„Bawoły” w Puszczy Białowieskiej

1.

Bydło Hecka

W latach pięćdziesiątych ubiegłego wieku kilka razy usłyszałem od mieszkańców Białowieży, że pod koniec wojny i tuż po wojnie polowano w Puszczy Białowieskiej na… bawoły. Byłem wtedy dzieckiem, więc nie do końca wiedziałem, jakie zwierzęta żyją w okolicznych lasach, podejrzewałem, że bawoły na tym terenie raczej nie występują. Tłumaczyłem sobie, że pewnie chodzi o zdziczałe woły, które kiedyś uciekły chłopom do lasu. Słyszałem bowiem od babci, że jeszcze w czasach carskich, a nawet podczas I wojny światowej, do prac polowych i pociągowych używano w Białowieży właśnie wołów. Nie była to jednak dla mnie na tyle ważna sprawa, bym zadawał sobie trud jej rozwikłania. Szybko zapomniałem o białowieskich „bawołach”. Dopiero, gdy zetknąłem się z określeniem „bydło Hecka”, zaczęło mi w głowie świtać, o jakie bawoły chodziło.

To nic innego, jak rezultat prowadzonych przez braci Lutza i Heinza Hecków eksperymentów nad odtworzeniem wymarłego jeszcze w początku XVII wieku tura – zwierzęcia silnego i agresywnego, które dawniej często było mylone z żubrem. Swoje eksperymenty bracia rozpoczęli w okresie międzywojennym – jeden w Berlinie, drugi w Monachium. Wierzyli święcie, że w piersiach każdej krowy bije serce tura. Krzyżowali więc byki hiszpańskie z najbardziej prymitywnymi rasami bydła szkockiego, korsykańskiego i węgierskiego. Uzyskane osobniki w jakimś stopniu przypominały wymarły gatunek, ale nim nie były. Charakteryzowały się mocnym umięśnieniem, masywnym ciałem i takimi też rogami. Ich ciężar wynosił około 600 kg. Zwierzęta były odporne na chłód.

Wielu naukowców oczywiście podśmiewało się z doświadczeń Hecków. Jednak po dojściu nazistów do władzy (1933 r.) patronat nad tymi eksperymentami objął marszałek Hermann Göring, naczelny łowczy III Rzeszy. Prace nad odtworzeniem tura nabrały przyspieszenia, finansowane były ze specjalnego funduszu SS. Nazistowski aparat władzy dopatrywał się w „odtworzonym turze” symbolu germańskiej siły. Göring szykował się już do polowań na „tura”. Kilkakrotnie zapraszał Lutza Hecka na łowy do Puszczy Rominckiej.

W 1938 roku Lutz Heck, za zgodą Göringa, wypuścił kilkanaście „turów” na wolność właśnie w Puszczy Rominckiej.

Wziął się też za żubry, które wydały mu się nieco zdegenerowane. Postanowił dodać im nieco witalności poprzez krzyżowanie z bizonami. Nad żubrem zawisło poważne niebezpieczeństwo. Po pewnym czasie okazało się, że uzyskane w Schorfheide krzyżówki nie wyglądają ani jak żubry, ani jak bizony. Heck oddzielił więc samice krzyżówek i jeszcze raz krzyżował je z samcami żubrów. W końcu stado żubrów i krzyżówek urosło do 200 sztuk. Heck, choć nie było do tego żadnych powodów, triumfował, twierdził że „pragermańskie zwierzę” zostało odtworzone.

W styczniu 1942 roku Lutz i Heinz Heckowie przyjechali do Białowieży, gdzie zainteresowali się prowadzoną tutaj od 1936 roku przez prof. Tadeusza Vetulaniego regeneracją tarpana leśnego. W rezultacie tej wizyty, do Niemiec wywieziono w latach 1942-1944 aż 32 koniki, które trafiły do ogrodów zoologicznych w Berlinie, Monachium i Królewcu.

Do Puszczy Białowieskiej, uważanej przez nazistów za „najlepiej zachowany starogermański las” (sic!), przywieziono natomiast w 1942 roku pierwszą partię fałszywych turów. Później trafiały tutaj prawdopodobnie kolejne sztuki, zarówno samce jak i samice. Zwierzęta te trzymały się głównie północnej części Puszczy.

Mieszkańcy Puszczy Białowieskiej nie bardzo wiedzieli, co to są za zwierzęta. Ktoś rzucił nazwę „bawół”, inni ją podchwycili i tak już zostało. O „bydle Hecka” w owym czasie na tym terenie nikt nie wspominał. Nic też nie wiedziano o eksperymentach dokonywanych przez braci Hecków. Ci, którzy podczas okupacji pracowali w administracji leśnej, mówili tylko tyle, że zwierzęta te przysłał do Puszczy Göring.

„Bawoły” dobrze się czuły w puszczańskim środowisku. Miały pod dostatkiem soczystej trawy. Wychodziły często na łąki, które nie były koszone, gdyż większość okolicznych wsi została wcześniej przez Niemców spacyfikowanych. Dawały sobie znacznie lepiej radę, niż zwyczajne chłopskie krowy. Mogły bytować samodzielnie, bez opieki.

Tutejsi mieszkańcy zaczęli kłusować na „bawoły” już pod koniec okupacji niemieckiej. Zwierzęta nie były płochliwe, na widok człowieka nie uciekały, tak jak np. jelenie. Broń kłusownicy przechowywali w lesie owiniętą w jakąś szmatę w dziupli w drzewie. Mięso tego dziwnego zwierzęcia było podobno bardzo smaczne. Solono je i przechowywano w drewnianych beczułkach, nazywanych na tym terenie „raszkami”.

Znacznie przetrzebione „bydło Hecka” służba leśna spotykała w Puszczy Białowieskiej także zaraz po wyzwoleniu. Natomiast sztuki, które były trzymane w berlińskim ogrodzie zoologicznym, zostały wybite podczas szturmu miasta w 1945 roku. Zachowały się natomiast sztuki hodowane w Monachium, ale później zostały one rozesłane do innych krajów, trafiając m.in. do Holandii i Wielkiej Brytanii.

Pracując w Białowieskim Parku Narodowym, miałem możliwość przejrzenia niektórych dokumentów z pierwszych lat po wojnie, przechowywanych w zakładowym archiwum (obecnie znajdują się one w Archiwum Państwowym w Białymstoku). Nieoczekiwanie natrafiłem na korespondencję z 1946 roku, w której wspominano o fałszywych turach Hecka. Bardzo mnie ona zainteresowała.

To były dwa listy. Pierwszy, datowany 4 maja 1946 roku, został napisany w Krakowie przez prof. dra Władysława Szafera, delegata ministra oświaty do spraw ochrony, i był skierowany do dra inż. Jana Jerzego Karpińskiego, dyrektora Białowieskiego Parku Narodowego.

2.

Heinz (z lewej) i Lutz Heckowie (z prawej) ze swoim ojcem Ludwigiem

Profesor pisał: „W związku z uzyskanymi wiadomościami, że w obrębie Puszczy Białowieskiej mają znajdować się jeszcze 3 okazy turów, których regenerację podjęli Niemcy, będę wdzięczny Panu Doktorowi za udzielenie mi informacji jak się istotnie powyższa sprawa przedstawia. W wypadku stwierdzenia obecności turów wydaje mi się, że byłoby wskazanym ich zabezpieczenie, o co ewentualnie uprzejmie Pana Doktora proszę”.

Dyrektor Karpiński odpowiedział prof. Szaferowi po dziesięciu dniach wyjaśniania sprawy. Jego list, skierowany do Państwowej Rady Ochrony Przyrody w Krakowie, został napisany i wysłany 14 maja 1946 roku (znak: 272/2). Oto jego treść:

„W uprzejmej odpowiedzi na powyższe wyjaśniam, co następuje.

W końcu października 1944 r., gdy objąłem ponownie zarząd Białowieskim Parkiem Narodowym, doszło do mojej wiadomości, że na terenie Puszczy Białowieskiej przebywa jeszcze 8 z 12 wypuszczonych przez Niemców do Puszczy bawołów. Oczywiście, zrozumiałem, że chodzi tu nie o bawoły, lecz prawdopodobnie o regenerowane tury z puszczy Rominckiej (co później zostało potwierdzone oficjalnie). Zbierając dokładne dane, gdzie one przebywają, ustaliłem, że ostoją ich jest po stronie polskiej nadleśnictwo Browsk, o ile przechodzą granicę ze strony białoruskiej. Interweniowałem zaraz u b. Dyrektora D[yrekcji] L[asów] P[aństwowych] inż. Pruszkowskiego, by:

1) wydał natychmiast zlecenie pobudowania prowizorycznej zagrody w tym nadleśnictwie, do której możnaby zwabić zwierzęta;

2) by D.L.P. wyznaczyła specjalnego strażnika do stałego śledzenia za ruchem zwierząt, który by w razie zjawienia się ich po stronie polskiej, zajął się zwabieniem ich do przygotowanej zagrody. Znalazło to wyraz w punkcie 10-tym protokułu z dn. 4.XI.44 r. (…)

Na skutek późniejszych wypadków (nieporządki w nadleśnictwie Browsk, aresztowanie przydzielonego do zwierząt strażnika, wywędrowanie zwierząt na czas dłuższy za granicę) postanowienia powołanego protokułu nie mogą być realizowane. Dopiero w r.b. otrzymałem wiadomość, że w nadleśnictwie Browsk zwierzęta pojawiły się zza granicy, lecz tylko w ilości 2 sztuk. Zawiadomiłem natychmiast o tym Urząd Łowiectwa oraz D.L.P. (…), interweniując, by postarać się je schwytać. Nie można było i tego wykonać, gdyż zwierzęta zaraz wywędrowały z powrotem za granicę.

Wobec takiego stanu rzeczy należy przypuszczać, że nie uda się nic zrobić, by ocalałe jeszcze sztuki uchronić od zagłady, jaka prawdopodobnie spotkała już resztę osobników stada”.

I tak pewnie się stało, bo odtąd nikt już „bawołów” w Puszczy nie widział. Warto zwrócić uwagę, że dr Karpiński wspomina o przywiezieniu do Puszczy tylko 12 sztuk zwierząt. Z innych natomiast źródeł wynika, że było ich na tym terenie trochę więcej. Na przykład Mikołaj Romańczuk (zob. „Niva” nr 47/2015) twierdzi, że w pobliżu Masiewa żyło ich około 40 sztuk.

Oczywiście dzisiaj trudno będzie ustalić dokładną liczbę „bawołów” przywiezionych do Puszczy Białowieskiej. Z pewnością nie obejdzie się w tym przypadku bez penetracji archiwów niemieckich – być może trud ten ktoś kiedyś podejmie?

 

Piotr Bajko

Komentarze

  1. Hi! Someone in my Myspace group shared this site with us so I came to take a look. I’m definitely loving the information. I’m book-marking and will be tweeting this to my followers! Terrific blog and excellent design.

  2. 4USzQk I think other site proprietors should take this web site as an model, very clean and excellent user genial style and design, as well as the content. You are an expert in this topic!

  3. Wonderful goods from you, man. I’ve understand your stuff previous to and you’re just too fantastic.
    I actually like what you’ve acquired here, certainly like what you are stating and the
    way in which you say it. You make it enjoyable and you still care for to keep it
    sensible. I can’t wait to read far more from you. This is actually a
    tremendous website.

  4. Hi there to every body, it’s my first visit of this blog; this weblog includes amazing and genuinely excellent stuff in favor of visitors.

  5. I really love your site.. Excellent colors & theme. Did you make this site yourself?
    Please reply back as I’m hoping to create my very own blog and would love to
    know where you got this from or just what the theme is called.
    Cheers!

  6. whoah this weblog is excellent i really like reading your
    posts. Keep up the great work! You already know, many
    persons are searching around for this info, you could aid them greatly.

  7. Greetings I am so happy I found your web site,
    I really found you by error, while I was looking on Aol for something else, Regardless I am here now and would just like to say kudos
    for a fantastic post and a all round exciting blog (I also love the theme/design), I don’t
    have time to read it all at the moment but I have bookmarked it and also added in your RSS feeds, so when I have time I will be back to read a great deal
    more, Please do keep up the fantastic job.

  8. When some one searches for his necessary thing, therefore he/she needs to be available that in detail, thus
    that thing is maintained over here.

  9. I like what you guys are up too. Such clever work and coverage!
    Continue the amazing works guys I’ve included you guys to
    my blogroll.

  10. My brother suggested I might like this website.

    He was totally right. This post truly made my day. You
    cann’t imagine just how much time I had spent for
    this info! Thanks!

  11. For latest news you have to pay a quick visit world wide web and on world-wide-web I found this site
    as a finest web site for most recent updates.

  12. At this time it sounds like BlogEngine is the preferred
    blogging platform available right now. (from what I’ve read) Is that what you’re using on your blog?

  13. Hey, I think your blog might be having browser compatibility issues.
    When I look at your website in Opera, it looks fine but when opening in Internet Explorer, it has some
    overlapping. I just wanted to give you a quick heads up!
    Other then that, fantastic blog!

  14. I really believe which is amongst the a great deal
    vital information for me. And i am happy reading your article.
    But desire to remark on some normal things, The internet site taste is great, the articles is actually excellent : D.
    Good activity, cheers

  15. Pretty section of content. I just stumbled upon your website and in accession capital to claim that I acquire actually loved account your blog posts.
    Any way I’ll be subscribing to your feeds or
    even I success you access persistently rapidly.

  16. If some one needs to get updated with most up-to-date technologies then he
    must be visit this website and be up to date daily.

  17. Having look at this I think it is very enlightening.
    I appreciate you spending some time and energy to place this short article
    together. I once again find myself personally spending way too much time both reading and commenting.
    But so what, it was actually still worth it!

  18. Wonderful website you have here but I was curious about if you knew of any forums that cover the same topics
    talked about in this article? I’d really love to be a
    part of group where I can get comments from other experienced individuals that share the same interest.
    If you have any suggestions, please let me know. Appreciate
    it!

  19. It really is the very best a chance to make some plans in the future and it’s time for you to be
    happy. I actually have read this post of course,
    if I could I would like to suggest you some interesting things or advice.
    Maybe you can write next articles discussing this informative article.
    I want to read more reasons for having it!

  20. I have to many thanks for the efforts you’ve put in scripting this website.
    I’m hoping to look into the same high-grade content
    on your part in the future at the same time.
    Actually, your creative writing abilities has encouraged me to acquire my own, personal site now 😉

  21. Hello! I’ve been reading your website for a while now and finally got the courage to go ahead and give you a shout out from
    Kingwood Tx! Just wanted to tell you keep up the fantastic job!

  22. Please let me know if you’re looking for a writer for your weblog.
    You have some really good articles and I feel I would be a good asset.

    If you ever want to take some of the load off, I’d love to write some
    content for your blog in exchange for a link back to
    mine. Please blast me an email if interested. Kudos!

  23. Wow, awesome blog format! How lengthy have you ever been running a blog for?
    you made running a blog look easy. The overall glance of your
    web site is fantastic, let alone the content!

  24. Its for example you learn my mind! You appear to comprehend a whole lot approximately this, like you wrote the e book inside or something that is.
    I believe that you just could use a few p.c.
    to force your message house a lttle bit, however as opposed to that, that is wonderful blog.
    An excellent read. I am going to certainly return.

  25. Good day! I really could have sworn I’ve visited
    this web site before but after evaluating some of the articles I
    realized it’s unfamiliar with me. Anyways, I’m definitely pleased
    I found it and I’ll be book-marking it and checking
    back regularly!

  26. It’s very straightforward to find out any topic on net as compared to textbooks, because i
    found this part of writing at this particular site.

  27. I’ve learn some perfect stuff here. Definitely value bookmarking for revisiting.
    I surprise how a lot attempt you set to create one of these simple
    wonderful informative site.

  28. Have you considered writing an ebook or guest authoring on other sites?
    I have your blog centered on a single topics you discuss and would love to possess you share some stories/information. I realize my audience would value your
    projects. If you happen to be even remotely interested, feel
    free to send me an e mail.

  29. Thanks for every other wonderful post. Where else could anyone get that type of information in such an ideal method of writing?
    I have a presentation next week, and I am at the look for such information.

  30. Can you mind should i quote a couple of your posts so long as I provide credit and sources returning to your blog?
    My blog is within the exact same niche as yours and my users would definitely make
    use of several of the information you present here.
    Please let me know if the alright along with you. Many thanks!

  31. After looking at several of the blog articles in your
    website, I truly much like your means of blogging. I book marked it
    to my bookmark webpage list and will be checking back in the near future.

    Please visit my website at the same time and tell me how you feel.

  32. Hi there all, here every one is sharing such familiarity, therefore
    it’s pleasant to read this blog, and I used to pay
    a visit this weblog daily.

  33. When someone writes an post he/she maintains the plan of a user in his/her mind that how a user can know it.
    Thus that’s why this piece of writing is great. Thanks!

  34. Can you mind basically if i quote a few of the posts as long as I provide credit and sources back to your webpage?
    My website is with the very same region of interest as yours and my visitors would really reap the benefits of a lot of the information you
    provide here. Please tell me if it alright with you. Thanks a whole lot!

  35. We are a group of volunteers and starting a brand new scheme in our community.

    Your site offered us with useful information to work on.
    You’ve performed a formidable task and our entire community can be grateful
    to you.

  36. Generally I will not read article on blogs, but I want to say that this write-up very forced me to use and do it!
    Your writing taste has become surprised me.
    Thanks a lot, very nice post.

  37. Hi there would you mind stating which blog platform you’re
    using? I’m going to start my own blog in the near future but I’m having a hard time deciding between BlogEngine/Wordpress/B2evolution and Drupal.
    The reason I ask is because your design seems different then most blogs and I’m looking for something completely unique.
    P.S Apologies for being off-topic but I had to ask!

  38. You could definitely see your expertise in the work you write.

    The arena hopes for even more passionate writers such as you who are not afraid to mention how they believe.
    At all times go after your heart.

  39. Great blog! Is your theme custom made or did you download
    it from somewhere? A design like yours with a few simple tweeks would
    really make my blog stand out. Please let me know where you got your design. With thanks

  40. Magnificent goods from you, man. I have understand your stuff previous to and you’re just extremely magnificent.

    I really like what you’ve acquired here, really like what you are stating and the
    way in which you say it. You make it entertaining and you
    still care for to keep it wise. I can not wait to read far more from you.
    This is really a wonderful website.

  41. I don’t even understand how I finished up here, but I figured this publish was good.
    I don’t understand who you might be however certainly you are visiting a famous blogger for those who aren’t already.
    Cheers!

  42. Hello there! I could have sworn I’ve visited this blog before but after looking at some of the
    articles I realized it’s new to me. Regardless, I’m definitely happy I
    came across it and I’ll be bookmarking it and checking back frequently!

  43. Hello, Neat post. There’s an issue with your website in internet explorer,
    may test this? IE still is definitely the marketplace leader and a large
    portion of other people will miss your great writing because of this challenge.

  44. I know this web page offers quality dependent articles or reviews and additional information, is there any other web site which presents such things in quality?

  45. Howdy! I understand this is kind of off-topic but I needed to ask.

    Does running a well-established website such as yours require a large amount of work?
    I am brand new to writing a blog but I do write in my diary daily.
    I’d like to start a blog so I can easily share my own experience and thoughts online.
    Please let me know if you have any kind of recommendations or tips for new aspiring bloggers.
    Appreciate it!

  46. Hello, i believe that i saw you visited my site so i came to go back the favor?.I’m trying to
    in finding things to enhance my web site!I guess its adequate to use a few of
    your ideas!!

  47. I’m not any longer positive where you are
    getting the information, however good topic. I has to spend a little while studying considerably more or understanding more.
    Thanks for great information I was once in search of
    this information for my mission.

  48. Hi! I simply would want to offer you a huge thumbs up for that great information you have got here with
    this post. I am just going back to your web site for additional
    soon.

  49. I used to be suggested this blog by my cousin. I am now not sure
    whether this submit is written by means of him as
    nobody else recognise such detailed approximately my trouble.

    You are amazing! Thanks!

  50. Howdy! This post could not be written much better!

    Reading through this article reminds me of my previous roommate!
    He constantly kept preaching about this. I’ll send this article to him.
    Pretty sure he will have got a good read. Thank you for sharing!

  51. Good day very cool website!! Guy .. Excellent .. Amazing ..
    I’ll bookmark your web site and take the feeds additionally?
    I’m happy to find numerous helpful info here within the publish, we want work out extra techniques in this regard, thank you for sharing.
    . . . . .

  52. Thanks for another informative site. The place else may I am getting that kind of info written in such a perfect approach?
    I have a challenge that I’m simply now operating on, and I have been on the look out
    for such information.

  53. Please let me know if you’re looking for a author for your weblog.
    You have some really great articles and I think I
    would be a good asset. If you ever want to take some of the load
    off, I’d love to write some articles for your blog in exchange for a
    link back to mine. Please blast me an e-mail if interested.

    Thanks!

  54. Nice blog! Is your theme custom made or have you download it from somewhere?
    A theme like yours by incorporating simple tweeks would really make my blog shine.
    Please let me know that you got your design. With thanks

  55. I loved as much as you’ll receive carried out right here.
    The sketch is attractive, your authored subject matter stylish.
    nonetheless, you command get bought an nervousness
    over that you wish be delivering the following. unwell unquestionably come more formerly again as
    exactly the same nearly a lot often inside case you shield this
    hike.

  56. Paragraph writing is yet another excitement, in the event you know after that it is possible to write otherwise it is difficult to
    write down.

  57. I’ve been browsing online more than 4 hours today, yet I
    never found any interesting article like yours.
    It is pretty worth enough for me. In my view, if all website owners and bloggers made good content
    as you did, the internet will be much more useful than ever before.

  58. I have got read numerous articles or reviews regarding the blogger
    lovers however this article is genuinely a pleasant paragraph, keep
    it up.

  59. I really like the valuable info you provide inside your articles.

    I’ll bookmark your blog and look again here frequently.

    I’m quite sure I will learn plenty of new stuff here!
    Better of luck for the following!

  60. It’s truly very complicated with this busy life to listen news on Television, thus I just use world-wide-web for the reason, and take the latest information.

  61. I got this site from my pal who shared with
    me concerning this site and now this time I am browsing this website and
    reading very informative articles at this place.

  62. Right now it appears like Expression Engine is the best blogging platform available right now.
    (from what I’ve read) Is that what you’re using on your blog?

  63. Hmm is anyone else encountering problems with
    the images on this blog loading? I’m trying to determine if its a problem on my end or if it’s the blog.
    Any responses would be greatly appreciated.

  64. Hi! I’m at work browsing your blog from my new iphone 3gs!
    Just wanted to say I love reading through your
    blog and look forward to all your posts! Keep up the excellent work!

  65. I don’t know whether it’s just me or if everybody else experiencing issues
    with your website. It appears as though some of the text on your content
    are running off the screen. Can someone else please provide feedback and
    let me know if this is happening to them as well? This could be a issue with my browser because I’ve had this happen before.

    Kudos

  66. Everybody loves the things you guys are up too. This kind of clever
    work and reporting! Keep up the wonderful works guys I’ve you guys to blogroll.

  67. I’m not sure why but this site is loading extremely slow for me.

    Is anyone else having this issue or is it a issue on my end?
    I’ll check back later and see if the problem still exists.

  68. We have been a gaggle of volunteers and starting a new scheme within our community.
    Your website provided us with helpful info to operate on. You possess done a formidable task and our entire group could be grateful to
    you personally.

  69. Hi there! I realize this is somewhat off-topic however I needed to ask.
    Does operating a well-established blog such as yours take a large amount of work?
    I’m completely new to writing a blog but I do write in my diary everyday.

    I’d like to start a blog so I can share my own experience and feelings online.
    Please let me know if you have any recommendations or tips for new aspiring blog owners.
    Thankyou!

  70. It’s the best time to make some plans for the future and it is time to be happy.
    I have read this post and if I could I wish to suggest you some interesting things or tips.

    Maybe you can write next articles referring to this article.
    I wish to read more things about it!

  71. Thanks for another informative website. The place else could
    I am getting that kind of info written in such a perfect means?
    I’ve a challenge that I am just now running on, and I have been on the glance out for such information.