Календарыюм (02/2017)

Люты – гадоў таму

1025 – у 992 г., паводле летапісаў, былі заснаваны ў Полацку і Тураве епархіі і пастаўлены епіскапы.

890 – у 1127 г. былі аднатаваныя першыя летапісныя зьвесткі пра горад Гародня (Городна, Городень).

630 — 20 і 22 лютага 1387 г. кароль Польшчы Ягайла выдаў граматы пра наданьне прывілеяў феадалам Вялікага Княства Літоўскага, якія прынялі каталіцкае веравызнаньне.

380 – 5.02.1637 г. у Вільні памёр Іосіф Вельямін Руцкі (нар. у 1573 ці 1574 г. у Руце на Наваградчыне), уніяцкі мітрапаліт, пісьменьнік-палеміст, царкоўна-палітычны дзеяч. Пахаваны ў Вільні ў Сьвятатроіц-кім манастыры.

210 – 11.02.1807 г. у Варацэвічах на Палесьсі нар. Напалеон Орда (пам. 26.04.1883 г. у Варшаве, пахаваны ў Янаве Палескім), мастак, кампазітар.

165 – 21.02.1852 г. у Менску адбылася пастаноўка трупай Вінцэнта Дунін-Марцінкевіча першай беларускай опэры „Ідылія” С. Манюшкі і К. Кшыжаноўскага.

145– 29.02.1872 г. у Крынках Аршанскага пав. нар. Вітольд Бялыніцкі-Біруля, вядомы мастак пэйзажыст. З 1947 г. жыў пад Менскам. Памёр 18.06.1957 г. у Цьвяры, пахаваны на Новадзявічых могілках у Маскве.

135 – 10.02.1882 г. у Вільні нар. Францішак Умястоўскі (Дзядзька Пранук), празаік і публіцыст, ініцыятар выданьня „Нашай Долі”, рэдактар-выдавец газэты „Беларускі Дзень” (1927 – 1928), жыў у міжваенны час у Вільні. У 1939 г. змабілізаваны ў польскае войска, у красавіку 1940 г. загінуў у Катыні.

135 – 4.02.1882 г. у Слуцку нар. Фабіян Шантыр, празаік і публіцыст, дзеяч беларускага руху падчас І сусьветнай вайны, муж Зоські Верас. Расстраляны бальшавікамі
ў  красавіку 1920 г.

130 – 27.02.1887 г. у в. Новы Двор, Менскага павету нар. Алесь Гарун (сапр. прозьвішча Аляксандар Прушынскі), дзеяч беларускага нацыянальнага руху, пісьменьнік, журналіст. Адзін са стваральнікаў Беларускай Народнай Рэспублікі, беларускага войска. Памёр 28.07.1920 г. у Кракаве, пахаваны на Ракавіцкіх могілках.

115 – 2.02.1902 г. у Новым Двары на Сакольшчыне нар. Станіслаў Грынкевіч (18.05.1945 г. расстраляны саветамі), лекар, грамадзка-культурны, палітычны дзеяч, літаратар, публіцыст.

115 – 24.02.1902 г. у в. Кацёлкі, Пружанскага павету нар. Янка Хвораст (памёр 1.07.1983 г.), балетмайстар, зьбіральнік беларускага харэаграфічнага фальклёру.

115 – 28.02.1902 г. нар. Павал Гаўрыленка (пам. 2.02.1961 г.), жывапісец, заснавальнік Саюзу Беларускіх Мастакоў.

110 – 14.02.1907 г. у Мінску нар. Алесь (сапр. Пётр) Звонак, паэт і перакладчык. Памёр у Мінску 2.02.1996 г.

110 – 23.02.1907 г. у в. Арляняты на Ашмяншчыне нар. Станіслаў Станкевіч (пам. 6.11.1980 г. у ЗША), грамадзкі дзеяч, настаўнік, літаратуразнавец і журналіст. Выпускнік у 1933 г. польскай і славянскай філялёгіі Віленскага Унівэрсытэту, у 1936 г. атрымаў дактарат гэтай вучэльні. Да 1941 г. працаваў настаўнікам, займаўся навуковай працай. У 1944-1945 гг. рэдагаваў у Бэрліне газэту „Раніца”, з 1945 па 1947 быў настаўнікам беларускай літаратуры ў Гімназіі імя Янкі Купалы ў Нямеччыне.
У 1948-1962 гг. рэдагаваў у Мюнхене газэту „Бацькаўшчына”. З 1963 г. пераняў рэдагаваньне газэты „Беларус” у ЗША, якую рэдагаваў да сьмерці ў 1980 г. Быў пастаянным супрацоўнікам беларускай сэкцыі Радыё Свабода, рэдактарам навуковых „Запісаў”.

105 – 1.02.1912 г. у Вільні адбылася першая пастаноўка п’есы Янкі Купалы „Паўлінка” (у прысутнасьці аўтара).

105 – 5(18).02.1912 г. памёр Іван Трутнеў (нар. у 1827 г. у  Ліхвіне Калужскай губ.), жывапісец і нас-таўнік. У 1866 г. арганізаваў і ўзначаліў Віленскую рысавальную школу, якой кіраваў да сьмерці. Праз яе прайшлі літоўскія і беларускія мастакі, м. інш. Язэп Драздовіч. Пахаваны на праваслаўных могілках у Вільні.

95 – 24.02.1922 г. памёр у Вільні Ядвігін Ш. (Антон Лявіцкі) – нар. 4.01.1869 г. у маёнтку Дабосьна (зараз Жылічы) на Магілёўшчыне, празаік і публіцыст, працаваў у „Нашай Ніве” (1909 – 1910), „Беларусе” (1913), у рэдакцыі „Сахі” і „Лучынкі” (1913 – 1915). Пахаваны на Росах у Вільні.

90 – 28.02.1927 г. у Вільні выйшаў з друку апошні нумар грамадаўскай газэты „Наш Голас”.

85 – 26.02.1932 г. у Менску выйшаў першы нумар тыднёвіка „Літаратура і Мастацтва”.

65 – 16.02.1952 г. у Менску памёр Еўсьцігней Міровіч (Дунаеў) (нар. 10.08.1878 г. у Пецярбургу), акцёр, драматург, рэжысёр, тэатральны дзеяч. У 1957 г. выйшаў яго зборнік „П’есы”. Пахаваны на Вайсковых могілках у Менску.

60 – 25.02.1957 г. у Бялынавічах Касьцюковіцкага р-на на Магілёўшчыне нар. Алесь Пісьмянкоў, сучасны беларускі паэт, эсеіст. Памёр 23.04.2004 г.

Апрацавалі Лена Глагоўская і Вячаслаў Харужы

Белтурызм – на розны смак

Вітаем у Беларусі! (Фота Міры Лукшы)

З Цэнтр-Курорта

Навагоднія туры ў Мінск і Беларусь дораць гасцям з Расіі выдатную магчымасць не толькі адпачыць, сустрэць самыя вясёлыя зімовыя святы, але і пазнаёміцца з культурай і гісторыяй Беларусі. Экскурсійныя туры на Новы год 2017 у Беларусь уключалі ў сябе наведванне як розных славутасцяў, гістарычных помнікаў, так і выезды на прыроду ў Нацыянальныя паркі, перш за ўсё, у Белавежскую пушчу. У ходзе тураў на навагоднія святы ў Беларусі адпачывальнікі маглі наведаць Мінск, Віцебск, Гродна, Брэст, розныя сярэднявечныя замкі, месцы бітваў, праваслаўныя і каталіцкія храмы. Таксама туры на навагоднія святы ў Беларусі – гэта ўнікальны шанц сумясціць культурны адпачынак са спартыўным. У ходзе навагодніх тураў у Беларусь адпачывальнікі пры жаданні маглі ўдосталь нагуляцца па некранутых лясах, пакатацца на каньках, горных і бегавых лыжах, пагуляць у снежкі са сваімі дзецьмі, схадзіць у лазню з сябрамі.

Туры на Новы 2017 год у Беларусь можна было забраніраваць яшчэ заранёў. У залежнасці ад асабістых выбараў, адпачывальнікі маглі выбраць тыя навагоднія экскурсійныя туры ў Беларусь, дзе пераважае наведванне прыродных запаведнікаў ці ж, наадварот, дзе большую частку часу займае знаёмства з выдатнымі мясцінамі. Важнай перавагай тураў на Новы 2017 г. у Беларусь з’яўлялася і тое, што па кошце яны абыходзяцца значна танней, чым аналагічны адпачынак у Расіі, што таксама з’яўляецца немалаважным фактарам.

Для грамадзян Расіі яшчэ адным стымулам адсвяткаваць Новы год у Беларусі з’яўляецца адсутнасць патрэбы ў візе і замежным пашпарце для падарожжа па краіне. Не трэба марнаваць каштоўны час на доўгі пераезд і даўжэй атрымаць асалоду ад самога адчування свята, бо зімовыя прыгажосці і культурныя жамчужыны Беларусі знаходзяцца зусім побач. Сустрэць Новы год 2017 у Беларусі можна было па-рознаму. Беларусы вельмі добразычлівыя і заўсёды рады дапамагчы. Іншым унікальным варыянтам была магчымасць правесці Новы год у Беларусі на прыродзе ў шматлікіх Нацыянальных парках, санаторыях Беларусі, дамах адпачынку, што размяшчаюцца ў самых маляўнічых і экалагічна чыстых кутках краіны. У такіх месцах Беларусь на Новы год паўстае сапраўды казачнай краінай, дзе можна забыцца пра ўсе праблемы, прагуляцца па лясах, пакатацца на лыжах, на коннай запрэжцы, паспрабаваць самыя смачныя стравы нацыянальнай кухні. Можна было сустрэць Новы год у Беларусі 2017 з дзецьмі, дык ім напэўна спадабалася падарожжа ў рэзідэнцыю беларускага Дзеда Мароза. Тым турыстам, хто захапляюцца горнымі лыжамі, сноўбордам, навагодні адпачынак у Беларусі лепш за ўсё правесці на горналыжным курорце ў Сілічах.

Зімовыя туры ў Беларусь цяпер з’яўляюцца адным з самых даступных па кошце варыянтаў падарожжа. І запрашаецца: «Кухня Беларусі разнастайная і ў той жа час простая. У асноўным у ёй пераважаюць прадукты мясцовага земляробства. Пры гэтым беларуская кухня падвергнулася ўплыву суседніх краін – Расіі, Літвы, Украіны і Польшчы. У стравах у асноўным выкарыстоўваюцца: бульба, буракі, грыбы, ягады, ячмень. Прычым бульба на першым месцы па папулярнасці. Яе запякаюць, смажаць, вараць. З яе рыхтуюць нацыянальную вельмі смачную страву – дранікі. У беларускай, як і ў кухні іншых славянскіх народаў, вялікае значэнне маюць першыя стравы. Тут іх рыхтуюць з выкарыстаннем агародніны, круп і, вядома, мясных інгрэдыентаў. Мяса і мясныя паўфабрыкаты ў Беларусі вельмі любяць. Свініна, ялавічына, розныя каўбасы – усё гэта валодае адмысловым смакам і якасцю. З напояў раім паспрабаваць «Крамбамбулю» – моцны алкаголь, настоены на вострых прыправах, «Крупнік» – сумесь настою гаючых траў, спірту і мёду. З безалкагольных напояў – квас з бярозавага соку.

Уезд у краіну

Для грамадзян Расіі і большасці краін СНД уведзены бязвізавы рэжым, на мяжы досыць прад’явіць агульнаграмадзянскі пашпарт. Увоз замежнай валюты ў Беларусь неабмежаваны, аднак сумы звыш 10 000 USD трэба дэклараваць. Забаронены ўвоз-вываз без адпаведнага дазволу агнястрэльнай зброі і боепрыпасаў, вайсковага рыштунку, наркатычных, псіхатропных, атрутных, радыеактыўных і выбуховых рэчываў. Для правозу праз мяжу жывёл і раслін патрабуецца дазвол фітасанітарнага і ветэрынарнага кантролю.

Касцёл Святога Сымона і Святой Алены ў Мінску (таксама вядомы як Чырвоны касцёл) (Фота Міры Лукшы)

Карысная інфармацыя пра краіну

У Беларусі можна ўзяць машыну напракат. Гэта самы зручны спосаб перамяшчэння па краіне. Дарогі знаходзяцца ў вельмі добрым стане, правілы дарожнага руху (ПДР) аналагічныя расійскім. Каб узяць аўто напракат, неабходныя пашпарт і правы міжнароднага ўзору. Кіроўца павінен быць не менш чым 21 год і мець вадзіцельскі стаж не меншы за два гады. Аплата арэнды можа быць наяўнымі грашыма, так і крэдытнымі картамі. Прыкладны кошт арэнды ў суткі – ад 20 даляраў. З Беларусі можна прывезці: вырабы з лёну, разьбяныя драўляныя скульптуры, вырабы з саломкі, працы беларускіх ганчароў (вазы, гаршчкі, забаўныя фігуркі), пацеркавую вышыўку, беларускі бальзам. Для жанчын будзе цікава бялізна вядомай маркі «Мілавіца». Тут яна каштуе танней і адрозніваецца добрай якасцю.

Урад Беларусі чакае ўсплёску ўязнога турызму пасля адмены візаў для грамадзян 80 краін. На думку экспертаў, бязвізавы ўезд – гэта толькі першы крок. Улады Беларусі разлічваюць, што гэта дасць штуршок ўязному турызму. Так, з 1 кастрычніка дазволены часовы бязвізавы ўезд у зону адрэстаўраванага ў 2006 годзе Аўгустоўскага канала, размешчанага часткова на беларускай, часткова па польскай тэрыторыі. Без віз замежныя госці могуць да 3 дзён знаходзіцца ў Белавежскай пушчы. Акрамя таго, да канца 2016 года была планавана адмена ўезд па візах для грамадзян 80 краін. Апытаныя эксперты пацвярджалі, што візы з’яўляюцца сур’ёзнай перашкодай для развіцця ўязнога турызму. Але, на іх думку, для павелічэння колькасці турыстаў толькі адмены візаў недастатковы, спатрэбяцца комплексныя меры.

Туалет – рухавік турызму

«Калі візавыя паслабленні закрануць 80 краін, гэта добра», – быў перакананы кіраўнік літоўскага агенцтва адпачынку і забаў «Vilnius Relax» Кірыл Атаманчык. Але, на яго думку, важна, каб у гэты лік увайшлі дзяржавы Еўрасаюза. Паводле інфармацыі Белсата, у 2015 годзе турысты з Еўропы склалі толькі 5 адсоткаў наведвальнікаў РБ. Кірыл родам з Беларусі і знаёмы з сітуацыяй на мясцовым рынку паслуг. На яго думку, візы – толькі частка праблемы, і сама па сабе адмена візавага рэжыму ня прыцягне ў краіну тысячы турыстаў: «Па-першае, неабходна пазбавіцца ад бюракратыі, звязанай з уездам гасцей з-за мяжы». Гаворка ідзе пра рэгістрацыю для ўсіх, якія ўязджаюць на тэрыторыю Беларусі па госцевым запрашэнні больш чым на 5 дзён. «Для замежніка паход у міграцыйны цэнтр – з чэргамі і на цэлы дзень, хай нават з суправаджэннем – гэта неверагодны стрэс, бо там часам не ведаюць нават англійскай мовы». Па-другое, паводле слоў Атаманчыка, у Беларусі неабходна наладжваць турыстычную інфраструктуру. «Гасцей з Заходняй Еўропы кідае ў сапраўдны шок адсутнасць нармальных прыбіральняў і пошукі, дзе перакусіць, калі яны падарожнічаюць не па арганізаваным турмаршруце». Неабходны таксама ўстойлівы імідж краіны турызму: «Заклікаем – наведвай Беларусь!» Але няма прывабнага турыстычнага брэнду, ёсць толькі незлічоная колькасць спробаў яго стварыць». Пры гэтым кіраўнік «Vilnius Relax» перакананы, што без рашэння двух першых пытанняў не будзе вырашана і трэцяе.

На польскім баку Аўгустоўскага канала працуюць рэстараны, кафэ, гасцініцы, яхт-клубы, можна плаваць пад ветразем, развіты сельскі турызм. На беларускай жа тэрыторыі ёсць толькі адзін прадуктовы ларок, а па канале да польскай мяжы курсіруюць параход і некалькі лодачак (Фота Мацея Халадоўскага)

Даць дарогу інвестару!

Бязвізавы рэжым дзейнічаў у дачыненні да 22 краін. «Адмена віз для грамадзянаў яшчэ 80 дзяржаў зрабіла Беларусь больш адкрытай», – лічыць рэдактар газеты «Туризм и отдых» Лілія Кобзік. На яе думку, гэта добры піяр-ход. «Беларусь турыстычную сапраўды мала ведаюць у свеце – нас то лічаць часткай Расіі, то блытаюць з Украінай і Польшчай”, – заявіла аналітык. Хоць у краіне няма ні гор, ні мора, затое, па словах Кобзік, ёсць унікальная прырода Браслаўскага і Нарачанскага нацыянальных запаведнікаў, 4 аб’екты са спісу ЮНЕСКА, каралеўскі горад Гродна і адноўленыя сярэднявечныя замкі. Кобзік падкрэсліла яшчэ адну важную, на яе погляд, праблему: «Нягледзячы на багацце ўказаў па дзяржпадтрымцы турыстычнай галіны, у Беларусі так і не створана атмасфера для інвестараў». Напрыклад, на польскім баку Аўгустоўскага канала працуюць рэстараны, кафэ, гасцініцы, яхт-клубы, можна плаваць пад ветразем, развіты сельскі турызм. «На беларускай жа тэрыторыі ёсць толькі адзін прадуктовы ларок, а па канале да польскай мяжы курсіруюць параход і некалькі лодачак».

У сваю чаргу аналітык варшаўскага даследчага цэнтра Eurasian States in Transition (EAST-Center) Андрэй Елісееў крытычна ацэньваў перспектыву зняцця віз для 80 краін, калі, як анансавалася, гэта будзе дзейнічаць толькі для прыбываючых у Беларусь праз аэрапорт «Мінск» і толькі на тэрмін да 5 дзён. «Некаторыя чыноўнікі думаюць, што ўсе замежнікі толькі і мараць наведаць Беларусь і будуць рады мінімальным спрашчэнняў» – заяўляў эксперт. Рэальнасць жа такая: «Камунікацыйная палітыка слабая, аб турпаходзе ў Беларусі жыхары заходніх краін нічога не ведаюць, а перспектыва прыляцець самалётам у Мінск па дарагому квітку выглядае проста недарэчна на фоне бязвізавага ўезду любымі відамі транспарту ў Грузію, Малдову або ва Украіну». Так што адмена віз – прыём палавіністы.

Патрэбен сістэмны падыход

«Вядома, справа не толькі ў візах, – казала Лілія Кобзік. – Мы бачым, як чыноўнікі перыядычна бяруцца то за паказчыкі, то за інфраструктуру, але агульнай стратэгіі развіцця турыстычнай галіны няма, нягледзячы на багацце дакументаў па падтрымцы, якія да таго ж складаюцца без уліку меркаванняў спецыялістаў». Вось і цяпер, падкрэсліла Кобзік, улады вырашылі адкрыць краіну для турыстаў з-за крызісу і рэзкага падзення валютных даходаў ад экспарту. Хоць Міністэрства спорту і турызму яшчэ ў 2009 годзе накіроўвала ў Савет міністраў прапанову аб адмене віз для турыстаў з краін ЕС.

Доля даходаў ад турызму ў ВУП Беларусі складае менш за 1 працэнт, у той час як у развітых краінах – 6-7 адсоткаў. З-за крызісу на 10 адсоткаў зменшылася колькасць турыстаў з Расіі, якія ў 2015 годзе складалі 88 працэнтаў ад усіх адпачывальнікаў у Беларусі. Па дадзеных газеты «Турызм і адпачынак», даходы ад тургаліны ў 2015 годзе знізіліся на 40 адсоткаў. Але якія страты пры гэтым панёс уязны турызм, вызначыць немагчыма.

Па словах Ліліі Кобзік, акрамя ўсіх праблем ёсць яшчэ адна – афіцыйная статыстыка. Яна ўлічвае толькі наведванні, арганізаваныя турагенцтвамі пры ўмове аказання імі не менш за дзвюх паслуг. Тыя, хто прыязджаюць па гасцявых візах, у лік турыстаў, паводле афіцыйнай статыстыкі, не ўваходзяць. Белсат паказваў двухразовы рост колькасці замежных турыстаў за мінулыя 5 гадоў: у 2015 годзе Беларусь, па афіцыйных дадзеных, наведалі 276 260 чалавек. А памежны камітэт зафіксаваў у 2016 годзе 4 мільёны ўездаў замежных гасцей.

«Такая сістэма статыстыкі адрозніваецца ад міжнародных стандартаў і перашкаджае стварэнню якаснага рынку турпаслуг і інфраструктуры, распрацоўцы маркетынгавай стратэгіі і ўсёй эканамічнай палітыкі, звязанай з развіццём турызму. Для ўздыму турыстычнай сферы неабходныя не сутаргавыя рухі чыноўнікаў час ад часу, а сістэмны падыход», – падводзіла Лілія Кобзік.

(Заканчэнне будзе)
Міраслава Кастанчук

Życie kołem historii się toczy

Rozmowa z Dariuszem Horodeckim, nauczycielem geografii, regionalistą, pasjonującym się historią ziemi orlańskiej, prezesem zarządu Fundacji EDM, zajmującej się archiwizacją cyfrową materiałów ikonograficznych, dotyczących gminy Orla

Warszawa, 21 października 2016 r. Uczniowie gimnazjum w Orli – laureaci konkursu „Historia bliska” z opiekunami. Od lewej: Jakub Rybak, Grzegorz Kalina, Natalia Mironczuk, Elżbieta Ciulkiewicz – opiekun, Dariusz Horodecki – opiekun, Grzegorz Taranta, Mateusz Karpiuk, Mateusz Stepaniuk (ZS w Orli)

Michał Mincewicz: – Uczniowie Zespołu Szkół z dodatkowym nauczaniem języka białoruskiego im. Ziemi Orlańskiej w Orli interesują się swoim regionem, poznają i pielęgnują kulturę swojej małej ojczyzny. Organizują wystawy, tworzą filmy dokumentalne, z sukcesami biorą udział w różnych konkursach. Skąd się bierze takie zaangażowanie?

Dariusz Horodecki: – Zainteresowanie regionalizmem, geografią regionalną, historią regionu jest po części związane z moim wykształceniem – jestem geografem. Po studiach w Wyższej Szkole Pedagogicznej w Kielcach trafiłem do zupełnie innego regionu, innego miejsca, z którym wcześniej nie miałem nic wspólnego. Tu zetknąłem się z ludźmi rozmawiającymi trochę inaczej, innego wyznania. W Łańcucie, gdzie wcześniej mieszkałem, w zasadzie sto procent mieszkańców to Polacy katolicy. Rok 1992, w którym trafiłem na Podlasie, był dla mnie przełomowy. Zmieniło się moje życie – spotkałem nowych, dobrych, życzliwych mi ludzi. Przez te 25 lat moja opinia o nich się nie zmieniła.

Moje zainteresowania regionalizmem na dobre zaczęły się od czasu, gdy podjąłem pracę w Zespole Szkół Zawodowych w Hajnówce, gdzie między 1994 a 2006 rokiem prowadziłem tamtejsze szkolne koło PTTK. Były rajdy, wycieczki i spotkania. Na pewien okres trafiłem nawet do Zarządu PTTK w Hajnówce, gdzie organizowaliśmy różnego rodzaju imprezy turystyczne, konkursy dla młodzieży. Pierwszym takim ważnym przedsięwzięciem był konkurs „Poznajemy ojcowiznę” – zresztą do dziś prowadzony w różnych grupach wiekowych. Powstała wtedy praca o cmentarzu w Narewce. Napisał ją mój były uczeń – Wojtek Pacewicz. W konkursie nie zajął żadnego miejsca, ale od tego momentu zainteresowałem się bliżej historią regionu, zacząłem więcej czytać, zbierać informacje, wycinki z prasy, dokumenty, zdjęcia. I tak jakoś poszło. Później przyszły pierwsze sukcesy, a prace młodzieży okazały się na tyle dobre, że zaczęły zdobywać wyróżnienia na etapie ogólnopolskim.

Później przyszedł rok 2006, gdy zostałem dyrektorem Zespołu Szkół w Orli i jako młody szef placówki postawiłem przed sobą zadanie położenia większego nacisku na regionalizm w naszej szkole. Powstało wówczas Szkolne Koło Regionalne i znalazła się grupa nauczycieli – Beata Horodecka, Halina Roszczenko, Mirosława Romaniuk, Elżbieta Ciulkiewicz, Anna Borszczewska i ja – która fajnie to Koło pociągnęła, która zaczęła robić trochę więcej rzeczy w ramach działalności pozalekcyjnej. Działania poszły w różnych kierunkach. Pojawiły się spotkania, wystawy, zaczęły powstawać filmy, niektóre prace były wysyłane na konkursy. I tak zaczęło się to wszystko kręcić, a że od czasu do czasu przychodziły sukcesy, napędzały nas jeszcze dodatkowo i motywowały do większej, lepszej pracy. Z perspektywy dziesięciu lat istnienia Szkolnego Koła Regionalnego mogę stwierdzić, że tych imprez zrobiliśmy pewnie ponad setkę, a może i więcej. Były organizowane liczne wystawy, spotkania z ciekawymi ludźmi, projekcje filmów, wyjazdy w teren itd. Ze względu na liczbę wydarzeń trudno byłoby je tu wymienić. Co roku powstają pod naszym kierunkiem filmy dokumentujące bliskie nam historie, związane z tą ziemią i ludźmi. Wysyłamy je na konkursy ogłaszane przez ministerstwa, organizacje pozarządowe czy instytucje kulturalne. Wiele z nich zostaje zauważonych na etapie ogólnopolskim i zdobywa czołowe miejsca. Powstała strona internetowa „Baćkauszczyna – od narodzin do śmierci”. Wydaliśmy książkę.

Jak zmieniła się młodzież przez te lata?

– W ciągu moich dwudziestu kilku lat pracy pedagogicznej zauważyłem, że młodzież kładzie jednak trochę większy nacisk na znajomość swojego środowiska – przynajmniej ta młodzież, z którą mam do czynienia. Wiedzą, skąd pochodzą, wiedzą, kim są i to im daje pewną siłę, moc, oni mają wyznaczony jasny kierunek, w którym chcą podążać. Tak jest z większością młodzieży, która z nami współpracuje.

Nasze działania szły i idą nadal wielotorowo. Były projekty dla tych, którzy lepiej śpiewają, tańczą albo mają zdolności manualne, ale były też i takie nakierowane na intelekt, na zbieranie i przyswajanie informacji, zdobywanie wiedzy. Wszystko odbywało się na zasadzie pewnej zabawy, bo przez zabawę, radość łatwiej przyswoić jest rozmaite informacje.

Są projekty, które zaczynają się i kończą na terenie naszej gminy i one przede wszystkim mają trafić do wyznaczonych grup odbiorców – do młodzieży i dorosłych, w tym tych najstarszych. Właśnie ci najstarsi mieszkańcy gminy są bardzo ważni przy realizacji projektów o tematyce regionalnej, bez nich nic by nie zadziałało. To od nich czerpane są informacje, oni przekazują też swą wiedzę życiową, przemyślenia. Od nich mamy teksty pieśni, opisy dawnych obrzędów i zwyczajów. Bez tej wiedzy informacje zbierane przez młodzież byłyby dużo uboższe. Przykładowo, zwyczaje występujące w różnych, położonych blisko siebie miejscowościach, które pozornie są takie same, przy bliższym poznaniu okazują się jednak różne, bo wychodzą niuanse, o których wiedzą tylko najstarsi mieszkańcy. Jednak mimo tych różnic widać, że każda społeczność jest jednością, całością i jako taka kształtuje młodego człowieka.

Dlaczego więc jest tak, że to co było, ginie, odchodzi? Czy teraz tworzy się coś lepszego, powstaje nowy „regionalizm”?

– Tak jak zmienia się cały świat, tak też zmienia się i małe środowisko, pewne rzeczy muszą odejść. Na ich miejsce przyjdą zapewne nowe, ale nie zapominajmy, że te nowe zawsze mają korzenie w czymś starym. To tak samo, jak życie człowieka. Człowiek rodzi się, przeżywa młodość, ma swoje wizje życia, a to wszystko później jest weryfikowane przez zwykłą, szarą codzienność. Tak samo i te zwyczaje – o niektórych możemy powiedzieć, że prawie zniknęły, ale mimo to próbujemy je jeszcze odtwarzać. Być może za jakieś dwadzieścia, pięćdziesiąt lat o niektórych z nich można będzie tylko przeczytać w książkach. Tak samo, jak zmieniała się Orla przez ostatnie pięćset lat, tak samo i to, co jest dzisiaj, też niewątpliwie ulegnie zmianie. Musi. Taka jest kolej rzeczy. Życie kołem historii się toczy. Nikt dzisiaj nie chciałby się cofnąć do na przykład lat 30. XX wieku i żyć w ówczesnych chałupach, które na tamte czasy mogły by nawet być i nowoczesne.

Praca z młodzieżą to jedna rzecz, ale od 2006 r. zaczęliśmy zbierać zdjęcia – udało nam się zarazić tym pomysłem Marka Chmielewskiego i Michała Mincewicza, czyli pana. I efektem tej współpracy było wydanie książki „Orla – historia zapisana obrazem” z ponad czterystu zdjęciami mieszkańców miasteczka do 1945 r. Dzisiaj ta pozycja jest już nie do dostania i pojawiła się potrzeba wznowienia nakładu.

Efektem zachęcania do współpracy z nami innych osób jest powstanie Fundacji EDM, która postawiła sobie za cel archiwizację cyfrową wszelkich materiałów ikonograficznych, dotyczących przede wszystkim gminy Orla. Idea powstania fundacji zrodziła sie na początku 2015 r. Uczestniczyłem wówczas z Markiem Chmielewskim w szkoleniu Ośrodka „Karta”, dotyczącym archiwizacji fotografii i dokumentów życia społecznego. A że zgromadzone przeze mnie przez lata fotografie, pozyskiwane głównie od mieszkańców Orli, pozostawały niewykorzystane, narodziła się myśl, by powołać fundację, której głównym celem będzie archiwizowanie i udostępnianie innym zgromadzonego materiału. Fundacja przystąpiła do grupy archiwów społecznych, działających pod patronatem Ośrodka „Karta”, zrzeszającej ponad czterysta stowarzyszeń i fundacji, działających na zasadzie non-profit, po to żeby je połączyć i opracować wspólne strategie działania na przykład przy pozyskiwaniu środków niezbędnych do digitalizacji materiałów archiwalnych. Samą pracę można wykonać za darmo, ale trzeba to robić na odpowiednich urządzeniach, które kosztują.

I tak otrzymaliśmy darmowy program do archiwizacji – obecnie wprowadzam zdjęcia i ich opisy. Prawdopodobnie za rok otrzymamy jeszcze nakładkę na ten program, umożliwiającą automatyczne przesyłanie wybranych zdjęć na serwery. Oceniam, że w tej chwili mamy zgromadzonych około czterech tysięcy zdjęć, a dokładnie opracowanych około tysiąca. Ja robię to hobbystycznie, bez przymusu, dla własnej przyjemności i ku chwale regionu, Ojczyzny. Może kiedyś komuś to się przyda.

Rozmawiał
Michał Mincewicz

Filmy zrealizowane przez Szkolne Koło Regionalne  przy Zespole Szkół w Orli
■ I została tylko synagoga – I miejsce w kategorii prac multimedialnych na Ogólnopolskim Młodzieżowym Konkursie Krajoznawczym „Poznajemy Ojcowiznę” (2007/2008);
■ Podlaski korowaj, cykl siedmiu filmów Oni byli naszymi sąsiadami… – pamięci orlańskich Żydów (2008/2009);
■ Koledzy ze szkoły – znajomi z sąsiedztwa – I miejsce w konkursie ogólnopolskim;
■ Znachorzy, szeptuchy, babki… – I miejsce na etapie wojewódzkim i II miejsce na etapie ogólnopolskim;
■ Oni mieszkali w Orli – II miejsce w ogólnopolskim konkursie (2009/2010);
■ Hobby w kalejdoskopie pór roku – I miejsce na etapie wojewódzkim;
■ I w Orli było kino – II miejsce na etapie wojewódzkim.
■ Palenie szkodzi zdrowiu – II miejsce w Ogólnopolskim Konkursie na najlepszą animację (2011/2012);
■ Moja babcia Zoja; I jak to ze lnem było; Ziarno, chleb, tradycja – I miejsce w Ogólnopolskim Konkursie „Pokaż język” (2012/2013);
■ PRL – mit bohatera – I miejsce w XIX Ogólnopolskim Konkursie „Historia bliska”, organizowanym przez Ośrodek „Karta” (2016/2017).

Горкі як палын

Лекі з поля і лесу

Палын улічваецца да сямейства складанакветных. Расліна валодае кароткім, галінастым, адраўнелым коранем. Вырастае вышынёй да двух метраў. У першы год жыцця на прыкаранёвай шыйцы ўтвараюцца дадатковыя почкі, другі год адзначаецца з’яўленнем пабегаў, якія праз год квітнеюць і плоданосяць. Сцёблы палыну простыя, расахатыя ў верхняй частцы, серабрыста-шэрыя, маюць апушэнне. Зелле палыну мае моцны рэзкі пах і горкі смак..

Адна расліна здольная даць да ста тысяч зярнят – гэта асноўны спосаб яе размнажэння. Расце яна на пустых, закінутых участках, выбірае абочыны дарог, лясныя ўзлескі. Лекавую сыравіну нарыхтоўваюць у перыяд квітнення, зразаючы толькі вяршкі з лісткамі.

Важна своечасова збіраць зелле, таму што спазненне прыводзіць да таго, што пры сушцы зелле становіцца цёмным, а кошычкі рассыпаюцца. Сушаць расліну на гарышчах або ў ценю, раскладваючы тонкім пластом і час ад часу перагортваючы. Правільна высушаны палын мае духмяны, рэзкі пах і рэзка-ялкавы смак.

Карысныя ўласцівасці палыну абумоўлены актыўнымі рэчывамі – абсынтынам, флаваноідамі, туёнам, пінёнам, кадыненомам, бізабалонам, хамазуленогенонам, селіненонам. У лісці выяўленыя фітанцыды, алкалоіды, капілін, аскарбінавая кіслата, правітамін А. Багата расліна яблычнай, бурштынавай кіслотамі, дубільнымі рэчывамі, сапанінамі, каратынам.
Галенавыя рэчывы травы стымулююць рэфлекторную функцыю падстраўнікавай залозы, жоўцевага пухіра, узмацняючы выдзяленне жоўці і тым самым паляпшаючы страваванне. Тэрпеноідныя злучэнні аказваюць супрацьзапаленчае і кардыёстымулюючае дзеянне. Эфірны алей палыну ўзбуджае і нармалізуе працу цэнтральнай нервовай сістэмы. Зелле вядомае сваімі бактэрыцыднымі і фунгіцыднымі ўласцівасцямі дзякуючы ненасычаным вуглевадародам.

Надземная частка палыну ўжываецца для падрыхтоўкі настояў, настоек, экстрактаў. Горыч расліны ўзбуджае апетыт і паляпшае страваванне. Палын дзейнічае як спазмалітычны і супрацьзапаленчы сродак. Гэта дабратворна ўплывае на лячэнне бранхіяльнай астмы, рэўматызму. Выдатна лечыць экземы і апаранні. Сродкі з расліны рэкамендуецца прымаць пры гастрыце, язвавай хваробе страўніка і дванаццаціперснай кішкі. Эфектыўна дапамагае ён энтэракаліце, захворваннях печані і нырак.

Народныя лекары раяць выкарыстоўваць настоі і адвары палыну пры аскарыдозе, бессані. Добрыя вынікі назіраюцца пры лячэнні атлусцення, метэарызму, мігрэні. Ужываючы палын у комплекснай тэрапіі з іншымі лекамі, можна выгаіць сухоты лёгкіх, гіпертанічную хваробу, ліхаманку, ацёкі, гемарой. Карысны палын пры непрыемным паху з рота, неўрастэніі, падагры, паралічы, эпілепсіі.

Частыя самленні, пякотка і халера таксама хутчэй вылечваюцца з дапамогай палыну. У выглядзе кампрэсаў і прымочак настоі і адвары зелля здымаюць боль пры запаленні суставаў, ударах, розных захворваннях вачэй. Апёкі, свіршчы, язвы лечацца мазямі, прыгатаванымі на аснове палыну. Часта выкарыстоўваецца расліна ў лячэнні галаўных боляў, пры курчах і паралічу.

Мазь з палыну: для яе спатрэбіцца 10 г густога экстракта палыну, 100 г расліннага алею ці свінога тлушчу.
Парашок палыну: траву варта расцерці ў парашок і прымаць па 0,5 чайнай лыжцы 5-6 раз у дзень пасля ежы, паступова памяншаючы колькасць прыёмаў да трох раз у дзень, на працягу тыдня. Парашок палыну дзейнічае больш эфектыўна, чым настой палыну.
Сок палыну: яго адціскаюць перад квітненнем з лісця і галінак і прымаюць па 1 сталовай лыжцы соку з мёдам 3 разы на дзень да ежы.

Настойка палыну аказвае нармалізуе стрававальную сістэму, абмен рэчываў, ліквідуе практычна ўсе існуючыя грыбковыя і інфекцыйныя захворванні. Горыч расліны дазваляе ўжываць палын для зніжэння вагі. Гэта празрыстая вадкасць буравата-зялёнага колеру, характэрнага паху і горкага смаку. Яе прымаюць па 15-20 кропель 3 разы ў дзень за 15-20 хвілін да ежы.

Каньячная настойка палыну: 2 сталовыя лыжкі каранёў палыну і 1 літр каньяку трэба вытрымаць на вадзяной лазні 10 хвілін. Гатовую сумесь зліваюць у посуд, шчыльна закрываюць і ставяць у цёплае месца на 48 гадзін. Пасля гэтага настойку трэба працадзіць і піць па 3-5 кропель 1-2 разы ў суткі пры неўрастэніі.

Палыновы алей. Для падрыхтоўкі алею свежае зелле закладваюць у літровы шкляны слоік, заліваюць аліўкавым алеем і герметычна закаркоўваюць вечкам. Даем сродку настаяцца 1,5 тыдня, гатоўнасць алею вызначаецца па колеры – ён павінна быць цёмна-зялёным ці перламутравым. Працэджаны алей захоўваюць у холадзе і ўжываюць для змазвання ран, язваў і балючых участкаў скуры.

Лячэнне палыном. Лячэнне палыном, які змяшчае каратын, фітанцыды, эфірныя алеі і вітаміны, дае добрыя вынікі пры шматлікіх захворваннях. Настоі і адвары з гэтага зелля валодаюць жаўцягонным, спазмалітычным, супрацьзапаленчым, мачагонным уласцівасцямі, дапамагаюць пры лячэнні каросты.

Класічны водны настой палыну: 2 сталовыя лыжкі сыравіны заліць шклянкай гарачай вады, пасля чаго на працягу 15 хвілін патрымаць у вадзяной лазні, астуджаюць пры пакаёвай тэмпературы 45 мін, працадзіць. Прымаць сродак па 1-2 сталовыя лыжкі 3 разы на дзень за 30 мінут да ежы. Настой захоўваюць у прахалодным месцы не больш за двое сутак.
Сок палыну ўжываюць для павязак пры мазалях, для спынення крывацёку пры траўмах, ён добра загойвае. Калі прыкласці размятае зелле на месца пасля ўдару ці на сустаў пры вывіху, то хутка спыніцца боль, рассмокчацца ацёк.

Лячэнне ад глістоў палыном. Для таго, каб пазбавіцца глістоў, можна ўжываць супрацьгліставыя адвар і адначасова праводзіць прамыванне кішэчніка. Высокаэфектыўны сродак карысны пры аскарыдозе, валодае імунамадулюючым дзеяннем, нармалізуе клеткавы імунітэт. Адвар з палыну: 1 чайную лыжку сыравіны варта змяшаць з 1 л вады, давесці да кіпення, настаяць 10 мін, працадзіць. Клізму рэкамендуецца рабіць амаль гарачым растворам. Таксама на ноч можна ўводзіць 50-100 мл адвару, які павінен ўсмоктвацца ў прамую кішку.

Лячэнне палыном гемарою. Паталагічнае павелічэнне гемараідальных вузлоў прыводзіць да розных непрыемнасцяў. Акрамя боляў, падступная хвароба можа суправаджацца крывацёкамі. Лячэнне можа быць доўгім, часта запушчаная форма гемарою лечыцца толькі аперацыяй. У народнай медыцыне ў барацьбе з гэтай хваробай паспяхова выкарыстоўваецца зелле палыну.

Настойка палыну: трэба здрабніць невялікую галінку расліны, заліць 100 г спірту і настаяць. Прымаюць настойку раніцай і ўвечары па 12 кропель на 1 сталовую лыжку вады.

Адвар з палыну: 4 сталовыя лыжкі здробненага палыну ў 1 л кіпеню трэба варыць на слабым агні 6-7 хвілін і настаяць, накрыўшы на працягу 6 гадзін. Сродак працэджваюць і робяць з гэтага адвару клізмы.

Палыновая тэрапія дазваляе здымаць запаленчыя працэсы, пасля некалькіх працэдур стан хворага нашмат паляпшаецца.

Лячэнне палыном міёмы. Міёма маткі з’яўляецца дабраякаснай пухлінай, якая складаецца з злучальнай тканкі і цягліцавых валокнаў. Гэта захворванне з поспехам паддаецца лячэнню з дапамогай палыну. Настойка палыну: 2 сталовыя лыжкі сухога зелля палыну трэба заліць 0,5 літра спірту, настойваць 10 дзён, прымаць настой не менш за два разы на дзень па 1 чайнай лыжцы падчас прыёму ежы. Курс лячэння – 2 тыдні. Захоўваць настой неабходна ў халадзільніку.

Міраслава Кастанчук

Менш для меншасцей

Нечакана Міністэрства ўнутраных спраў і адміністрацыі на траціну ў параўнанні з мінулым годам зменшыла фінансаванне нацыянальных і этнічных меншасцей. Замест як дагэтуль 16 мільёнаў злотых меншасныя арганізацыі атрымалі цяпер толькі каля 10 мільёнаў. Вынікі конкурсу, якія былі аб’яўлены 22 снежня на сайце міністэрства, паказваюць, што многія беларускія культурныя мерапрыемствы апынуліся пад пагрозай неправядзення.

Датацыі на выдаванне беларускай прэсы (у тым ліку Часопіса), праўда, не зменшыліся, але ад многіх гадоў яны аднолькавыя.

Цалкам без фінансавання з міністэрства засталіся шматлікія беларускія фэсты – напрыклад „Сяброўская бяседа” ў Гарадку, Пэрэточэ ў Белавежы, таксама дзесяць народных фэстаў БГКТ. Беларускае аб’яднане студэнтаў на фестываль Басовішча атрымала толькі 70 тыс. зл., на 30 тыс. зл. менш чымсьці ў мінулым годзе.

Значна меншую датацыю атрымае Беларускае Радыё Рацыя на перадачы для беларускай меншасці. Будзе гэта ўсяго 120 тыс. злотых – удвая менш, чым тры гады таму, бо ў 2013 радыё атрымала 250 тыс. злотых, у 2016 г. 200 тыс. злотых. З гэтых грошай фінансуюцца найбольш папулярныя перадачы – для слухачоў на Беласточчыне: „Падляшскі канцэрт пажаданняў”, „З Падляшша родам”, „Краязнаўчыя кропкі”, „Казкі малышам”, „Падляшскі тыдзень”. На 2017 г. пададзены былі заяўкі яшчэ на чатыры новыя перадачы, але аказваецца, што, магчыма, прыйдзецца скараціць ужо існуючыя.

Цалкам без датацыі апынуўся „Przegląd Prawosławny”. Гэтае фармальна рэлігійнае выданне атрымоўвала дагэтуль успамажэнне 60-80 тыс. зл. на меншасны дадатак, што было для яго вялікай фінансавай апорай. Формула гэтага дадатку – паралельна для некалькіх меншасцей – не надта супадае з прынятымі прынцыпамі, каб фінансаваць асобныя праекты канкрэтнай меншасці.

Астаецца пытанне, чаму наогул міністэрства скараціла датацыі. Раней на пасяджэнні Супольнай камісіі польскага ўрада і нацыянальных меншасцей быў прыняты праграмны дакумент, паводле якога Польшча ў 2017 годзе прызначыць столькі ж грошай на падтрымку меншасцей, як і ў 2016 г., значыць16 мільёнаў зл. Мабыць польскі ўрад у бюджэце дзяржавы шукае дзе толькі можа грошай, каб фінансава забеспечыць вялікія сацыяльныя праграмы, як напрыклад „Сям’я 500+”.

Міністэрства абяцае, што ў 2017 г. будуць яшчэ выдзяляцца дадатковыя датацыі меншасцям, паколькі тыя 5-6 мільёнаў зл. у бюджэце праўдападобна ўсё-такі ёсць. Арганізацыі могуць ужо адклікацца ад прынятых міністрам напрыканцы снежня 2016 г. рашэнняў.

Ніжэй пералічаны датацыі, прызнаныя МУСіА на праекты беларускай меншасці. У дужках падаецца велічыня грошай з мінулага года (у выпадку, калі была складзена заява).

 

Białoruskie Towarzystwo Społeczno-Kulturalne

koszty działalności podmiotowej (księgowość, administracja) – 34 500 (49 000)

wydanie Kalendarza Białoruskiego na 2017 r. – 14 000 (17 000)

prezentacje zespołów kolędniczych „Gwiazda i kolęda” – 16 000 (16 000)

Ogólnopolski Festiwal „Piosenka Białoruska 2017” – 141 000 (141 000)

Święto Kultury Białoruskiej – 25 000 (25 000)

Kupalle – 25 000 (25 000)

białoruskie festyny ludowe w dziesięciu miejscowościach – 0,00 (60 000)

Spotkanie zespołów artystycznych w Bondarach „Bandaroskaja Haścionia” – 0,00 (12 000)

prezentacje zespołów obrzędowych – 24 000 (24 000)

Konkurs „Śpiewające rodziny” – 0,00 (10 000)

Dożynki Białoruskie – 0,00 (0,00)

V Festiwal „Kultura bez Granic – Siemiatycze ‘2017” – 0,00

Międzynarodowa Konferencja Naukowa „Droga ku wzajemności” – 0,00

Międzynarodowy Festiwal Piosenki Polskiej i Białoruskiej „Białystok – Grodno” – 0,00

Remont schodów w budynku przy ulicy Warszawskiej 11 w Białymstoku – 0,00

 

Towarzystwo Kultury Białoruskiej (bliźniacza organizacja BTSK)

konkurs „Piosenka Białoruska” dla dzieci i młodzieży z przedszkoli, szkół podstawowych i gimnazjalnych – 22 000 (22 000)

konkurs szkolnych zespołów teatralnych – 14 000 (14 000)

konkurs „Sceniczne słowo” – 8 000 (8 000)

konkurs recytatorski „Ojczyste słowo” – 23 000 (23 000)

działalność białoruskich amatorskich zespołów artystycznych – 54 900 (85 000)

wydanie płyty CD z piosenkami zespołu młodzieżowego „Kałaski” – 0,00

 

Stowarzyszenie Muzeum i Ośrodek Kultury Białoruskiej w Hajnówce:

„Pogoń” z kulturą i sztuką – 45 000 (64 000)

Cykl festynów „I tam żywuć ludzi” – 28 000 (28 200)

Białoruski Alfabet Sztuki – 28 000 (28 000)

Kultura na schodach Muzeum – 13 500 (13 500)

„Cyrylicą pisane” – 22 000 (22 000)

Białoruska grupa teatralna – 10 400 (10 400)

„Muzyka bez zastrzeżeń” – 0,00 (6 000)

 

Szczyty – Związek na rzecz Edukacji i Promocji Kultury Białoruskiej

XXIV Festiwal Białoruskiej Poezji Śpiewanej i Piosenki Autorskiej „Bardauskaja vosień 2016” – 35 000 (53 000)

cykl spotkań „Tradycyja, suczasnaść, buduczynia” – 22 000 (23 300)

Majovyja Sustreczy u Szczytach 2017 – 0,00 (6 700)

Zakup wyposażenia Szczyty – Związku na rzecz Edukacji i Promocji Kultury Białoruskiej – 0,00 (0,00)

Modernizacja instalacji grzewczej w budynku Centrum Edukacji i Promocji Kultury Białoruskiej Szczyty – 0,00 (0,00)

Wsparcie funkcjonowania oraz administrowania stowarzyszeniem Szczyty-Związek na rzecz Edukacji i Promocji Kultury Białoruskiej w 2017 roku – 15 000 (0,00)

 

Białoruskie Towarzystwo Historyczne

Dotacja podmiotowa dla Białoruskiego Towarzystwa Historycznego na obsługę finansowo-księgową i koszt eksploatacji lokalu – 15 000 (24 000)

„Białoruskie Zeszyty Historyczne” (numery 47, 48) – 32 000 (32 000)

Digitalizacja archiwalnych numerów Tygodnika Białorusinów w Polsce Niwa z lat 1985-1990 – 0,00

 

Rada Programowa Tygodnika „Niwa”

wydawanie tygodnika „Niwa” – 495 000 (492 000)

XX Konkurs Poezji i Prozy „Debiut” – 12 000 (12 000)

XX Polsko-Białoruskie Warsztaty Literackie „Biazmieżża” – 0,00 (11 000)

Warsztaty „Sustreczy Zorki” – 14 000 (14 000)

Wydanie książki Mirosławy Łukszy „Śpiew drzew” w języku białoruskim – 0,00

Wydanie w języku białoruskim książki Hanny Kondratiuk-Świerubskiej „Па Прыпяці па Нобель” – „Po Prypeci do Nobla” – 0,00

 

Centrum Edukacji Obywatelskiej Polska – Białoruś

Spowodowanie nadawania audycji radiowych w języku białoruskim dla mniejszości białoruskiej zamieszkującej Białystok i Białostocczyznę w 2017 roku (w Radiu Racja) – 120 000 (200 000)

 

Stowarzyszenie Dziennikarzy Białoruskich

Wydawanie miesięcznika „Czasopis” – 160 000 (160 000)

 

Białoruskie Stowarzyszenie Literackie Białowieża

Wydanie rocznika literacko-artystycznego i białorusoznawczego „Termopile” nr 20 – 12 500 (12 500)

 

Stowarzyszenie AB-BA

Studio folkloru i piosenki białoruskiej „Tutaj się urodziłem”: działalność zespołów „Bałamutki”, „Bałamuty”, „Kumy i Swańki” – 15 000 (16 500)

Koło teatralne „Zabawa w teatr” – 21 000 (16 000)

Wydanie półrocznika metodycznego dla nauczycieli języka białoruskiego „Biełaruski nastaunik” –24 000 (24 000)

Letnie warsztaty etnograficzne „Ja nara­dziusia tut” – 0,00 (15 000)

Działalność grupy tanecznej „Padlaski wianok” – 0,00

20 lat nauczania języka białoruskiego w szkołach Białegostoku – promocja edukacji białoruskiej – 0,00

 

Stowarzyszenie Muzeum Małej Ojczyzny w Studziwodach

Wydawanie pisma „Bielski Hostineć” – 14 000 (15 900)

Działalność zespołu „Małanka” – 14 000 (14 500)

Tam po majowuj rosi – XIV Podlasko-Poleskie Spotkania w Tradycji – 10 000

Żemerwa. Działalność zespołu i studia folkloru tradycyjnego podlaskich Białorusinów – 16 700 (16 900)

Lato z tradycją. XIV Białoruskie Warsztaty Etnograficzno-Historyczne przy Muzeum Małej Ojczyzny w Studziwodach – 5 900 (5 900)

Jarosław Kostycewicz – życie, działalność i epoka. Wydanie piątej książki z serii „Historia i kultura podlaskich Białorusinów” – 15 000 (15 000)

Wydanie tomu poezji Włodzimierza Sosny, twórcy ludowego ze wsi Paszkowszczyzna – 0,00

Prolog – III Dni Piśmiennictwa Słowiańskiego, poświęcone 500-leciu białoruskiej sztuki drukarskiej – 0,00 (0,00)

Białoruskie warsztaty etnograficzno-muzyczne na Ziemi Nadbużańskiej – 0,00 (8 800)

 

Fundacja Teatr Czrevo

IV Festiwal Teatralny Ode – 16 000 (16 000)

Wystawienie cyklu spektakli dla dzieci w dialekcie języka białoruskiego – 8 300 (8 300)

 

Fundacja Villa Sokrates

XVII Trialog – 19 000 (19 000)

„Miniatury” Sokrata Janowicza – audiobook w języku białoruskim – 0,00

„Stulecie oszołomów” – tłumaczenie „Chatniaho stahoddzia” Sokrata Janowicza – 0,00

Białoruskie Zrzeszenie Studentów

Festiwal Muzyki Młodej Białorusi BASowiszcza 2017 – 70 000 (100 000)

 

Stowarzyszenie Nasza Szkoła (II LO z DNJB w Hajnówce)

V Piknik z Białorusem – 3 500 (3 500)

 

Fundacja Muzyka Cerkiewna

Mniejszość białoruska w kulturze regionu – Jubileuszowe XV Białowieskie Integracje Artystyczne „Peretocze 2017” – 0,00 (23 000)

 

Fundacja im. Księcia Konstantego Ostrogskiego

Wydawanie ukazującego różnorakie aspekty społeczno-kulturalnego życia zamieszkujących w Polsce mniejszości narodowych miesięcznika „Sami o Sobie” (dodatek do „Przeglądu Prawosławnego”) – 0,00 (60 000)

„Biblia Franciszka Skoryny i inne stare druki” – 0,00

 

Białowieski Ośrodek Kultury

Ruczajok – zespół białoruskiej mniejszości narodowej – 0,00 (2 800)

Wieczorki białoruskie w Białowieży– 0,00 (3 000)

Suniczki – dziecięco-młodzieżowy zespół białoruskiej mniejszości narodowej– 0,00

 

Towarzystwo Przyjaciół Białowieży

Różnogłossie – cykl prezentacji muzycznych białoruskiej mniejszości narodowej – 8 000 (8 000)

 

Gminny Ośrodek Kultury w Czyżach

XIII Festyn „Kupalinka” – 0,00 (13 000)

XXIV Jesienne Spotkania z Folklorem Białoruskim – 0,00 (11 450)

„Na meży” – integracja kulturalna gmin mniejszościowych – 0,00

 

Gminne Centrum Kultury w Gródku

Cykl zabaw letnich przy muzyce białoruskiej w gminie Gródek– 0,00 (15 000)

Międzynarodowy Festiwal „Siabroskaja Biasieda 2017” – 0,00 (40 000)

 

Gminny Ośrodek Kultury w Michałowie

Białoruskie Spotkania Folkowe / Biełaruskija Folk Sustreczy 2017 – 0,00 (30 000)

Wydanie zbioru „Pieśni białoruskie Ziemi Michałowskiej / Biełaruskija pieśni Michałouskaj ziamli” – 0,00 (0,00)

 

Gminne Centrum Kultury w Dubinach

Rozwój i ochrona kultury niematerialnej mniejszości białoruskiej poprzez wsparcie zespołu folklorystycznego „Żawaranki”– 0,00

 

Stowarzyszenie Inicjatywa Wolna Białoruś

Założenie i prowadzenie na początkowym etapie białoruskiej biblioteki w Warszawie – 0,00              

Мёд ды вада – і пройдзе бяда

Лекі з поля і лесу

 

Запаленне мачавога пухіра. Прымаць 2 стал. лыжкі карыцы і 1 ч. лыжку мёду, размяшаць у шклянцы злёгку цёплай вады. Гэта забівае мікробаў у мачавым пухіры.

Выпадзенне валасоў. Пры выпадзенні валасоў або аблысенні можна змазваць карані валасоў пастай з сумесі разагрэтага аліўкавага алею, 1 ст. лыжкі мёду, 1 ч. лыжачкі карыцы перад мыццём галавы на 15 мін. Затым прамыць валасы злёгку цёплай вадой. Нават 5 мін. дастаткова, каб быў прыкметны эфект.

Скурныя інфекцыі. Сумесь мёду і карыцы (у роўных колькасцях), нанесеная на заатакаваныя часткі скуры вылечвае экзэму, грыбок і ўсе іншыя віды скурных інфекцый.
Вугры, прышчы. Паста з 3 стал. лыжкі мёду і 1 чайнай лыжачкі карыцы. Змазваць вугры перад сном і змываць наступнай раніцай цёплай вадой. За 2 тыдні вугры знікнуць цалкам.

Укусы насякомых. Сумесь 1 часткі мёду на 2 часткі цёплай вады з даданнем маленькай ч. л. карыцы павольна ўціраць у свярбячую частка цела. Заўважана, што боль памяншаецца праз 1-2 хвіліны.

Нястраўнасць. Пудра карыцы пасыпаная на 2 ст.л. мёду, якая прымаецца перад ежай, зніжае кіслотнасць і дапамагае пераварваць самую цяжкую ежу.

Расстройства страўніка. Мёд з карыцай здымае боль у страўніку, а таксама гоіць язвы.

Газы. Згодна з даследаваннямі ў Індыі і Японіі, выяўлена, што мёд з карыцай памяншае ўздуцце страўніка.

Зубны боль. Сумесь 1 часткі карыцы і 5 частак мёду накласці на хворы зуб. Можна рабіць 3 разы на дзень, пакуль боль не пройдзе.

Пах з рота. Жыхары Паўднёвай Амерыкі перш за ўсё з раніцы палошчуць горла гарачым растворам мёду з карыцай, каб захаваць прыемны пах у роце на ўвесь дзень. Але лепш перад гэтым правесці чыстку кішачніка.

Страта слыху. Штодня раніцай і ўвечары прымаць мёд і карыцу ў роўных прапорцыях.

Прастуда. Тыя што пакутуюць ад прастуд павінны прымаць 1 ст.л. цёплага мёду з 1/4 ч.л. карыцы 3 разы на дзень. Вылечвае амаль любы хранічны кашаль, прастуду і вызваляе насавыя праходы.

Грып. Іспанскі вучоны даказаў, што мёд змяшчае натуральны элемент, які забівае бактэрыі грыпу і ратуе чалавека ад захворвання.

Рак. Нядаўнія даследаванні ў Японіі і Аўстраліі выявілі, што рак страўніка і касцей можа быць паспяхова вылечаным. Пацыенты з такога роду пухлінамі павінны прымаць штодня адну лыжку мёду з 1 ч. лыжкай карыцы на працягу месяца 3 разы на дзень.

Дагавечнасць. Гарбата з мёдам і карыцай, якая прымаецца рэгулярна, прыпыняе наступленне старасці. 1 л. карыцы, заваранай у 3-х шклянках вады і астуджанай + 4 л. мёду. Піць 1/4 кубка 3-4 разы на дзень. Захоўвае скуру свежай і мяккай і затрымлівае старэнне.

 

ЯК ПІЦЬ ВАДУ

Варта пытацца. Заўсёды ёсць нешта, чаго мы яшчэ не ведаем… Я спыталася ў лекара, чаму ў людзей часта адбываецца багатае мачавыпусканне ў начны час. Мой кардыёлаг адказаў: сіла цяжару ўтрымлівае ваду ў ніжняй частцы нашага цела, калі мы знаходзімся ў вертыкальным становішчы, звычайна днём (пухнуць ногі). Калі кладземся і ніжняя частка цела (ногі і г.д.) аказваюцца на ўзроўні з ныркамі, гэта прымушае ныркі выдаляць ваду, таму што ім прасцей. Гэта звязана з наступным сцвярджэннем. Я ведала раней, што нам патрэбны мінімум вады, каб дапамагчы арганізму вымыць таксіны з нашага цела. Але тое, што я пачула, было для мяне навіной. Трэба змяніць час прыёму вады. Гэта вельмі важна.

Пітная вада ў пэўны час максімізуе сваю эфектыўнасць у целе:

2 шклянкі вады пасля абуджэння – спрыяюць актывацыі ўнутраных органаў;

1 шклянка вады за 30 хвілін да ежы – спрыяе страваванню;

1 шклянка вады перад купаннем – дапамагае знізіць артэрыяльны ціск;

1 шклянка вады перад тым, як легчы ў ложак – дазваляе пазбегнуць інсульту ці сардэчнага прыступу.

Вада падчас сну можа прадухіліць начныя сутаргі ў нагах. Мышцы ног шукаюць гідратацыі, калі іх зводзяць курчы і будзяць нас.

 

ВАЗЬМІ ЦЫБУЛЮ….

Цыбулю выкарыстоўваем амаль кожны дзень. Звычайна мы не любім яе рэзаць, бо даводзіць нас да слёз. Карысная яна для супоў, мяса, соусаў, рагу і нават салатак, але падыходзіць не толькі для прыгатавання ежы. Можа быць карыснай у многіх іншых сітуацыях.

Ад прастуды. Хопіць наразаць яе, заліць гарачай вадой і даць пастаяць некалькі гадзін, а затым піць гэту сумесь. Цыбуля пераможа прастуду ці грып. Калі прытрапяцца дыхальна-вірусныя захворванні, грып, насмарк, карысна рабіць інгаляцыі на аснове цыбулі. Для гэтага трэба на дробнай тарцы нацерці свежую цыбуліну і як мага даўжэй дыхаць над атрыманай кашкай. Можна маленькія кавалачкі свежай цыбулі загарнуць у чыстую марлю і засунуць атрыманыя тампоны ў нос. Карысна пры прастудзе будзе пакласці нарэзаную цыбулю ў шкарпэткі пад ступакамі ў ваколіцы пятак і надзець іх нанач. Ад галаўнога болю добра дапамагае масаж ілба цыбульным сокам.

Праблемы з вушамі. Часам боль у вуху, выкліканы правеяннем ці прастудай, сапраўды невыносны. Тады вуха абкладзі цыбуляй.

Праблемы з вачыма. Часам, калі нешта ўпадзе нам у вока, пачынаем хутка церці павеку. Гэта вялікая памылка! Так можам толькі прывесці да таго, што крошка раздражніць вока. Найлепш… рэж цыбулю! Слёзы выпалашчуць смяцінку.

На парэзы. Калі толькі крышку парэжашся, напрыклад, кухонным нажом, найлепш прыкласці цыбулю. Цыбуля спыніць крывацёк і ачысціць месца.

На рубцы. Розныя раны, але і вугры і іншыя скурныя праблемы пакідаюць шнары. Вядома, вялікія шнары вельмі цяжка выдаліць, але цыбуля з’яўляецца добрым спосабам, каб паспрабаваць звесці да мінімуму іх бачнасць. Можна таксама купіць гатовыя крэмы, якія маюць у складзе цыбулю.

Ад інфекцыі. Калі наша рана не зажывае добра, варта прыкладваць да яе цыбулю або пасту з цыбулі, малака і хлеба. Гучыць дзіўна, але вельмі эфектыўна.

На сонечныя апёкі. Калі перашчыруеш з сонечнымі ваннамі, кладзі на спечаныя месцы кавалачкі цыбулі. Пасля некалькіх гадзін ад такіх акладаў стане лягчэй!

Ад укусаў. Камарыны ўкус можна перажыць, але калі цябе ўкусіць большае насякомае, трымай цыбулю напагатове. Ужо праз некалькі хвілін нейтралізуе яна пячэнне і ацёк.

 

ЛАЎРОВЫ ЛІСТ НЕ ТОЛЬКІ Ў ВЯНОК

Лаўровы ліст вядомы як лекавая расліна і выкарыстоўваецца ў медыцыне ад старажытных часоў. Змяшчае эфірны алей багаты вокісламі (цінеоль), фенолам, метылам, эфірамі (эстрагол, энгенол), пекцінамі, дубільнымі рэчывамі, жывіцамі і горкім рэчывам (лактон). Мае ветрогонныя, патагонныя, адхарквальныя, дэтаксікацыйныя і антывірусныя ўласцівасці. У дадатак да ежы спрыяе страваванню, эфектыўна выкарыстоўваецца для лячэння анарэксіі, грыпу, прастуды, захворванняў нервовай сістэмы, праблем са страваваннем, кішачнымі інфекцыямі, запаленнем поласці рота і рэўматызмам. Лаўровы алей карысны для лячэння насавых пазух (інгаляцыі), мікозу – грыбкоў ступакоў, перхаці, паражэнняў скуры і псарыязу (лушчыцы).

Міраслава Кастанчук
Працяг будзе

Halina Maksimjuk. Vesile v Kaniukach

Rozkažu vam pravdu…

 

Môj najmołodšy diaďko Gienik je od mene starjšy vsioho na deseť lit. Ja do joho nikoli ne hovoryła „diaďku” i „vite”, choč vôn ciłe žycie sitoho dopominavsie. Usi do joho hovoryli Gienik, to i ja tože. Može teper začati?

Mni dobre zapometałosie joho vesile. Divčynu vôn najšov sobi v Kaniukach. I choč Ploski i Kaniuki, jak sioła, ne lubilisie mižy soboju, to na lubov likarstva nema. Ja dobre pometaju, jak Gienik, koli vže vpravitsie z dobytkom, myvsie i odiahavsie, siadav na rover i kudyś jichav. Did z baboju šeptali štoš odne do odnoho. Z jich rozhovoruv ja poniała, što, musit, bude vesile, bo vže dovho site jizdinie na rovery tiahnetsie.

A môj diaďko byv velmi spravny, vysoki, z kundžeravymi vołosami, divčata za jim až piščali. Ono siviti začav rano, po svojomu baťkovi, a mojomu didovi. Ne raz mene klikav: Halinko, vyrvi mni sivy vołosy! Od kažnoho dam po pjať hrošy. A did z druhoho pokoja pudsmichavsie: Halinko, najdi u mene odin čorny vołus, to ja tobi dam i tysiaču złoty! Vjadomo, u dida na hołovi ne było ani odnoho čornoho vołoska, chiba što brudny, bo vôn posiviv uže davno i joho vołosy mili kolor pšenici.

Nu i Gienik ciłe lito jizdiv do tych Kaniuk, a osenieju, u listopadi, spravlali joho vesile. Joho budušča žônka nazyvałasie Marysia. Mama cilutki tyždeń pomahała v Ploskach šykovati mjaso, smažyti kotlety, varyti bigos i hołubci, pečy tisto. A v Bilśku v odneji pani zakazali rulady. Pomniu, što jak tyje rulady prynesli dochaty, to mni velmi chotiłosie poprobuvati, ale mama ne dała, a na vesili ja pro jich i zabyła – tôlko tam było vsiakoho inšoho dobra.

Aniu my pokinuli doma z baboju Jarynoju, bo vona była šče zamałaja na vesila (tak skazała mama), a mni pošyli novu sukienku i kupili novy tufli – ja była čuť ne panienka. A Gienik jak hože vyhladav v novum kostiumovi z bantikom! Mni tože chotiłosie miti bantika, ale divčata skazali, što bantiki to ono chłopciam i mužčynam pryšpilajutsie. Što zrobiš, jak ni to ni.

Najichło hosti, našy biłostôćki tože pryjichali i zaraz začali žonditisie, jak use. Usi chodili to tudy, to siudy, laskali dveryma, hołosno hovoryli, pokrykuvali, siadali za stoły snedati. Pometaju, jak tato rozkazuvav usim svôj son. Jomu prysniłasie biła kobyła, i vsi łamali hołovu, što site može značyti.

Gienik do vinciu jichav „Syrenkoju”, musit, kolega joho voziv. Samochoda prystrojili lentami i kvitkami. Vinčanie było v rybołuvśkuj cerkvi, nas tam zavezli jakimś „Žukom”, było zimno, usiudy stojali bajur i było mnôho bołota, bo ranij, musit, zo dva tyžni padało i mžło. Z samoho vinciu to ja mało što pometaju, ono znaju, što mni velmi spodobałasie mołoducha, tak hože vyhladała v svojôj biłuj sukienci i velunovi. Nu i tyje korony, što jim staršy svaty nad hołovami deržali. A potum nas zavezli do Kaniuk, do Marysinoji chaty, de była hostina z obidom i perepivanie. Tanciuv ja ne pometaju, ale byli napevno, ono ja była zamučana i mni velmi chotiłosie spati…

Unoc znov pryjichav „Žuk” i zabrav peršu časť hosti do Ploskuv. A potum my čykali i čykali, ale po nas nichto ne pryjiždžav… Našy, diaďko Vasil z tiotoju i šče para osobuv, postanovili, što treba voročatisie dochaty piškom. Mołodyje same šykovalisie do odjizdu do Ploskuv, nami naohuł nichto ne cikavivsie, i my pujšli. Ja vołokłasie zzadu i narykała. Była nôč, svitiv miseć, prymerzło. I tohdy odna baba skazała do moho baťka:

– Maješ, Piťka, svoju sivu kobyłu. Ja teper sobie pryhanuła, što koli kôń tobi snitsie, to bude jakajaś doroha. Nu i my tože nachodimosie z toboju, choč nam žadna kobyła ne prysniłasie!

Usi smijalisie. A ja namulała sobie nohi v svojich novych tuflach i mni było preč ne do smichu. Ja vže i chlipati začynała. Nam treba było dojti do šosy, perejti cerez môst, a potum, koło Košarki, skrunuti na Ploski. Inšoho perechodu čerez ryku pomiž Kaniukami i Ploskami ne było. Tak što nam treba było projti koło deveti kilometrôv… Mami to musit načała hołova boliti od tych mojich narykaniuv… A pośla vsi perestali na mene zvoročuvati vvahu. Jim samym, pevno, tože tiažko było iti.

I my tak sobi idemo čerez lisok koło Košarki, až bačymo – velizna bajura, a poseredini jiji „Syrenka” z našymi mołodymi. Samochod jim popsovavsie akurat poseredini jaruhi, jakaja prymerzła, i ani vpered, ani vzad ne pojideš. Mušu skazati, što ja miła veliku satysfakciju. Až začała smijatisie. „I dobre vam tak, za toje što my piškom idemo, i dobre!” – dumałosie mni. My pujšli dalij, a vony ostalisie siditi v tôj „Syrenci” sered bajury. Musit, jichni staršy pobih do sioła po jakohoś trachtora, kob jich stôl vytiahnuti.

Ja vže sidiła na peč v Ploskach i hrłasie, koli Gienik vnosiv Marysiu na rukach do chaty. Bołota z bajury naveť do chaty nanesli. Tam było tak hłuboko, što voda zalivała pudłohu v samochodi. Staršy musiv pominiati nahavici, a bidny šofer pozyčav jakijeś łachi od Gienika, bo vyhladav, jakby v tôm bołoti vykačavsie. Odeža z moho diaďka była na joho zavelika, i žartom ne było kuncia. U samochodi oburvałasie klamka, bołôtnik i jakijeś časti ostalisie tam v jaruzi, ne hovoračy pro toje, što „Syrenka” popsovałasie naniet. Po paroch dniach pryjichav z Bilśka mechanik i odholovali jiji do zakładu.

A „Žuk” po nas ne pryjichav, tomu što tože popsovavsie. Ne pometaju bôlš ničoho, bo ja zasnuła i spała, pokôl baťki mene ne zbudili, kob jichati dodomu. Did odvjôz nas na prystanok. Kobyłka jomu na ščasti ne popsovałasie. Ale nohi bolili mni šče dovho, bo ja môcno jich ponamuluvała.

Календарыюм

kalendarium-01Сьнежань – гадоў таму

220 – 21.12.1796 г. у Мясоце пад Маладэчнам нар. Тамаш Зан (пам. 19.07.1855 г. у Кахачыне пад Оршай – пахаваны ў Смалянах), паэт, адзін з кіраўнікоў руху філяматаў. Зьбіраў беларускі фальклёр, ягоная творчасьць у значнай меры апёртая на беларускі матывах.

185 – 23.12.1831 г. у Юст’янаве пам. Эмілія Плятэр (нар. у 1801 г. у Вільні), удзельніца лістападаўскага паўстаньня. Пахавана ў Капцёве (Літва).

130 – 5.12.1886 г. у маёнтку Капланцы, Ігуменскага павету нар. Мікола Равенскі (пам. 9.03.1953 г. у Лювэне, Бэльгія), кампазытар, дырыгент, музычны крытык. Напісаў музыку да многіх вершаў беларускіх паэтаў, таксама кампанаваў рэлігійную музыку. Зьяўляецца між іншым аўтарам музыкі на словы
Н. Арсеньневай „Магутны Божа”. У апошнія гады жыцьця кіраваў хорам беларускіх студэнтаў у Бэльгіі, зь якім даў многа канцэртаў у краінах заходняй Эўропы.

125 – 8.12.1891 г. у Менску нар. Максім Багдановіч (пам. 25.05.1917 г. у Ялце), пісьменьнік, заснавальнік навейшай беларускай паэзіі. Друкаваўся з 1907 г. у „Нашай Ніве”, а ў 1913 г. быў надрукаваны яго зборнік вершаў „Вянок”. Пісаў таксама паэмы, празаічныя творы, літаратуразнаўчыя артыкулы, творы для для дзяцей, рабіў пераклады.

125 – 15.12.1891 г. у в. Біты Камень на Сакольшчыне нар. кс. Янка Ляўковіч (пам. 26.03.1976 г.). Член гуртка беларускай моладзі ў Гародні, скончыў духоўную сэмінарыю ў Вільні, дзе таксама быў членам беларускага гуртка. Шмат гадоў быў пробашчам у Янаве на Сакольшчыне.

125 – 26.12.1891 г. у в. Малева на Случчыне нар. Алесь Вініцкі (пам. 24.11.1972 г.), грамадзкі дзеяч, настаўнік. Арганізатар беларускага школьніцтва пасьля І сусьветнай вайны, падчас нямецкай акупацыі ў ІІ сусьветную вайну. Сасланы на працу ў Нямеччыне. Актыўны ўдзельнік беларускага руху да 1956 г. у Нямеччыне, а з 1956 г. у ЗША.

125 – 27.12.1891 г. у Нойсы-ле-Сэк у Францыі пам. Аляксандар Ходзька (нар. 30.08.1804 г. у Крывічах на Вілейшчыне), адзін з філярэтаў, арыенталіст. Выдаў кніжку пра беларускі фальклёр. Пахаваны ў Монтморэнсы.

115 – 3.12.1901 г. у в. Кубельнікі каля Бераставіцы на Гарадзеншчыне нар. Мікола Марцінчык (пам. 23.05.1980 г.), нацыянальна-палітычны дзеяч, лекар. Скончыў Віленскі Унівэрсытэт у 1927 г., зьяўляўся адным з кіраўнікоў Беларускага Студэнцкага Саюзу, быў рэдактарам часопіса „Студэнцкая Думка”, дзеячам Грамады, Таварыства Беларускай Школы. Настаўнічаў у Віленскай Беларускай Гімназіі. Некалькі разоў быў арыштаваны польскай паліцыяй, у 1931 г. сасланы зь Вільні пад нагляд паліцыі. Працаваў лекарам у Нараўцы на Беласточчыне. У 1948 г. арыштаваны органамі савецкай бяспекі. 12.08.1949 г. прыгавораны на 10 гадоў лагераў, сасланы ў Варкуту. У 1956 г. вярнуўся ў Гародню, дзе і памёр.

110 – 14.12.1906 г. у Адэсе нар. Іна Рытар (па мужу Каханоўская), настаўніца, пісьменьніца, публіцыстка (пісала пад псэўдонімам Аляксандра Саковіч). З 1950 г. у ЗША. Пам. 8.01.1997 г. у Кліўлендзе.

100 – 25.12.1916 г. падчас бежанства ў Разані нар. Сьвятаслаў Коўш (пам. 5.11.1997 г. у Саўт Рывэр), рэлігійна-грамадзкі дзеяч, пісьменьнік. Выпускнік Віленскай Беларускай Гімназіі, арганізатар беларускай гімназіі ў нямецкім Ватэнштаце. З 1949 г. жыў у ЗША. У 1969 г. стаў сьвятаром, настаяцелям многіх беларускіх прыходаў у ЗША й Канады. Рэдагаваў праваслаўны часопіс „Царкоўны Сьветач”.

95 – 6.12.1921 г. у Менску пам. Мікола Янчук (псэўданімы Н. Корніцкій, Biaorusin; нар. 29.11.1859 г. у Корніцы на паўднёвым Падляшшы), вучоны-слявіст, дасьледчык літаратуры, фальклярыст, этнограф, мовазнавец, антраполяг, музыказнавец, драматург, пісьменьнік, кампазітар. Асабліва цікавіўся беларускім нацыянальным адраджэньнем, падтрымліваў цесныя кантакты з рэдакцыяй „Нашай Нівы”. З 1921 г. быў прафэсарам катэдры беларускай літаратуры і этнаграфіі Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэта.

90 – 10.12.1926 г. у Малых Сьцяблевічах Лунінецкага павету нар. Уладзімір Бакуновіч (пам. 23.05.1992 г.), грамадзкі дзеяч, журналіст, эканаміст. Пасьля заканчэньня вучобы на Лэвэнскім Унівэрсытэце ў Бэльгіі (доктар эканоміі), жыў у ЗША. Актывіст БАЗА й БНР.

90 – 8.12.1926 г. у БССР увайшлі Рэчыцкі й Гомельскі павет.

90 – 26.12.1926 г. выйшаў на экраны першы беларускі мастацкі фільм „Лясная быль”, сцэнар паводле аповесьці М. Чарота „Сьвінапас” зьняў рэжысёр Юры Тарыч.

45 – 28.12.1971 г. памёр у Лёндане Дамінік Аніська (нар. 12.01.1888 г. у Слойніках каля Саколкі), грамадзкі дзеяч, зьбіральнік беларускага фальклёру, публіцыст беларускіх хрысьціянскіх часопісаў. Быў афіцэрам запасу. Зьяўляўся вязьнем савецкага лагеру для палонных афіцэраў у Казельску. Вызвалены у 1941 г. з турмы ў расійскім г. Гразовец, папаў у II Польскі Корпус (армію Андэрса). З 1949 г. жыў у Беларускім Доме ў Лёндане.

35 – 9.12.1981 г. у Менску адкрыты помнік Максіму Багдановічу.

35 – 21.12.1981 г. памёр у Празе Міхась Забэйда-Суміцкі (нар. 14.06.1900 у в. Несьцеравічы, Ваўкавыскага павету), сьпявак, пэдагог. Адыграў вялікую ролю ў папулярызацыі беларускай музычнай культуры ў сьвеце. Некалькі разоў даваў канцэрты ў Беластоку й на Беласточчыне.

25 – 8.12.1991 г. у Віскулях (Белавежская пушча) кіраўнікі саюзных рэспублік СССР Беларусі, Украіны, Расіі падпісалі акт аб ліквідацыі СССР ды стварэньні СНД.

25 – 8.12.1991 г. быў адкрыты ў Менску музэй Максіма Багдановіча.

 

Апрацавалі Лена Глагоўская і Вячаслаў Харужы

Каляндар 2017 (укладыш)

s1-str23

Алег Кабзар з паэтэсай Надзеяй Артымовіч (Фота Міры Лукшы)


Высокае мастацтва ў календары Часопіса на 2017 г.

 

На 2017 год прапануем каляндар з карцінамі беларуска-падляшскага мастака ды музыкі Алега Кабзара.

 

Рэд.: 20 гадоў жывеш у Польшчы. Адчуваеш сябе ўжо мясцовым?

Алег Кабзар: – За гэтыя 20 гадоў я жыў у розных месцах – у Бельску-Падляшскім, Варшаве, цяпер жыву ў Беластоку. Бачыў розныя куткі Польшчы, але заўсёды найлепш адчуваў сябе на Падляшшы, ды й называю сябе грамадзянінам Падляшша.

Шмат людзей на Падляшшы ведае цябе як мастака ды барда. Зараз працуеш у Падляшскай оперы і філармоніі. Але маляваць не кінуў?

– Заўсёды прадстаўляў я сябе ў двух формах – жывапісу і музыцы. Ніколі не кіну фарбаў і пэнзляў. Патрабую іх таксама як гітары і голасу.

З Беларусі ты з’ехаў, калі Лукашэнка прыйшоў да ўлады. Якім зараз становіцца твой родны Гомель ды наогул радзіма?

– Гэта праўда. Калі цудоўнае адраджэнне залілі бэтонам «прыгажосці», я апынуўся ў Польшчы. Улады змяняліся і будуць змяняцца, а з імі краявід свядомасці, альбо несвядомасці. Людзі мастацтва паказваюць свой патрыятызм у якасці сваіх твораў.

Дзякуй за размову і карціны да каляндара.

Запытаў Тамаш Суліма

Малачай-дзьмухавец ад рака і ў смак (3)

Лекі з поля і лесу

3. Салата з дзьмухаўцоў з раслінным алеем. 100 г лісця дзьмухаўца вытрымаць 30 хвілін у салёнай вадзе, адкінуць на друшляк, дробна парэзаць. Дадаць дробна парэзаную зялёную цыбулю (50 г), зеляніну пятрушкі (25 г). Пасаліць, апырскаць воцатам, заправіць раслінным алеем, змяшаць. Зверху ўпрыгожыць кропам.

 

Салата з дзьмухаўцоў са смятанай. 20 суквеццяў дзьмухаўца прамыць, аддзяліць зялёную частку. 3 морквы нацерці на буйнай тарцы, 50 г зялёнай цыбулі дробна парэзаць. Усё змяшаць, пасаліць, заправіць смятанай.

 

Салата з дзьмухаўцоў з грэцкімі арэхамі. 2 шклянкі лісця дзьмухаўцоў дробна парэзаць і змяшаць з дробненымі ядрамі грэцкіх арэхаў (10 штук). Заправіць мёдам і раслінным алеем.

 

Салата з дзьмухаўцоў з кукурузнымі шматкамі. Кветкі дзьмухаўца адварыць у падсоленай вадзе, адкінуць на друшляк. Дадаць парэзанага адварнога мяса. Пасыпаць кукурузнымі шматкамі. Змяшаць.

 

Салата з дзьмухаўцоў і памідораў. Вам спатрэбіцца: палова цыбуліны, 2 ст. л. рысавага, яблычнага або віннага воцату, шклянка гарачай вады, 2 памідоры сярэдняга памеру, 3 кубкі свежых маладых нарэзаных лісткоў дзьмухаўца, 2  лыжкі свежага базіліка. Для запраўкі: 1 ч. лыжка бальзамічнага воцату, дробка груба змолатага чорнага перцу, дробка солі, аліўкавы алей. 1. Нарэжце цыбулю тоненькімі кольцамі, змяшайце гарачую ваду з воцатам і замарынуйце ў ёй цыбулю. 2) Змяшайце сухія кампаненты для запраўкі паміж сабой, а потым з аліўкавым алеем і воцатам. 3) Прамыйце і прасушыце зеляніну дзьмухаўца і змяшайце з 2/3 запраўкі для салаты, змясціце ў салатніцу. 4) Разрэжце памідоры папярок і дайце сцячы соку. Разрэжце палоўкі памідораў на 4 часткі, выміце мякаць і нарэжце на кавалачкі. Выкладзіце памідоры на лісце дзьмухаўцоў. 5) Выкладзіце зверху кольцы марынаванай цыбулі, паліце салату рэшткамі запраўкі і ўпрыгожце базілікам. Калі хочаце, каб салат выйшаў больш пажыўным, можна дадаць у яго казіны сыр або мацарэлу.

 

Акрамя салатаў з дзьмухаўцоў можна прыгатаваць першыя і другія стравы, соусы і запяканкі. Дзьмухавец з зялёнай капустай. 100 г лісця дзьмухаўца апарыць кіпенем, вытрымаць 5 хвілін, ваду зліць. У кіпячы булён (1,5 літра) пакласці здробненыя лісце дзьмухаўца, шчаўя (50 г), першацвету або пастуховай сумкі (50 г), паварыць 5 хвілін. 100-150 г смятаны змяшаць з курыным сырым жаўтком і ўліць у капусту. На стол падаваць з грэнкамі.

 

Катлеты. Прыгатуйце звычайным спосабам фарш. Дадайце ў яго здробненае лісце дзьмухаўца, змяшайце. Сфармуйце катлеты і пячыце іх на распаленай патэльні або рыхтуйце ў мульціварцы.

 

Запяканка. Прыгатуйце запяканку па традыцыйным рэцэпце. Гэта можа быць запяканка бульбяная, тварожная, рысавая і любая іншая. У якасці вітамінавага напаўняльніка перад пачаткам запякання увядзіце ў масу парэзаныя пялёсткі ці лісце дзьмухаўца, або здробненыя карані дзьмухаўца.

 

Напоі. Падчас сусветных войнаў еўрапейскія салдаты выкарыстоўвалі корань дзьмухаўца замест кавы. З дзьмухаўцоў сапраўды атрымліваюцца вельмі добрыя танізавальныя напоі. Зрэшты, піць падобныя адвары варта не больш за два кубкі ў дзень,  варта ўстрымацца ад ужывання напояў з дзьмухаўцоў перад сном.

Кава. На адзін кубак вады спатрэбіцца 1-3 чайныя лыжкі сухога молатага кораня дзьмухаўца.  Калі сумесь закіпіць, трэба яе пратрымаць на слабым агні пад вечкам 10-20 хвілін. Такі адвар добра умацоўвае імунітэт. Рэцэпт можна разнастаіць, дадаўшы ў напой імбір, цыкорыю або карыцу.

 

Ранішні чай. Гэты напой карысна піць тым, хто жадае ачысціць арганізм. Акрамя таго, такі чай дапаможа зняць азызласць і вывесці з арганізма лішнюю ваду. Акрамя дзьмухаўца выкарыстоўваць трэба лісце або кару бярозы. Спатрэбіцца: чайная лыжка бяросты, або 2 ч. л. бярозавых лістоў; 1-2 ч. л. імбірнага кораня, нацёртага на сярэдняй тарцы; 1 ч. л. кораня дзьмухаўца; 1 ч. л. перамолатых ядлаўцовых ягад (неабавязкова).

 

Віно. На 5 літраў напою вам спатрэбіцца: банка кветак дзьмухаўца аб’ёмам літр (вельмі шчыльна запоўненая), 2 цытрыны (можна апельсін замест другой цытрыны), 1,5 кг цукру, 100 г разынак, пару галінак мяты ці мелісы (неабавязкова). Кветкі дзьмухаўца вельмі добра прамыць у праточнай халоднай вадзе. Каб віно не гарчэла, з кветак трэба зразаць зялёную частку і пакінуць толькі пялёсткі. Пакласці пялёсткі ў рондаль. Заліць халоднай вадой, лепш за ўсё кіпячонай (каля 4-4,5 л) і пакінуць на суткі пад вечкам. Праз суткі прыгатаваць сіроп з цукру і паўлітра вады. Дзьмухаўцы давесці да кіпення. Пасля астудзіць. Працадзіць адвар праз папяровы фільтр. Зняць скурку з цытрын. Выціснуць з іх сок. У адвар дзьмухаўцоў уліць сіроп, сок цытрын. Дадаць мелісу ці мяту, цэдру і нямыты разынкі. Усе размяшаць і пакінуць на двое сутак для закісання. Праз 2 дні выдаліць скурку і травы. Пакінутую вадкасць выліць у вялікую бутлю (разынкі таксама), надзець на рыльца гумовую пальчатку з адтулінай у пальцы. Даць настаяцца на цёмным месцы, каб дабрадзела. Тэмпература ў памяшканні патрэбна пакаёвая. Калі віно дабрадзее (пальчатка перастане надзімацца), аддзяліць ад асадку (пераліць пры дапамозе гумовай трубкі, каб не боўтаць сумесь) і разліць у бутэлькі. Шчыльна закаркаваць і пакінуць віно даспяваць у цёмным прахалодным месцы мінімум на 3 месяцы.

 

Кактэйль. 1 сталовую лыжку пасечанага лісця дзьмухаўца і 2 сталовыя лыжкі дробнапасечаных  кветак дзьмухаўца дадаць у 0,5 літра ёгурта або кефіру. Для надання салодкага смаку дадаць сталовую лыжку мёду. Усё змяшаць блендерам і разліць у келіхі. Зверху ўпрыгожыць дробнапасечанымі грэцкімі арэхамі.

Сыць Божа!

Міраслава Кастанчук