд. Я. Янушкевіч, Ракаў 2013, s. 80).

 

W 1964 r. okazało się, że na budowę domu pomnika Konstantego Kalinowskiego w Białymstoku zebrano zbyt mało środków. Były redaktor naczelny „Nivy” stwierdzał: „Няўдачай закончылася ініцыятыва пабудовы дома-помніка Кастусю Каліноўскаму ў Беластоку. Сабралі ўсяго 140 тысяч злотых. Сума не павялічвалася, і старшыня пабудовы (ён жа і старшыня ВК ФАН) Станіслаў Юхніцкі вызначыў на 10 верасня хаўтуры: „Na posiedzeniu tym będzie podjęta decyzja odnośnie wykorzystania zebranych pieniędzy  i ustalenia daty likwidacji działalności Komitetu”. Паклікалі мы камітэт прылюдна і з фанфарамі, зматвалі вудачкі ціха і сарамліва ў цесным пакойчыку-кабінеце старшыні Беластоцкага жыллёвага кааператыва на алеі 1 Мая, 20. У той час Гарадок вяршыў свой прыгожы пачын – пабудову дома культуры. Не хапала грошай на абсталяванне бібліятэкі і чытальні. Мы і прапанавалі перадаць сабраныя ахвяраванні гарадоцкаму камітэту. Той, у сваю чаргу, абавязаўся назваць „Дом” імем слаўнага земляка. Так яно і сталася. Шырока адгукнуўся ніўскі заклік збіраць кніжкі для Гарадка” (Г. Валкавыцкі, Віры…, s. 83). O przekazaniu zebranych środków na wyposażenie biblioteki i czytelni Domu Kultury w Gródku i o nadaniu mu imienia Konstantego Kalinowskiego informowano też na łamach „Nivy: „Улічываючы грамадскую ініцыятыву і прызначэнне аб’екта, Камітэт пабудовы помніка Кастусю Каліноўскаму вырашыў прыйсці з дапамогай гарадчанам і пераказаў на Дом культуры ў Гарадку 140 тыс. зл. Нядаўна прэзідыум гэтага Камітэта пабывала ў Гарадку і супольна з Камітэтам будовы дома культуры абмеркавала мэту выкарыстання пераказаных на Дом грошай. Было вырашана, што пойдуць яны на абсталяванне бібліятэкі і чытальні. Пастаноўлена таксама назваць Дом культуры ў Гарадку імем Кастуся Каліноўскага і стварыць у Доме куток, прысвечаны нашаму слаўнаму земляку. Гэтыя пастановы заслугоўваюць на ўсебаковую падтрымку. Як месца, так і аб’ект, выбраны вельмі трапна. Гарадок – гэта ж амаль бацькаўшчына Кастуся Каліноўскага. Тут асабліва жывымі з’яўляюцца слаўныя традыцыі вялікага барацьбіта за „нашу і вашу свабоду”. Нездарма ў часы гітлераўскай акупацыі мясцовы партызанскі атрад меў імя Кастуся Каліноўскага” (У Гарадку Дом культуры імя Кастуся Каліноўскага, „Ніва”, nr 44, z dn. 1.11.1964 r., s. 1-2). Uroczyste otwarcie Domu Kultury zaplanowano na rocznicę Rewolucji Październikowej – na 7 listopada. Przeniesiono je jednak na 1965 r. ze względu na opóźnienia związane z wykończeniem sali kinowej: „Камітэт пабудовы Дома культуры вырашыў цяпер крыху пачакаць і зрабіць урачыстасць адкрыцця, калі будзе гатовы цэлы аб’ект. Па-другое, вырашана адпаведна падрыхтавацца і да самой урачыстасці. Між іншым, складаецца мастацкая праграма, у якой ганаровае месца займе постаць Кастуся Каліноўскага. Калі будаўнікі стрымаюць слова, адкрыццё дома-помніка можна будзе прыўрочыць да 127 гадавіны з дня нараджэння Кастуся Каліноўскага (21 студзеня 1965 г.)” ( Адкрыццё Дома культуры імя Кастуся Каліноўскага ў 1965 годзе, „Ніва”, nr 47, z dn. 22.11.1964 r., s. 3). Ostatecznie otwarcie Domu Kultury w Gródku odbyło się 6 czerwca 1965 r.: „Фінал высакароднага грамадскага пачыну – урачыстае адкрыццё Дома культуры імя Кастуся Каліноўскага. Прыгожы, добра абсталяваны культурны аб’ект – гордасць гарадчан – пабудаваны пры выдатнай дапамозе мясцовага насельніцтва. Будзе служыць Гарадку і цэлай аколіцы. Будзе ўшаноўваць імя слаўнага сына Беластоцкай зямлі, выдатнага правадыра студзеньскага паўстання, палымянага беларускага рэвалюцыянера Кастуся Каліноўскага. А гэта імя забавязвае (У доме Кастуся, „Ніва”, nr 26, z dn. 27.06.1965 r., s. 3). W „Nivie” zamieszczono fotoreportaż Henryka Rogozińskiego. Dom Kultury uroczyście otworzył sekretarz KC PZPR, poseł Ziemi Białostockiej – Władysław Wicha. Wśród oficjalnych gości byli też sekretarz KW PZPR S. Rubczewski, przewodniczący Komitetu Budowy Pomnika K. Kalinowskiego, poseł S. Juchnicki, dyrektor departamentu Ministerstwa Kultury Cz. Kałużny, zastępca przewodniczącego WRN E. Szczepański. W foyer znalazło się gipsowe popiersie Konstantego Kalinowskiego. Z tej okazji Wiktor Szwed poświęcił wiersz budowniczym Domu Kultury im K. Kalinowskiego w Gródku:

З бацькоўскай вёскі Мастаўляны

Мо’ і не раз праз Гарадок

Ішоў з наборам палымяным

„Мужыцкай праўды” ў Беласток.

Складаў з вялікаю адвагай

Свае бунтарскія радкі,

Распальваў сэрцы пад сярмягай,

Ішлі змагацца дзецюкі.

Ішлі на панскія палацы,

За пот, за голад, мазалі.

Ішлі свабоды дамагацца,

Хлеба, правоў сваіх, зямлі.

За незалежныя краіны,

За Польшчу і за Беларусь,

За дарагі народ загінуў

Ў няроўнай барацьбе Кастусь.

Аддаў жыццё за наша шчасце,

За волю, роўныя правы.

Адкрыты нашы сэрцы насцеж

У іх Кастусь вечна жывы”.

 

(В. Швед, Кастусю Каліноўскаму, „Ніва”, nr 27, z dn. 4.07.1965 r., s. 3).

(Працяг будзе)

 

Komentarze

  1. GggyLv I truly appreciate this article post.Much thanks again. Great.

  2. You are so interesting! I don’t think I have read through
    anything like this before. So great to discover someone with a few genuine thoughts on this subject matter.
    Seriously.. many thanks for starting this up. This
    site is one thing that is required on the web, someone with a little originality!

  3. I am really impressed with your writing skills as well as with the layout
    on your weblog. Is this a paid theme or did you modify it
    yourself? Anyway keep up the nice quality writing, it is rare to see a nice blog like this
    one nowadays.

  4. Good day very nice website!! Guy .. Beautiful .. Wonderful ..
    I will bookmark your website and take the feeds also?
    I’m satisfied to find a lot of useful info here in the put up,
    we’d like work out more techniques on this regard, thank you for
    sharing. . . . . .

  5. Hiya! I know this is kinda off topic however I’d
    figured I’d ask. Would you be interested in exchanging links or maybe guest authoring a
    blog article or vice-versa? My site addresses a lot of the
    same subjects as yours and I feel we could greatly benefit
    from each other. If you might be interested feel free to send
    me an email. I look forward to hearing from you!

    Wonderful blog by the way!

  6. Wonderful blog! Do you have any hints for aspiring writers?
    I’m hoping to start my own website soon but I’m
    a little lost on everything. Would you advise starting
    with a free platform like WordPress or go for
    a paid option? There are so many choices out there
    that I’m totally confused .. Any suggestions?

    Thanks a lot!

  7. Every weekend i used to go to see this web site,
    for the reason that i want enjoyment, for the reason that this this site conations actually
    good funny stuff too.

  8. Pretty section of content. I just stumbled upon your site and in accession capital to assert that I get in fact enjoyed
    account your blog posts. Anyway I will be subscribing to your augment and even I achievement you access consistently fast.

  9. Attractive component of content. I simply stumbled upon your weblog and in accession capital to assert
    that I get in fact enjoyed account your blog posts.

    Anyway I’ll be subscribing on your feeds and even I achievement you get
    entry to constantly quickly.

  10. Nice blog! Is your theme custom made or did you download it from somewhere?

    A theme like yours with a few simple tweeks would really make my blog shine.
    Please let me know where you got your design.
    Thank you

  11. Fascinating blog! Is your theme custom made or did you download
    it from somewhere? A design like yours with a few simple adjustements
    would really make my blog stand out. Please let
    me know where you got your theme. Thanks a lot

  12. You are so interesting! I don’t think I’ve truly read through a single thing like that
    before. So great to discover another person with some original
    thoughts on this subject. Seriously.. thank you for starting
    this up. This website is one thing that is required on the
    web, someone with a little originality!

  13. Hey would you mind stating which blog platform you’re
    using? I’m planning to start my own blog soon but I’m having a difficult time making a
    decision between BlogEngine/Wordpress/B2evolution and Drupal.
    The reason I ask is because your layout seems different then most blogs
    and I’m looking for something unique.
    P.S Apologies for getting off-topic but I had to ask!

  14. Does your blog have a contact page? I’m having trouble locating it but, I’d like to send you an email.
    I’ve got some suggestions for your blog you might be interested in hearing.
    Either way, great blog and I look forward to seeing it
    grow over time.

  15. Hey There. I found your weblog the use of msn. That is a very neatly written article.
    I will make sure to bookmark it and return to read extra of your
    helpful info. Thanks for the post. I’ll definitely comeback.

  16. Thank you a lot for sharing this with all folks you really know what you’re speaking about!
    Bookmarked. Please additionally talk over with my site =).
    We will have a link change contract between us

  17. Great beat ! I wish to apprentice while you amend your
    site, how can i subscribe for a weblog website? The account
    aided me a acceptable deal. I have been a little bit acquainted of this
    your broadcast offered vivid transparent concept

  18. I don’t even know how I ended up here, but I thought this post was great.
    I don’t know who you are but certainly you’re going
    to a famous blogger if you aren’t already 😉 Cheers!

  19. Its such as you learn my mind! You seem to grasp a lot approximately this,
    such as you wrote the e-book in it or something. I feel that you can do with a few % to pressure
    the message house a little bit, however instead of that,
    that is fantastic blog. An excellent read. I’ll definitely be back.

  20. Wonderful work! That is the type of info that are meant to be shared across
    the web. Disgrace on the seek engines for now not positioning this put up upper!
    Come on over and seek advice from my web site . Thanks =)

  21. Hey there just wanted to give you a quick heads up.
    The words in your article seem to be running off the screen in Firefox.
    I’m not sure if this is a formatting issue or something to do with internet browser compatibility but I figured I’d post to let you know.
    The style and design look great though! Hope you get the problem
    solved soon. Kudos

  22. I was recommended this website by my cousin. I’m now
    not positive whether or not this put up is written by means
    of him as no one else recognize such distinct approximately my problem.
    You are wonderful! Thanks!

  23. Hi there this is kind of of off topic but I was wanting to know if blogs use WYSIWYG editors or if you have to manually code with HTML.
    I’m starting a blog soon but have no coding skills
    so I wanted to get advice from someone with experience.
    Any help would be enormously appreciated!

  24. Hi there this is kind of of off topic but I was wanting to know if blogs
    use WYSIWYG editors or if you have to manually code with
    HTML. I’m starting a blog soon but have no coding know-how
    so I wanted to get advice from someone with experience.
    Any help would be enormously appreciated!

  25. It is the best time to make a few plans for the future and it’s
    time to be happy. I have learn this post and if I may I desire to counsel you few interesting issues or suggestions.
    Perhaps you could write next articles referring to this article.
    I want to read more issues approximately it!