Календарыюм (06/2017)

Чэрвень – гадоў таму

950– пад 1067 г. у летапісах упамінаюцца Менск і Рша (Орша).

530 – каля 1487 г. быў створаны ўнікальны летапісны звод – Радзівілаўскі летапіс, упрыгожаны 618 каляровымі мініяцюрамі.

445 – 23.06.1572 г. уКнышыне на Беласточчыне памёр Зыгмунт Аўгуст (нар. 1.08.1520 г.), апошні кароль Польшчы ды Вялікі князь літоўскі з роду Ягелёнаў.

315 – 13.06.1702 г. нар. князь Міхал Радзівіл (пам. 15.05.1762 г.), гетман ВКЛ, аднавіў нясьвіжскую сядзібу роду. Заснаваў на беларускіх землях шэраг мануфактураў (м. інш. па выпуску слуцкіх паясоў), прафесіянальны тэатр, аркестр народных беларускіх інструмантаў.

260 – 3.06.1757 г. у Несьвіжы пам. Ян Пашакоўскі (нар. у1684 г.), пэдагог і выдавец. Вучыў сыноў Міхала Радзівіла-Рыбанькі, на працягу 1737-1749 гг. выдаў у Вільні 20 „Палітычных каляндарыкаў”, якія запачаткавалі пэрыядычны друк у Вільні.

240 – 24.06.1777 г. у Крывічах Вялейскага пав. нар. Ян Ходзька (Барэйка, Jan ze Świsłoczy), пісьменьнік, публіцыст, грамадзкі дзеяч. Памёр 10.11.1851 г. у Менску.

205 – 24.06.1812 г. пераправа войск Напалеона І цераз раку Нёман, пачатак вайны з Расіяй.

175 – 6(18).06.1842 г. у Гродне нар. Ягор Замыслоўскі, гісторык, археограф, пэдагог. Выкладаў гісторыю Расіі ў Пецярбургскім унівэрсытэце, з 1888 г. член карэспандэнт Акадэміі Навук. Памёр 9(21).05.1896 г. у Пецярбурзе.

155 – у чэрвені 1862 г. выйшаў, праўдападобна надрукаваны ў  Беластоку, першы нумар „Мужыцкай праўды” – першай, нелегальнай, рэвалюцыйнай газэты на беларускай мове. Было выдадзеных сем нумараў.

150 – 14.06.1867 г. у Рэчыцы нар. Мітрафан Доўнар-Запольскі, гісторык, этнограф, фальклярыст, пэдагог. Зьбіраў, публікаваў ды вывучаў творы беларускай народнай творчасьці. Займаўся гісторыяй Беларусі, аўтар м. інш. грунтоўнай працы „Гісторыя Беларусі”. Памёр 30.09.1934 г. у Маскве.

145 – 4.06.1872 г. у Варшaве памёр Станіслаў Манюшка (нар. 5.05.1819 г. у фальварку Убель на Меншчыне), кампазытар, дырыжор і пэдагог, аўтар вядомых опэр „Галька”, „Страшны двор”. Пачатковую адукацыю атрымаў у Дамініка Стэфановіча ў Менску. З  840 г. быў арганістам і дырыжорам у Вільні, у 1858-1872 гг. – дырыжорам і дырэктарам опэрнага тэатру, прафэсарам Музычнага Інстытуту ў Варшаве. У творчасьці выкарыстоўваў беларускі фальклёр.

120 – 16.06.1897 г. у Межаве Полацкага пав. нар. Аляксандар Шлюбскі, літаратуразнавец, этнограф, фальклярыст, бібліёграф. Закончыў Віцебскае аддзяленьне Маскоўскага археаграфігічнага інстытута (1922), удзельнічаў у арганізаваньні архіваў у Веліжы, Оршы, Полацку, Віцебску, з 1923 г. – у Інбелкульце, з 1929 г. – у Інстытуце гісторыі АН БССР. У 1930 г. арыштаваны і асуджаны на 5 гадоў ссылкі ў Ніжні Ноўгарад, у 1935 г. – арыштаваны паўторна і асуджаны на 3 гады лагернага зьняволеньня. Далейшы яго лёс невядомы.

110 – 22.06.1907 г. у Дынабургу нарадзілася Вольга Пракаповіч, мастачка. Вучылася на факультэце мастацтва Віленскага ўнівэрсытэта, праектавала вокладку часопіса „Калосьсе”. Паваенны яе лёс невядомы.

110 – 24.06.1907 г. нар. Іосіф Зазека, пісьменьнік, навуковец, пэдагог. Быў м. інш. выкладчыкам у Беластоцкім Пэдагагічным Інстытуце ў 1940-1941 гг.. Памёр 27.08.1977 г. у Менску.

105 – 19.06.1912 г. у мястэчку Радунь Лідзкага пав. нар. Пятро Бітэль, паэт, перакладчык, краязнавец, настаўнік. У 1950-1956 гг. зьняволены ў лагерах Сібіры і Казахстана, дзе пераклаў на беларускаю мову „Пана Тадэвуша”
А. Міцкевіча. Памёр 18.10.1991 г. у Вішневе.

100 – 10.06.1917 г. у Менску выйшаў першы нумар газэты „Вольная Беларусь” пад рэд. Язэпа Лёсіка.

90 – 7.06.1927 г. Барыс Кавэрда, супрацоўнік „Беларускага Слова”, забіў у Варшаве савецкага пасла Пятра Войкова.

80 – 16.06.1937 г. у выніку абвінавачаньня ў антысавецкай і контррэвалюцыйнай дзейнасьці пакончыў жыцьцё самагубствам Аляксандр Чарвякоў (нар. 8.03.1892 г. у Дукоры на Меншчыне), дзяржаўны дзеяч Беларусі, у 1920-1924 гг. старшыня ЦВК і СНК БССР.

80 – 21.06.1937 г. з вакна будынку Народнага Камісарыята Унутраных Спраў БССР у Менску выкінуўся Мікалай Галадзед (нар. 21.05.1894 г. у Старым Крыўцы каля Новазыбкава), дзяржаўны дзеяч БССР, у  927-1937 гг. старшыня СНК БССР. 14.06.1937 г. арыштаваны ў Маскве і накіраваны ў Менск.

75 – 5.06.1942 г. у Ракаве нар. Вячаслаў Рагойша, літаратуразнавец і перакладчык, аўтар шэрагу манаграфіяў па тэорыі, практыцы і гісторыі беларускай літаратуры. Віншуем!

75 – 28.06.1942 г. у Маскве трагічна загінуў Янка Купала (Іван Луцэвіч), беларускі пясьняр, клясык беларускай літаратуры.

65 – 4.06.1952 г. у ЗША пам. Язэп Варонка (нар. 16.04.1891 г. у Сакольскім пав.), беларускі палітычны дзеяч, адзін з удзельнікаў абвяшчэньня БНР, старшыня Народнага Сакратарыята Беларусі ў 1918 г., міністр беларускіх спраў у Літве да красавіка 1920 г., у 1923 г. выехаў у ЗША (Чыкага), дзе дзейнічаў у беларускіх арганізацыях.

60 – 18.06.1957 г. у Маскве памёр Вітальд Бялыніцкі-Біруля (нар. 29.02.1872 г. у Крынках каля Бялыніч), жывапісец-пэйзажыст, у 1889-1896 гг. вучыўся ў Маскоўскім вучылішчы жывапісу, скульптуры і дойлідзтва. Пахаваны на Новадзевічых могілках у Маскве.

50 – 8.06.1967 г. у Мікалаеўшчыне Стаўбцоўскага раёну адкрыты філіял музэя Якуба Коласа.

35 – 11.06.1982 г. у Менску памёр Рыгор Семашкевіч (нар. 12.09.1945 г. у Дамашах Маладзечанскага раёна), пісьменьнік і літаратуразнавец, аўтар працы „Беларускі літаратурна-грамадскі рух у Пецярбурзе” (1971).

25 – 22.06.1992 г. у Лембарку на Памор’і памёр Аўген Бартуль (нар. 26.02.1908 г. у Пецярбурзе), дзеяч Беларускага Студэнцкага Саюза (1927-1931), паэт і публіцыст. У 1931 г. закончыў права ў Віленскім унівэрсытэце. Судовую аплікацыю рабіў у Берасьці. З 1936 г. працаваў судзьдзёй у Ашмянах, Яшунах, а з 1937 г. у Лунінцы (з 1938 г. быў там кіраўніком Гродзкага суда). Падчас ІІ сусьветнай вайны ў Вільні, Варшаве і ў Кракаве. Пасьля вайны атрымаў накіраваньне на працу судзьдзі ў Лембарк на Памор’і, дзе да 1951 г. быў кіраўніком Гродзкага суда. З 1951 г. працаваў натарусам у Дзяржаўным натарыяльным бюро ў Лембарку. Пра яго лёс чытайце ў гэтым нумары.

25 – 23.06.1992 г. у Варшаве быў падпісаны старшынёй Вышэйшай Рады Рэспублікі Беларусь Станіславам Шушкевічам і прэзыдэнтам Рэчыпаспалітай Польскай Лехам Валэнсам польска-беларускі Трактат пра добрае суседзтва і сяброўскае супрацоўніцтва

25 – 25.06.1992 г. Ваяводзкі суд у Беластоку зарэгістраваў Праграмную Раду тыднёвіка „Ніва” (выдаўца тыднёвіка Беларусаў у Польшчы „Ніва”), у якую ўвайшлі прадстаўнікі Беларускага Аб’яднаньня Студэнтаў, Беларускага Літаратурнага Аб’яднаньня „Белавежа”, Беларускага Дэмакратычнага Аб’яднаньня, Асацыяцыі Беларускіх Журналістаў і Зьвязу Беларускай Моладзі.

 

Апрацавалі
Лена Глагоўская і Вячаслаў Харужы

Прыгадаўся верш „Курапаты”

Надзённае


Рудольф Пастухоў

У тыя дні, калі беларусы абаранялі ад забудоўшчыкаў Курапаты, дзе ў сярэдзіне ХХ стагоддзя органамі НКУС былі знішчаны тысячы бязвінных людзей, а 75 гадоў таму, у ноч з 29 на 30 кастрычніка 1937 года расстраляна больш як сто беларускіх пісьменнікаў, мастакоў, кампазітараў, навукоўцаў, святароў, мне прыгадаўся верш „Курапаты” слонімскага паэта Рудольфа Пастухова (1936-1997).

Лёс Рудольфа Пастухова быў няпростым. Яго бацькоў знішчылі ў сталінскіх лагерах, а ён выхоўваўся ў розных дзіцячых працоўных калоніях, уцякаў адтуль, яго лавілі, зноў саджалі за краты, а ён зноў знікаў… Аднойчы лёс Рудольфа Пастухова закінуў у Слонім, дзе ён і пражыў усё сваё астатняе жыццё. Пісаў на рускай мове вершы, шмат друкаваўся, выдаў пры жыцці адзіны зборнік паэзіі „Судьба”.

У 1988 годзе паэт напісаў верш „Курапаты”, а ў кастрычніку ён быў надрукаваны ў „ЛiMe”. Якраз напярэдадні тых памятных Дзядоў. Верш на беларускую мову добра пераклаў пісьменнік Іван Сяргейчык.

„Курапаты” Рудольфа Пастухова тады перадрукавалі многія газеты і часопісы. Гэта быў верш-стогн, верш-крык, што выходзіць з самых глыбіняў чалавечага болю, да якога спрычыніўся, калі яшчэ не мог усведамляць сябе, у тыя часы, калі вырасталі Курапаты. Крык сцішаны, стрыманы, адчайны. Моцная дакладная рыфма і сёння гучыць водгукамі стрэлаў, якія знішчалі тут усё жывое, нават тое, што забіць нельга: „Час расстраляны напавал”. Вобраз чорнага прывіду страшнай сталінскай эпохі, эпохі „гістарычнага правалу”, дзе „сталінізм шалёна рваў”.

Гэта верш-рэквіем па ахвярах сталінізму, па родных бацьках, па тых людзях, з якімі паэт дзяліў нягоды ГУЛагу. У творы згустак крывавага болю паэта, які шукае словы, каб перадаць думкі, што віруюць тут, дзе „мора выліта крыві”, дзе „пясок чырвоны”.

Прапаную чытачам „Czasopisu” верш „Курапаты” Рудольфа Пастухова.

Сяргей Чыгрын

 

Курапаты

Не Бухенвальд тут,
Не Хатынь,
А Курапаты.
Замшэлы лес –
– Куды ні кінь,
Ды скрып лапаты.
І сэрдца стук
На кожны гук
Смяротна раніць,
Жалобна б’е
Паклон зямлі
Людская памяць.
Галлё трашчыць –
Ужо вядуць
Пад крык зацяты.
Птушыны крык
Не змоўкне тут –
Тут Курапаты.
Ніхто не змог адсюль ўцячы.
Тут цемра суму.
Усяго сто крокаў уначы.
А колькі думак?…
Тут мора выліта крыві.
Тут –
Сосны ў неба.
Пясок чырвоны,
Ржавы жвір.
Тут –  быль і небыль.
Куды ні кінешся – правал.
Вадаварот пясчаны.
Час расстраляны напавал,
І кліч адчайны,
І гістарычны той правал –
Чарней за ночы.
А можа, ён,
Як люты шквал,
Фашызм прарочыў?!
Тут сталінізм
Шалёна рваў –
Як вецер века,
Хрыбет гісторыі ламаў
І чалавека…
Пляўком свінцовым са ствала –
Ва ўпор ахвярам…
Крыж накрыж целы,
Пах крыві

 

І жах на тварах.
Свідруюць кулі чарапы
Ўначы без свісту:
І камсамольца,
Й мужыка,
І камуніста…
І лёсы новыя шумацяць
Ў стале Цанавы –
А целы зноў і зноў ляцяць
На дно канавы.
І на грудзях у Курапат –
На латцы лата,
А смерці, што да новых страт?
Не вінавата…
Яе не клікалі сюды,
Тут ўсё іначай.
Сцірае памяці сляды
Дажджлівым плачам.

 

І ні крыжоў,
Ні зорак тут –
Гамоняць сосны,
І песні над табой пяюць
Дразды галосна,
Ды цемра вышчарана п’е
Світальны золак…
Вось сведка інтэрв’ю дае.
На твары – сполах…
Фасфарыцыруюць ствалы
Гарой шкілетаў.
Як дзіркі ў чарапах
Ад пісталетаў…
…Ці не маёй матулі крык
Слух рэжа з-пад лапаты?
Павінен нехта адказаць
За Курапаты!

 

Рудольф Пастухоў

1988 г.

Ячменная крупа

Лекі з поля і лесу


 

Ячменнае зерне – найбагацейшая крыніца калагена. Гэтыя крупы амалоджваюць арганізм на 10 гадоў!

Гэта проста неверагодна! Звычайная крупа здольная папоўніць недахоп калагена ў арганізме і амаладзіць яго на некалькі гадоў. Ваша скура, валасы і пазногці будуць здаровыя і маладыя! Ешце гэту страву хоць бы раз на тыдзень – будзеце ў захапленні ад выніку!

Вычышчанае зерне ячменю завуць пярловымі крупамі. Такую назву збажына з перламутравым водбліскам атрымала з-за падабенства з рачным жэмчугам – перламі. Раней пярловая каша лічылася далікатэсам, дазволіць які сабе маглі толькі высокапастаўленыя асобы.

Карысныя ўласцівасці ячменнай кашы. Дарэмна многія гаспадыні адсунулі груцу на другі план, бо ў ёй утрымоўваецца вялікая колькасць пажыўных рэчываў, неабходных арганізму для паўнавартаснага функцыянавання.

Адварную пярлоўку называюць кашай прыгажосці, бо толькі ў гэтай крупе змяшчаецца вялікая колькасць лізіну – амінакіслоты, якая бярэ актыўны ўдзел у сінтэзе калагена. Усім вядома, што менавіта ён дапамагае захаваць эластычнасць скуры, прадухіляючы рост маршчын. Мае яна таксама вялікая колькасць вітамінаў групы В, А, РР і Е. Рэгулярнае ўжыванне кашы з пярловай крупы дапамагае не толькі падтрымліваць прыгажосць скуры, але і знізіць вагу! Сытны, але нізкакаларыйны прадукт багаты клятчаткай, неабходнай для нармальнай перыстальтыкі кішэчніка, а таксама бялком.

Інгрэдыенты: 1 шклянка вычышчанай крупы, 1 л вады, 2 л малака. Падрыхтоўка: заліце крупы вадой і пакіньце на ноч. Прамыйце крупы і заліце злёгку летнім малаком. Давядзіце малако да кіпення, затым накрыйце рондаль вечкам і варыце на вадзяной лазні на працягу 3 гадзін. За гэты час каша набудзе прыемнае бэжавае адценне і смак варанага малака. Хай вас не бянтэжыць працягласць падрыхтоўкі: ваш удзел будзе неабходны толькі на першым этапе, далей каша варыцца практычна сама. (мік)

Halina Maksimjuk. Moja Ania i Ojcze nasz

Odnoho razu tato pryniôs mniê narty. Vypozyčyv jich u roboti, tohdy zakłady pracy miêli ciêłu polityku dla diti: na koloniji nas posyłali, na zimoviska, pozyčali narty, roverê i inšy rečy, organizovali vyciečki, časom davali bilety do kina abo do cyrku. Ot, kob lude ne narykali, a zajmalisie kulturoju (ha-ha!).

Spočatku tiažko mnie išło z tymi nartami, ale po tyžniovi ja vže chodiła po polach, a naveť odvažyłasie pujti na „górku”, kotora była pry školi, i tam sobiê zjizdžała. Polubiła ja tyje narty, ale moje ščastie ne tryvało dovho. Ja musiła zabirati z soboju sestru Aniu, bo vona nudiłasie odna doma i duryła mami hołovu. I jak tôlko ja začynała odiahatisie, to mama raz-dva odiahała vôsim liêt mołodšu sestru, i my vychodili obiêdvi. Vjadomo, što sieje mene velmi nervovało, ale što ž było robiti.

Spočatku ja voziła sestru na sanočkach… Tak-tak, zimy byli tohdy takije, što oho! I morozu chvatało, i šniêhu tože. Ale ž mniê velmi chotiêłosie jiêzditi na nartach. Ja jich nakładała na nohi, staviła na jich Aniu zzadu i starałasie jijiê voziti. A vona rymsała v sniêh: a to hołovoju, a to pupoju. Ja jiêchała daliêj, a vona kryčała i starałasie biêhčy za mnoju. A potum začynała płakati, bo zakopuvałasie v snihovi i nijak ne mohła vylizti. Potum my išli na „górku”. Ja musiła odstibati narty i zjizdžati z jeju na sanočkach, a koli ja potum zjizdžała, to vona velmi bojałasie, što ja upadu i połomajusie, i znov revła. Oj, ne raz i ne dva chotiêłosie mniê jijiê tam pokinuti… A koli vona vže poradočno schlipałaś, to mniê robiłosie škoda i ja starałasie jijiê potišati. U povnuj zhodi my voročalisie dochaty. Ale byvało i tak, što ja prychodiła nabzdyčana, bo Ania mniê prosto nadojiêła i ja potrebovała trochi od jijiê oddychnuti…

Odnoho razu na Prečystu pryjiêchała pleskôvśka baba i dała Ani trochu hrošy na rozpustu. A moja sestra naohladałasie same jakichś filmuv i pobačyła, jak tam aktorki zasovujut sobie hrošy za stanik. To vona zrobiła tak samo. Ale tohdy vona žadnoho stanika šče ne nosiła i tyje hrošy prosto jôj vyletili. Kôlko było płaču! De ž, paperovy hrošy zhubiła, žadny tam zelezniaki! A ne raz to i ja jôj jakijeś hrošy pudbirała. Davała jôj mnôho drôbnych, a sama zabirała krupniêjšy. Do času. Bo Ania chutko poniała, što ja jijiê prosto nabiraju i biêhała skaržytisie mami abo tatovi. I ja rad-nevola musiła jôj tyje hrošy voročati. I za kažnym razom hniêvałasiê na jijiê, ale nedovho, bo vona była takim fajnym škrabom…

Cukierki ja tože jôj zabirała, a jakže! Use jakoś jijiê perekonała. A to nahovoryła, što čykoladu konečno treba trymati v lodôvci, i koli vona ne bačyła, to ja tuju čykoladu zabirała. Bo za cukierki to ja mohła tohdy oddati vsio, abo zrobiti vsio, kob jich dostati.

– De moja čykolada?!! – revła Ania.

– A skôl ja mohu znati, – chitryła ja. – Pevno vysochła.

Ania diviłasie na mene i robiła veliki očy, bo vona ne znała, čy ja pravdu hovoru, čy znov štoś vydumuju. A raz ja namoviła jijiê, kob vona pokinuła vsiê cukierki nanuč na pudokonniku, to vony do rana obernutsie v čykoladu. Sestra mene posłuchała, a rano na pudokonniku ne było ani cukierkuv, ani čykolady. Ja vže ne pomniu, jak ja objasniała, de podiêlisie cukierki. Može na kôšku vinu zveła, ne pomniu.

Koli ja poniała, što naohuł sama vže nikudy ne budu mohła choditi, bo vse mušu pilnovati Aniu, to velmi zazłovała. Ale posli pryvykła i vsiudy jijiê za soboju tiohała. Na ščastie my miêli dla jijiê vozik. Ja sadžała sestru, brała butel vody abo soku, jakojeś jiêdło, i my išli. Mama často nas i po puv dnia ne bačyła. Dobre, što Ania ne była zavelmi upierdliwa. Vona spokôjno sidiêła v voziku, často tam spała. Jak chotiêła jiêsti abo piti, to dostavała, i vsio było v poradku. Najhôrš, jak my z koležankami robili štoś, čoho nam ne možna było robiti. Ania vsio vse doma vypeplała. Napravdu vse! A mama to mene potum vže i ne pytała, de my byli i što robili. Chvatiła jôj Ania.

Koli mama kudyś vychodiła, to pokidała mene, a potum Aniu v našoji chryščonoji (my z sestroju majemo tuju samu chryščonu), abo u kotorojiś susiêdki. Tohdy ne było problemu. Často diêti susiêduv prychodili do nas. Šče vsiê tohdy na našuj hulici žyli velmi družno, ne svarylisie, ne zaviduvali odno odnomu. Často vychodili na huliciu i hovoryli odny z odnymi. Teper ob takôm to možemo ono sobiê pomaryti.

Ania brała z soboju nocnik, kanapku, prychodiła do chryščonoji i pytałasie:

– Mohu trochu popilnovatisie?

– Možeš Aniečku, možeš, – odkazuvała, šmijučysie, chryščona.

Ja koliś velmi lubiła „pilnovatisie” u chryščonoji, bo vona była kravčychoju, do jijiê prychodili cikavy klijentki, nu i łatok tam było raznych! Ja dostavała obrêzki i tože starałasie štoś pošyti dla svojich lalok. Davali mniê nitku i ihołku, chryščona pomahała mniê štoś vykrojiti, i ja šyła. A jak zanudiłasie, to pilnowała Krysiu, dočku chryščonoji, časom štoś malovała. Abo słuchała, ob čôm hovorat klijentki. A prychodili razny kobiêty: i mołodšy, i starêjšy, i całkom staryje (jak mniê tohdy zdavałosie). Ja pryhladałasie, jak chryščona bere miêru, rysuje sobiê, jak bluzka, sukienka abo spudnicia maje vyhladati. A potum rozkładaje materyju, prykładaje vykroji, obrysowuje myłom (takim toniutkim), miêryt, bere nožyčki i čvach-čvach vykrojuje, składaje, fastryguje. Po peršuj prymiêrci možna było siadati i zšyvati vsio na mašyni. Nekotory sukienki byli takije chorošy! Mniê velmi chotiêłosie miêti dovhu sukienku, z šyrokoju spudnicioju z falbanami.

Potum u chryščonoji urodivsie šče syn, Tomaš. Ania, Krysia i Tomek, koli vže pudrosli, často razom bavilisie. Nu i odnoho razu vony bavilisie v hospodarku, a moja sestra była korôvkoju. Tomek i Krysia vodili jijiê na čyrvonuj verovci (to była moja šarfa zo škoły). Usio było fajno, ale chryščona poklikała diti na obiêd do chaty. Vony pryvezali „korôvku” do klamki od dvery i pobiêhli. Mama tože uvaryła obiêd, odčyniła dvery, kob poklikati Aniu jiêsti, ale nichto jôj ne odkazav. Mama za chvilku znov odčyniła dvery i na ščastie zahlanuła za jich. A tam ležała moja sestra, z šarfoju na šyji, uže ciêła sinia. Ne mohła hovoryti, čuť na tôj klamci ne poviêsiłasie. Mama chodiačy i chłopajučy tymi dveryma, šče bôlš jijiê puddušuvała.

– Mamo, – hovoryła ja posli, koli pryšła zo škoły i obo vsiôm doznałasie, – ja lepi pilnuju Aniu naveť za tebe. U mene vona nikoli ne dušyłasie, što najvyžej poperchnułasie kompotom.

A z dveryma i klamkoju to Ania miêła šče odnu pryhodu. Vona odnoho razu pobiêhła do Krysi. U jich tohdy ne było ganku, ono schody i vylity beton pud toj ganok. Same duv strašenny viêtior, Ania zastukała do dvery i koli chryščona jich odčyniła, to vony jôj vyrvalisie z ruk i poletiêli… Moja sestra povisła na klamci i poletiêła razom z tymi dveryma. Viêsiła i ono machała nohami. A chryščona podiviłasie, što nikoho nema i pujšła nazad do chaty. Ania znov zastukała v dvery, i sytuacija povtoryłasie.

– Chto ž tam stukaje i stukaje, a nikoho nema, – znervovałasie chryščona.

– To ja, – słabym hołosom odkazała moja sestra. – Zaraz upadu! Ratujte!

– O, to ty, Aniečku – zahlanuła za dvery chryščona. – O Božeńki! – perelakałasie vona i zniała moju sestru z toji klamki.

A potum do jich pryplontałasie šče odna koležanka, Ela. Ania dosyć často do jijiê zabihała. Ela miêła babu, kotoroji my vsiê (ne vyłučajučy mene) bojalisie. Ne znaju, kôlko było liêt mojôj sestrê, koli vmer Elin diêd. A Ania čohoś akurat do jijiê pobiêhła. I taja baba vziała moju Aniu za ruku, zaveła do pokoja, de v truniê ležav nebôžčyk, i skazała:

Uklęknij i zmów Ojcze nasz!

A po co? – zapytałasie Ania.

Za spokój jego duszy. No, klękaj i módl się.

Ale ja nie umiem po katolicku Ojcze nasz – tłumačyła moja sestra. – Może być po prawosławnemu? To podziała na tę duszę? – dopytuvałasie šče.

– Vôn taki dovhi i strašny tam ležav. A v dverach stojała strašna baba Elki i ne chotiêła mene vypustiti – rozkazuvała Ania posli doma.

Tato, jak doznavsie pro sieje, to kryčav, što pôjde i operdolit tuju babu, mama čuť joho vspokoiła.

– Ja jôj dam Ojcze nasz! – kryčav tato. – Sama chaj molitsie, a ne čužyje diêti zastavlaje!

A Ania do dziś dnia jak pryhane sobiê toho nebôžčyka, to až muraščki jôj biêhajut po plečach.

Як кінуць курыць

Сатыра


 

Доўга смаліў за ўсё жыццё Мікіта Лапуць. Папяросы, цыгарэты, піпку. Бо, кажуць, піпка менш шкодзіць здароўю. Але лекар напалохаў Мікіту: як цыгарэты і папяросы пагражаюць ракам дыхальных шляхоў, так піпка – ракам вуснаў. Але ж, так як кожная выкураная папяросіна скарачае жыццё на восем хвілін, так аж паўгадзіны табе з жыцця забірае паўгадзінная язда на ровары! Але што зробіш, калі засталася табе, скажам, адна тая прыемнасць, нічога, што згубная!.. Але ж, жыць яшчэ хочацца.

Несумненна, кінуць курыць неабходна. Сам я гэта кажу Мікіту ўжо з чвэрць стагоддзя. Спачатку спрабаваў змагацца Мікіта са згубнай заганай адзін, напружваючы ўласную волю. Не змог, хоць на падсвядомасць ціснула свядомасць цэнаў. Пайшоў пасля Мікіта на кадзіраванне па Даўжэнку. Трэба было спачатку, да сеанса, папасціць ад дымка, а да гэтага не стасаваўся Мікіта, таму, пэўна, тая кадзіроўка не памагла. Хоць казалі, што год не пацягнецца ні да піпкі, ні да цыгарэты, яго ўзяла аскома ўжо праз тры дні, і не справіўся з голадам нікаціну. Даведаўся Мікіта, што будуць сустрэчы для курцоў у адвентыстаў па вуліцы Юравецкай у Беластоку, у іхняй капліцы. Усе, хто туды хадзілі, яксьці перамаглі сваю хваробу. Так як і Мікіта слухалі даклады, глядзелі ўнушальныя фільмы пра шкоднасць курэння і красу здаровага ладу жыцця, насілі ў кішэні яйка… Нашто тое яйка? Змагаючыся з ахвотай закурыць, носіць у кішэні, замест пачкі папярос, сырое яйка. Вядома, думае пра яго, прысвячаючы яму не менш часу (каб не пабіць, не падушыць, не запэцкацца) чым цыгарэце, якой мог бы ў кожную хвіліну задаволіць сваю смагу. Пасля тыдня свядомага мучэння з гэтым яйкам, кажуць, людзі свядома кідаюць курэнне. Калі не, могуць яшчэ раз выбрацца на бясплатныя сеансы на Юравецкую. Але, апроч Мікіты Лапуця, усе іншыя, хто туды пайшоў, перасталі курыць.

Урэшце Мікіта, з плачам і енкам папасціўшы два тыдні, яшчэ раз падаўся на напаўгіпнатычны сеанс па Даўжэнку, і закадзіраваўся на паўгода. Затое стаў больш есці. І то не бульбачку, капусту таптаць, а сала ды мяса. Схопіць пута каўбасу ды ўплятае без хлеба. Румяны стаў, аж свеціцца; як то кажуць – чырвоны, то і здаровы. І зацікаўленне да жыцця вярнулася. Часам і нездаровыя зацікаўленні, таксама… не менш шкодныя.

Па ўсім Беластоку новая фірма радаснага праводжання часу разаслала, бачыце, наступную аб’яву: „Цудоўныя дзяўчаты запрашаюць – у нас, у цябе – non stop – незабыўныя хвіліны, фантастычны адпачынак! ПАЗВАНІ! Тэлефон…” У кожную паштовую скрынку ўкінулі, і маладым, і старым, і бабам, і мужыкам, і веруючым, і бязбожнікам. Мікіта схаваў паперку ў кішэню, а там знайшла яе ягоная Адэля. Аб’ела вушы за распусту, дык сапраўды пазваніў. А паненка больш кашуте чым піпка ці папяроса. А і тая прыемнасць – не менш кароткахвілінная, асабліва ў Мікітавым узросце.

Міра Лукша

Тайнае жыццё прыроды па Воглебену

Пэтер Воглебен

Пэтэр Воглебен (Peter Wohlleben) – ляснік з больш чым дваццацігадовым вопытам у кіраванні дзяржаўнымі лясамі ў Нямеччыне. Адмовіўся ён ад чыноўніцкай пасады, каб ажыццяўляць сваё бачанне аховы прыроды на практыцы. У цяперашні час клапаціцца аб лясах на рэйнскіх Сланцавых горах. Там паспяхова вядзе лясную гаспадарку на аснове экалагічных і эканамічных меркаванняў. З’яўляецца частым госцем на тэлевізійных праграмах, дзеліцца сваім вопытам і ведамі ў шматлікіх публікацыях і семінарах. Аўтар міжнароднага бестселера «Тайнае жыццё дрэваў».

Нямецкі ляснік і папулярызатар навукі лічыць, што мёртвыя дрэвы з’яўляюцца вялікімі рэзервуарамі вады для лесу. Калі ёсць засуха ўлетку, павольна выпараецца з іх вада, і, такім чынам, клімат трохі астывае. Лесу і дрэвам лягчэй выжыць. Калі – як у выпадку з масіўнымі выразкамі – гэтыя мёртвыя дрэвы будуць выдаленыя, гэта толькі высушыць лес. На яго думку, той, хто ведае, што дрэвы адчуваюць боль, маюць памяць і клопат пра сваё нашчадства, не можа іх проста выразаць і сеяць сярод іх хаос вялікімі машынамі. Лічыць, што неабходна ўказаць людзям, наколькі важныя дрэвы, як шмат яны значаць для нас. Гаворка ідзе пра ўспрыманне не толькі дрэў, але і ўсёй прыроды. І перш за ўсё, мы павінны разумець, што знішчаючы дрэвы, дзікіх жывёл, знішчаем саміх сябе і адзін аднаго. Канчаткова наносім шкоду самім сабе. На яго думку, высечка дрэў не ратуе дзікай прыроды, гэта хутчэй выратаванне для лесапільных заводаў. Змаганне з караедам-тыпографам у лясах паказвае, што кепскай з’яўляецца іх структура – пераважае елка, якая на самой справе не з’яўляецца дрэвам нашага клімату, таму лёгка становіцца ахвярай шкоднікаў рознага тыпу. Асноўныя прыродныя лясы ў нашых шыротах былі амаль выключна ліставымі пародамі, якія складаюцца з букаў, дубоў і гэтак далей. Калі зараз, відавочна ратуючы лес, будзем масава ссякаць яліну, на месцах высечак зноў будзе вырастаць яліна, таму што яна расце вельмі хутка на выцерабах.

Вокладка кнігі

У кнізе «Тайнае жыццё дрэваў» Воглебен піша, што кожнае дрэва з’яўляецца каштоўным для супольнасці і заслугоўвае таго, каб захаваць яго як мага даўжэй жывым. І нават мёртвыя дрэвы вельмі патрэбныя. У выпадку выдалення памерлых дрэў асабліва маладыя дрэвы адчуваюць сябе дрэнна ці паміраюць. У дадатак да гэтага цяжкая тэхніка якая выдаляе драўніну з лесу, у асноўным выдаляе таксама вадаёмы і вельмі моцна знішчае глебу. Спусташае яе на тысячагоддзі так, што будзе яна няздольная да рэгенерацыі. Аўтар лічыць, што выразка памерлых дрэў у Белавежскай пушчы, на ахоўванай тэрыторыі, з’яўляецца вялікай памылкай урада Польшчы.

А як гэта выглядае ў Нямеччыне? У Нямеччыне большая частка зямлі ў запаведных нацыянальных парках можа быць дадаткова выкарыстаная на працягу больш за 30 гадоў у традыцыйным лясніцтве. Назвываюць гэтую тэрыторыю «вобласцю развіцця». Там можна выразаць дрэвы. І эфектам таго тое, што на працягу нейкага часу на гэтых выцерабах растуць яловыя лясы. Тое, што ў Польшчы толькі пачынаецца – выразкі старога і хворага лесу, што можа прывесці да далейшых шкод – гэта праблема, вядомая ў Нямеччыне на працягу доўгага часу.

Ці дрэвам балюча? Перш за ўсё, не трэба забываць таксама пра выхлап магчымых выпарэнняў, якія вырабляе сельская гаспадарка і транспарт. Вельмі шкоднае для дрэў таксама паліванне палеткаў свінымі экскрэментамі, якія выдаляюць вялікую колькасць злучэнняў азоту. Усе гэтыя газы, якія выкідваюцца ў паветра, робяць так што дрэвы растуць хутчэй, на 30 адсоткаў. Здаецца, што гэта добра – дрэвы растуць хутчэй, будзе больш драўніны і больш прыбытку. Але гэта зусім наадварот. Лепш калі дрэвы растуць павольна. У адваротным выпадку яны хутка вычарпаюць сваю жыццёвую сілу. Такім чынам, атрымаем драўніну дрэннай якасці. Колькі часу расце дрэва? На працягу доўгага часу аўтар не ведаў аб тым, што дрэвы растуць павольна. У яго рэвіры мае два- і трохметровыя букі, якім спачатку даваў максімум дзесяць гадоў. Калі прыгледзеўся вузлам на галінах, аказалася, што ім, па меншай меры восемдзесят гадоў!

Невялікія дрэвы хочуць расці як мага хутчэй, на шчасце над усім пануюць іх… бацькі! Сваімі велізарнымі кронамі захінаюць малых, перадаючы ім толькі 3 працэнтаў сонечнага святла. Гэта досыць толькі для таго, каб нейкім чынам утрымаць арганізм жывым. Чаму гэтае абмежаванне? Чаму дрэвы-бацькі не хочуць, каб іх нашчадства хутка стала самастойным? Даследаванні паказваюць, што павольны рост маладняка з’яўляецца неабходнай умовай дачакання старасці дрэва.

Калі даследчык-практык прыдумаў, што дрэвы маюць пачуцці, кантактуюцца, клапоцяцца пра нашчадства, маюць сваю памяць? Такі прарывам з’явілася здарэнне, якое ён апісаў у кнізе. Адпраўляючыся ў могілкавы лес (адмыслова падрыхтаваная частку лесу, дзе можна пахаваць урну з попелам памерлага), ён сустрэў камень, які не быў каменем. У яго была дзіўная форма – злёгку хвалістая, з ямінкамі. Пры бліжэйшым аглядзе аказалася, што гэта старое дрэва, якое мае некалькі сотняў гадоў, якое на самай справе не мае права жыць, павінна было ўжо згніць. Потым Воглебен выявіў, што яно захоўвалася сярод жывых суседзяў. Ён зразумеў, што дрэвы, якія раслі побач, падтрымалі гэты кавалак дрэва – запампоўвалі ў яго пажыўныя рэчывы праз карані. Ён тады зразумеў, што ў дрэў таго ж віду няма ніякай барацьбы. Наадварот, дрэвы вельмі сацыяльныя істоты, падтрымліваюць адно адно, клапоціцца пра сябе. Відаць, дрэвы настолькі сацыяльныя істоты, што дзеляцца ежай са сваякамі таго ж віду. Прычына тая ж, якой кіруюцца людзі – у групе лягчэй даць сабе раду. Дрэва само па сабе не зможа вырабіць мясцовы, устойлівы клімат, яно адно не ёсць лесам. Без астатніх дрэў апынецца на ласцы ветру і непагадзі. Такім чынам, дрэвы разам утвараюць экасістэму, якая можа змякчыць уплыў марозу або цяпла, паправіць збор вады і вільготнасць паветра. Усе дрэвы аднаго і таго ж віду, незалежна ад таго, ці з’яўляюцца яны тонкімі або тоўстымі, вырабляюць аднолькавую колькасць цукру. Той, хто мае яго занадта, дзеліцца ім з іншымі.

А як дрэвы супрацуюць з жывёламі? Заатакаваныя і надкусаныя гусеніцамі шкоднікаў карані дрэў вылучаюць пэўныя хімічныя рэчывы, прынады. Такім чынам, яны склікаюць драпежнікаў, якія з радасцю кідаюцца на атруту. Вязы і хвоі прыцягваюць маленькіх вос. Гэтыя казуркі адкладаюць яйкі ў гусеніцах пажыраючых лісце, а затым з’ядаюць іх з сярэдзіны. Такім чынам, дрэва, выкарыстоўваючы адну жывёлу, вызвалецца ад шкодных паразітаў. Дрэвы таксама пазнаюць, што кусае іх сарна або чалавек, ломячы галіны або выразаючы іх. У апошнім выпадку, дрэва прымае спосаб лячэння раны. У першым – выпускае сок. Я як з сойкай? Хоць есць жалуды і букавінкі, большую частку з іх закопвае ў зямлю – у выніку дрэва ў выйгрышы.

Ці дзяцел, выдзёўбваючы з дрэва насякомых разумее, што дапамагае дрэву, лечыць яго? Ці проста корміцца? Аўтар не думае, што дзяцел думае пра гэта. Гэта, бадай, галоўнае адрозненне паміж намі і жывёламі. Але не выключана, што з гэтым інакш, таму што ён не чуў пра даследаванні па гэтай тэме. Дзяцел ведае напэўна, што дрэва жывое ці не. Але тое што займаецца ён дрэвам з нагоды прыёму ежы, мабыць застаецца па-за зонай яго свядомага ўспрымання. Жывёлы, безумоўна, могуць адчуваць, што думае таварыш птушка ці жывёла сябар, як ён адчувае, як паводзіць сябе. У чым мы, людзі, падобныя да іншых стварэнняў?
Падабенства ляжаць у асноўным у пачуццях – таму што ў асноўным мы падзяляем іх з жывёламі – і эмоцыях, мове інстынктаў. У той час як мы прызнаем жывёлам права на інстынкты, адмаўляем ім эмоцый. Гэта зваротная сувязь. І жывёлы, так як мы, адчуваюць любоў, гнеў, радасць, сорам.

У кнізе «Духоўнае жыццё жывёл» Пэтэр Воглебен апісвае матчыну любоў жывёл, выкліканую гармонам аксытацын. Гэтак жа, як у людзей. Але ў жывёл таксама страх адчуваюць рыбы. Рыба з’яўляецца свайго роду жывёлай, але людзі заўсёды ставіліся да яе ніжэй. І яны так жа, як і мы, адчуваюць боль, страх і гэтак далей. Аўтар лічыць, што роля жывёл у нашым грамадстве залежыць ад кожнага з нас. Кожны чалавек павінен вызначыць і ацаніць яе. Але прыклад палявання ясна паказвае, як па-рознаму можна ацэньваць па сутнасці адну і тую ж з’яву. Як ставіцца да шматлікіх паляўнічых здымкаў жывёл, якіх яны пазбавілі жыцця? Паляўнічыя тлумачаць, што забіваюць жывёл, каб атрымаць іх мяса або трафеі. Футры зацкаваных лісоў не апрацоўваюцца з-за пашкоджанай поўсці. Іх проста выкідваюць. Асноўная мэта палявання не мае задаволіць голад, але і прагу забойства! Калі б мы мелі справу з так адкрыта праяўленым жаданнем забіваць людзей, то ўсе б крычалі: «Вычварэнцы, гэта ж вычварэнства!» Забойства жывёл, кажуць, гэтая традыцыя. Але гэта, на жаль, адна з тых традыцый, якіх мы павінны пазбавіцца! – абураецца Петэр Воглебен. – Паляванні вашага міністра аховы асяроддзя і яго сяброў на фазанаў гадаваных у клетках гэта проста скандал. Асабліва страшна тое, што чалавек, які прадстаўляе такі падыход да жывёльнага свету, свету прыроды, мае тую прыроду ў Польшчы абараняць! Такі чалавек павінен абараняць жывёл ад паляўнічых, дрэвы перад масавай высечкай і прамысловым выкарыстаннем. На такой пасадзе павінен быць хтосьці, хто мае вельмі высокую эмпатыю і пазітыўнае, адкрытае стаўленне да прыроднага свету – лічыць нямецкі прыяцель прыроды.

 

Міраслава Кастанчук

Календарыюм (05/2017)

Травень – гадоў таму

640 – у траўні 1377 г. памёр вялікі князь Аляксандар Альгерд (нар. каля 1296 г.), у манастве прыняў імя Аляксей.

255 – 15.05.1762 г. у Несьвіжы памёр Міхал Казімір Радзівіл „Рыбанька” (нар. 13.06.1702 г. ), дзяржаўны дзеяч ВКЛ, мэцэнат. У 1726 г. распачаў аднаўленьне замку ў Несьвіжы, збуранага швэдамі ў 1706 г., у 1750 г. аднавіў дзейнасьць Несьвіжскай друкарні і адкрыў корпус кадэтаў. Заснаваў першыя ў Беларусі мануфактуры, м. інш.: фаянсавую ў Новым Сьвержні, пэрсіярню (шаўковых паясоў) у Слуцку, і супольна з жонкай Уршуляй сарганізаваў тэатр ды музычную, вакальную і балетную школы.

220 – 10(21).05.1797 г. нар. Дамінік Стэфановіч, музыкант настаўнік Станіслава Манюшкі, у 1820 – 1837 гг. – кіраўнік Мінскага гарадзкога аркестра, у 1848 – 1865 гг. выкладаў музыку і харавыя сьпевы ў Менс­кай гімназіі і прыватным жаночым пансыёне. Памёр каля 1870 г.

215 – 6.05.1802 г. каля Кобрына нар. Станіслаў Горскі (пам. 3.05.1864 г.), прыродазнавец, мэдык, пэдагог. Выкладаў ва ўнівэрсытэце, а потым у мэдыка-хірургічнай акадэміі ў Вільні. Як адзін з першых апісаў расьліннасьць Белавежскай пушчы.

175 – 12.05.1842 г. у Парыжы памёр Валенты Ваньковіч (нар. 14.02.1800 г. у Калюжыцах на Меншчыне), мастак, аўтар вядомага партрэта Адама Міцкевіча „Міцкевіч на скале Аюдаг”. Закончыў Полацкі езуіцкі калегіум і Віленскі унівэрсытэт (1824 г.), а ў 1827 г. – Пецярбургскую мастацкую акадэмію. Затым жыў у Менску, меў майстэрню ў Сьляпянцы. У 1839 г. зьехаў у Парыж. Пахаваны на тамтэйшых могілках Манмартр.

140 – 3.05.1877 г.  у фальварку Іваноўшчына Лепельскага павету нар. Антон Грыневіч (арыштаваны ў 1933 г., памёр у савецкім лагеры 8.12.1937 г.), фальклярыст, кампазытар, пэдагог, выдавец. Удзельнік суполкі „Загляне сонца і ў наша ваконца”. У 1910-1912 гадах выдаў два тамы кніжкі „Беларускія песьні з нотамі”. Выдаў у 1923 г. у Вільні першы беларускі падручнік па музыцы „Навука сьпеву”. Таксама зьяўляецца аўтарам зборнікаў песень: „Народны сьпеўнік”, „Школьны сьпеўнік”, „Беларускі дзіцячы сьпеўнік”. Зьбіраў фальклёр на Палесьсі і ў Падзьвіньні. З 1925 г. жыў у савецкай Беларусі.

135 – 15.05.1882 г. нар. Уладыслаў Галубок (расстраляны саветамі 28.09.1937 г.), адзін з заснавальнікаў сучаснага беларускага тэатру, драматург, акцёр, рэжысёр.

115– 20.05.1902 г. у в. Каралішчавічы Менскага павету нар. Язэп Пушча (сапр. Іосіф Плашчынскі, пам. 14.09.1964 г.), паэт, настаўнік, адзін з заснавальнікаў літаратурнага аб’яднаньня „Узвышша”. У 1930 г. будучы студэнтам быў арыштаваны савецкімі ворганамі бясьпекі і сас­ланы ў Сібір. У 1941 г. мабілізаваны ў савецкую армію. Пражыў вайну, змог паявіцца ў Беларусі толькі пасьля 1956 г.

90 – 30.05.1927 г. у Менску нар. Вітаўт Кіпель, актыўны грамадзкі дзеяч, гісторык. Пасьля ІІ сусьветнай вайны жыве ў эміграцыі. Выпускнік Лювэнскага Унівэрсытэту (геоляг), Ратгерскага Унівэрсытэту (бібліятэказнаўства). Актыўна дзейнічаў і дзейнічае ў беларускім грамадзка-палітычным ды навуковым жыцьці. З 1982 г. узначальвае Беларускі Інстытут Навукі і Мастацтва. У 1993 г. была выдадзена ягоная абшырная манаграфія „Беларусы ў ЗША”, а ў 2015 яго успаміны «Жыць і дзеіць». Віншуем з прыгожым юбілеем!

75 – 25.05.1942 г. у лагеры памёр Іван Замоцін (нар. 1.11.1873 г. у Крывуліне Цьвярской губ.) літаратуразнавец. З 1908 г. быў прафэсарам Варшаўскага ўнівэрсытэта, з 1922 г. – Беларускага дзяржоўнага ўнівэрсытэта ў Менску. У 1937 г. быў арыштаваны і асуджаны на 8 год выпраўленча-працоўных лагераў.

30 – 25.05.1987 г. памёр у ЗША Аўген Калубовіч-Каханоўскі (нар. 5.03.1910 г. у Ціхінічах, Рагачоўскага павету), гісторык, палітычны дзеяч, настаўнік. Падчас нямецкай акупацыі кіраваў Аддзелам Культуры Беларускай Цэнтральнай Рады. Аўтар між іншым прац „Мова ў гісторыі беларускага пісьменства”, „Айцы БССР і іхны лёс”, успамінаў „На крыжовай дарозе”.

25 – 23.05.1992 г. памёр у ЗША Уладзімір Бакуновіч (нар. 10.12.1926 г. у Малых Сьцяблевічах, Лунінецкага павету), грамадзкі дзеяч, эканаміст. Выпускнік Лювэнскага Унівэрсытэту. Дзейнічаў у БАЗА і Радзе БНР, між іншым быў журналістам газэты „Бацькаўшчына”.

Апрацавалі Лена Глагоўская і Вячаслаў Харужы

Сродкі для  падстраўнікавай залозы

Лекі з поля і лесу


 

(Працяг)

Рэцэпт № 3..Выдатныя народныя сродкі – лімон, пятрушка і часнык, на аснове якіх рыхтуецца наступны лек для лячэння падстраўнікавай залозы. Лімон трэба вызваліць ад костачак, але не чысціць ад лупіны, яшчэ лепш – узяць гатунак лімона, у якім няма костачак зусім. Такім чынам, у лупінах, але без костачак лімоны ў колькасці 1 кг, а таксама па 300 гр. часныку і пятрушкі перакруціць пры дапамозе мясасечкі і змяшаць. У прынцыпе, на гэтым сродак для лячэння падстраўнікавай залозы можна лічыць гатовым, захоўваць яго можна
ў халадзільніку, пажадана ў посудзе са шкла, напрыклад, у слоіку. У працэсе лячэння сродак неабходна прымаць па 1 ч.л. тройчы ў дзень, за 15 мін. да ежы. Для больш моцнага эфекту сродак можна запіваць спецыяльным настоем з лісця суніцы, чарніцы, брусніцы, які рыхтуецца наступным чынам. Лісце пералічаных раслін, а таксама кукурузныя лычыкі і струкі фасолі адмераць у роўных частках і, склаўшы ў тэрмас, заліць кіпенем, пакінуўшы такім чынам на некалькі гадзін запар. Запіваць трэба так: 1 ч.л. прапанаванай вышэй сумесі запіваецца трэць шклянкі настою. Гэтым досыць эфектыўным спосабам варта лячыцца на працягу трох месяцаў.

 

Рэцэпт №4. Рыхтаваць гэты сродак варта з вечара, для чаго нам спатрэбіцца пакет кефіру – паўлітра,
а таксама адна шклянка грэчкі. Грэцкія крупы неабходна старанна прамыць, а затым заліць іх кефірам, пасля чаго пакінуць настойвацца. Па сканчэнні 12 гадзіны падзяліць атрыманую сумесь на дзве роўныя часткі, адну з якіх з’есці як сняданак, а другую – як вячэру. Карысна было б абыходзіцца без іншых прыёмаў ежы хоць бы на працягу двух-трох дзён, хаця на абед можна зварыць агародніннае рагу, часам можна дазволіць сабе што-небудзь з садавіны. Такой дыеты варта прытрымлівацца на працягу 10 дзён, пасля чаго на той жа тэрмін зрабіць перапынак і паўтарыць усё зноў. Людзі, якія ўжылі на сабе дадзены спосаб, адзначаюць, што паляпшэнне наступае ўжо праз некалькі дзён, болі спыняюцца, адчуваецца лёгкасць у целе, уздуцце кішэчніка праходзіць.

 

Бабка – трыпутнік

Гэтая шматгадовая травяністая расліна знаёма кожнаму. У яе простае голае сцябло з дробнымі кветкачкамі наверсе, сабранымі ў коласавіднае суквецце. Лісце – у прыкаранёвай разетцы, шырокія, завостраныя,
з трывалымі жылкамі. Плён – яйкападобныя скрыначкі з бліскучымі зярняткамі. Цвіце ўсё лета. Сустракаецца паўсюдна, расце ля дарог, на пустках, каля хат.

Ужываюць лісце, суквецці, карані, насенне і свежы сок. Гаючыя ўласцівасці трыпутніка былі вядомыя яшчэ старажытным рымлянам і грэкам, арабскім і персідскім лекарам. Ён валодае антысептычным, абязбольвальным, ранагаючым,  адхарквальным дзеяннямі, ачышчае кроў, узмацняе сакраторную функцыю страўніка. Свежы сок эфектыўны пры гаенні ран, фурункулах, ацёках і ўдарах, укусах насякомых. Насенне, дзякуючы ўтрыманню слізі, дзейнічае змякчальна, ахінальна, супрацьзапаленча, бактэрыцыдна, спазмалітычна  і далікатна-паслабляльна. Выкарыстоўваюць трыпутнік пры гемароі, хваробах мачавых шляхоў, малярыі. Не варта ўжываць яго ўнутрана пры падвышанай кіслотнасці страўніка і схільнасці да згортвання тромбаў. Вонкава лісце прыкладваюць да язваў з «дзікім мясам», пры зубным болю. Адварам насення прамываюць вочы пры запаленні. З маладых лісткоў рыхтуюць вітамінныя салаты і дадаюць
у страў. Экстракты з бабкі ўваходзяць у склад крэмаў і ласьёнаў.  Пры парэзах, напрыклад пальца, дастаткова сарваць свежы ліст трыпутніка, вымыць, прыкласці да раны, і кроў спыняецца. Настой з трыпутніка ўжываюць пры захворваннях: страўніка, кішэчніка і хранічным гастрыце. Вонкава ўжываюць для лячэння гнойных ран, пры запаленні вачэй. У народнай медыцыне трыпутнік і прэпараты з яго ўжываюць пры коклюшы, запаленні вачэй, пры бранхіяльнай астме, сухотах, захворваннях мачавога пухіра. Адварам з лісця трыпутніка палошчуць рот пры парадантозе, запаленчых працэсах у паражніне рота.

Настой рыхтуюць так: адну сталовую лыжку здробненага лісця трыпутніка заліваюць шклянкай кіпеню, настойваюць 15 хвілін, працэджваюць, выкарыстоўваюць для паласкання, п’юць па сталовай лыжцы тры разы на дзень, хвілін за 30 да ежы.

Рыхтуюць парашок з трыпутніка так: сушаць лісце, здрабняюць у парашок, прысыпаюць парашком з лісця драпіны, язвы, пролежні, раны (калі няма свежых лісткоў).

Для лячэння запалення вачэй: лыжку сухога лісця трыпутніка заліваюць шклянкай кіпеню, кіпяцяць дзве хвіліны, настойваюць паўгадзіны, працэджваюць і робяць кампрэсы на вочы.

Кампрэсы з трыпутніка таксама дапамагаюць для лячэння ран, скурных захворванняў, фурункулаў, апёкаў. Для гэтага свежыя, вымытыя лісткі трыпутніка здрабняюць, накладваюць на тканіну, затым прыкладваюць да раны і мацуюць бінтом. Можна выкарыстоўваць і сухое лісце, папярэдне патрымаўшы іх дзве хвіліны ў кіпені. Таксама можна прыгатаваць настой з насення трыпутніка, які выкарыстоўваюць пры запаленні мачавога пухіра – ён  дзейнічае мякка слабільна. Рыхтуюць настой так: дзве сталовыя лыжкі насення заліваюць шклянкай кіпеню, кіпяцяць каля дзесяці хвілін, працэджваюць, прымаюць па адной сталовай лыжцы на ноч.

Як нарыхтоўваюць трыпутнік лекавы?

Перш чым ужываць карысную траву, варта вывучыць віды, якія растуць у канкрэтнай мясцовасці. Зразумела, выкарыстоўваць лісце або іншыя фрагменты ў лячэбных мэтах можна, калі трыпутнік сабраны ў экалагічна чыстым месцы, удалечыні ад дарог, прамысловай вытворчасці, месцаў выгулу хатніх жывёл. Гэтае зелле мае ўласцівасць збіраць і назапашваць шкодныя рэчывы з глебы і паветра. Таксама не трэба збіраць хворых або пашкоджаных шкоднікамі раслін.

У залежнасці ад часткі трыпутніка, неабходнай для лячэння таго ці іншага захворвання, збіраць і нарыхтоўваць лепш лепш у вызначаны час, калі канцэнтрацыя карысных уласцівасцяў ў ім максімальная. Лісце трыпутніка, сцёблы і кветкі найбольш карысныя ў перыяд пасля цвіцення і да пачатку даспявання насення. На лісці характэрны малюнак,  з вялікімі жыламі. Іх лепш збіраць на працягу 60 дзён пасля пачатку цвіцення. Насенне набірае найбольшую гаючую сілу да моманту паспявання. У каранях максімальная карысць здароўю аказваецца восенню, у верасні-лістападзе. Зразумела, варта ўлічыць канкрэтныя мясцовыя ўмовы, геаграфічнае становішча, спрыяльнае або не надвор’е
ў канкрэтным годзе.

Раслінная сыравіна падчас збору і нарыхтоўкі не павінна быць вільготнай. Яе лепш сушыць у прахалодным
і цёмным месцы, што забяспечыць доўгае далейшае захоўванне. Не варта збіраць сыравіну па расе або падчас дажджу, бо існуе небяспека, што яна згніе падчас высушвання.
Трыпутнік выдатна захоўваецца ў драўляных скрынках.

 

Міраслава Кастанчук
Працяг будзе