Konstanty Kalinowski (Kastuś Kalinoŭski) w świadomości Białorusinów w Polsce

7. Studenci białoruscy oraz młodzież w ramach rajdów turystycznych „Baćkauszczyna”, „Sciana” odwiedzali Mostowlany jako miejsce urodzenia K. Kalinowskiego. Także w trakcie warsztatów dla uczniów „Sustreczy”, organizowanych przez Hannę Kondratiuk z redakcji „Nivy”, w 1996 r. odbył się objazd szlakiem K. Kalinowskiego do Jałówki i Mostowlan. W 2009 r. Hanna Kondratiuk jeszcze raz wyprawiła się do Jałówki i Mostowlan w poszukiwaniu śladów Konstantego Kalinowskiego. Wrażenia z wyprawy opisała w obszernym reportażu na łamach „Nivy” (Г. Кандрацюк, У Мастаўлянах усе нараджаліся маленькімі….). Była to pierwsza publikacja po długiej przerwie, poświęcona śladom K. Kalinowskiego na Białostocczyźnie. Autorka w pierwszym odcinku stwierdzała nikłe zainteresowanie K. Kalinowskim w jego małej ojczyźnie: „Цікавасць да гэтай асобы тут, на яго радзіме, роўная нулю”. Inspiracją do wyprawy śladami K. Kalinowskiego był „гродзенскі краязнаўчы сшытак з архіўнымі матэрыяламі пра Кастуся Каліноўскага. На наступны дзень я села ў аўтобус і паехала ў Ялоўку. Паводле звестак там пахавана Вераніка Каліноўская з дому Рыбінская. Маці будучага рэвалюцыянера памерла ў час родаў, калі ў сям’і мела з’явіцца дванаццатае па ліку дзіця. Хатняя гісторыя, тая сапраўдная, па дакументах, пасадзіла мяне ў крэсла. Яна здалася мне намнога больш трагічнай і складанай, чым усе літаратурныя і мастацкя біяграфіі Кастуся Каліноўскага. (…) На здаровы розум, мой пошук магілы маці, сясцёр і братоў рэвалюцыянера не павінен быць складаным. Паколькі Вікенція-Канстанціна хрысцілі 6 лютага 1838 года ў рыма-каталіцкім парафіяльным касцёле ў Ялоўцы, магілы маці і прынамсі часткі сям’і павінны знаходзіцца там жа. (…) Жанчына, якая на ровары заехала на старанна дагледжаны ксяндзоўскі панадворак: магілы Каліноўскіх прапанавала шукаць на праваслаўным могільніку? – Tam Kalinouskich jаk psów! – кінула яна і параіла пачакаць ксяндза. Мая субяседніца многія гады працавала настаўніцай у Мастаўлянах і Зубрах. У Мастаўлянах была школа імя Кастуся Каліноўскага, – цягнула я. – Coś takiego faktycznie było, – пачула я ў адказ”. W Jałówce znajduje się tablica z historycznymi wydarzeniami tego dawnego miasta, ale fakt chrztu w nim K. Kalinowskiego został pominięty, chociaż wspomniano na niej powstańców styczniowych: „Ля бюста-помніка каралю Жыгімонту Аўгусту ІІ укапаная табліца са знакавымі, на думку тутэйшых гісторыкаў, датамі для Ялоўкі. Мяне прыемна здзівіла згадка пра паўстанцаў 1863-64 гадоў. Гэта быў першы і апошні след у справе Кастуся Каліноўскага. Я ўжо раней зразумела, што не магу разлічваць на факты. Дарэчы, усе даследчыкі згодны ў адной справе: Вікенцій Канстанцін Каліноўскі, нават пасля смерці астаўся ў канспірацыі. У занатоўцы, паміж векапомнымі падзеямі Ялоўкі, чытаем: – 1863 год, на Зялёныя Святкі ў Ялоўцы з’явіліся партызаны Студзеньскага паўстання з Валерым Урублеўскім на чале, тут быў зачытаны Маніфест Нацыянальнага ўраду; у партызанскія рады былі прыняты 100 добраахвотнікаў. (1863 r. na Zielone Świątki przybyli do Jałówki partyzanci Powstania Styczniowego na czele z Walerym Wróblewskim, gdzie odczytany został Manifest Rządu Narodowego; do powstania przystąpiło 100 ochotników). Хрышчэння Кастуся Каліноўскага, ці не самага вядомага ўраджэнца Ялоўскай парафіі, мясцовыя гісторыкі не адзначылі. (…) На пытанне пра Кастуся Каліноўскага местачкоўцы адразу адаслалі мяне да ксяндза: „On jeden może coś wiedzieć!”

Беларусы Беласточчыны наогул нічога не ведаюць пра ролю беларусаў у паўстанні. Нават магілы паўстанцаў, якія знаходзяцца ў нашых вёсках і лясах (іх найбольш у Кнышынскай і Белавежскай пушчах), не выклікаюць большай цікавасці.Чаму так адбываецца? Найперш таму, што ўсю гісторыю ведаем з польскіх падручнікаў, дзе няма спасылкі на беларускія пытанні.

Mieszkańcy Mostowlan – jak wynika z reportażu Hanny Kondratiuk – niewiele wiedzą o K. Kalinowskim: „Памяць аб прамысловай ініцыятыве Каліноўскіх у сённяшніх Мастаўлянах не захавалася. Не было ў нас ніякай фабрыкі, – рашуча заявілі жанчыны, якія выседжвалі на лавачцы ля Зарэцкіх. Сярод іх была і настаўніца мясцовай школы імя Кастуся Каліноўскага. Пра іх славутага земляка ведалі тут, што нарадзіўся, змагаўся і загінуў на шыбеніцы. Жанчыны не маглі паверыць, што палатно і абрусы выраблялі з ільну, якім былі абсеяны ўсе іхныя навакольныя палі. Сёння там непраходныя аблагі, парослыя буйнымі, здзічэлымі лугамі і кустоўем. Падобна выглядала тут справа з гістарычнай памяццю. Першы раз у Мастаўляны завітала я ў 1985 годзе. З перспектывы часу відаць як погляды пра Каліноўскага змяняліся тут разам з палітычнай рэчаіснасцю. Як добра памятаю, у вяскоўцаў ніколі не было адназначнага грунтоўнага пункту гледжання на тэму Вікенція Канстанціна Каліноўскага. Каліноўскі не цікавіў мясцовых сялян так як хацелі б яго фанаты і даследчыкі. Мастаўлянцаў, як класічных беларусаў, больш цікавіла тое, хто і чаго завітаў у іх вёску. Яны, пакуль нешта сказалі, прынюхваліся да намераў, сачылі за жэстамі, правяралі. Пасля, каб задаволіць гасцей, гаварылі нешта кшталту: Каліноўскі змагаўся з панамі і яго за гэта павесілі”.

Hanna Kondratiuk w artykule przedstawiła dystans, jaki mają mieszkańcy Mostowlan do postaci K. Kalinowskiego: „У пачатку вёскі мае „добрыя знаёмыя”, якіх я бачыла толькі раз у жыцці, пачалі вучыць розуму: – Ці вам ужо ў той „Ніве” не хапае нармальных людзей? Навошта вам „насвятляць” гэтага мяцежніка? – Вы супраць, каб гаварыць пра вашага ўраджэнца? – Які ён наш! (…) – У вас жа была школа названая яго імем… – Вы лепш яго не „насвятляйце”! – асцерагалі мяне па-бацькоўску дзядзькі. – Чаму? Бо гэта сабачая антыбеларуская тэма! Лепш памаўчаць. І прыгадалі пра сустрэчу з мінчукамі, якія прыперліся, як і я, тасама „насвятляць” Каліноўскага: адзін з іх меў спытаць мастаўлянцаў ці ведаюць, што ў іх нарадзіўся вялікі чалавек?! Тут ведалі, як адказаць, па сёння паўтараюць і смяюцца ў вёсцы. Бо сказалі… што ў іх усе нараджаліся маленькімі”. Wprawdzie w Mostowlanach nie wszyscy jednoznacznie są krytyczni wobec K. Kalinowskiego. Jak napisała Hanna Kondratiuk „Спадар Міхал (Арцёмчык) прывык да наведвальнікаў з Беларусі і Польшчы. – Калі хочаце ставіць тут помнік ці камень, – кажа мне, – то сабе стаўце, я не супраць”.

Niejako konkluzja refleksji Hanny Kondratiuk na temat Konstantego Kalinowskiego została sformułowana w „Zorce” na początku 2013 r. z okazji 150. rocznicy powstania styczniowego: „Каго любіш? – Люблю Беларусь! – То ўзаемна! Гэта не верш, а пароль паўстанцаў 1863 года, паплечнікаў Кастуся Каліноўскага. Беларусы Беласточчыны наогул нічога не ведаюць пра ролю беларусаў у паўстанні. Нават магілы паўстанцаў, якія знаходзяцца ў нашых вёсках і лясах (іх найбольш у Кнышынскай і Белавежскай пушчах), не выклікаюць большай цікавасці. Чаму так адбываецца? Найперш таму, што ўсю гісторыю ведаем з польскіх падручнікаў, дзе няма спасылкі на беларускія пытанні. Навучэнцы беларускай мовы ведаюць крыху больш. Кастусь Каліноўскі бачыцца тут найперш як рэдактар першай беларускай газеты „Мужыцкая праўда”. Якраз пачалося ў Польшчы шумнае святкаванне 150-й гадавіны ад ўспыху паўстання 1863 года (тэрмін „Студзеньскае паўстанне” вядомы ў Польшчы). Мы заахвочваем вас прачытаць пра падзею, бачаную вачыма беларусаў. Тут трэба згадаць знакамітую аповесць Сакрата Яновіча „Сярэбраны яздок”. Яго паўстанцы гэта звычайныя хлопцы з нашых мястэчак: Крынак, Ялоўкі, Саколкі. Варта таксама пачытаць „Мужыцкую праўду”, якая даступная ў інтэрнэце. Праўда, гэтую прапанову накіроўваем адно да старэйшай моладзі, паколькі сваёй вастрынёй яна прыцьміць усякія баевікі і жахалкі. Трэба тут таксама памятаць, што газета заклікае на вайну, таму на яе экстрэмальны характар трэба глядзець з дыстанцыяй і зразуменнем гісторыі. „Мужыцкая праўда” пісалася на нашай зямлі, а сам Кастусь Каліноўскі нарадзіўся 2 лютага ў Мастаўлянах, што на Гарадоччыне”.

Przy okazji 150. rocznicy powstania styczniowego. Siarhiej Czyhryn wspomniał o sporze dotyczącym narodowego aspektu działalności K. Kalinowskiego oraz o wydanej ostatnio w Mińsku książce o nim: „Яшчэ ў пачатку 1990-х гадоў паміж беларускімі гісторыкам Міхасём Бічом і літаратуразнаўцам Уладзімірам Казберуком узнікла спрэчка ў пытаннях грамадска-палітычных поглядаў Кастуся Каліноўскага. Уладзімір Казбярук лічыў дзейнасць Кастуся Каліноўскага выключна польскай. Міхась Біч не пагаджаўся з такімі аргументамі і казаў, што погляды Уладзіміра Казберука супадаюць з ацэнкай дзейнасці Кастуся Каліноўскага савецкай гістарыяграфіяй 1930-х гадоў. Але навуковыя даследчыкі пагадзіліся ў адным моманце, што падзеі звязаныя з паўстаннем 1863-1864 гадоў можна лічыць пачаткам беларускай нацыянальнай ідэі ці, прынамсі, пачаткам пачатку. Пра гэта і пра іншыя факты і падзеі, звязаныя з Кастусём Каліноўскім і яго эпохай у дакументах і культурнай традыцыі можна даведацца з мінскага выдання. Зборнік складаецца з матэрыялаў VІІ Міжнароднай навуковай канферэнцыі Беларускага гістарычнага таварыства, якая адбылася ў Мінску. Аўтары кнігі „Кастусь Каліноўскі і яго эпоха ў дакументах і культурнай традыцыі” цікава і грунтоўна разглядаюць аспекты разгортвання антырасійскага паўстання на беларускіх землях, жыццёвы шлях яго кіраўніка, а таксама духоўную спадчыну Кастуся Каліноўскага і ягонае месца ў беларускай культурнай традыцыі. Як лічаць гісторыкі Аляксандр Краўцэвіч і Алесь Смалянчук, прыйшоў час правесці свайго роду рэвізію нашых ведаў пра Кастуся Каліноўскага, прасачыць эвалюцыю ягонага вобразу ў нацыянальным дыскурсе і культурнай традыцыі (у першую чаргу у культурнай памяці, якая пашыраецца з дапамогай мас-медыяў і замацоўваецца ў помніках, назвах вуліц, школ, гістарыяграфіі, падручніках і літаратуры), ацаніць комплекс крыніц даследавання, вызначыць далей яго накірункі. Сапраўды, рэвізія даследчыкаў Кастуся Каліноўскага і яго эпохі ўдалася” (С. Чыгрын, Пра Кастуся Каліноўскага і яго эпоху. Да 150-годдзя Студзеньскага Паўстання, „Ніва”, nr 3, z dn. 20.01.2013 r., s. 5.).

Jako podsumowanie rozważań na temat obecności Konstantego Kalinowskiego w świadomości Białorusinów w Polsce (na Białostocczyźnie) może służyć opublikowana w „Nivie” wypowiedź z okazji 150. rocznicy powstania styczniowego: „Збройны чын 1863 года разглядаецца пераважна праз міфалагічную прызму савецкай па часе і расійскай па сутнасці гістарыяграфіі. Паўстанне мела найперш характар нацыянальна-вызвольнага руху, змагання з расійскім імперыялізмам, а не палі­тычным рэжымам цара Аляксандра ІІ. Змаганне супраць царызму ў 1863 годзе не было змаганнем супраць манархічнага спосабу кіравання дзяржавай. У колах інсургентаў, асабліва ў стане „белых”, было дастаткова людзей, якія марылі пра адраджэнне Вялікага Княства Літоўскага ці Рэчы Паспалітай як канстытуцыйнай манархіі. Паўстанне мела перш за ўсё нацыянальна-вызвольны, а пасьля ўжо эканамічна-сацыяльны характар. Кожнаму вызвольнаму руху на тэрыторыі былой Рэчы Паспалітай расійскай і савецкай гістарыяграфіяй прышчэпліваўся ярлык „польскі мяцеж”. Украінцы, ці беларусы пры гэтым „не заўважаліся”. Такія „навуковыя” працы пісаліся згодна дзяржаўнай дактрыны Масквы, паводле якой беларусы і ўкраінцы мусілі як нацыі „слиться” з вялікім расійскім народам. Ліцвінскі (беларускі) элемент мацнеў з кожным чынам (1794, 1830, 1863 гг.). Ускосным сведчаннем таму і польская гістарыяграфія. Навуковых прац, прысвечаных паўстанню 1863 г. у ёй меней, чым манаграфій на тэму паўстання 1794 г. Пераважная частка баявых дзеянняў была на тэрыторыі сучаснай Беларусі, а таксама на яе этнічных тэрыторыях. У сваёй „Мужыцкай праўдзе” Каліноўскі яскрава выступае супраць панскага прыгнёту і палітычнай залежнасці ад Польшчы. Паўстанне не мела такога антыправаслаўнага характару, як сцвярджаюць многія. Перш за ўсё „антыправаслаўе паўстанцаў” звязваюць з асобай Кастуся Каліноўскага. Ён сапраўды выказваўся супраць маскоўскага праваслаўя і быў зацятым апалягетам адраджэння ўніяцтва. Каб зразумець гэта, трэба зазірнуць у кантэкст гістарычнай эпохі. (…) Калі скасавалі ўнію, у храмах былі забаронены казанні па-беларуску, знішчаліся шматлікія культурныя каштоўнасці, палілася літургічная і тэалагічная літаратура. Расійскія праваслаўныя цэрквы сталі асяродкамі палітычнай прапаганды імперскай палітыкі Масквы. Праваслаўных жа ўдзельнікаў паўстання, асабліва на Магілёўшчыне, было даволі шмат. Прыкладам, з ліку 56 студэнтаў і навучэнцаў, якіх выключылі з Горы-Горацкіх земляробчага інстытута і землямернай вучэльні за ўдзел у паўстанні, 27 чалавек былі праваслаўнага вызнання. Вызвольнае паўстанне Каліноўскі і паплечнікі бачылі як адзіны шлях да незалежнасці. Абодва лагеры – „белых” і „чырвоных” былі патрыятычнымі, мелі розніцу ў светаглядзе, але прагнулі такой вольнасці, „якой не было нашым дзядам ды бацькам”. Патрэба сённяшняга асэнсавання паўстання 1863 года – глянуць на яго „беларускімі вачамі”, але праз светагляд чалавека таго часу”, як сцвярджаюць” („А будзе ў нас вольнасць, якой не было…”, „Ніва”, nr 4, z dn. 27.01.2013 r., s. 10).

(Канец)

Лена Глагоўская

Komentarze

  1. Awesome blog! Is your theme custom made or did you download it
    from somewhere? A theme like yours with a few simple adjustements would really make my blog jump out.
    Please let me know where you got your design. Cheers

  2. When I initially commented I clicked the „Notify me when new comments are added”
    checkbox and now each time a comment is added I get four emails with the same comment.
    Is there any way you can remove people from that service?
    Cheers!

  3. Hi would you mind letting me know which web host
    you’re utilizing? I’ve loaded your blog in 3 different
    browsers and I must say this blog loads a lot quicker then most.
    Can you suggest a good web hosting provider at a fair price?
    Many thanks, I appreciate it!

  4. Hi! This is my first visit to your blog! We are
    a team of volunteers and starting a new initiative in a community
    in the same niche. Your blog provided us useful information to
    work on. You have done a wonderful job!

  5. whoah this blog is magnificent i really like studying
    your posts. Keep up the good work! You know, a lot of people are searching round for this information, you could help them greatly.

  6. Hey just wanted to give you a quick heads up. The words in your content seem to be running off the screen in Firefox.

    I’m not sure if this is a formatting issue or something to do with web browser compatibility but I
    figured I’d post to let you know. The design and style look great though!
    Hope you get the issue resolved soon. Cheers

  7. Today, I went to the beachfront with my children. I found
    a sea shell and gave it to my 4 year old daughter and
    said „You can hear the ocean if you put this to your ear.” She placed the shell to her ear and screamed.
    There was a hermit crab inside and it pinched her ear.

    She never wants to go back! LoL I know this is completely off topic but
    I had to tell someone!

  8. Great post. I was checking continuously this blog and I am
    impressed! Extremely helpful info specially the last part :
    ) I care for such information much. I was seeking this certain information for a very long time.
    Thank you and best of luck.

  9. Hello just wanted to give you a quick heads up. The text in your content seem to be running off the screen in Opera.
    I’m not sure if this is a formatting issue or something to
    do with web browser compatibility but I thought I’d
    post to let you know. The design look great though! Hope you get the problem resolved soon. Thanks

  10. I every time emailed this website post page to all my associates, since if
    like to read it then my friends will too.

  11. Pretty great post. I simply stumbled upon your weblog and
    wanted to say that I’ve really enjoyed surfing around your weblog posts.

    After all I’ll be subscribing in your feed and I hope you write once
    more soon!

  12. I’m truly enjoying the design and layout of your website. It’s
    a very easy on the eyes which makes it much more pleasant for me to come here and visit more often. Did you hire out
    a designer to create your theme? Superb work!

  13. Definitely believe that which you said. Your
    favorite reason seemed to be on the net the easiest thing to be aware
    of. I say to you, I certainly get irked while people think about worries that they plainly do not know about.
    You managed to hit the nail upon the top and defined out the whole thing without having side-effects , people could take
    a signal. Will likely be back to get more. Thanks

  14. With havin so much content do you ever run into any issues of plagorism or
    copyright violation? My website has a lot of completely unique content I’ve either written myself or outsourced but
    it looks like a lot of it is popping it up all over the web without
    my agreement. Do you know any methods to help prevent
    content from being stolen? I’d definitely appreciate it.

  15. Hello, i think that i saw you visited my site thus i came to “return the favor”.I am
    trying to find things to improve my website!I suppose its ok to use some of your ideas!!

  16. I will immediately snatch your rss as I can not to find your
    e-mail subscription link or newsletter service.
    Do you have any? Please allow me know so that I may just subscribe.
    Thanks.

  17. My brother suggested I might like this web site.
    He was totally right. This post actually made my day.
    You cann’t imagine simply how much time I had spent for this information! Thanks!

  18. Good post. I learn something totally new and challenging on websites I stumbleupon every day.
    It will always be exciting to read through content from other writers and
    practice a little something from their sites.

  19. I have read so many posts regarding the blogger lovers
    but this article is genuinely a nice piece of
    writing, keep it up.

  20. Aw, this was an incredibly nice post. Spending some
    time and actual effort to make a top notch article… but what can I say… I procrastinate a whole
    lot and never manage to get anything done.

  21. I do not even know the way I finished up here, but I believed this publish used
    to be good. I do not understand who you’re however definitely you’re going to a famous blogger should you aren’t already.
    Cheers!

  22. If some one wants expert view concerning blogging and site-building afterward i advise him/her to pay a visit this webpage, Keep up the good job.

  23. Hurrah! Finally I got a blog from where I be able to really get
    helpful facts concerning my study and knowledge.

  24. Just desire to say your article is as astounding.

    The clarity in your publish is just great and i can suppose
    you are an expert on this subject. Fine along with your permission allow me to take
    hold of your RSS feed to keep up to date with coming
    near near post. Thank you a million and please keep up the rewarding work.

  25. That is very interesting, You’re a very skilled blogger.
    I have joined your rss feed and sit up for in search of more of your wonderful post.
    Additionally, I have shared your website in my social networks

  26. I’m gone to tell my little brother, that he should also pay a quick visit this website on regular
    basis to obtain updated from latest news update.

  27. Hello! Do you know if they make any plugins to assist with
    Search Engine Optimization? I’m trying to get my blog to rank for some targeted keywords but I’m not seeing very good gains.
    If you know of any please share. Thank you!

  28. My partner and I absolutely love your blog and find the majority of your
    post’s to be exactly what I’m looking for. Would you offer guest writers to write content for you?
    I wouldn’t mind publishing a post or elaborating on most of the subjects
    you write in relation to here. Again, awesome weblog!

  29. This design is spectacular! You most certainly know how
    to keep a reader entertained. Between your wit
    and your videos, I was almost moved to start my own blog (well,
    almost…HaHa!) Fantastic job. I really loved
    what you had to say, and more than that, how you presented it.
    Too cool!

  30. Howdy! I could have sworn I’ve been to this blog before but
    after reading through some of the post I realized it’s new
    to me. Nonetheless, I’m definitely delighted I found it
    and I’ll be book-marking and checking back often!

  31. I was suggested this web site by my cousin. I am not sure whether this post is written by
    him as no one else know such detailed about my problem.

    You’re incredible! Thanks!

  32. Hi there mates, how is everything, and what you would like to say regarding this post, in my view its actually amazing in support of me.

  33. Thanks for the marvelous posting! I seriously enjoyed reading it, you may be a great author.
    I will be sure to bookmark your blog and definitely will
    come back later on. I want to encourage one to continue your great work, have a nice morning!

  34. Fantastic goods from you, man. I have understand your stuff previous to and you are
    just extremely great. I actually like what you’ve acquired here, certainly like what you’re saying and the
    way in which you say it. You make it entertaining and you still
    take care of to keep it sensible. I can’t wait to read much more
    from you. This is actually a wonderful web site.

  35. Hi there! I just wanted to ask if you ever have any problems with hackers?

    My last blog (wordpress) was hacked and I ended up losing many months of hard work due
    to no back up. Do you have any methods to prevent hackers?

  36. Thanks , I have just been looking for info about this topic for a long time and yours is the greatest
    I’ve discovered so far. However, what concerning
    the bottom line? Are you positive about the supply?

  37. I’m pretty pleased to find this great site. I wanted to thank you for your time
    for this fantastic read!! I definitely liked every bit of it and i also have you saved
    as a favorite to see new information in your blog.