W regionie

31 stycznia w Klubie Garnizonowym w Białymstoku odbyły się centralne eliminacje 17. Festiwalu „Piosenka Białoruska 2010”. Tydzień później laureaci wystąpili na koncercie galowym w Teatrze Dramatycznym im. Aleksandra Węgierki, gdzie gościnnie zaśpiewał też zespół Kupalinka z Mińska. Organizatora — BTSK — finansowo wsparło MSWiA, a także samorząd województwa, prezydent Białegostoku oraz Centrum Kultury Białorusi w Polsce, afiliowane przy ambasadzie Białorusi, z siedzibą w Białymstoku. Koncert galowy swą obecnością zaszczycili przedstawiciele władz miejskich, wojewódzkich, samorządowcy z regionu, parlamentarzyści (wśród nich senator Włodzimierz Cimoszewicz, niegdyś sprawujący honorowy patronat nad festiwalem) oraz oficjalni goście z Białorusi.

Złożony z kilkuset wielobarwnych kwadratów żubr będzie nowym symbolem województwa podlaskiego. Logo zaprojektował Leon Tarasewicz we współpracy z warszawskim grafikiem Przemysławem Kazanowskim. Wykonali też oni kompletny system identyfikacji wizualnej województwa podlaskiego, który zawiera konkretne pomysły wykorzystania logo i wariacji na jego temat. Żubr, bądź jego połowa, prezentować się będzie na folderach, wizytówkach, teczkach, banerach reklamowych, przenośnych dyskach, filiżankach, smyczach, krawatach. Autorzy pokazali też, jak mogłyby wyglądać przyozdobione żubrem i rozlicznymi wariacjami na temat tworzących go barwnych kwadratów samochody, a nawet szynobus. Prezentacja projektów odbyła się 2 lutego w urzędzie marszałkowskim.

Z inicjatywy białostockiego wydania Gazety Wyborczej trwa akcja zbierania podpisów pod petycją na rzecz wprowadzenia dni ustawowo wolnych na czas prawosławnych świąt Bożego Narodzenia, obchodzonych według kalendarza juliańskiego. Akcję poparło wielu znanych podlaskich polityków, a także liczni mieszkańcy naszego regionu. Dotąd zebrano około tysiąca podpisów, z czego połowę w gminie Orla, gdzie z inicjatywy wójta włączyli się w to sołtysi. Dla porównania w Bielsku Podlaskim urzędnicy miejscy zebrali tylko 81 podpisów.

Agnieszka Romaszewska, dyrektor telewizji Biełsat, została nowym szefem podlaskiego ośrodka telewizji publicznej. Zastąpiła odwołanego Władysław Prochowicza. Władze TVP nie podały uzasadnienia swojej decyzji. Zdaniem niektórych dziennikarzy Telewizji Białystok, Prochowicz stracił posadę za niefortunne posunięcia związane z poszukiwaniem funduszy na działalność białostockiego oddziału. Inni uważają, że odejście Prochowicza to efekt podziału politycznych wpływów w TVP. Czytaj na poprzedniej stronie.

9 lutego na kuligu w Puszczy Knyszyńskiej w gminie Gródek spotkali się uczniowie i nauczyciele dwóch niepublicznych szkół podstawowych — z Załuk i św.św. Cyryla i Metodego w Białymstoku. W obu placówkach nauczany jest język białoruski. Spotkanie integracyjne, w którym wzięli też udział bp Jakub, wiceprezydent Białegostoku Aleksander Sosna i wójt Gródka, ma wkrótce zaowocować wspólnym projektem edukacyjno-kulturalnym.

Nakładem Stowarzyszenia Bractwo Prawosławne św.św. Cyryla i Metodego w Białymstoku ukazała się książka Elżbiety i Andrzeja Danieluków „Prawosławne cerkwie Białegostoku i okolic”. Zawarto w niej opisy i fotografie jedenastu świątyń z Białegostoku oraz ośmiu z najbliższych jego okolic. Autorem współczesnych zdjęć jest Alicja Ignaciuk. Teksty napisano w dwóch językach — polskim i angielskim.

12 lutego w Bibliotece Uniwersyteckiej im. Jerzego Giedroycia w Białymstoku odbył się wieczór poświęcony Czesławowi Niemenowi, nieżyjącemu sławnemu polskiemu muzykowi o białoruskich korzeniach. Utwory Czesława Niemena wykonała orkiestra rozrywkowa „Kaprys” Uniwersytetu z Grodna oraz muzyk i kompozytor Piotr Jałfimau (autorem aranżacji wykonywanych kompozycji jest zasłużony białoruski artysta Uładzimir Tkaczenka, były członek zespołu „Pieśniary”, od 20 lat pracujący w Państwowej Orkiestrze Koncertowej jako artysta i aranżer). Po koncercie uczestnicy imprezy obejrzeli dwa dokumentalne filmy Wiery Sawinej (Białoruś) i Eugeniusza Szpakowskiego (Polska), poświęcone Czesławowi Niemenowi. Imprezę zorganizowali Konsulat Generalny Republiki Białoruś w Białymstoku, Uniwersytet w Białymstoku i Państwowy Uniwersytet im. Janki Kupały w Grodnie.

12 lutego jubileusz 30-lecia pracy twórczej uroczyście obchodził Władysław Pietruk, związany z białoruskim środowiskiem (pracował niegdyś w „Niwie”) artysta grafik. Z tej okazji w białostockich Spodkach została otwarta wystawa jego prac. Towarzyszyła jej promocja albumu „Architektura Przyroda Województwa Podlaskiego w rysunkach Władysława Pietruka”, którą autor wydał własnym sumptem. Wystawę można oglądać do 15 marca.

Ukazała się książka o. Grzegorza Sosny i Antoniny Troc-Sosny pod redakcją Doroteusza Fionika „Łosinka. Parafia na skraju Puszczy Ladzkiej”. Publikacja traktuje o historii, kulturze i oświacie kilkunastu wsi, wchodzących w skład parafii w Łosince. 23 lutego w Muzeum w Bielsku Podlaskim odbyła się promocja nowej książki.

Tylko Międzynarodowy Festiwal Muzyki Cerkiewnej, organizowany w Białymstoku przez Mikołaja Buszko i Fundację „Muzyka Cerkiewna”, otrzymał 200 tys. zł (w ub.r. 150 tys. zł) od ministra kultury. Druga impreza — Hajnowskie Dni Muzyki Cerkiewnej, organizowane w Hajnówce przez Stowarzyszenie „Miłośnicy Muzyki Cerkiewnej”, nie otrzymała nic (w ub.r. ok. 40 tys. zł). Brak ministerialnej dotacji to duża dziura w budżecie tej imprezy (stowarzyszenie wnioskowało o 200 tys. zł). Zbulwersowany decyzją ministra kultury poseł Jarosław Matwiejuk zapowiedział złożenie w tej sprawie interpelacji do premiera.

W kraju

W dniach 29 stycznia — 1 lutego w Lublinie, Terespolu i Warszawie odbył się już po raz piętnasty Międzynarodowy Festiwal Kolęd Wschodniosłowiańskich. Zaprezentowało się na nim prawie sześćdziesiąt chórów i zespołów wokalno-muzycznych z Polski, Ukrainy, Niemiec, Białorusi i Rosji. Pomysłodawcą i opiekunem duchowym festiwalu jest prawosławny ordynariusz diecezji lubelsko-chełmskiej abp Abel, dyrektorem artystycznym dyrygent lubelskiej katedry Andrzej Boublej. Honorowym patronatem otoczyli tegoroczną imprezę metropolita Sawa oraz Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego Bogdan Zdrojewski.

12 lutego z oficjalną wizytą w Polsce przebywał Minister Spraw Zagranicznych Białorusi Siarhiej Martynau. Przyjazd szefa białoruskiej dyplomacji przypadł na okres gwałtownego zaostrzenia konfliktu wokół Związku Polaków na Białorusi. Represje wobec Polaków na Grodzieńszczyźnie przysłoniły inne ważne następstwa polsko-białoruskiego spotkania. Wśród nich należy wymienić przede wszystkim podpisanie umowy o małym ruchu granicznym. Ministrowie rozmawiali też o sytuacji polskiej mniejszości w Białorusi oraz o problemach z funkcjonowaniem telewizji Biełsat za naszą wschodnią granicą.

12 lutego w Collegium Civitas w Warszawie odbył się premierowy pokaz filmu „Generał nieskończonej wojny”, opowiadający o gen. Stanisławie Bułaku-Bałachowiczu, niezwykle barwnej i ciekawej postaci białoruskiej i polskiej historii. Obraz wyreżyserował Siarhiej Iskau, a scenariusz napisał Uadzimir Chalip. Wyprodukowała go Telewizja Biełsat, która również zorganizowała pokaz. Film poprzedzał wykład Nastazji Iliny — historyka i doktorantki PAN.

17 lutego Sejm RP przyjął rezolucję potępiającą działania władz białoruskich, wymierzone w przedstawicieli organizacji mniejszości polskiej, oraz wezwał Białoruś do poszanowania praw człowieka i obywatela. Rezolucja Sejmu została uchwalona przez aklamację. Posłowie zasugerowali wprowadzenie sankcji wobec Białorusi i opowiedzieli się za „podejmowaniem przez polskie władze działań zmierzających do wsparcia społeczeństwa białoruskiego, w tym zwiększenia środków finansowych na działalność niezależnych mediów, szczególnie Telewizji Biełsat”. W opinii Sejmu, pomoc powinna trafić do „prześladowanych, niezależnych od władz organizacji społecznych, w tym Związku Polaków na Białorusi”.

Leon Tarasewicz wykonał oryginalną realizację w katowickim klubie „50x50” Górnośląskiego Centrum Kultury. Namalował charakterystyczne dla niego poziome pasy w kilkunastu kolorach, ciągnące się na wszystkich ścianach i filarach. Ściany pokryte malowidłem przetkane są dodatkowo lustrami, które powiększają malarską instalację w nieskończoność, a postaci wchodzących do klubu zwielokrotniają się. Nowo otwarty klub ma być miejscem zabawy i relaksu, ale też prezentacji sztuki wizualnej. Kilka razy w miesiącu mają odbywać się rozmaite awangardowe działania.

Ruszyła piąta doroczna kampania społeczna „Jałmużna Wielkopostna”, która ma za zadanie wesprzeć osoby starsze, pozostające bez opieki i osamotnione oraz wspomóc leczenie i rehabilitację dorosłych i dzieci. Akcja ma charakter ekumeniczny — uczestniczą w niej rzymskokatolicka Caritas, prawosławny ELEOS oraz Diakonie: ewangelicko-augsburska i ewangelicko-reformowana. Tegoroczna kampania, organizowana pod hasłem „Bądźmy świadkami miłości”, potrwa do 31 marca.

W Republice Białoruś

12 lutego prezydent Aleksander Łukaszenka zatwierdził dekretem protokół zmian do porozumienia między rządem Republiki Białoruś i rządem Federacji Rosyjskiej o środkach przedsięwziętych w celu uregulowania współpracy handlowo-gospodarczej w dziedzinie eksportu ropy naftowej i produktów naftopochodnych z dnia 12 stycznia 2007 r. — podała służba prasowa głowy państwa. Zgodnie z tym dokumentem cła wywozowego nie nakłada się na ropę naftową przesyłaną z Rosji do Białorusi w ramach rocznego kontyngentu przeznaczonego na wewnętrzne potrzeby republiki. W 2010 r. kontyngent ten wyniesie 6,3 mln ton. Wysokość cła na ropę naftową wwożoną z Rosji ponad kontyngent bezcłowy ustala się na podstawie stawek zgodnie z prawodawstwem Rosji. Komentarz na str.14.

Prezydent Aleksander Łukaszenka podpisał rozporządzenie „O działaniach zmierzających ku udoskonaleniu wykorzystywania narodowego segmentu sieci Internet”. Przewiduje ono identyfikację użytkowników i blokowanie dostępu do tych stron, które — jeśli ktoś doniesie — zawierają treści ekstremistyczne bądź sprzeczne z prawem. Obowiązek identyfikacji użytkowników ma spoczywać na dostawcach. Identyfikację ułatwi to, że dostęp do Internetu w Białorusi zapewnia tylko państwowy monopolista — Bełtelecom. Prezydent powołał też nową służbę specjalną — Centrum Operacyjno-Analityczne — której zadaniem będzie m.in. walka z ekstremizmem w sieci. Ponadto ministerstwo informacji nakazało wszystkim lokalnym gazetom państwowym, by w ciągu najbliższych czterech miesięcy założyły własne strony internetowe (na 176 lokalnych gazet państwowych zaledwie sześćdziesiąt parę ma dziś strony w sieci).

14 lutego Młody Front próbował zorganizować w Mińsku szóste, tradycyjne już świętowanie Dnia Świętego Walentego. „Akcja miłości” miała rozpocząć się na Placu Wolności, obok mińskiego ratusza. Później frontowcy planowali przemarsz do Placu Niezależności. Jednak w praktyce akcja nie zdążyła się rozpocząć. Milicja zatrzymywała młodych ludzi, którzy przyszli na plac. Zatrzymano około 25 osób. Wszystkim skonfiskowano pocztówki i walentynkowe serduszka.

17 lutego sąd w Wołożynie wydał wyrok w sprawie Domu Polskiego w Iwieńcu. Na jego przekazanie następcy nie zgadzała się dotychczasowa szefowa Teresa Sobol, którą poparł niezależny Związek Polaków, kierowany przez Andżelikę Borys. Sąd wydał wyrok na korzyść Związku Polaków na Białorusi na czele ze Stanisławem Siemaszką, organizacji lojalnej wobec władz w Mińsku. Strona przegrana zapowiedziała odwołanie od wyroku do wyższej instancji. Przed rozprawą milicja zatrzymała wielu polskich działaczy, na czele z Andżeliką Borys, aby uniemożliwić im wejście na salę rozpraw. Przed budynkiem sądu demonstrowała grupa kilkudziesięciu Polaków, niezadowolonych z poczynań białoruskich władz.

Konflikt wokół Domu Polskiego w Iwieńcu i związane z tym represje wobec Związku Polaków na Białorusi stały się przyczyną zaostrzenia oficjalnych stosunków polsko-białoruskich. W odpowiedzi na zarzuty ze strony polskiej resort spraw zagranicznych Białorusi oświadczył w specjalnym komunikacie, że „w Polsce rozwija się antybiałoruska kampania, która może zaszkodzić stosunkom między oboma krajami”. Ocenił, że napięcie w tych relacjach zostało stworzone sztucznie. MSZ zapewnił, że na Białorusi są „zagwarantowane prawnie i zapewnione” prawa mniejszości narodowych i że „to w pełni odnosi się do mniejszości polskiej”. Białoruski resort podkreślił gotowość podjęcia wysiłków w celu utrzymania obecnego poziomu, jak i rozwijania relacji z Polską, zaznaczając, że podstawą powinien być wzajemny szacunek i nieingerowanie w sprawy wewnętrzne drugiego kraju. Czytaj niżej i na str. 17.

Operator TV Biełsat, Wadzim Arszyński, zginął w Homlu w nieszczęśliwym wypadku. Powracającego do domu dziennikarza przygniotły zwały zsuwającego się z dachu śniegu i lodu. Przewieziono go do szpitala, jednak obrażenia okazały się śmiertelne. Wadim Arszyński współpracował z Biełsatem od początku istnienia tej telewizji.

Nakręcony w 2003 r. film „Misterium. Okupacja” w reżyserii Andreja Kudzinienki został zdjęty z indeksu i 15 lutego po raz pierwszy oficjalnie pokazany w kinie Pionier w Mińsku. Film ten przedstawia obraz okupowanej przez Niemców Białorusi inaczej niż w dominującej w kinematografii tego kraju, jeszcze z czasów sowieckich, konwencji martyrologii i bohaterstwa okupowanego narodu. Z tego powodu wywołał na Białorusi protesty kombatantów — byłych partyzantów, w wyniku których cenzura nie dopuściła filmu do dystrybucji. Doceniono go jednak za granicą. Film wreszcie powrócił na ekrany w kraju, a jego reżyser pracuje obecnie w państwowej wytwórni Białoruśfilm nad kolejnym swym dziełem.

Na świecie

Premier Rosji Władimir Putin oficjalnie zaprosił premiera Donalda Tuska na uroczystości upamiętniające 70. rocznicę zbrodni katyńskiej. Wcześniej przedstawiciele polskiego Kościoła katolickiego oraz Cerkwi Prawosławnej ustalili, że w Katyniu odbędzie się również wspólne, polsko-rosyjskie ekumeniczne spotkanie modlitewne.

W drugiej turze wyborów prezydenckich na Ukrainie, które odbyły się 7 lutego, zwyciężył Wiktor Janukowycz. Otrzymał on 48,95 proc. głosów, a na jego rywalkę Julię Tymoszenko głosowało 45,47 proc. wyborców. Wybory zostały zaskarżone do sądu — pojawiły się zarzuty fałszerstw, podniesione przez sztab Tymoszenko. Międzynarodowi obserwatorzy uznali wybory za demokratyczne i spełniające wszelkie standardy. Z gratulacjami Janukowyczowi natychmiast pośpieszył Aleksander Łukaszenko, który w telefonicznej rozmowie uzgodnił główne kierunki dalszej białorusko-ukraińskiej współpracy.

Szefowa unijnej dyplomacji, wiceprzewodnicząca Komisji Europejskiej Catherine Ashton, wydała oświadczenie potępiające działania białoruskich władz wobec Polaków na Białorusi i stanęła w obronie przewodniczącej ZPB Andżeliki Borys. — Te wydarzenia podważają wysiłki na rzecz wzmocnienia stosunków między Unią Europejską a Białorusią — ostrzegła szefowa unijnej dyplomacji. Przypomniała też, że unijna polityka otwarcia na Białoruś, w tym zawieszenie wiz i włączenie jej do Partnerstwa Wschodniego, jest warunkowa, a Białoruś musi wypełniać zobowiązania podjęte w ramach Organizacji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie dotyczące praw mniejszości narodowych.

Minął rok, od kiedy zwierzchnikiem rosyjskiej Cerkwi wybrany został patriarcha Cyryl. Z tej okazji przedstawiono m.in. aktualne dane statystyczne dotyczące Rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej. Na obszarze Federacji Rosyjskiej oraz w kilkunastu innych państwach Cerkiew liczy obecnie 160 diecezji, w których urzęduje 207 biskupów. Na diecezje składają się 30 142 parafie, z których co trzecia znajduje się na Ukrainie (dla porównania polska Cerkiew liczy 250 parafii). Posługi kapłańskiej udziela 28 434 księży i 3 625 diakonów. W ramach Patriarchatu Moskiewskiego funkcjonuje 788 monasterów, z czego 386 to męskie a 402 żeńskie. W minionym roku utworzono dwie nowe diecezje — kaliningradzką i buriacką.

Na zimowych igrzyska olimpijskich w Vancouver pierwsze dwa medale dla Białorusi wywalczyli biatloniści. Na dystansie 15 km Daria Domraczawa zdobyła medal brązowy, zaś Siarhiej Nowikau srebrny w biegu na 20 km.