Зачыніць пушчу?

З 1 красавіка ў Белавежскай пушчы можна рухацца толькі па некаторых дарогах і адукацыйных шляхах. У тых месцах, дзе турысты не дапускаюцца, былі ўведзеныя знакі, якія забараняюць уваход у лес. Надлясніцтва Белавежа аргументавала, што гэта з’яўляецца вынікам пагрозы з-за «значнага пашкоджання дрэвастою». Запратэставалі людзі з пушчы.

Такая забарона перад турыстычным сезонам азначае страты. Надлясніцтва Белавежа паведамляла: «Прычынай забароны з’яўляецца пагроза для грамадскай бяспекі, звязанай з выступленнем у лясах знішчэння дрэвастою, якое выяўляецца масіўным адміраннем дрэў і лясных насаджэнняў у выніку працэсаў, якія прыводзяць да вялікай колькасці мёртвых дрэў, што ўяўляе рэальную пагрозу для жыцця і здароўя людзей i iх уласнасцi». Згінуў жа чалавек, ляснік, прывалены сухім дрэвам.

Не ўвойдзеш на небяспечны шлях. «Прабыванне, праходжанне, праязджанне праз лясы ахопленыя забаронай доступу з’яўляецца парушэннем правілаў па артыкуле 151 § 1 Кодэкса аб правапарушэннях (Дз. У., 2015, з папраўкамі), які нагадвае: «Хто пасвіць сельскагаспадарчыя жывёлы на неналежных яму лясных грунтах або праходзіць праз такія грунты ў месцах якія забаронены, праязджае па іх або праганяе тудою гаспадарчую жывёлу, будзе аштрафаваны да 500 злотых або асуджаны наганай».

Забарона абавязвае на тэрыторыі Белавежскага надлясніцтва, на абшары каля 1/5 часткі польскай часткі пушчы. Была яна выдана на нявызначаны тэрмін. Можна рухацца толькі па пазначаных дарогах і трох адукацыйных шляхах.

Забарона доступу не прымяняецца да: участка надлясніцтва размешчанага на ўсход ад ваяводскай дарогі № 689, паміж вёскай Белавежа і дзяржаўнай мяжой, Нараўчанскай дарогі, Сініцкай дарогі на адрэзку да ваяводскай дарогі № 689 да дарогі Алямбургскай, даезду да Паказнога запаведніка зуброў Белавежскага Нацыянальнага парку, даезду ад Нараўчанскай дарогі да кастровага месца «Гайдукі», адукацыйнага шлях у «Рэбры Зубра», адукацыйнага шляху «Шлях каралеўскіх дубоў» і адукацыйнага шляху «Месца Моцы».

Польскія арганізацыі WWF, Greenpeace, Дзікая Польшча, Greenmind, ClientEarth Юрысты для дзеля Зямлі і Майстэрня дзеля ўсіх істот пратэставалі супраць абмежаванняў. «Прычыны гэтага рашэння няясныя, і яго ўвядзенне выклікае трывогу часткі мясцовай супольнасці, для якой турызм з’яўляецца важнай крыніцай прыбытку» – пісалі арганізацыі ў заявах у сродкі масавай інфармацыі. Арганізацыі згаджаліся, што нейкія забароны можна ўводзіць, але не татальныя: «Забароны, звязаная з бяспекай могуць быць намечаны часова ў перыяды моцнага ветру (як гэта мае месца ў нацыянальных парках), мясцова або на адрэзках дарог і сцежак, дзе на самай справе гэта неабходна. Акрамя таго, неабходны будуць маркіроўкі трас і размешчаны знакі і табліцы з інфармацыяй пра патэнцыйную небяспеку і магчымасць рухання па тэрыторыі» – лічаць арганізацыі і намякаюць: «Увядзенне забароны можа быць звязана хутчэй з высечкай дрэў у Белавежскай пушчы – рэальнай прычынай забароны можа быць жаданне, каб схаваць ад грамадскай думкі парушэнне заканадаўства!». А надлясніцва адказвае: «Увядзенне часовай забароны доступу ў пушчу з’яўляецца правільным і адказным рашэннем, але, вядома ж, радыкальным крокам. Жыццё і бяспека наведвальнікаў пушчы з’яўляецца для нас прыярытэтам».

Запратэставалі таксама прадпрымальнікі і жыхары. У лісце міністру навакольнага асяроддзя Яну Шышку прадпрымальнікі, якія ў асяроддзі Белавежскай пушчы атрымліваюць асноўны даход у індустрыі турызму, напісалі, што не пагаджаюцца з рашэннем аб закрыцці многіх участкаў надлясніцтва Белавежа. Таксама жыхары пісалі: «Мы разумеем неабходнасць некаторых абмежаванняў, такія як закрыццё амаль усіх зялёных сцежак у Запаведніку Шафера, таму што спроба адкрыць яго лучылася б з занадта вялікім умяшаннем у прыродны свет» – заўважалі жыхары. Яны патрабавалі неадкладнага адмянення забароны на доступ у лясы Белавежскага надлясніцтва. Лічылі, што забарона прынясе вялікую шкоду турызму. Ліст падпісалі між іншым уласнікі аграгаспадарак, ательеры, экскурсаводы, уладальнікі турыстычных агенцтваў, рэстаратары.

Надлясніцтва паінфармавала на сваёй старонцы, што аб закрыцці доступу ў Пушчу былі раней паінфармаваны ўсе суб’екты дзейнічаючыя на тэрыторыі Белавежскай гміны: «Мы вельмі шкадуем, калі часовая забарона, якую мы былі вымушаныя ўвесці, якім-небудзь чынам сарвала Вашы планы. Як толькі прыбярэм небяспечныя дрэвы і стан лесу на гэта дазволіць, зачыненыя дарогі, сцежкі і ўчасткі лесу неадкладна зробім даступнымі, аб чым паведамім у СМІ» – інфармаваў надляснічы.

Афіцыйнай прычынай забароны з’яўляецца меркаваная пагроза, якая зыходзіць ад мёртвых дрэў, для жыцця і здароўя чалавека. А эколагі каменціруюць: «Але ўсё паказвае на тое, што забарона звязаная з рашэннем № 51 Генеральнага дырэктара Дзяржаўных лясоў (ДЛ) Конрада Тамашэўскага ад 17 лютага гэтага года. Яна дазваляе рубку «ва ўсіх узроставых класах насаджэнняў», а такім чынам, і ў старадрэўі. І эколагі тлумачаць так: «Можа сапраўднай прычынай з’яўляецца хаванне перад грамадскай думкай таго, што парушаецца заканадаўства, таксама еўрапейскае, па ахове навакольнага асяроддзя» – заўважылі Greenpeace, Дзікая Польшча і іншыя экалагічныя арганізацыі. У сумесным каментары напісалі, што часта адлегласць паміж выразкамі і дарогамі і шляхамі перавышае вышыню дрэў. Так што нават калі б мёртвае дрэва ўпала на дарогу, яно не паставіла б пад пагрозу наша здароўе і жыццё. Па словах эколагаў, гэта «ясна паказвае, што гэтае рашэнне не тычыцца павышэння бяспекі».

Эколагі паўтараюць, што сапраўднай прычынай забароны з’яўляецца ўсё ж выразка як найбольш дрэў, нават старадрэвін, што панізіць прыцягальнасць пушчы для турызму і змарнуе яе як першабытны лес, ды абвінавачваюць леснікоў у эканамічным падыходзе да пушчы і бяздумным аблясенні выцерабаў зноў ялінай, а леснікі тлумачаць, што вырэзваюцца сапраўды толькі хворыя, заражаныя караедам дрэвы, гніючыя і сохнучыя, ствараючыя небяспеку для людзей – турыстаў і леснікоў. І крыўдна леснікам, якія дбаюць пра пушчу, што робяць з іх аўтарытэтныя асобы, аказваючыя вялікі ўплыў на грамадскую думку, грашаробаў, дурняў, маніпулятараў і нікчэмных эксплуататараў пушчы, якая з’яўляецца не толькі нацыянальным, але і сусветным скарбам.

Міраслава Кастанчук

 

P.S. 30 мая Рада гміны Белавежа, толькі пры двух галасаў устрымліваючыхся, прагаласавала  пазіцыю, у якой выказваецца супраць забароны ўваходу ў Белавежскую пушчу. Супраць пастановы не прагаласавалі нават радныя-леснікі.

Minął miesiąc (06/2017)

Карагод на Юря’ як пастаянны пункт праграмы фестывалю „Там па маёвуй росі”, арганізаванага Музеем Малой айчыны ў Студзіводах (Радыё Рацыя)

W regionie. 2 i 3 maja w monasterze żeńskim w Zwierkach odbyły się doroczne uroczystości ku czci św. męczennika Gabriela Zabłudowskiego – patrona dzieci i młodzieży. Główną liturgię celebrował abp białostocki i gdański Jakub wraz z bp. supraskim Grzegorzem. Jak co roku na uroczystości przybyły piesze pielgrzymki z Białegostoku i Hajnówki.

6 maja, w dniu św. Jerzego (Jur’ja) Stowarzyszenie Muzeum Małej Ojczyzny w Studziwodach w ramach corocznego projektu „Tam po majowuj rosi” zorganizowało uroczystości, w których odtworzono tradycyjny tzw. obchód zasiewów oziminy z ikoną oraz korowajem. Korowód przeszedł przez wsie Paszkowszczyzna, Szernie, Gredele i Koszki koło Bielska Podlaskiego. Następnego dnia odbyła się zabawa we wsi Widowo, gdzie występowały zespoły ,,Chmieleuskija Wołociuhi” z Chmielewa, kapela z Lubania, ,,Dziatławicki padliesak” z Dziatławicz oraz ,,Małanka” i ,,Żemerwa” z Bielska Podlaskiego.

W dniach 8-13 maja w Hajnówce odbyła się kolejna edycja Hajnowskich Dni Muzyki Cerkiewnej. W konkursie wzięło udział 25 chórów z Polski, Białorusi, Ukrainy, Gruzji, Rumunii. Grand Prix festiwalu zdobył Męski Chór „Metropolita Josif Naniescu” z Rumunii. Przyznano też nagrody i wyróżnienia w różnych kategoriach. Międzynarodowemu jury przewodniczył prof. dr hab. Włodzimierz Wołosiuk. Hajnowski festiwal, wspierany oficjalnie przez polską Cerkiew prawosławną, organizuje Stowarzyszenie „Miłośnicy Muzyki Cerkiewnej”.

12 maja w Gminnym Centrum Kultury w Gródku odbyła się impreza pod nazwą: „Obrzędy i zwyczaje Ziemi Gródeckiej”. Zaprezentowano na niej scenki obrzędowe (w miejscowej białoruskiej gwarze), przybliżające zwyczaje, kulturę i tradycje ziemi gródeckiej. Na scenie wystąpiły miejscowe grupy, działające w Gródku i okolicznych wsiach, oraz młodzież szkolna.

10 траўня ў рамках 36-ага Міжнароднага фестывалю „Гайнаўскія дні царкоўнай музыкі” ў Гайнаўскім доме культуры адкрылася выстава „Былі. Ёсць. Будзем” беларускага мастака родам з Бельска-Падляшскага Міраслава Здрайкоўскага (на здымку). Асновай прэзентаваных прац ёсць ручнік, які цесна звязаны таксама з царквою і рэлігійнымі абрадамі. (Радыё Рацыя)

W dniach 19-21 maja kilkuset młodych ludzi z Polski i z zagranicy wzięło udział w ogólnopolskiej paschalnej pielgrzymce młodzieży prawosławnej na Świętą Górę Grabarkę. Organizatorem przedsięwzięcia jest Bractwo Młodzieży Prawosławnej w Polsce. 21 maja, na koniec pielgrzymki, odbyło się uroczyste wyświęcenie cerkwi Ikony Matki Bożej „Wszystkich Strapionych Radość” po gruntownym remoncie (rozpoczął się w 2011 r.). Uroczystościom przewodniczył metropolita warszawski i całej Polski Sawa.

Цень агентурнай дзейнасці службы бяспекі
Прадстаўнік Форума падляшскіх меншасцяў, Стэфан Нікіцюк, які ў красавіку стаў новым радным горада Беластока (заняў звольненае месца), аказалася, ёсць у спісках Інстытута нацыянальнай памяці як магчымы супрацоўнік камуністычнай службы бяспекі. Пракурор Анджэй Остапа (той самы, які дзесяць гадоў таму вёў славутую справу „Нівы”) сказаў журналістам, што Нікіцюк у другой палове 80-х гадоў праўдападобна быў зарэгістраваны як агент. У ІНП захоўваюцца нейкія два дакументы, якія пра гэта сведчаць, але няма на іх подпісу Нікіцюка. Агентурная папка працы нібыта была знішчана. Таму Стэфану Нікіцюку немагчыма даказаць люстрацыйнай хлусні і можа ён законна выконваць функцыю раднага. Сам ён усяму запярэчвае і кажа, што дакументы аб рэгістрацыі маглі быць сфальшаваныя службай бяспекі.
Нядаўна аказалася, што агентурным супрацоўнікам пры Народнай Польшчы быў вядомы беластоцкі бізнесмен Лех П. Калі ІНП выявіў яго папку працы, зрокся ён ганаровага старшынства Падляшскага клуба бізнесу, а журналістам стаў недаступны.

W dniach 19-26 maja w Bielsku Podlaskim odbyły się III Dni Kultury i Piśmiennictwa Słowiańskiego Prolog. W bardzo bogatym programie znalazły się m.in.: folk-rock opera (musical) „Wsiesław Czarodziej” do muzyki i tekstu Romana Arłoua, spektakle Teatru Białoruskiej Dramaturgii z Mińska, przedstawienie przygotowane przez młodzież z Zespołu Szkół z Dodatkową Nauką Języka Białoruskiego im. J. Kostycewicza w Bielsku Podlaskim, konferencja naukowa poświęcona Franciszkowi Skarynie, koncerty i korowody zespołów z Polski, Białorusi i Litwy, wystawy, warsztaty języka cerkiewno-słowiańskiego, spotkania z autorami książek, wykłady, wystawa bielskich starodruków słowiańskich oraz ksiąg metrykalnych z XVII-XVIII w. i in. W trakcie wydarzenia można też było uczestniczyć w liturgii świętej w bielskiej cerkwi Opieki Matki Bożej (Pokrowskiej). Organizatorem imprezy jest Stowarzyszenie Muzeum Małej Ojczyzny w Studziwodach oraz parafia prawosławna Opieki Matki Bożej w Bielsku Podlaskim.

Радыё Рацыя

У 72-ую гадавіну пацыфікацыі вёскі Патока
22 траўня, на праваслаўнага Міколу, былыя і цяперашнія жыхары вёскі Патока, што ў Міхалоўскай гміне, сустрэліся ля крыжа, дзе была царква, каб ушанаваць памяць жудасных падзей з вясны 1945 г. Тады 16 траўня кіраваны Зыгмунтам Блажэевічам „Зыгмунтам” швадрон 5 Віленскай брыгады АК пад камандаваннем Зыгмунта Шэндзеляжа „Лупашкі” закатаваў чатырох нявінных жыхароў – двух братоў і бацьку з сынам. 22 траўня 1945 г. тым жа варварскім атрадам была падпалена ўся вёска, згарэлі амаль усе будынкі. У пажары згінулі мужчына і трое дзяцей.
Ужо трэці раз на Міколу ў цэнтры вёскі, дзе раней стаяла царква, а. Аляксандр Аляксяюк – настаяцель мясцовага прыходу ў Тапалянах, адслужыў паніхіду (на здымку). Па ініцыятыве жыхароў будзе тут усталявана мемарыяльная дошка і пабудавана капліца. Яе спонсарам згадзіўся быць гаспадар з суседняй Заблудаўскай гміны Андрэй Шум. – Гэта спосаб пратэсту супраць вялікай хлусні ўлады, якая не паважае ні нацыянальную меншасць, ні праваслаўных вернікаў, бо насілу робіць з забойцаў герояў, – сказаў ён журналісту Радыё Рацыя.

W dniach 24-28 maja w Białymstoku odbył się 36. Międzynarodowy Festiwal Muzyki Cerkiewnej „Hajnówka”. Wystąpiło 26 chórów z ośmiu krajów: Ukrainy, Białorusi, Litwy, Rosji, Mołdawii, Macedonii, Rumunii i Polski. Wykonawców można było posłuchać nie tylko w Białymstoku, ale też w Krakowie, Warszawie,Supraślu, Tykocinie, Legionowie, Lusławicach, Kamieńcu (Białoruś), Rajsku, Szczuczynie. Imprezę zorganizowała Fundacja Muzyka Cerkiewna w Hajnówce. Festiwal honorowym patronatem objęli prezydent RP Andrzej Duda oraz prezydent Białegostoku Tadeusz Truskolaski, zaś patronatem artystycznym Krzysztof Penderecki. Międzynarodowe jury przyznało nagrody w pięciu kategoriach. W kategorii chórów parafialnych I miejsce zajął katedralny chór „Znamiennia” z Równego (Ukraina). W kategorii amatorskich chórów świeckich dwa I miejsca ex aequo przyznano chórowi akademickiemu Wojskowej Akademii Technicznej z Warszawy oraz Narodowej Kapeli Chóralnej „Dnipro” Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. T. Szewczenki z Kijowa. W kategorii chórów dziecięco-młodzieżowych zwyciężył chór „Kastalija” z Moskwy. W kategorii chórów uczelni muzycznych najlepszy okazał się chór Dniepropietrowskiej Akademii Muzyki im. M. Glinki z Dniepropietrowska (Ukraina). W uważanej za najbardziej prestiżową kategorii chórów zawodowych przyznano dwa I miejsca ex aequo – chóralnemu zespołowi „Tiebie pojem” z Krasnojarska (Rosja) i akademickiemu kameralnemu chórowi „Chreszczatyk” z Kijowa (Ukraina). W ramach festiwalu na terenie województwa odbyło się kilkanaście koncertów towarzyszących, m.in. w Krynkach – poświęcony pamięci Sokrata Janowicza.

У гэтым годзе да матуральнага выпускнога экзамену па беларускай мове прыступіла каля 150 вучняў белліцэяў у Бельску і Гайнаўцы (Радыё Рацыя)

Rekordowy przemyt papierosów wykryli funkcjonariusze służby celno-skarbowej z przejścia granicznego w Połowcach i Placówki Straży Granicznej w Czeremsze. W przerobionej podłodze, drzwiach oraz ściankach bocznych pojazdu znaleźli łącznie 14 tys. paczek papierosów z białoruskimi znakami akcyzy o wartości ponad 180 tys. zł. To największy udaremniony przemyt papierosów w historii przejścia granicznego w Połowcach.

W ramach serii „Katalog zabytków sztuki w Polsce”, ukazało się dwutomowe wydawnictwo poświęcone powiatowi białostockiemu. Pierwszy tom zawiera teksty opisujące poszczególne zabytki, drugi materiał zdjęciowy. Teksty przygotował zespół w składzie: Katarzyna Kolendo-Korczak, Anna Oleńska, Dorota Piramidowicz, Katarzyna Uchowicz, Zbigniew Michalczyk i Marcin Zgliński, zaś fotografie Piotr Jamski. Wydawcą serii jest Instytut Sztuki PAN.

26 maja na wydziale filologicznym Uniwersytetu w Białymstoku pod hasłem: „Kontrasty”: historia – przekaz – recepcja”, odbyło się sympozjum poświęcone temu jednemu z ważniejszych polskich czasopism społeczno-kulturalnych. „Kontrasty” były wydawane w Białymstoku w latach 1965-1990.

Сярэбраны юбілей „Хаткі”
23 траўня Беларускае культурнае таварыства „Хатка” ў Гданьску адзначыла сваё 25-годдзе. Арганізацыя, якая аб’ядноўвае беларусаў Памор’я, была заснавана ў 1992 г. на базе гуртка Беларускага грамадска-культурнага таварыства. Кіруе ёю наша рэдакцыйная сяброўка праф. Лена Глагоўская. Па ініцыятыве „Хаткі” ў Гданьску ёсць вуліца беларускага даваеннага дзеяча Лукі Дзекуця-Малея, а ў Гдыні пісьменніка Янкі Брыля, таксама стаіць камень Янкі Купалы. Арганізацыя штогод ладзіць святкаванні ўгодкаў Беларускай Народнай Рэспублікі і ўключаецца ў агляд меншасных культур „Гданьскія біяграфіі”.
Таварыства „Хатка” дзейнічае на грамадскіх асновах. На свае праекты калі што бярэ датацыі толькі з гарадскіх бюджэтаў Трыгорада. Ад іншых беларускіх арганізацый адрозніваецца тым, што праграмна не бярэ датацыяў з Міністэрства ўнутраных спраў і адміністрацыі.
З нагоды юбілею сябрам таварыства „Хатка” жадаем далейшай плённай працы на беларускай ніве. (рэд.)

17 czerwca rusza weekendowy pociąg z Białegostoku do Walił. Połączenie finansowane jest przez Urząd Marszałkowski i zainteresowane gminy – w ubiegłym roku były to Gródek i Michałowo, teraz dołączyły Supraśl, Zabłudów i miasto Białystok. Cała trasa ma 36 km. Pociąg wyjeżdżający z białostockiego dworca po drodze zatrzymywać się będzie na stacjach Białystok Fabryczny, Kuriany, Zajezierce, Żednia, Sokole i Waliły. Odjazdy z Białegostoku planowane są o godz. 9:27 i 16:02. Powrotne kursy z Walił o godz. 10:28 i 17.00. Podróż w jedną stronę trwa niecałe 50 minut. Cena biletów z Białegostoku: do Walił – to 5,30 zł, do Sokola – 4,10 zł, a do Kurian – 2,65 zł. Połączenie będzie funkcjonować do 15 października.

 

W kraju. 11 maja Sąd Apelacyjny w Warszawie wstrzymał ekstradycję z Polski do Białorusi Dzmitryja Kousza, byłego milicjanta, funkcjonariusza w dziale ds. walki z przestępstwami gospodarczymi. Kousz poprosił o azyl w Polsce. Twierdzi, że natrafił na dowody na zaangażowanie ludzi z KGB w organizację przemytu. Komitet Śledczy Białorusi oskarża go o branie łapówek. W marcu białoruska Prokuratura Generalna przekazała Polsce oficjalne dokumenty, na podstawie których domaga się aresztowania i ekstradycji Kousza. Sąd pierwszej instancji przychylił się do tego wniosku. Jednak w ocenie Sądu Apelacyjnego nie zostały zbadane wszystkie okoliczności sprawy. 38-letni Kousz twierdzi, że w Białorusi grozi mu oskarżenie o szpiegostwo i nawet kara śmierci.

Радыё Рацыя

Не будзе абмежавання тэрмінаў для дзейнічаючых войтаў і бурмістраў
Яраслаў Качынскі як шэф кіруючай Польшчай партыі Права і Справядлівасць заявіў, што абмяркоўванае абмежаванне да двух колькасці тэрмінаў для войтаў і бурмістраў не будзе кранаць асоб, якія цяпер займаюць гэтыя пасады. Адступленне ад такога намеру, бо яшчэ нядаўна быў ён прадугледжаны, вынікае з таго, што такая змена закону магла б быць неканстытуцыйнай. Аднак, выбарчы кодэкс будзе зменены. Урад новым яго праектам зоймецца яшчэ перад канікулaмі.
Але самаўрадавыя кіраўнікі, якія ўжо рыхтаваліся памалу канчаць працу на гэтых пасадах, успрынялі з палёгкай рашэнне Качынскага. У наступным годзе большасць іх напэўна зноў будзе кандыдаваць на гэтыя пасады. Тым больш, што многія адкрыта пратэставалі супраць ранейшых намераў Права і Справядлівасці, і прыступілі да апазіцыйнай акцыі Грамадзянскай Платформы. Каб пратэставаць, у канцы красавіка сустрэліся ў Беластоку каля 200 падляшскіх самаўрадаўцаў (на здымку). Сярод іх былі м.інш. войт гміны Бельск-Падляшскі Раіса Раецкая і войт Гарадка Веслаў Кулеша. Свае пасады займаюць яны ўжо некалькі тэрмінаў.

 

14 maja w Centrum Kultury Prawosławnej im. świętych Cyryla i Metodego w Warszawie otwarto wystawę „Białorusini w Wojsku Polskim w latach 1939-1945”. Wykorzystano na niej eksponaty z prywatnego zbioru Ihara Mielnikava. Podczas uroczystości obecny był metropolita warszawski i całej Polski Sawa. Otwarciu wystawy towarzyszył koncert zespołu pieśni i tańca z Białorusi „Wiesiołyje Riebiata”, którego członkami są pacjenci ośrodka psychoneurologicznego, działającego przy klasztorze św. Elżbiety w Mińsku.

Studium Europy Wschodniej Uniwersytetu Warszawskiego poinformowało o wznowieniu naboru na rok akademicki 2017/18, a tym samym przywróceniu możliwości korzystania ze stypendium w ramach ”Programu Stypendialnego Rządu RP im. Konstantego Kalinowskiego”. Rząd polski po raz pierwszy podjął decyzję o sponsorowaniu studiów studentom represjonowanym na białoruskich uczelniach po masowych protestach w Białorusi w 2006 r. Początkowo było to 244 studentów, w kolejnych latach grupę stypendystów ograniczono do 50 osób, a w 2016 roku przyjęto ich tylko 25.

„Мініяцюры” Сакрата Яновіча як мастацка-музычны праект
20 траўня ў мінскім клубе RE:Public быў прэзентаваны музычны праект на аснове „Мініяцюраў” Сакрата Яновіча. Першая яго версія была паказана ў Крынках падчас „Трыялогу”. Гэта супольны праект мінскага гурта „Port Mone Trio”, польскага музыкі Міхала Яцашэка ды беларускага музыкі і творцы з Беласточчыны Юркі Асенніка.

16 maja, pod przewodnictwem prawosławnego metropolity warszawskiego i całej Polski Sawy, odbył się sobór biskupów Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego. Jedną z najważniejszych jego decyzji było powołanie biskupa siemiatyckiego Jerzego na wakujące po śmierci abp. Jeremiasza stanowisko ordynariusza diecezji wrocławsko-szczecińskiej. Termin ingresu ustalono na 18 czerwca 2017 r. we Wrocławiu. Jednocześnie, decyzją metropolity Sawy, biskup Jerzy został podniesiony do godności arcybiskupa.

Dyrektor Biełsatu Agnieszka Romaszewska-Guzy zainicjowała publiczną zbiórkę pieniężną na pokrycie wysokich kar, na które białoruskie sądy skazały reporterów stacji relacjonujących ostatnie protesty społeczne w Białorusi. Od marca dziennikarze Biełsatu usłyszeli 15 wyroków skazujących na grzywny, których łączna wartość wyniosła ponad 21 tys. zł. Pieniądze można wpłacać na subkonto Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich.

 

W Republice Białoruś. 29 kwietnia nad Kanałem Augustowskim po białoruskiej stronie granicy odbył się festiwal białoruskiej kuchni „Piknik po białorusku”. Była to jedna z imprez inaugurujących sezon turystyczny i promujących szlak wodny łączący Polskę i Białoruś. Grodzieńskie władze w ramach imprezy przygotowały występy zespołów ludowych, degustację regionalnych przysmaków oraz konkurs na najszybsze zjedzenie białoruskich draników, czyli placków ziemniaczanych. 28 kwietnia po raz pierwszy, w ramach wprowadzonego przez Białoruś ruchu bezwizowego, ruszyło sezonowe przejście graniczne Rudawka-Lesnaja, znajdujące się bezpośrednio na Kanale Augustowskim. Przejście to zostało udostępnione także dla rowerzystów i pieszych. Według danych służb granicznych, z możliwości przyjazdu do Białorusi bez wizy skorzystało (w okresie zimowym) 10 tys. osób. Turyści mogą też skorzystać z bezwizowego wjazdu do Białorusi przez duże drogowe przejście w Kuźnicy oraz turystyczne przejście pieszo-rowerowe w Puszczy Białowieskiej Białowieża-Piererow. W ramach pobytu bezwizowego można w Białorusi spędzić do pięciu dni.

1 maja w Święto Pracy ulicami białoruskich miast przemaszerowali demonstranci żądający pracy, uwolnienia więźniów politycznych i dymisji prezydenta. Większość manifestacji była nielegalna. Niektóre z nich ze względu na brak zgody władz w ogóle odwołano. Zatrzymano wielu opozycyjnych aktywistów oraz dziennikarzy. Wśród nich znaleźli się m.in. lider Białoruskiego Kongresu Narodowego Mikoła Statkiewicz, przewodniczący Białoruskiej Chrześcijańskiej Demokracji Paweł Siewiaryniec, koordynator Europejskiej Białorusi Maksim Winiarski.

3 maja w Dniu Wolności Prasy Białoruskie Stowarzyszenie Dziennikarzy przedstawiło sytuację dziennikarzy w Białorusi. Okazuje się, że od początku roku białoruscy niezależni dziennikarze już ponad 130 razy padali ofiarą represji. Dla porównania, w ubiegłym roku było tylko 16 takich przypadków. Tego samego dnia ogłoszono laureatów konkursu „Wolne słowo”, organizowanego przez BSD.

9 maja jak co roku bardzo uroczyście obchodzono w całej Białorusi Dzień Zwycięstwa. Główne uroczystości odbyły się w stolicy. Tradycyjnie na Placu Zwycięstwa w Mińsku zgromadzili się białoruscy urzędnicy państwowi, duchowni rożnych wyznań, weterani oraz mieszkańcy miasta, by złożyć kwiaty pod obeliskiem upamiętniającym zwycięstwo nad III Rzeszą. Obecny był prezydent Aleksander Łukaszenka z najmłodszym synem Kolą.

Uczniowie szkoły podstawowej we wsi Hruzdowo zniszczyli blisko sto nagrobków na cmentarzu katolickim. Zaczęło się od zbierania cukierków, które tradycyjnie po Wielkanocy zostawiano na grobach. Do tego doszły jednak akty wandalizmu – bezmyślne niszczenie nagrobków. Nie wiadomo dokładnie, dlaczego troje uczniów kilka razy przychodziło na cmentarz, żeby rozbijać krzyże i płyty nagrobne. Za zniszczenia odpowiedzą finansowo ich rodzice.

14 maja stołeczne władze zorganizowały międzynarodowy karnawał o nazwie „Viva rower!”, rozpoczynający sezon na dwa kółka w Mińsku. W mieście rozpoczęto też działania poprawiające komfort jazdy na rowerze po ulicach miasta – obniża się krawężniki, wyznacza ścieżki rowerowe. Miasto, a razem z nim Grodno, Brześć i Mohylew, otrzymały na ten cel 600 tys. euro od Unii Europejskiej. Jazda na rowerze staje się coraz popularniejsza w białoruskiej stolicy, ale zdaniem rowerzystów miasto nie nadąża za ich potrzebami. Pieniądze z UE mają m.in. promować jazdę na rowerze w społeczeństwie, a także wspomagać aktywność społeczną w tym zakresie.

16 maja Ministerstwo Sprawiedliwości Białorusi wydało zgodę na działanie stowarzyszenia „Mów prawdę”. Decyzję wydano na okres siedmiu lat. Organizacja może teraz legalnie wynajmować pomieszczenia i organizować nabór członków. „Mów prawdę” działa od 2010 roku – jej pierwszym liderem był białoruski poeta Uładzimir Niaklajeu, który z ramienia organizacji kandydował na prezydenta. Po jego odejściu, stery organizacji przejął zastępca Nieklajeua Andrej Dmitrieu. Członkinią „Mów prawdę” jest Tacciana Karatkiewicz, jedyna opozycyjna kandydatka dopuszczona przez Centralną Komisję Wyborczą do ostatnich wyborów prezydenckich. Komentatorzy polityczni uważają, że rejestracja „Mów prawdę” jest krokiem władz w kierunku tworzenia tzw. koncesjonowanej opozycji.

Jak poinformował 18 maja Siarhej Hurulou z Państwowego Komitetu Przemysłu Zbrojeniowego, w ubiegłym roku Białoruś wyeksportowała sprzęt wojskowy wart 1 mld dolarów. Oznacza to, że w ciągu pięciu lat Mińsk podwoił wartość sprzedawanego za granicę sprzętu wojskowego. Białoruś handluje bronią z 52 krajami z całego świata – znajduje się w pierwszej dwudziestce największych jej eksporterów.

20 maja na terenie lotniska Mińsk-1 otwarto wystawę uzbrojenia i pojazdów wojskowych MILEX-2017. Jest to jedna z największych tego typu imprez w Europie Wschodniej. Zaprezentowano na niej sprzęt i uzbrojenie z Białorusi, Kazachstanu, Niemiec, Słowacji, Rosji i Ukrainy (Rosję reprezentowało aż 11 producentów uzbrojenia). Wystawę odwiedziło 50 delegacji z 30 krajów, zarówno tradycyjni, jak i potencjalni partnerzy białoruskiej zbrojeniówki. W tym roku odbyła się już ósma edycja wystawy MILEX.

21 maja spłonął XVII-wieczny budynek browaru w Grodnie. Mieścił się on w przebudowanym pałacu Sapiehów-Ogińskich – jednej z najcenniejszych tego typu grodzieńskich budowli. Pożar zdarzył się 5 dni przed jego przewidzianą sprzedażą na aukcji. Przyczyny pożaru nie są znane.

Białoruskie służby przeprowadziły zaplanowaną akcję likwidacji handlu dopalaczami. Zatrzymano ponad 20 osób podejrzanych o obrót tymi substancjami w Internecie. Akcja odbyła się w Mińsku i obwodzie mińskim oraz obwodzie witebskim, mohylewskim i homelskim. Udało się aresztować szefów grupy, kluczowych dostawców narkotyków do Białorusi oraz osoby przechowujące towar. Milicja poinformowała, że stroną internetową reklamującą towar zarządzano „z zagranicy”.

Jak poinformował białoruski państwowy urząd statystyczny Biełstat, literatura w języku białoruskim stanowi tylko 11,7 proc. ogólnej liczby wszystkich publikacji, jakie ukazały się w Białorusi w 2016 r., i 16,2 proc. nakładu. „W języku białoruskim wydano 1122 książki i broszury nakładem 3,7 mln egzemplarzy. W porównaniu z ubiegłym rokiem nakład zwiększył się o 1,6 proc.” – czytamy w specjalnym komunikacie wydanym z okazji Dnia Druku, obchodzonego 5 maja. Dla porównania w języku rosyjskim wydano 7,6 tys. książek i broszur (79 proc. tytułów) w nakładzie 17,1 mln egzemplarzy (74 proc. ogólnego nakładu). Na rynku prasowym w języku białoruskim wydawano w minionym roku 141 pism i 181 gazet, co stanowi 20 proc. ogólnego nakładu czasopism.

 

Na świecie. Podczas finału Eurowizji 2017, który odbył się 13 maja w Kijowie, białoruska grupa Naviband (Ksenia Żuk i Arciom Łukianienka) zajęła 17. miejsce, zdobywając w sumie od jurorów i widzów 83 punkty. Po raz pierwszy w historii festiwalu wykonano piosenkę w języku białoruskim. Kasia Moś z Polski zdobyła 64 punkty i ostatecznie była 22. Zwycięzca – Portugalczyk Salvador Sobral – uzyskał 758 pkt.

W dniach 14-15 maja w Pekinie odbyło się Forum Pasa i Szlaku. Wzięło w nim udział blisko 30 szefów państw i rządów, w tym delegacja polska na czele z premier Beatą Szydło, a także białoruski prezydent Aleksander Łukaszenka. Przedstawiona podczas forum chińska koncepcja ma na celu budowanie więzi gospodarczych oraz infrastrukturalnych, nawiązujących do historycznego Jedwabnego Szlaku. Prezydenci Chin i Białorusi odbyli także dwustronne spotkanie, po którym poinformowali o podpisaniu ramowych porozumień gospodarczych i memorandów, między innymi dotyczących chińskich inwestycji w białoruski sektor spożywczy, możliwości udzielenia przez Pekin kredytu w wysokości 1 mld dolarów na modernizację białoruskich rafinerii, a także o chęci wprowadzenia wzajemnego ruchu bezwizowego do 30 dni. Ponadto poinformowali o zamiarze utworzenia białorusko-chińskiej grupy roboczej do walki z „kolorowymi rewolucjami”. Grupa ta miałaby także przeciwdziałać terroryzmowi.

18 maja w godzinach wieczornych na terenie ambasady Białorusi w Wilnie doszło do wybuchu petardy. Nikomu nic się nie stało, nie było też żadnych strat materialnych. Litewska policja wszczęła śledztwo w sprawie naruszenia porządku publicznego. Na razie nie ma żadnych podejrzanych, choć pojawiły się komentarze, że incydent świadczyć może o wzroście negatywnego nastawienia Litwinów do Białorusi w związku z budową elektrowni atomowej w oddalonym o 50 km od Wilna Ostrowcu oraz planowanymi rosyjsko-białoruskimi manewrami wojskowymi u granic Litwy i Polski.

Wolność mediów w Białorusi uległa dość znacznej poprawie – wynika z raportu międzynarodowej organizacji Freedom House, która corocznie publikuje statystyki odnośnie wolności słowa na świecie. W 2016 r. Białoruś spadła o 8 pozycji i znalazła się na 83 miejscu, opuszczając tym samym dziesiątkę państw najgorzej podchodzących do wolności prasy. Mimo rzeczywistej poprawy w 2016 r., rok 2017 rozpoczął się w tym względzie nie najlepiej – uważają komentatorzy, odnosząc się do ostatnich represji wobec niezależnych dziennikarzy.

Rosyjska Federalna Służba Celna zaproponowała, by wszystkie towary spożywcze wytworzone na terytorium Euroazjatyckiej Wspólnoty Gospodarczej były oznaczane w specjalny sposób, co pozwoliłoby na ich identyfikację. Rosjanie uważają, że do ich kraju płynie potok objętej embargiem zachodniej żywności – Białoruś, Kazachstan i inne kraje wspólnoty importują żywność, po czym ją przepakowują lub usuwają oznaczenia z opakowań i sprzedają do Rosji.

Światowa Organizacja Zdrowia podała dane dotyczące spożycia alkoholu w poszczególnych państwach. Pierwsze miejsce zajęła Litwa (16 litrów czystego alkoholu na statystycznego mieszkańca), która zdetronizowała dotychczasowego lidera – Białoruś (obecnie na drugiej pozycji – 15 litrów). Dalsze miejsca zajęły: Łotwa – z wynikiem 13 litrów na głowę mieszkańca, a czwarte wspólnie Polska i Rosja (po nieco ponad 12 litrów).

Jan Maksymjuk. Ci jość u nas Plan B?

Hetaje pytańnie ŭźnikaje ŭ majoj hałavie kožny raz, kali ja hladžu na štohadovyja śpisy dziaržaŭnych grantaŭ dla hramadzka-kulturnych arhanizacyj i dziejačoŭ biełaruskaj mienšaści ŭ Polščy. Jano ŭźnikaje kankretna paśla adnoj padkałodnaj dumki: a što, kali dziaržava pierastanie finansavać biełaruskuju mienšaść i nia daść hrošaj nia tolki na BHKToŭski festyval pieśni i BASaŭskaje „Basovišča”, ale j na „Nivu” i „Časopis”? Što tady zastaniecca?

Chtości moža skazać, što takaja dumka – lišniaja pieraściaroha: dziaržava daść biełarusam hrošaj pry lubych abstavinach, bo takija hrošy, pa-pieršaje, zusim nieadčuvalnyja dla dziaržaŭnaha biudžetu, i pa-druhoje, Varšava abaviazałasia pierad Bruselem padtrymlivać dziejnaść nacyjanalnych mienšaściaŭ. Značyć, Varšava nie ryzyknie papsavać adnosinaŭ z Eŭraźviazam praź niejkija dva milijony załatovak.

Jano nibyta tak, ale kali pahladzieć, jak ciapierašniaja polskaja ŭłada praciahvaje psavać adnosiny z Bruselem, to mižvoli ŭźnikajuć sumnievy, ci jość niejkaja miaža, jakuju hetaja ułada nie piarojdzie. Da taho, kali ŭ Polščy pahoršycca ekanamičnaja sytuacyja, a prahrama „Rodzina 500 plus” budzie dziejničać dalej (a jana ž budzie dziejničać, bo likvidavać jaje mohuć tolki palityčnyja samahubcy, jakich u krainie niama), to niepaźbiežna źjavicca prablema szukania rezerw budżetowych i oszczędności. I tady buduć abrezvać datacyi ŭsim – kab było spraviadliva. Usie inšyja, chutčej za ŭsio, zmohuć pražyć i biez varšaŭskaj miłaści. A ci zmohuć biełarusy, jakija i z datacyjami pamirajuć u tempie 17% na dziesiacihodźdźie?

Voś paśla dumki pra taki davoli niepryjemny i zusim nie fantastyčny scenar raźvićcia sytuacyi ŭźnikaje pytańnie: ci jość u nas Plan B – jak vyžyć biez dziaržaŭnaj datacyi?

Heta, kaniešnie, rytaryčnaje pytańnie. Ja viedaju nia horš za kaho inšaha ŭ Biełastoku, što nijakaha Planu B u padlaskich biełarusaŭ niama. Hetki plan nie źjaviŭsia ni paśla 2004 hodu, kali na łavu padsudnych trapili hałoŭny redaktar „Nivy” i jašče niekalki čałaviek ź viarchuški biełaruskaha ruchu za nibyta defraŭdacyju dziaržaŭnaj datacyi na vydavańnie tydniovika, ni paźniej, kali stała zusim jasna, što dziaržaŭnaja datacyja nie zapyniaje imklivaj asymilacyi biełaruskaj mienšaści polskaj bolšaściu.

Ja tut nie chaču skazać, što biełarusy na Padlaššy, kali b spynilisia dziaržaŭnyja granty, daduć rady finansava padtrymać vydańnie miesiačnika Czasopis, nia kažučy pra štotydniovuju Nivu. Na heta my hrošaj nie naźbirajem. Ale my mahli b stvaryć svoj fond, u jaki možna było b źbirać hrošy na czarną godzinę. Niemahčyma prafinansavać z takoha fondu darahi i pracajomki (da taho, hramadzka mała efektyŭny) praces vydańnia papiarovaha peryjodyku, ale zusim mahčyma – padtrymać dziejnaść internetnaha infarmacyjnaha resursu, jaki patrabuje značna mienšych hrošaj. Skažycie, kolki hrošaj na razkrutku internetnaj staronki Howorymo po swojomu atrymali ad dziaržavy aŭtary hetaj idei?

Ja mahu ŭjavić sabie reakcyi biełaruskich žurnalistaŭ i dziejačoŭ u Biełastoku na maje słovy: nu voś, jašče adzin dokaz, što čałaviek zusim adarvaŭsia ad realnaści ŭ toj Prazie, niasie aby-što to pra padlaskuju movu, to pra pieravod biełaruskaj piśmovaści na łacinku, a ciapier jašče pra internet i fond padtrymki jakohaści resursu… Ty našych biełarusaŭ nia viedaješ?

Ja pišu hetaje jakraz tamu, što viedaju našych biełarusaŭ. Viedaju, što nikomu ź jich i ŭ hałavu nie prychodzić, kab zahlanuć u budučyniu krychu dalej za dzień nastupnaj miesiačnaj vypłaty. Ź dziaržaŭnaj kasy.

Tamara Bołdak-Janowska. Piśmo da Hospada Boha.

2. Chwaroba siroctwa heta traŭma na ŭsio żyćcio. Ni pakidaja. Stwarajacca sytuacja: ty ni lubisz, uże ni umiejasz, ali ceły czas czakajasz, kab chtoś cibie palubiŭ. Cełaja żyćcio szukajasz tak lubowi, jakaja była da cibie ŭ mamy. Ja palubiła na nowo maju mamu, ali heta luboŭ była padszyta stracham, ci jak jana wyjdzia z chaty, ta wierniacca, ci nie. Strach, zwiazany z luboŭju, ni praszoŭ u minie nikoli. Nawat tady, jak ja nawuczyłasa lubić mużczynu. Ci jak jon wyjdzia z chaty, ta wierniacca, ci nie?

Chwaroba siroctwa heta dyra ŭnutry czaławieka na doŭho, doŭho. Zamiest lubowi ŭ hetaj dyre adnyja dumki pra ludziej, jakija zmarnawali żyćcio maładoj mamcy i żywomu dzidziaci. Bo panstwo ni darażyło żyćciom żanczyny, tolki padpasowywało da prapahadny fidei. Jakoja bałwanstwo, praŭda? Jano i sionnia paŭtarajacca. Tamu ja prypaminaju maju historju. Ty ż ni bałwan ad prapahandy fidei.

Siońnia mnie ni choczacca hawaryć. Ni choczacca chadzić. Prymuszaju sibie da słoŭ i szpacyraŭ. Heta ŭsio praz sztadzionnuju ahidnuju wajennuju prapahandu, praz militaryzacyju praz adpichańnie ŭładami razumnych ludziej, praz nazykaŭ, nacjanalistaŭ i szawinistaŭ, jakija ŭwiaździe wyrastajuć ŭ bałwanawuju siłu.

Sztoś druhoja tabie raskażu. Ahladali z Tolam film Kubricka „Ścieżki chwały”. Hety film ni pastareŭ nawat na kapialku, choć zroblany ŭ 1957. Adnyja mużczyny. Wajna. Pierszaja suświetnaja. Żaŭniery hinuć. Zabiwajuć. I jich zabiwajuć.

Adnyja heta bajaźliŭcy, druhija źwiarejuć, ali heta tak samo ad stracha. Swaji hienerały zabiwajuć swajich, abwinawaczanych ŭ bajaźliŭstwi. Hienerały źwiarejuć da swajich. Mużczynski straszny świet.

Tolki na samy kaniec filma pajaŭlajacca żanczyna. Żauniery ŭ trakciry czakajuć, szto za siurpryz padhatowiŭ im szef trakcira. Akazywajacca, szto „trafiejnaja” maładaja niemka sztoś im zaspiawaja. Żaŭniery wiaraszczać jak aszalełaja żwiarjo. Zdajecca zaraz na jaje napaduć, kinucca hwałtawać. Ali kali jana zaczynaja śpiawać prastuju nimieckuju pieśniu, jany pawoli zacichajuć, zaczynajuć słuchać, a patom wielizarnym choram zaczynajuć śpiawać razam z żanczynaju, chacia heta ż pieśnia jich woraha. Śpiawajuć biez słoŭ, tolki samu miełodju – adnym mużczynskim stonam. Kranalnaja scena. Ciakuć ślozy pa jich zmuczanych, pastarełych licach. Żanczyna na minutu wiarnuła jim narmalnaść. Znoŭ zrabiła jich ludźmi z żywym sercam. I z ciahaju da żyćcia.

Ŭ 21 stahodźju majam takuju czudnuju techniku, ali tak antywajennych filmaŭ nima. I kranalnych filmaŭ nima. Praŭda, jeść dobryja filmy, ali jany redko pajaŭlajucca, i jany jakijaś abrezanyja z kranalnaści, jakijaś maleńkija i zbytawuszanyja. Jak ścisnutyja i akaleczanyja z ŭsiakaj trywohi. Niachaj ahladacz bałwanieja ŭ bytawusie. Filmy stali rabić bajaźliŭcy, i robiać jich pad rynak. A z wajny robiać nam ŭ filmach stralanku, pryjemnuju pryhodu. Ni mahu ahladać. Z wajny robiać zabawu dla ni zaŭsim razumnych hladaczoŭ.

„Sabaka nieba”. Ni chaczu! Ni chaczu falszywych autaraŭ, jakim komputer pisza wierszy, a nawat prozu. Kamputer prydumaja sztoś takoja jak „sabaka nieba”. Ad razu znaju, ci aŭtar falszywy, ci praŭdziwy. Wydawiec hetaho ni znaja? Chibo ni znaja, kali drukuja maszynkowyja „sabaki nieba”.

Nastupny szah heta hadami poŭzać da telewizara, da mediaŭ, rabić krużok samych swajich maszynkowych, i kali ŭże dapaŭźli, rabić abnimanku, buźkaŭszczynu: ty minie pachwalisz, a ja cibie. Teksty zrobić nam maszynka, a my joj tolki sztoś padsuniam ŭ troch frazach. Jana patom sama napakuja ŭsiaho, i „sabakaŭ nieba”, i parnagrafii, i zmiksuja ŭ adzin durnawaty supok. Życcio zajmie poŭzańnie da mediaŭ, a patom trebo trymacca jich czatyrmia łapami. Ni chaczu maszynowych „sabakaŭ nieba” i toj paŭzaniny. Pa „sabakach nieba” niczoho druhoho ni możno spadziawacca, adno machlarstwa pra samych sibie. Jak doŭho heta moża trywać? Trywaja ŭże dwaccać let. Pratrywaja i stahodźje.

Ali czytacz uciok. „Mnie cipier trebo tysiaczu hadoŭ dyjety” – kazaŭ zachaplajuszczy Rilke. Nasz czytacz jakraz na takoj dyjeci biez maszynkowych kniżak.

Maszynka napiczkaja tekst ŭsim, szto modnaja, i piarapiczkuja heta ŭsio ŭ jajco baŭtuna. Czytacz jaszcze dalej uciacze. Maszynkowyja aŭtary robiacca samaŭpeŭnianymi i liczać czytacza poŭnym durniam, jakomu lohko namachlawać, jakomu można falszywić, pierad jakim można prytwaracca hienijam. Maszynkowyja aŭtary puchnuć pierad czytaczom ad swajej maszynkowaj sławy, aż robiacca niebaczosami nad jim. Nu i robiacca tymi „sabakami nieba”.

Baczysz jich? Na peŭno nie. Heta ni raście ŭ wierch da cibie.

Kuplaju „Dziennik. Gazeta prawna”, kab praczytać interwju z Andaj Rottenberg. Chtoś na FB daŭ fragmient. Zacikawiŭ minie, bo Anda haworyć, szto u 39’ tak samo husto pad wosień wisieli jabłyki jak ŭ 2016, szto czuja nowuju wajnu. Praczytała i ad razu ni zhadżaju z ŭsim, szto każa. Bo jana każa, szto do siońnia (do ŭłady PiS) ćwiła u nas kultura, szto kożny sztoś dla sibie znajszoŭ, ad parnagrafji pa ŭsio, czaho tolki zachoczasz. Heta ni tak, spadarynia. Literatura piaraćwiła jakraz za hetyja hody. Joju waładajuć „sabaki nieba”. Ta ż czytacz ŭciok, spadarynia. Nadpradukcja sabaczych kniżak heta patałohija. Kolki razoŭ ja heta muszu paŭtarać? Dobrob było, kali hety sabaczyja teksty byli damawoju zabawaju, kali nudota i dożdż. Ali jich patałahiczno rasprastranili ŭ medjach.

Jeśli ŭsio dazwolano (anything goes), ta ŭsio staić ŭ adnom miescy, topczacca. Na szto staracca, kab na prykład ŭ literatury ci fiłasofji było sztoś dobraja i nowaja? Kab adkrywało woczy?

Plotyn (Enneada 6): (…) jeśli umysł stoi, to nie myśli. A jeśli nie myśli, to go nie ma.

Stoimy. Literatura stanęła.

Stoimy prowojennie na naszym globie.

Imprawizacja „sabaki nieba”. Da taho, kab imprawizawać na wiaczorkach, trebo być dobro padhatoŭlanym. Biez padhatoŭki nawat hienij ni wystupić z imprawizacjami. Hienij zaraniej padhataŭlajacca i ŭsio pamiataja patom. I maja atwiety dla publiki, czasam dobrym żartam. A szachraj, naszaja „sabaka nieba”, liczyć sibie hienijam, jaki budzia improwizawać biez padhatoŭki. I patom wychodzić tak, szto jon jak zaprecca kapytami, tak i ni daje ni wodnaho atwietu na zapytańnia publiki, tolki wilaja jazykom jak duszany. Publika niczoho ni moża zapamiatać z takoj imprawizacji. Nahladziełasa na mnohich takich i bolsz ni zachocza.

I ja nahladziełasa, i bolsz ni chaczu. Maładyja ludzi prosiać: chadzi na wiaczorki, jak ŭpiarod chadziła, i hawary szczyro, jak razumiejasz aczarodnych „sabakaŭ nieba”. My zaŭsza czakali na twajo słowo szto ty skażasz.

Ni mahu. Patom arhanizatary wiaczorkaŭ minie nienawidziać.

Mamma mija mobile kalesone! A ŭsio wakruh źmianiajacca ŭ nowy tatalitaryzm, aż ni choczacca hawaryć nawat da cibie. Usie dziarżawy militaryzujucca. U nas ŭłada chocza arhanizawać apałczenstwo, znaczyć na samam dzieli bajoŭki, partyrantaŭ. Budzia jim płacić pa piatsot złotych ŭ miesiac za asobu. A ja dumaju, szto tudy papływuć samyja nibiaspiecznyja ludzi. I ŭnuki, i baćki, i dziedy z babami, dy dziaćki z ciotkami, i cełyja wioski. Charasze razam buduć zarablać, jak złożać hetyja 500 zł ŭ adnu siamju. Daduć im broniu. Znoŭ lesnyja bandy zrobiacca?

Tak pytajusa, bo ni mahu zrazumieć, prociŭ kaho majuć być jany?!

A ty razumiejasz?

Kab heta arhanizawać, trebo ż ni mieć ni trochi ŭjaŭleńnia. Ŭjaŭleńnie patrebno da ŭsiaho, szto arhanizujam. Majo ŭjaŭleńnie padpawiadaja, szto ŭ bajoŭki pojduć złyja ludzi. I pierad ŭsim nazyki, jakich ni brakuja. Pryt tom, jak czytaju, heta maja być pradaŭżeńnie tradycji praklatych żaŭnieraŭ. Mama mija mobile kalesone! Znaczyć heta prociŭ majaho kacapskaho żyćcia. I znoŭ toj samy antysemityzm. Znoŭ toj samy nacjanalizm, toj samy szawinizm. Jeśli taja tradycja… Znoŭ bajusa. Bajusa napraŭdu.

UFO ŭ akularach. Paszła na wiaczorak z Monikaj Stępień, bo dała jej rekamiendacju i blurb. Jana apublikawała pierszuju kniżku z wierszami z finansawaju dapamohaju Prezidenta Horada. Heta taja samaja Monika, jakuju ja apisywała. Taja samaja, jakaja prywiazła z Padlaszsza „tu, o” i ni moża ad hetaho „tu,o” wyzwalicca.

Wiaczorak byŭ krasiwy i razumny. Jaje pierszyja wierszy tak samo.

Ja baŭlusa akularami. Adwaroczyju ta ŭwahnutaju staranoju, ta wypukłaju. Na połapi wisiać szarengi drobnych fanarykaŭ. I raptam baczu, szto ŭ wypukłych ściokłach hetyja szarengi adbiwajucca hłyboko, a ŭ wohnutych ni adbiwajucca, tolki wisiać ŭ pawietry daloko ad ściokłaŭ. Jaszcze raz probuju adwaroczywać ściokła i ŭsio paŭtarajacca. Ŭ wohnutych ściokłach fanaryki znoŭ ni adbiwajucca, a wisiać ŭ pawietry, nawat nad majimi palcami, jakija kładu na ściokła. Fanaryki prabiwajucca czeraz wuskija prorwy pamiż palcami i wisiać ŭ pawietry. Heta prawiło fizyki tak dziejśniczaja. Czudy fizyki. Fienomen optyki.

Znaczyć światłó UFO moża tak rabicca. Jeśli ŭ pawietry jakijaś chwali robiacca wohnutymi. Jany łapajuć jakijaś bloski, z czyjahoś wakna na prykład, abo druhija, z jakohoś fanara, i hetyja bloski robiacca jak latacialnaja tarełka, wisiać ŭ pawietry. Pawierniasz haławu, i jany wisnuć inaczaj. Adpływajuć ŭ horu na pryklad, abo ŭ bok. UFO heta ni czudy, heta fizyka. Tak moża nalapicca na pawietru i Baharodzica, i Isus, i ŭsiaki wobraz, ŭ jakom buduć bloski, zołato, abo sam jon budzia za ściakłom. Dzyhnia z adnaho miesca ŭ druhoja i zabaczym pawietranyja czudy.

Czastku wiersza Moniki ja piarakała na prastuju mowu:

(…) ŭciskajusa ŭ ciapłó pramieżku pamiż podychami.

Raspraścirajusa na krajach szklanki pierad tym, jak stuknia ŭ zuby,

zaciskaju kancy palcaŭ siarod pramieżkaŭ pamiż wiejkami.

Ja jeść ŭzdych raścianuty pa ścianie tak, kab wiartajuczysa jon ŭliŭsa ŭ wucho i nahadaŭ mora.

Ja rablusa najdrabniejszym stwareńniem.

Monika trenirawała boks. Jana wielizarnaja dziaŭczyna z natranirowanymi myszcami. A jaje wierszy taki delikatnyja. Karonkawyja.

Hejnały. Nabokow w powieści „Z najlepszej strony” mówi, że mamy hejnały zamiast wiadomości. Nie tylko zamiast wiadomości. Zamiast literackiej krytyki mamy hejnały. Zamiast treściwych dyskusji mamy hejnały.

Mamy hejnały sławy doczesnej pisarzy. Mamy hejnały polityków. Mamy hejnały homo capitalisticusa, w którym Max Scheller widzi coś znacznie gorszego niż u homo sowietucusa. Ja też to widzę. Moja teściowa, która ma 96 lat też to widzi. Teraz nie ma dobrych ludzi – mówi.

Pryniasła znoŭ. Szpacyr heta dla minie zaŭsza jakajaś trafieja. Siońnia pryniasła wobraz łuży: jana jak z rukami, adna wycianuta ŭ wierch. Jana biażyć, leżaczy. I budtab chocza kinuć kamiań.

Tolo każa: Hlań, tam na stale listki.

Praŭda. Jany razłażylisa jak surwetki abo źwiozdy. Prylipli płosko. Bo imżyć. Jany cichija.

Jakaja dobraja ciszyna.

Ŭ druhom miescy chtoś ukraŭ stoł. Heta nasz nowy park. Chamawataja maładzioż brydko bazhrolić pa stałach. Wiaraszczyć. Nastaŭlaja hałosnuju chrabaszczaczuju muzyku. Hnie maty.

Tam, dzie naczujuć ptuszki, patom nakapano kwietkami pad nogi. Ni takija brydkija hetyja haŭnianyja kwietki, wyhladajuć jak zatoptanyja marharytki. Idziem pa bukietach pad drewami. Jany zasochli. Topczam jich.

U chaci: biełyja adidasy biahuczaho mużczyny mihatnuli jak matylki, tak jak jany (praŭdziwyja) heta robiać: koso, adzin wyżej. Heta byŭ Tolo, bieh ŭ tualet. Tak koso zamihataŭ praz witalniu.

Юрка Хмялеўскі. Ад Рэдактара

Люблю для цікавасці час ад часу прагартаць падшыўкі з архіўнымі нумарамі Часопіса. А выдалі мы іх дагэтуль ужо больш за трыста. Гэта цяпер сапраўдная крыніца ведаў найперш пра жыццё і праблемы нашай мяншыні на працягу мінулых каля трыццаці гадоў. Ды наогул пра гісторыю беларусаў на Падляшшы (Беласточчыне) і не толькі. Апублікавалі мы вельмі шмат важных і цікавых артыкулаў, у якіх часта ўпершыню былі апісаны невядомыя дагэтуль падзеі ці погляды і думкі фундаментальнага значэння для захавання і замацавання нашай тоеснасці. Змест нашага выдання, асабліва ў апошніх гадах, адначасова паказвае таксама як цяжка нам – тутэйшым беларусам заставацца сабою, бо нас менш і менш, а нашу мову як жывую на вуліцы ўжо амаль не пачуеш. Толькі ў радыё ці па тэлебачанні, або са сцэны на беларускіх імпрэзах.

Пытанне, што рабіць, каб паўстрымаць гэтыя некарысныя працэсы, не сыходзіць са старонак Часопіса ад пачатку па сёння. У апошнім часе яно становіцца штораз больш драматычнае. Наш аўтар – зямляк з Прагі Ян Максімюк у сваіх разважаннях ставіць справу адкрыта, кажучы, што калі мы, як беларускія рэдакцыі і арганізацыі, не памяняем метадаў і накірункаў сваёй працы і дзейнасці, беларускасць на Падляшшы хутка загасне. Ян з адлегласці соцень кіламетраў слушна заўважае, што за час існавання нашага выдання вырасла ўжо новае пакаленне падляшскіх беларусаў, якое да сваёй тоеснасці ставіцца інакш чым свядомыя сваёй няпольскай нацыянальнасці іхнія бацькі і дзяды. Даказвае, што мы не маем з імі ніякага кантакту, да гэтых людзей не даходзім. З гэтым да канца не пагаджаюся, бо ж чытаюць нас не адны пенсіянеры і нядаўнія вяскоўцы, але нельга запярэчыць, што новае „інтэрнэтнае пакаленне”, як яго называе Ян, жыве проста здалёк ад беларускасці і амаль поўнасцю ў польскім свеце, лічыўшы сябе палякамі. Думаю, тут пытанне не толькі ў тым як, але найперш чым заахвоціць і зацікавіць іх, каб уключыліся яны з намі ў супольную справу. Гэтае пытанне, вядома, сур’ёзнае і надта складанае, але ж і не відаць у нас аніякай дыскусіі, каб выпрацаваць нейкі план, прапановы і метады. Ян таксама такой тэмы ўвогуле не падымае.

Нашая мяншыня не ёсць выняткам. Ідэнтычныя цяжкасці з захаваннем сваёй тоеснасці маюць бадай ці не ўсе малыя нацыі ў Еўропе і ў свеце, якія жывуць у межах іншанацыянальных краін. А Польшча ёсць выняткам, некарысным, бо ў параўнанні з іншымі дзяржавамі нацыянальныя меншасці складаюць у нас мабыць самы найменшы адсотак насельніцтва. Але нягледзячы на гэта і ў Польшчы адстаем ад іншых меншасцей, якія ўсё такі мацней за нас трымаюцца сваёй тоеснасці, мовы і культуры. Хопіць паехаць на Сувальшчыну, да польскіх літоўцаў у гміне Пуньск, каб у гэтым пераканацца. Там на вуліцы, у крамах і ўстановах на штодзень голасна гучыць літоўская мова і паўсюдныя надпісы ды інфармацыі (нават аб’явы) на іхняй мове. Але і яны таксама асімілююцца, адплываюць у польскасць, толькі яшчэ не так маланкава як мы.

Шырэйшай дыскусіі і задумы над далейшым лёсам нашай мяншыні ў асяроддзі не заўважаю. Бачу за тое, што іншыя беларускія публікатары на Падляшшы маюць часам яшчэ больш рэтраспектыўны характар чымсьці Часопіс. У беларускіх радыё- і тэлеперадачах пераважаюць успаміны пра колішняе жыццё і даўнія звычаі, спевы ў народных касцюмах. Журналісты запісваюць вось апошнія жывыя беларускія (на дыялекце) выказванні бабуляў і дзядуляў з паміраючых вёсак, або ўдзельнікаў народных фэстаў. Але ці можна гэтым зацікавіць і прытуліць да беларускасці тое ж інтэрнэтнае пакаленне, я сумняваюся. А што нашы журналісты будуць запісваць, калі ўшчэнт вёскі павыміраюць?

Гістарычная тэматыка ў Часопісе ёсць усё такі вельмі важная, бо замацоўвае памяць пра адвечную прысутнасць беларусаў на сённяшняй падляшскай ўскраіне Польшчы. На жаль, такой свядомасці амаль няма ў акружаючых нас палякаў. Польскія гісторыкі і некаторыя палітыкі глядзяць на нас ўвесь час падазрона, пярэчаць гістарычным фактам і на свой капыл па-панску бачаць „шматкультурнае” мінулае нашага рэгіёну. Таму нават у Часопісе часта прыходзіцца нам даказваць, што мы проста ёсць і нас сюды аніякі цар не навёз. Паказалася таксама сотні кніжак, якія гэта адназначна прадстаўляюць, і не толькі навуковых, гістарычных. І нават, здавалася б, устаялі ўрэшце пры сваім беларускія гісторыкі (ад нас і з Беларусі). Але да канца не спыніла гэта намаганняў часткі польскіх гісторыкаў і публіцыстаў прадстаўляць нас і нашу гісторыю на іх капыл, паклікаючыся пры тым на крыўдныя для нас фальшывыя міфы.

Знакаміты Тадэвуш Канвіцкі калісь у кніжцы „Kalendarz i klepsydra” напісаў цёпла і прыгожа пра нас беларусаў як добрых людзей і што беларускі народ ніколі не нападаў на суседзяў. Амаль ужо паўвеку гэтыя залатыя сказы прыводзяцца ў розных публікацыях і выказваннях. Тым часам цяпер узнялі крылы польскія маладзёны – нацыяналісты, якія і чуць пра гэта не хочуць. Абараняючы памяць і заслугі для ojczyzny выклятых жаўнераў, не дапускаюць невыгоднай ім і горкай праўды, што ў дачыненні да мірнага беларускага насельніцтва некаторыя з іх былі не героямі, а злачынцамі. На ўсякі спосаб намагаюцца апраўдваць злачынствы паваеннага польскага ўзброенага падполля ў беларускіх вёсках на Падляшшы. Кладуць вось цяпер на нас „дабрарусаў” нядобры цень, што быццам былі мы апорай камуністаў у іх барацьбе супраць „польскіх патрыётаў”. На жаль, падтрымліваюць іх у гэтым іншыя маладзёны – даследчыкі з Інстытута нацыянальнай памяці. Чытаючы іх выказванні бачу, што неахвотна пагаджаюцца яны нават з вынікамі афіцыйнага следства, якое некалькі гадоў таму даказала, што „Буры” зімою 1946 г. дапусціўся злачынства на беларусах з прызнакамі генацыду.

Іншым шкодным для нас па сёння міфам ёсць нібыта масавы ўваход беларусаў з Падляшша ў апарат камуністычнай улады, у тым ліку ў службу бяспекі, як функцыянеры і тайныя супрацоўнікі, агенты. Гэта ёсць абсалютнае перабольшанне. Хопіць праглянуць даступныя ўжо ў інтэрнэце персанальныя спіскі ІНП, каб пабачыць, што ў часы Народнай Польшчы партыйна-дзяржаўны апарат і СБ на Беласточчыне далёка не быў здамінаваны беларусамі. Усе нашы хлопцы ці дзяўчаты, якія ад вясковай галечы ўцякалі ў гарады і ставалі на працу ў камуністычных органах, былі толькі другараднымі функцыянерамі і ў ніякім месцы колькасцю не перавышалі палякаў. Сярод нашых таксама няшмат было агентаў. Таму, што СБ утыкала такіх перадусім у польска-каталіцкія асяроддзі, а нашы там не мелі проста доступу. Ну і найважнейшае, тыя нашы хлопцы і дзяўчаты нават не лічылі сябе беларусамі.

Хаця, думаю, польскае грамадства пераважна не раздзяляе шкодных і хлуслівых поглядаў пра нас, то з усёй сілы павінны мы паўстрымаць, каб яны не пашыраліся.

Сябра Ян чамусьці ўсю адказнасць за лёс беларусаў на Падляшшы кіруе ў адрас нашага асяроддзя. Што тут не казаць, але залежыць гэта таксама, а мо і перадусім ад адносінаў да меншасці з боку большасці. І калі ў цяперашняй Польшчы, асабліва пасля яе ўваходу ў Еўрасаюз, гэтыя адносіны крыху нават пацяплелі, то ўздым нацыяналістычных настрояў у апошні час гэты працэс, на жаль, паўстрымоўвае. Часопіс з’яўляецца таксама ў нейкай ступені платформай дыялогу і абмену думкі паміж меншасцю і большасцю. Таму нашае заданне – рэагаваць на хлуслівыя і шкодныя міфы пра нашу грамадскасць. Нягледзячы на сціпласць нашага выдання, мы ў змозе са сваёй думкай прабіцца. Аб гэтым я як рэдактар пераканаўся неаднойчы.

Прыгадаўся верш „Курапаты”

Надзённае


Рудольф Пастухоў

У тыя дні, калі беларусы абаранялі ад забудоўшчыкаў Курапаты, дзе ў сярэдзіне ХХ стагоддзя органамі НКУС былі знішчаны тысячы бязвінных людзей, а 75 гадоў таму, у ноч з 29 на 30 кастрычніка 1937 года расстраляна больш як сто беларускіх пісьменнікаў, мастакоў, кампазітараў, навукоўцаў, святароў, мне прыгадаўся верш „Курапаты” слонімскага паэта Рудольфа Пастухова (1936-1997).

Лёс Рудольфа Пастухова быў няпростым. Яго бацькоў знішчылі ў сталінскіх лагерах, а ён выхоўваўся ў розных дзіцячых працоўных калоніях, уцякаў адтуль, яго лавілі, зноў саджалі за краты, а ён зноў знікаў… Аднойчы лёс Рудольфа Пастухова закінуў у Слонім, дзе ён і пражыў усё сваё астатняе жыццё. Пісаў на рускай мове вершы, шмат друкаваўся, выдаў пры жыцці адзіны зборнік паэзіі „Судьба”.

У 1988 годзе паэт напісаў верш „Курапаты”, а ў кастрычніку ён быў надрукаваны ў „ЛiMe”. Якраз напярэдадні тых памятных Дзядоў. Верш на беларускую мову добра пераклаў пісьменнік Іван Сяргейчык.

„Курапаты” Рудольфа Пастухова тады перадрукавалі многія газеты і часопісы. Гэта быў верш-стогн, верш-крык, што выходзіць з самых глыбіняў чалавечага болю, да якога спрычыніўся, калі яшчэ не мог усведамляць сябе, у тыя часы, калі вырасталі Курапаты. Крык сцішаны, стрыманы, адчайны. Моцная дакладная рыфма і сёння гучыць водгукамі стрэлаў, якія знішчалі тут усё жывое, нават тое, што забіць нельга: „Час расстраляны напавал”. Вобраз чорнага прывіду страшнай сталінскай эпохі, эпохі „гістарычнага правалу”, дзе „сталінізм шалёна рваў”.

Гэта верш-рэквіем па ахвярах сталінізму, па родных бацьках, па тых людзях, з якімі паэт дзяліў нягоды ГУЛагу. У творы згустак крывавага болю паэта, які шукае словы, каб перадаць думкі, што віруюць тут, дзе „мора выліта крыві”, дзе „пясок чырвоны”.

Прапаную чытачам „Czasopisu” верш „Курапаты” Рудольфа Пастухова.

Сяргей Чыгрын

 

Курапаты

Не Бухенвальд тут,
Не Хатынь,
А Курапаты.
Замшэлы лес –
– Куды ні кінь,
Ды скрып лапаты.
І сэрдца стук
На кожны гук
Смяротна раніць,
Жалобна б’е
Паклон зямлі
Людская памяць.
Галлё трашчыць –
Ужо вядуць
Пад крык зацяты.
Птушыны крык
Не змоўкне тут –
Тут Курапаты.
Ніхто не змог адсюль ўцячы.
Тут цемра суму.
Усяго сто крокаў уначы.
А колькі думак?…
Тут мора выліта крыві.
Тут –
Сосны ў неба.
Пясок чырвоны,
Ржавы жвір.
Тут –  быль і небыль.
Куды ні кінешся – правал.
Вадаварот пясчаны.
Час расстраляны напавал,
І кліч адчайны,
І гістарычны той правал –
Чарней за ночы.
А можа, ён,
Як люты шквал,
Фашызм прарочыў?!
Тут сталінізм
Шалёна рваў –
Як вецер века,
Хрыбет гісторыі ламаў
І чалавека…
Пляўком свінцовым са ствала –
Ва ўпор ахвярам…
Крыж накрыж целы,
Пах крыві

 

І жах на тварах.
Свідруюць кулі чарапы
Ўначы без свісту:
І камсамольца,
Й мужыка,
І камуніста…
І лёсы новыя шумацяць
Ў стале Цанавы –
А целы зноў і зноў ляцяць
На дно канавы.
І на грудзях у Курапат –
На латцы лата,
А смерці, што да новых страт?
Не вінавата…
Яе не клікалі сюды,
Тут ўсё іначай.
Сцірае памяці сляды
Дажджлівым плачам.

 

І ні крыжоў,
Ні зорак тут –
Гамоняць сосны,
І песні над табой пяюць
Дразды галосна,
Ды цемра вышчарана п’е
Світальны золак…
Вось сведка інтэрв’ю дае.
На твары – сполах…
Фасфарыцыруюць ствалы
Гарой шкілетаў.
Як дзіркі ў чарапах
Ад пісталетаў…
…Ці не маёй матулі крык
Слух рэжа з-пад лапаты?
Павінен нехта адказаць
За Курапаты!

 

Рудольф Пастухоў

1988 г.

Ячменная крупа

Лекі з поля і лесу


 

Ячменнае зерне – найбагацейшая крыніца калагена. Гэтыя крупы амалоджваюць арганізм на 10 гадоў!

Гэта проста неверагодна! Звычайная крупа здольная папоўніць недахоп калагена ў арганізме і амаладзіць яго на некалькі гадоў. Ваша скура, валасы і пазногці будуць здаровыя і маладыя! Ешце гэту страву хоць бы раз на тыдзень – будзеце ў захапленні ад выніку!

Вычышчанае зерне ячменю завуць пярловымі крупамі. Такую назву збажына з перламутравым водбліскам атрымала з-за падабенства з рачным жэмчугам – перламі. Раней пярловая каша лічылася далікатэсам, дазволіць які сабе маглі толькі высокапастаўленыя асобы.

Карысныя ўласцівасці ячменнай кашы. Дарэмна многія гаспадыні адсунулі груцу на другі план, бо ў ёй утрымоўваецца вялікая колькасць пажыўных рэчываў, неабходных арганізму для паўнавартаснага функцыянавання.

Адварную пярлоўку называюць кашай прыгажосці, бо толькі ў гэтай крупе змяшчаецца вялікая колькасць лізіну – амінакіслоты, якая бярэ актыўны ўдзел у сінтэзе калагена. Усім вядома, што менавіта ён дапамагае захаваць эластычнасць скуры, прадухіляючы рост маршчын. Мае яна таксама вялікая колькасць вітамінаў групы В, А, РР і Е. Рэгулярнае ўжыванне кашы з пярловай крупы дапамагае не толькі падтрымліваць прыгажосць скуры, але і знізіць вагу! Сытны, але нізкакаларыйны прадукт багаты клятчаткай, неабходнай для нармальнай перыстальтыкі кішэчніка, а таксама бялком.

Інгрэдыенты: 1 шклянка вычышчанай крупы, 1 л вады, 2 л малака. Падрыхтоўка: заліце крупы вадой і пакіньце на ноч. Прамыйце крупы і заліце злёгку летнім малаком. Давядзіце малако да кіпення, затым накрыйце рондаль вечкам і варыце на вадзяной лазні на працягу 3 гадзін. За гэты час каша набудзе прыемнае бэжавае адценне і смак варанага малака. Хай вас не бянтэжыць працягласць падрыхтоўкі: ваш удзел будзе неабходны толькі на першым этапе, далей каша варыцца практычна сама. (мік)

Halina Maksimjuk. Moja Ania i Ojcze nasz

Odnoho razu tato pryniôs mniê narty. Vypozyčyv jich u roboti, tohdy zakłady pracy miêli ciêłu polityku dla diti: na koloniji nas posyłali, na zimoviska, pozyčali narty, roverê i inšy rečy, organizovali vyciečki, časom davali bilety do kina abo do cyrku. Ot, kob lude ne narykali, a zajmalisie kulturoju (ha-ha!).

Spočatku tiažko mnie išło z tymi nartami, ale po tyžniovi ja vže chodiła po polach, a naveť odvažyłasie pujti na „górku”, kotora była pry školi, i tam sobiê zjizdžała. Polubiła ja tyje narty, ale moje ščastie ne tryvało dovho. Ja musiła zabirati z soboju sestru Aniu, bo vona nudiłasie odna doma i duryła mami hołovu. I jak tôlko ja začynała odiahatisie, to mama raz-dva odiahała vôsim liêt mołodšu sestru, i my vychodili obiêdvi. Vjadomo, što sieje mene velmi nervovało, ale što ž było robiti.

Spočatku ja voziła sestru na sanočkach… Tak-tak, zimy byli tohdy takije, što oho! I morozu chvatało, i šniêhu tože. Ale ž mniê velmi chotiêłosie jiêzditi na nartach. Ja jich nakładała na nohi, staviła na jich Aniu zzadu i starałasie jijiê voziti. A vona rymsała v sniêh: a to hołovoju, a to pupoju. Ja jiêchała daliêj, a vona kryčała i starałasie biêhčy za mnoju. A potum začynała płakati, bo zakopuvałasie v snihovi i nijak ne mohła vylizti. Potum my išli na „górku”. Ja musiła odstibati narty i zjizdžati z jeju na sanočkach, a koli ja potum zjizdžała, to vona velmi bojałasie, što ja upadu i połomajusie, i znov revła. Oj, ne raz i ne dva chotiêłosie mniê jijiê tam pokinuti… A koli vona vže poradočno schlipałaś, to mniê robiłosie škoda i ja starałasie jijiê potišati. U povnuj zhodi my voročalisie dochaty. Ale byvało i tak, što ja prychodiła nabzdyčana, bo Ania mniê prosto nadojiêła i ja potrebovała trochi od jijiê oddychnuti…

Odnoho razu na Prečystu pryjiêchała pleskôvśka baba i dała Ani trochu hrošy na rozpustu. A moja sestra naohladałasie same jakichś filmuv i pobačyła, jak tam aktorki zasovujut sobie hrošy za stanik. To vona zrobiła tak samo. Ale tohdy vona žadnoho stanika šče ne nosiła i tyje hrošy prosto jôj vyletili. Kôlko było płaču! De ž, paperovy hrošy zhubiła, žadny tam zelezniaki! A ne raz to i ja jôj jakijeś hrošy pudbirała. Davała jôj mnôho drôbnych, a sama zabirała krupniêjšy. Do času. Bo Ania chutko poniała, što ja jijiê prosto nabiraju i biêhała skaržytisie mami abo tatovi. I ja rad-nevola musiła jôj tyje hrošy voročati. I za kažnym razom hniêvałasiê na jijiê, ale nedovho, bo vona była takim fajnym škrabom…

Cukierki ja tože jôj zabirała, a jakže! Use jakoś jijiê perekonała. A to nahovoryła, što čykoladu konečno treba trymati v lodôvci, i koli vona ne bačyła, to ja tuju čykoladu zabirała. Bo za cukierki to ja mohła tohdy oddati vsio, abo zrobiti vsio, kob jich dostati.

– De moja čykolada?!! – revła Ania.

– A skôl ja mohu znati, – chitryła ja. – Pevno vysochła.

Ania diviłasie na mene i robiła veliki očy, bo vona ne znała, čy ja pravdu hovoru, čy znov štoś vydumuju. A raz ja namoviła jijiê, kob vona pokinuła vsiê cukierki nanuč na pudokonniku, to vony do rana obernutsie v čykoladu. Sestra mene posłuchała, a rano na pudokonniku ne było ani cukierkuv, ani čykolady. Ja vže ne pomniu, jak ja objasniała, de podiêlisie cukierki. Može na kôšku vinu zveła, ne pomniu.

Koli ja poniała, što naohuł sama vže nikudy ne budu mohła choditi, bo vse mušu pilnovati Aniu, to velmi zazłovała. Ale posli pryvykła i vsiudy jijiê za soboju tiohała. Na ščastie my miêli dla jijiê vozik. Ja sadžała sestru, brała butel vody abo soku, jakojeś jiêdło, i my išli. Mama často nas i po puv dnia ne bačyła. Dobre, što Ania ne była zavelmi upierdliwa. Vona spokôjno sidiêła v voziku, často tam spała. Jak chotiêła jiêsti abo piti, to dostavała, i vsio było v poradku. Najhôrš, jak my z koležankami robili štoś, čoho nam ne možna było robiti. Ania vsio vse doma vypeplała. Napravdu vse! A mama to mene potum vže i ne pytała, de my byli i što robili. Chvatiła jôj Ania.

Koli mama kudyś vychodiła, to pokidała mene, a potum Aniu v našoji chryščonoji (my z sestroju majemo tuju samu chryščonu), abo u kotorojiś susiêdki. Tohdy ne było problemu. Často diêti susiêduv prychodili do nas. Šče vsiê tohdy na našuj hulici žyli velmi družno, ne svarylisie, ne zaviduvali odno odnomu. Často vychodili na huliciu i hovoryli odny z odnymi. Teper ob takôm to možemo ono sobiê pomaryti.

Ania brała z soboju nocnik, kanapku, prychodiła do chryščonoji i pytałasie:

– Mohu trochu popilnovatisie?

– Možeš Aniečku, možeš, – odkazuvała, šmijučysie, chryščona.

Ja koliś velmi lubiła „pilnovatisie” u chryščonoji, bo vona była kravčychoju, do jijiê prychodili cikavy klijentki, nu i łatok tam było raznych! Ja dostavała obrêzki i tože starałasie štoś pošyti dla svojich lalok. Davali mniê nitku i ihołku, chryščona pomahała mniê štoś vykrojiti, i ja šyła. A jak zanudiłasie, to pilnowała Krysiu, dočku chryščonoji, časom štoś malovała. Abo słuchała, ob čôm hovorat klijentki. A prychodili razny kobiêty: i mołodšy, i starêjšy, i całkom staryje (jak mniê tohdy zdavałosie). Ja pryhladałasie, jak chryščona bere miêru, rysuje sobiê, jak bluzka, sukienka abo spudnicia maje vyhladati. A potum rozkładaje materyju, prykładaje vykroji, obrysowuje myłom (takim toniutkim), miêryt, bere nožyčki i čvach-čvach vykrojuje, składaje, fastryguje. Po peršuj prymiêrci možna było siadati i zšyvati vsio na mašyni. Nekotory sukienki byli takije chorošy! Mniê velmi chotiêłosie miêti dovhu sukienku, z šyrokoju spudnicioju z falbanami.

Potum u chryščonoji urodivsie šče syn, Tomaš. Ania, Krysia i Tomek, koli vže pudrosli, často razom bavilisie. Nu i odnoho razu vony bavilisie v hospodarku, a moja sestra była korôvkoju. Tomek i Krysia vodili jijiê na čyrvonuj verovci (to była moja šarfa zo škoły). Usio było fajno, ale chryščona poklikała diti na obiêd do chaty. Vony pryvezali „korôvku” do klamki od dvery i pobiêhli. Mama tože uvaryła obiêd, odčyniła dvery, kob poklikati Aniu jiêsti, ale nichto jôj ne odkazav. Mama za chvilku znov odčyniła dvery i na ščastie zahlanuła za jich. A tam ležała moja sestra, z šarfoju na šyji, uže ciêła sinia. Ne mohła hovoryti, čuť na tôj klamci ne poviêsiłasie. Mama chodiačy i chłopajučy tymi dveryma, šče bôlš jijiê puddušuvała.

– Mamo, – hovoryła ja posli, koli pryšła zo škoły i obo vsiôm doznałasie, – ja lepi pilnuju Aniu naveť za tebe. U mene vona nikoli ne dušyłasie, što najvyžej poperchnułasie kompotom.

A z dveryma i klamkoju to Ania miêła šče odnu pryhodu. Vona odnoho razu pobiêhła do Krysi. U jich tohdy ne było ganku, ono schody i vylity beton pud toj ganok. Same duv strašenny viêtior, Ania zastukała do dvery i koli chryščona jich odčyniła, to vony jôj vyrvalisie z ruk i poletiêli… Moja sestra povisła na klamci i poletiêła razom z tymi dveryma. Viêsiła i ono machała nohami. A chryščona podiviłasie, što nikoho nema i pujšła nazad do chaty. Ania znov zastukała v dvery, i sytuacija povtoryłasie.

– Chto ž tam stukaje i stukaje, a nikoho nema, – znervovałasie chryščona.

– To ja, – słabym hołosom odkazała moja sestra. – Zaraz upadu! Ratujte!

– O, to ty, Aniečku – zahlanuła za dvery chryščona. – O Božeńki! – perelakałasie vona i zniała moju sestru z toji klamki.

A potum do jich pryplontałasie šče odna koležanka, Ela. Ania dosyć často do jijiê zabihała. Ela miêła babu, kotoroji my vsiê (ne vyłučajučy mene) bojalisie. Ne znaju, kôlko było liêt mojôj sestrê, koli vmer Elin diêd. A Ania čohoś akurat do jijiê pobiêhła. I taja baba vziała moju Aniu za ruku, zaveła do pokoja, de v truniê ležav nebôžčyk, i skazała:

Uklęknij i zmów Ojcze nasz!

A po co? – zapytałasie Ania.

Za spokój jego duszy. No, klękaj i módl się.

Ale ja nie umiem po katolicku Ojcze nasz – tłumačyła moja sestra. – Może być po prawosławnemu? To podziała na tę duszę? – dopytuvałasie šče.

– Vôn taki dovhi i strašny tam ležav. A v dverach stojała strašna baba Elki i ne chotiêła mene vypustiti – rozkazuvała Ania posli doma.

Tato, jak doznavsie pro sieje, to kryčav, što pôjde i operdolit tuju babu, mama čuť joho vspokoiła.

– Ja jôj dam Ojcze nasz! – kryčav tato. – Sama chaj molitsie, a ne čužyje diêti zastavlaje!

A Ania do dziś dnia jak pryhane sobiê toho nebôžčyka, to až muraščki jôj biêhajut po plečach.

Kaliś pisali (05/2017)

Калісь пісалі


 

Okres świąt cyklu wiosennego natchnął mnie do poszukiwań zapisów z okresu międzywojennego, kiedy jeszcze zachowana była niemal powszechnie, aczkolwiek też już zanikająca, dawna obrzędowość z nimi związana. W „Kurjerze Wileńskim” z 1936 r. znajduje się wiele zapisów tej obrzędowości, głównie na Wileńszczyźnie. Jeden z takich opisów dotyczy święta Jurja, które obecnie na Białostocczyźnie obchodzone jest jako święto chrześcijańskie, czasem związane z obchodem wsi przez duchownego z chorągwiami i święceniem podwórek. Tak przynajmniej jeszcze jest w mojej rodzinnej Jaryłówce.

Poniższego zapisu obrzędu Jurja dokonał Józef Dubicki (1910-1984), przedwojenny nauczyciel, pochodzący spod Dzisny. Po wejściu Sowietów w 1939 r. został aresztowany przez NKWD i wywieziony w głąb Rosji. Zaciągnął się do armii gen. Andersa, z którą trafił po II wojnie światowej do Anglii, skąd wyjechał do USA. Od 1951 r. pracował w prasie polonijnej: „Nowy Świat” i „Nowy Dziennik” – od 1971 r. do 1981 r, kiedy przeszedł na emeryturę. W latach 30. w „Kurjerze Wileńskim” publikował szkice etnograficzne, m.in. dotyczące obrzędów i zwyczajów białoruskich.

Helena Głogowska

 

JURJA

Dzień 23 kwietnia (6 maja wg starego stylu) nazywany jest przez ludność białoruską wsi wileńskich Jurja; w środowiskach narodowości litewskiej dzień ten nosi nazwę Jurginie. Nazwa ta związana jest ze św. Jerzym, którego imię przypada właśnie na tę datę kalendarzową.

W czasie Jurja lud praktykuje wiele pradawnych obrzędów, które jednak bardzo mało mają wspólnego z osobą św. Jerzego. W licznych pieśniach ludowych śpiewanych w czasie Jurja nie ma wzmianki o tym świętym. Jurja uważane jest raczej za czas chwalenia sił przyrody, które budzą życie na wiosnę. W obrzędzie ludowym Jurja są szczątkowe formy pogańskiego kultu słońca; sięgają one czasów, gdy zjawiska przyrody uważane były za coś osobowego, żywego, z czym można było wejść w bezpośredni kontakt za pomocą pieśni, zaklęć, próśb, i tym dla siebie wyjednać pożądane zjawiska, np. urodzaj, pogodę, ciepło, rosę, deszcz itp. Ślady tych dawnych wierzeń spotykamy w białoruskich pieśniach ludowych, które śpiewane są w okresie Jurja, to znaczy przez dwa tygodnie, począwszy od 23 kwietnia (6 maja).

Wieczorami zbierają się w gromadę dziewczęta i młode mężatki koło jednej chałupy, zazwyczaj znajdującej się przy końcu wsi pod ugorem, siadają na kamieniach, „bierwionach”, albo na płocie i zaczynają przeciągłym, zawodzącym głosem śpiewać obrzędowe swe pieśni.

Oto białoruski tekst naczelnej pieśni obrzędowej, którą spisałem we wsi Mieguny pow. święciańskiego.

 

Jurja, dobry wieczar!
Jurja, padaj kluczy!
Piatro, naszto kluczy,
Juria, ziamlu admykać!
Rasu wypuskać,
Jurja, naszto rasa?
Rasa dla karou,
Trawa dla wolikau!

 

Po odśpiewaniu tej pierwszej pieśni następują inne, których już kolejność jest dowolna; wszystkie one śpiewane są na jedną melodię. Identyczne teksty i melodię spotyka się w środowiskach narodowości litewskiej.

Oto również popularna piosenka białoruska śpiewana w czasie Jurja.

 

Ach ty nasz miesiacu,
Ty na jaśnie staisz,
Jaśnieńka świecisz.
Świaci miesiacu
Ziamlu i wadu
I mianie maładu,
Z milińkim na radu.
Aż na moj nialuby
Jon pry boku lażyć,
Jon ciażej kałody,
Kałody dubowaj.

 

Prawie we wszystkich tekstach obrzędowych pieśni przewija się zawsze erotyczny wątek; wstawiane są dowolne imiona osób, które związane są z aktualnemi we wsi plotkami. Przytaczam taką charakterystyczną piosenkę.

 

Oto – to! Chto tuju haru kapau,
Czornaju ścieżku daptau? Oto–to!
Oto–to! Władziuczok haru kapau,
Czornaju ścieżku daptau! Oto–to!
Oto–to! Da Anielki chadziuszy
Padaraczki nasiuszy. Oto–to!
Oto–to, Ot tabie padaraczki
Czyrwonyja karalaczki. Oto–to!

 

W pieśniach wychwalani są chłopcy z własnych wsi, z obcych zaś wiosek są krytykowani i wymyślani. Obok tej tendencyjności daje się zauważyć jednak ogólną cześć dla młodości, urody, zdrowia i życia. Podaję przykład takiej pieśni:

 

Oto–to! Na czyjej to wulicy
Niaudałuje małajcy? Oto–to!
Na trapszanskaj wulicy
Niaudałyje małajcy! Oto–to!
Oto–to! Na wulicu nia wychodziać
Oto–to! Na wulicy nia wychodziać
Na kozach wyjażdżajuć. Oto–to!
Oto–to! Na kozach wyjażdżajuć.
Pamiałom podhaniajuć. Oto–to.
Oto–to! Kozy baradatyje,
Dziaciuki smarkatyje. Oto–to.
Oto–to! Na czyjej to ulicy
Udałyje małajcy? Oto–to!
Oto–to. Na miagunskaj ulicy
Udałyje małajcy. Oto–to!
Oto–to! Na ulicu nia wychodziać.
Na konikach wyjażdżajuć. Oto–to!
Oto–to! Koniki waranyja,
Chłopczyki udałyje. Oto–to!

 

Są też liczne pieśni odnoszące się do życia, doli i niedoli młodych mężatek. Przykład:

 

Wierba kudrawaja
Nia stai nad rakoj,
Nia raunujsia sa mnoj.
Mianie czużaja maci
Rana kładzieć spać
I pozna prabudżaić
Ustań dzicia swajo,
Umyj bieła lico,
Idzi u kamoraczku
Paczaszy hałowaczku.

 

W niektórych pieśniach daje się zauważyć reminiscencje jakichś dawnych wypraw wojennych.

 

Pajechau Jurka
Z karalom na wojnu.
A za im matula,
A za im radnaja
Tak żałosna płaczyć.
I ciażyńka uzdychaić.
Czaho matula,
Czaho radnaja
Tak żałosna płaczyć,
Ciażyńka uzdychaisz?
Prywiazu ja tabie
Tonkuju pralniaczku,
Zwonkuju tkajlaczku,
Tabie niawiestaczku,
A mnie żonaczku.

 

Pieśni, które śpiewane są w czasie Jurja, jest bardzo wiele i nie sposób zacytować wszystkie. Ograniczyłem się do podania najcharakterystyczniejszych.

Opowiadają starzy ludzie, że dawniej Jurja obchodzono we wsiach bardzo uroczyście. Oprócz pieśni, praktykowano na łąkach gumniskowych, dziedzińcach i wygonach liczne zabawy, jak Ciereszka, Jaszczar, Karawody, Miacielica itp. Zwyczaj ten w bardzo szybkim tempie ginie. Dzisiejsza młodzież wstydzi się tych pieśni i zabaw, woli tańczyć „argentyńskie tanga z figurami”. Giną ostatnie szczątki śladów po pradawnych wierzeniach naszych przodków, rwą się nici łączące dawne i obecne czasy

J. Dubicki
„Kurjer Wileński” nr 111, z dn. 23.04.1936 r., s. 6

Як кінуць курыць

Сатыра


 

Доўга смаліў за ўсё жыццё Мікіта Лапуць. Папяросы, цыгарэты, піпку. Бо, кажуць, піпка менш шкодзіць здароўю. Але лекар напалохаў Мікіту: як цыгарэты і папяросы пагражаюць ракам дыхальных шляхоў, так піпка – ракам вуснаў. Але ж, так як кожная выкураная папяросіна скарачае жыццё на восем хвілін, так аж паўгадзіны табе з жыцця забірае паўгадзінная язда на ровары! Але што зробіш, калі засталася табе, скажам, адна тая прыемнасць, нічога, што згубная!.. Але ж, жыць яшчэ хочацца.

Несумненна, кінуць курыць неабходна. Сам я гэта кажу Мікіту ўжо з чвэрць стагоддзя. Спачатку спрабаваў змагацца Мікіта са згубнай заганай адзін, напружваючы ўласную волю. Не змог, хоць на падсвядомасць ціснула свядомасць цэнаў. Пайшоў пасля Мікіта на кадзіраванне па Даўжэнку. Трэба было спачатку, да сеанса, папасціць ад дымка, а да гэтага не стасаваўся Мікіта, таму, пэўна, тая кадзіроўка не памагла. Хоць казалі, што год не пацягнецца ні да піпкі, ні да цыгарэты, яго ўзяла аскома ўжо праз тры дні, і не справіўся з голадам нікаціну. Даведаўся Мікіта, што будуць сустрэчы для курцоў у адвентыстаў па вуліцы Юравецкай у Беластоку, у іхняй капліцы. Усе, хто туды хадзілі, яксьці перамаглі сваю хваробу. Так як і Мікіта слухалі даклады, глядзелі ўнушальныя фільмы пра шкоднасць курэння і красу здаровага ладу жыцця, насілі ў кішэні яйка… Нашто тое яйка? Змагаючыся з ахвотай закурыць, носіць у кішэні, замест пачкі папярос, сырое яйка. Вядома, думае пра яго, прысвячаючы яму не менш часу (каб не пабіць, не падушыць, не запэцкацца) чым цыгарэце, якой мог бы ў кожную хвіліну задаволіць сваю смагу. Пасля тыдня свядомага мучэння з гэтым яйкам, кажуць, людзі свядома кідаюць курэнне. Калі не, могуць яшчэ раз выбрацца на бясплатныя сеансы на Юравецкую. Але, апроч Мікіты Лапуця, усе іншыя, хто туды пайшоў, перасталі курыць.

Урэшце Мікіта, з плачам і енкам папасціўшы два тыдні, яшчэ раз падаўся на напаўгіпнатычны сеанс па Даўжэнку, і закадзіраваўся на паўгода. Затое стаў больш есці. І то не бульбачку, капусту таптаць, а сала ды мяса. Схопіць пута каўбасу ды ўплятае без хлеба. Румяны стаў, аж свеціцца; як то кажуць – чырвоны, то і здаровы. І зацікаўленне да жыцця вярнулася. Часам і нездаровыя зацікаўленні, таксама… не менш шкодныя.

Па ўсім Беластоку новая фірма радаснага праводжання часу разаслала, бачыце, наступную аб’яву: „Цудоўныя дзяўчаты запрашаюць – у нас, у цябе – non stop – незабыўныя хвіліны, фантастычны адпачынак! ПАЗВАНІ! Тэлефон…” У кожную паштовую скрынку ўкінулі, і маладым, і старым, і бабам, і мужыкам, і веруючым, і бязбожнікам. Мікіта схаваў паперку ў кішэню, а там знайшла яе ягоная Адэля. Аб’ела вушы за распусту, дык сапраўды пазваніў. А паненка больш кашуте чым піпка ці папяроса. А і тая прыемнасць – не менш кароткахвілінная, асабліва ў Мікітавым узросце.

Міра Лукша