Алесь Лозка. Беларусь збірае сяброў

З 7 па 11 верасня ў Беларусі гасцявалі землякі з розных краін свету – Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусі, Рэспубліканскі цэнтр нацыянальных культур пры падтрымцы іншых міністэрстваў і органаў дзяржаўнага кіравання праводзілі Трэці фестываль мастацтваў беларусаў свету, які прысвячаўся 500-годдзю беларускага кнігадрукавання, 135-годдзю народных паэтаў Беларусі Янкі Купалы і Якуба Коласа, 950-годдзю з дня заснавання г. Мінска. Маецца нагода падвесці яго некаторыя вынікі, паразважаць над фактамі і падзеямі.

Здаўна ў розных краінах св  ету нашы майстры прыгожых мастацтваў, выхадцы з беларускага краю сцвердзілі сябе як таленавітыя спевакі, музыкі, акцёры, кампазітары, майстры народных рамёстваў, мастакі, пісьменнікі. Яны радавалі сваім майстэрствам вытанчаную замежную публіку, праслаўляючы беларускую зямлю, якая іх узгадавала. Гэта – выдатныя спевакі Міхась Забэйда-Суміцкі, Пётра Конюх, Мікола Стрэчань, кампазітары Міхал Клеафас Агінскі, Мікола Равенскі, Мікола Куліковіч-Шчаглоў, Станіслаў Манюшка, Мечыслаў Карловіч, акцёры Васіль Качалаў, Пётра Алейнікаў, мастакі Казімір Малевіч, Вітаўт Бялыніцкі-Біруля, пісьменнікі Мікола Гусоўскі, Сымон Полацкі, Адам Міцкевіч, Эліза Ажэшка, Фёдар Дастаеўскі і многія іншыя. А якое сузор’е талентаў праяўляецца цяпер!

Цудоўная традыцыя збіраць на роднай зямлі выдатных майстроў і талентаў зарадзілася ў 2011 годзе і падобныя фестывалі праводзяцца праз тры гады. Геаграфія грандыёзных святкаванняў штораз павялічваецца. Калі на першым фестывалі прымалі ўдзел нашы суайчыннікі з 11 краін свету, то цяпер 214 удзельнікаў мастацкай творчасці, асобныя выканаўцы, мастакі, майстры народнай творчасці, пісьменнікі з 19-ці: Арменіі, Вялікабрытаніі, Германіі, Даніі, ЗША, Ізраіля, Італіі, Казахстана, Кыргызстана, Латвіі, Літвы, Люксембурга, Малдовы, Нідэрландаў, Польшчы, Расіі, Украіны, Францыі, Эстоніі. Акрамя таго, на ранейшых фестывалях былі прадстаўнікі яшчэ з Аргенціны, Бельгіі, Германіі, Іспаніі, Мексікі, Нідэрландаў, Швейцарыі. Да гэтага неабходна дадаць і геаграфічнае пашырэнне ўнутры замежных краін. Растуць жа іншыя зямляцкія аб’яднанні. Так, напрыклад, у Расіі актыўнасцю вылучаюцца Калінінградскае зямляцтва беларусаў, нацыянальна-культурныя аўтаноміі беларусаў Томскай, Растоўскай, Цюменскай абласцей, Барнаула, Санкт-Пецярбурга, Масквы, Волагды, цэнтры беларускай культуры ў Яраслаўлі, Навасібірску і інш., якія і гасцявалі сёлета.

Другі фестываль мастацтваў беларусаў свету прайшоў у 2014 годзе ў Мінску і Мінскай вобласці і ў ім прынялі ўдзел каля 250 суайчыннікаў з 18 краін свету.

У праграме трэцяга фестывалю – яго адкрыццё ў Беларускай дзяржаўнай філармоніі „З любоўю да роднай зямлі”, выставы, экскурсіі ў Нацыянальную бібліятэку Беларусі і іншыя музеі сталіцы, творчая сустрэча ў музеі Янкі Купалы пісьменнікаў і паэтаў беларусаў замежжа з сябрамі грамадскага аб’яднання „Саюз пісьменнікаў Беларусі”, цырымонія адкрыцця памятнага знака „Беларусам замежжа”, канцэрты калектываў і выканаўцаў мастацкай творчасці беларусаў замежжа „Беларусы замежжа віншуюць сталіцу” на сцэнічнай пляцоўцы каля Мінскай гарадской ратушы, урачысты прыём гасцей фестываля ад імя Міністра культуры Рэспублікі Беларусь, канцэрты калектываў і выканаўцаў мастацкай творчасці беларусаў замежжа „Ты заўсёды ў сэрцы маім, Беларусь” у рэгіёнах Беларусі.

Перад адкрыццём фестывалю адбылося яшчэ адно адкрыццё ў памяшканні філармоніі. Гэта – выстава твораў дэкаратыўна-прыкладнога і выяўленчага мастацтва беларусаў замежжа (два адкрыцці пачынаў міністр культуры Барыс Святлоў).

Таленавітыя мастакі і майстры розных рамёстваў з беларускіх зямель здаўна славіліся ў розных краінах. Аляксандр Тарасевіч з Мсціслаўя (17 ст.) быў вядомы ў Галандыі сваімі дасканалымі гравюрамі, набылі сусветную вядомасць мастакі Казімір Малевіч, Марк Шагал, лёс якіх звязаны з Віцебскам, Вітаўт Бялыніцкі-Біруля, што нарадзіўся ў Бялыніцкім краі і інш.

Прывітальны канцэрт „З любоўю да роднай зямлі” ў Беларускай дзяржаўнай філармоніі ў Мінску (Фота Міры Лукшы)

Беларускія ювеліры, майстры, дойліды ў свой час аздаблялі шэдэўры архітэктуры Каломенскі палац, Смаленскі сабор Новадзявочага манастыра, царкву Рыгора Неакесарыйскага ў Маскве, Пакроўскі сабор у Ізмайлаве. Нашы суайчыннікі былі слаўнымі збройнікамі, адлівалі славутую „Цар-гармату” ў Маскве і царкоўныя званы, стварылі крыж Еўфрасінні Полацкай, адкрылі кнігадрукаванне ва Усходняй Еўропе.

З першага фестываля мастацтваў  выпрацавалася добрая традыцыя прэзентаваць творы суайчыннікаў. Парадаваліся тады набыткамі Вікторыі Каваленчыкавай з Нідэрландаў, чые палотны ўпрыгожвалі выставы ў Швейцарыі, Германіі, Італіі, Бельгіі, Расіі і ЗША; мастака і пісьменніка Уладзіміра Банцэвіча з Растова-на-Доне, які нарадзіўся ў Пінскім раёне; мастака Вячаслава Ігнаценкі з Малдовы, што пайшоў у вялікую дарогу з Лоеўшчыны.

На другім фестывалі, 2014 годзе захапляліся талентам мастачкі, графічнага дызайнера Вольгі Гуськовай з Бельгіі, творы якой знаходзяцца ў прыватных калекцыях Бельгіі, Англіі, Нідэрландаў, Германіі, Францыі, Італіі, ЗША, Аб’яднаных Арабскіх Эміратаў, Ніны Менцюковай з Італіі, што родам з Ашмян, якая вырабляе дрэвы з паўкаштоўных і іншых матэрыялаў, мастакоў з Польшчы Міраслава Здрайкоўскага, Аляксандры Чарняўскай, Данілы Грамацкага, Кацярыны Сянкевіч і Радаслава Маціевіча, Тацяны Канавалавай і Ірыны Тапчылка з Італіі, Вячаслава Ігнаценкі, Ірыны Лазарук, Ларысы Бугаёвай, Людмілы Вайнштэйн з Малдовы.

Прыемна, што некаторыя мастакі ўдзельнічаюць у гэтых фестывалях не адзін раз. Зноў мы бачым новыя фотаработы мастака з Малдовы Ганны Мазур, алейныя карціны Радаслава Маціевіча і Кацярыны Сянкевіч, а прафесійнага мастака Ганны Колас з Вялікабрытаніі, якая ўпершыню на фестывалі, як і Тацяна Расмусен з Даніі, Галіна Харбедзія з Літвы, Людміла Гросу з Малдовы, Віктар Байкачоў з Эстоніі, Наталля Лучкіна, Пятро Якубук і Яніна Піотух з Расіі. У экспазіцыі прадстаўлены жывапіс, графіка, фота, мастацкая апрацоўка камня і метала, ткацтва, вязанне, шыццё, ручная вышыўка. Аўтарамі з’яўляюцца як прафесійныя мастакі і майстры дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва, так і аматары, але ўсіх аб’ядноўвае любоў да сваёй справы, праяўленне ў творчасці прыязнасці і любові да роднай зямлі.

Асаблівую ўвагу прысутных прыцягнулі работы Пятра Якубука (ювелірная апрацоўка камня і метала), заслужанага мастака з Крыма, якому на днях спаўняецца 80 гадоў, выпускніка мастацкай вучэльні імя Глебава, і студэнткі Расійскай акадэміі жывапісу і архітэктуры Іллі Глазунова Яніны Піотух (г. Яраслаўль), якая падаравала музею Якуба Коласа партрэт народнага паэта-юбіляра.

Сапраўдным россыпам талентаў стаў канцэрт калектываў і выканаўцаў мастацкай творчасці беларусаў замежжа ў беларускай філармоніі. Удзельнікі заслужана віталі заслужаных артыстаў Кыргызскай Рэспублікі Юлію Руцкую, Рэспублікі Малдова Маргарыту Івануш, маладую, але ўжо вядомую лаўрэатку шматлікіх міжнародных конкурсаў піяністаў Вольгу Сцяжко, выпускніцу Каралеўскай акадэміі музыкі ў Лондане і гімназіі-каледжа пры Беларускай акадэміі музыкі, прафесійных музыкаў з Люксембурга цымбалістку Тацяну Ялецкую і піяністку і кампазітара Тацяну Зелянко і іншых.

Выяўлялі сваё мастацтва, любоў да роднай Бацькаўшчыны ўдзельнікі фестывалю таксама на розных пляцоўках: каля канцэрнай залы «Верхні горад» Мінска, у абласцях (Іванаўскі, Драгічынскі, Асіповіцкі, Бабруйскі, Лепельскі, Докшыцкі, Жыткавіцкі, Навагрудскі раёны). Адметным выкананнем беларускіх песень, жывасцю і любоўю да нацыянальнай культуры вылучаюцца мастацкія калектывы: «Родныя карані» (Еравань), «Спадчына» (Італія), «Надзея» (Казахстан і Латвія), «Світанак» (Літва і Польшча), «Зорачкі» (Малдова), «Лянок» і «Крылы» (Львоўшчына), «Славянская душа» (Францыя), «Спадкі» (Эстонія), «Напеў» (Калінінград), «Мядуніца» і «Барвіначкі» (Томск), «Крыніца» (Яраслаўль), «Рэтра-Хіт» (Санкт-Пецярбург), «Белая Русь» (Волагда), «Славяначка» (Растоў); індывідуальныя выканаўцы: Пятро Жаркоў (ЗША), Людміла Сінкевіч і Ларыса Люцько (Латвія), Алена Капылова (Томск), Глеб Кудрашоў (Палтава) і інш.

Пранікаешся любасцю да нашых суайчыннікаў, якія захавалі аўтэнтычныя спевы далёка ад нас і групуюцца ў нацыянальна-культурных аўтаноміях беларусаў у Томскай, Навасібірскай, Растоўскай, Цюменскай абласцях, Заураллі, Прымор’і, Алтаі, Казахстане і іншых рэгіёнах, а таксама да новых беларусаў, якія цягнуцца да традыцыйнай і сучаснай культуры сваіх продкаў. Вартым узорам тут з’яўляецца фальклорны ансамбль „Вячоркі” з Цюменскай вобласці, у складзе пажылых жанчын, што цудоўна выконвае песні тых беларускіх краёў, ад якіх яшчэ ў часы сталыпінскай рэформы адарваліся іх бацькі (напрыклад, «Не журыся, дзеўка», «Не закукала зязюлечка», «У полі азярэчка», «Ой, ня быстра рэчка», «Ой ляцелі гусі»).

Самыя маладыя ўдзельнікі фестывалю – вакальна-харэаграфічны ансамбль «Пірхэй Ашдод» (Кветкі Ашдода) з Ізраіля (кіраўнік дэлегацыі Аркадзь Крумер, пісьменнік) – па дзіцячы цікавяцца ўсім беларускім, спяваюць, танчаць па-беларуску і не толькі («Рэчанька», «Родны мой горад», «Хава нагіла» і інш.).

Канцэрт „Беларусы замежжа віншуюць сталіцу”. Спявае беластоцкі „Світанак” (Фота Міры Лукшы)

Цудоўная спявачка Анастасія Дзяменцьева, дырэктар Навасібірскага цэнтра беларускай культуры, выконвае «Белую Русь» («Ясная, добрая, чыстая, светлая, белая, Белая Русь…») па-беларуску з рускамоўнага рэпертуара А. Агурбаш. А ансамбль беларускай песні «Надзея» з Латвіі спявае «Auga, auga rūžena» на латгальскай і беларускай мовах, па-беларуску песні на словы Станіслава Валодзькі з Даўгапілса, уганараваным медалём Францыска Скарыны, удзельніка ўсіх трох фестываляў. Бадай самы прыкметны ўдзельнік фестывалю з раскошнай барадою, беларускім вышываным касцюме і шырокім брылі Мікалай Крысковіч з Алтая, а родам з Асіповіч, старшыня Грамадскага аб’яднання «Нацыянальна-культурная аўтаномія Барнаула», вольна чытае свае вершы па-беларуску зацікаўленым алтайцам. Цікавых прыкладаў выяўлення нацыянальна-культурнай ідэнтычнасці за мяжою беларускіх суайчыннікаў можна прыводзіць нямала.

Акрамя агульных мерапрыемстваў у пісьменнікаў-удзельнікаў фестывалю, была свая праграма і галоўнае ў ёй – сустрэча з членамі Саюза пісьменнікаў Беларусі ў музеі Янкі Купалы, якую праводзіла Алена Стэльмах, першы намеснік старшыні. Пісьменнікі-беларусы свету (а таксама члены Кансультатыўнага савета па справах беларусаў замежжа пры Міністэрстве замежных спраў Рэспублікі Беларусь, што прысутнічалі) пазнаёміліся з дзейнасцю Саюза, прачыталі ўласныя творы, распавялі пра свае набыткі і планы. Цёпла былі сустрэты выступленні Станіслава Валодзькі з Латвіі, Мікалая Крысковіча з Алтая, а таксама самай вялікай дэлегацыі з Польшчы, у складзе Юрыя Баены і Міраславы Лукшы – членаў Саюза беларускіх пісьменнікаў, а таксама Барбары Гаральчук, Ганны Радзюкевіч і Яўгена Чыквіна. Адбылася зацікаўленая размова і абмен кнігамі.

Усе ўдзельнікі фестывалю з прыемнасцю наведалі Беларусь, наведалі музеі і выставы, убачылі і пачулі выступленні мастацкіх калектываў у сталіцы і рэгіёнах, пакінулі землякам яркія прэзентацыі сваіх мастацкіх дасягненняў і творчых набыткаў, выявілі пашану да нацыянальных традыцый і культуры, роднага слова і славутай гісторыі, здзейснілі своеасаблівыя справаздачы папулярызацыі культурных каштоўнасцей беларусаў за межамі Беларусі, пакінулі спадзяванні на новыя сустрэчы.

 

Алесь Лозка

Jan Maksimjuk. Čechija

Narodnaja mudraść kaža: vialikaje lepš vidać na adlehłaści. U maim vypadku hetaja prykazka paćvierdziłasia na ŭsie sto adsotkaŭ. Mnie treba było pierajechać u českuju Prahu, kilametraŭ za 800 ad Biełastoku, kab ubačyć na Padlaššy toje vialikaje, čaho ja nia bačyŭ, kali tam žyŭ. A mienavita: na Padlaššy jość svaja admietnaja padlaskaja mova, jakoj niama ni ŭ jakim inšym miescy na śviecie, i jana nievybačalna zaniadbanaja i śpichnutaja na ŭzbočča aficyjnaha biełaruskaja (a taksama ŭkrainskaha) aktyvizmu ŭ rehijonie. Jak niešta mocna saramlivaje i zusim biesperspektyŭnaje.Kali chočacie, hetuju maju prazorlivaść na adlehłaści možacie nazvać praskaj perspektyvaj.

Mnie było ŭžo bližej da 50, čym da 40 hadoŭ, kali maje vočy narešcie raspluščylisia na hetuju padlaskuju (nie)vidavočnaść. Mahčyma, było ŭžo zapozna, kab pierastaŭlać svajo žyćcio ŭ inšuju kalainu, ale mnie padumałasia, što jašče nia pozna, kab pastaracca choć u niejkaj stupieni admalić svaju raniejšuju ślepatu. Tamu, pačynajučy z 2005 hodu, ja amal usie svaje pazaprafesijnyja zaniatki (pa-za žurnalistykaj na Radyjo Svabodnaja Eŭropa/Radio Svaboda) pastaraŭsia padparadkavać jakraz pramocyi padlaskaj movy siarod jaje karystalnikaŭ na Padlaššy i zacikaŭlenych ludziej u šyrokim śviecie.

Paradaksalna, maja „emihracyja” ŭ Čechii i heahrafičnaja addalenaść ad Padlašša tolki paspryjała ažyćciaŭleńniu pastaŭlenaha sabie zadańnia. Ujaŭlaju, kolki času mnie daviałosia b patracić biasplonna na roznyja biełaruskija imprezy, spatkańni, prezentacyi, dyskusii i „basoviščy”, kali b ja zastavaŭsia ŭ Biełastoku i sprabavaŭ tam tłumačyć, što treba zrabić z padlaskaj movaj. A tak – ja sam sfarmulavaŭ prablemu i sam staŭ pracavać nad jaje vyrašeńniem, nie raźličvajučy na ničyjnuju dapamohu, akramia žončynaj u Prazie i bratavaj u Biełastoku. Nichto z aktyvistaŭ biełaruskaha ruchu na Padlaššy mnie nie dapamahaŭ, ale j nichto nia byŭ u zmozie pieraškodzić abo zaduryć hałavu niečym inšym.

Čechija – adno z lepšych u śviecie miescaŭ, dzie možna svabodna dumać pra movy, svabodna pracavać z movami dy znachodzić prychilnikaŭ i zrazumieńnie dla svaich moŭnych idejaŭ. Sami čechi mocna i sporna papracavali, kab u daščentu aniamiečanaj krainie (što tyčycca intelektualna-kulturnaj elity i miaščanstva), pačynajučy z druhoj pałovy XIX stahodździa, adradzič českuju movu i viarnuć naležnaje joj miesca ŭ publičnym žyćci. Čechi – pazytyŭny prykład dla ŭsich, chto kaža, što niama sensu padtrymlivać niejkija moŭnyja idei z uvahi na ich mierkavanuju biesperspektyŭnaść. Na svajoj darozie ja sustreŭ adnaho takoha pazytyŭnaha čecha – prafesara movaznaŭstva Jíři Marvana (1936-2016) – ź jakim my paznajomilisia bližej i jaki nia tolki ŭchvaliŭ maje zaniatki z padlaskaj movaj, ale i padbiŭ mianie napisać artykuły pra padlaskuju movu (i pa-padlasku!) u vydańnie Karłavaha ŭniversytetu, jakoje jon redahavaŭ.

Što tyčycca padlaskaj movy, mnie zastajecca tolki adzin pracajomki prajekt, jaki daviadziecca darabić adnamu, nie spadziejučysia na dapamohu zboku. Heta „Polska-padlaski słoŭnik”, raźličany na 45-50 tysiač artykułaŭ, jaki ja pačaŭ składać u elektronnym vyhladzie na staroncy Svoja.org hadoŭ piać-šeść tamu i zrabiŭ bolš-mienš čaćviertuju častku. Usie inšyja padlaskija prajekty ja ciapier rablu ŭ supracoŭnictvie ź ludźmi z Padlašša (znajšlisia takija letucieńniki narešcie!). U hetym sensie – praskaja perspektyva majho dalejšaha žyćcia nia vielmi kab bieznadziejnaja. Nu, prynamsi nia horšaja, čym praskaja perspektyva Francyska Skaryny, jaki ŭžo paŭtysiačy hadoŭ čakaje, kali ž heta naš narod stanie havaryć i čytać na svajoj movie 🙂

Minął miesiąc (10/2017)

W regionie. W dniach 1-2 września w Krynkach odbyła się kolejna edycja Trialogu. Jak co roku zjechali tu artyści, pisarze, politycy, historycy, wśród nich m.in. Andrzej Strumiłło, Krzysztof Czyżewski, Paweł Kowal, Anda Rottenberg, Leon Tarasewicz, Eugeniusz Mironowicz, a z Białorusi Ludmiła Rubleuskaja, Wincuk Wiaczorka, Aleksandr Kraucewicz. Tegoroczny panel dyskusyjny poświęcony był Adamowi Mickiewiczowi i jego związkom z białoruskością. Trialog wypełniły też wydarzenia o charakterze artystycznym – wystawy, koncerty i spektakle. Spotkania ludzi kultury, które przed laty zapoczątkował nieżyjący białoruski pisarz i publicysta Sokrat Janowicz, kontynuuje Fundacja Villa Sokrates. Czyt. Юрка Хмялеўскі. Ад рэдактара

Мадэратарам дыскусій сёлетняга Трыялогу ў Крынках быў Кшыштаф Чыжэўскі – шэф фонду Пагранічча ў Сейнах (Фота Юркі Хмялеўскага)

W dniach 31 sierpnia – 3 września odbywał się w Białymstoku festiwal Wschód Kultury/Inny Wymiar. Złożyło się nań ponad czterdzieści różnych projektów, przygotowanych przez twórców z dziesięciu krajów (Gruzji, Armenii, USA, Jemenu, Izraela, Słowenii, Białorusi, Ukrainy, Litwy, Rosji, Syrii i Polski). Koncerty (muzyki poważnej, eksperymentalnej, chasydzkiej, folkowej), spektakle, wystawy, pokazy filmów, promocje książek, spacery, warsztaty familijne, były koordynowane przez Białostocki Ośrodek Kultury. Festiwal dotarł też do synagogi w Tykocinie, w której posłuchać można było chasydzkich sylabicznych pieśni bez słów.

Ігар Лукашук – новы дырэктар Гайнаўскага белліцэя (Радыё Рацыя)

Нашы занялі важныя пасты
Новым дырэктарам ліцэя з дадатковым навучаннем беларускай мовы з 1 верасня з’яўляецца Ігар Лукашук. Вядомы ён у нашым асяроддзі як старшыня Згуртавання Шчыты, якое штогод арганізуе фестываль „Бардаўская восень”. Дагэтуль працаваў ён як намеснік дырэктара комплексу школ у Нарве.

Альжбета Фіёнік (справа) – новы дырэктар Бельскага дому культуры (Радыё Рацыя)

На пачатку ліпеня Лукашук прыступіў да конкурсу на дырэктара Гайнаўскага белліцэя, у якім сваю кандытатуру на наступны пяцігадовы тэрмін падаў таксама Яўген Сачко, які на гэтай пасадзе працаваў няспынна ад 1992 г. З сярод двух кандыдатаў конкурсная камісія вылучыла Ігара Лукашука. Павятовая ўправа ў Гайнаўцы, якой школа падлягае, па юрыдычных прычынах вырашыла конкурс паўтарыць. На гэта, аднак, не пагадзіўся ваявода, які не дагледзеўся тут парушэнняў закона.

Ігар Лукашук 4 верасня адкрыў новы навучальны год у гайнаўскім Комплексе школ з дадатковым навучаннем беларускай мовы як яго новы дырэктар. Яўген Сачко, якому ў час школьнай урачыстасці падзякавалі за 25-гадовае кіраванне школай, астаецца на працы як настаўнік.

З пачаткам верасня новага дырэктара мае таксама Бельскі дом культуры, які сёлета адзначае 60-годдзе свёй дзейнасці. Бургамістр Бельска-Падляшскага Яраслаў Бароўскі на гэту пасаду, без конкурсу, прызначыў Альжбету Фіёнік, якая працуе там шмат гадоў. У прыватнасці з’яўляецца яна жонкай Дарафея Фіёніка, вядомага аніматара беларускай культуры на Падляшшы, старшыні Музея малой айчыны ў Студзіводах. Спявае таксама ў калектыве „Жэмэрва”.

Альжбета Фіёнік на пасадзе дырэктара змяніла Малгажату Біль-Ярузэльскую, якая Бельскім домам культуры кіравала на працягу апошніх пяці гадоў. Цяпер вяртаецца на працу ў Беласток, дзе пражывае – у Драматычны тэатр імя Аляксандра Вянгеркі як намеснік дырэктара, якім ужо раней была.

 

W Centrum im. Ludwika Zamenhofa w Białymstoku można było obejrzeć wystawę „Sąsiedzi wyjechali do Treblinki”, przygotowaną przez Stowarzyszenie Edukacji Kulturalnej WIDOK. Artyści (Ewa Chacianowska, Aleksandra Czerniawska, Grzegorz Dąbrowski, Małgorzata Dmitruk, Paweł Grześ, Krystyna Piotrowska, Rafał Siderski, Katarzyna Zabłocka z uczniami, Tomasz Waszczeniuk oraz Janusz Badurski) przygotowali fotografie, filmy oraz instalacje.

5 września w Teatrze Dramatycznym im. A. Węgierki w Białymstoku odbyły się uroczyste obchody dziesięciolecia działalności Niepublicznej Szkoły Podstawowej św. św. Cyryla i Metodego. W uroczystości uczestniczył prawosławny arcybiskup białostocko-gdański Jakub, przedstawiciele władz lokalnych i oświatowych, a także konsul generalny Republiki Białoruś w Białymstoku Alla Fedorowa. Licznie przybyli też dawni uczniowie, rodzice oraz sympatycy szkoły.

2 верасня на пляцы перад сінагогай у Орлі адбыўся штогадовы беларускі народны фэст „Арлянскія сустрэчы”. Гэта найбуйнейшае мерапрыемства ў гміне Орля. У гэтым годзе, калі яшчэ дадаткова святкавалася 510-ыя ўгодкі Орлі, зоркамі былі беларускі казачы калектыў „Бацька Атаман” ды падляшскі вядомы гурт „Чэрэмшына”. (Радыё Рацыя)

W dniach 14-17 września w Akademii Supraskiej odbyła się międzynarodowa konferencja „Fundamentalizm w kultach religijnych, parareligijnych oraz organizacjach ideologicznych – przykłady z cerkwi lokalnych”. Uczestniczyli w niej przedstawiciele Kościołów prawosławnych z Polski Rosji, Cypru, Chorwacji, Bułgarii. W konferencji wziął udział metropolita warszawski i całej Polski Sawa. Goście oprócz Supraśla odwiedzili monaster na Świętej Górze Grabarce oraz wzięli udział w kolacji, którą wydał prezydent Białegostoku.

19 września w Akademii Supraskiej odbył się finisaż wystawy „Leon Tarasewicz”, który połączony był z promocją publikacji o artyście. W spotkaniu i zarazem dyskusji o sztuce wzięli udział Leon Tarasewicz, ks. prof. Henryk Paprocki, autor jednego z tekstów we wspomnianym wydawnictwie i prof. Antoni Mironowicz, który napisał esej historyczny o supraskim monasterze. Moderatorem spotkania była Magdalena Godlewska-Siwerska, kuratorka wystawy. Wydawcą albumu o Leonie Tarasewiczu jest Akademia Supraska, współwydawcą Galeria Arsenał. Wydano go w trzech językach – polskim, białoruskim i angielskim. Czyt. str.48

20 гадоў навучання беларускай мовы ў Беластоку
17 верасня было адзначана 20-годдзе навучання беларускай мовы ў Беластоку. Спярша ў царкве Яна Багаслова на Бацечках служылася св. Літургія па-беларуску з малебнaм за вучняў, бацькоў і настаўнікаў. Пасля ў клубе „Zmiana Klimatu” прайшло адмысловае мерапрыемства. Прынялі ў ім удзел быўшыя і цяперашнія вучні з бацькамі і запрошаныя госці. Сустрэчу сарганізавала аб’яднанне на карысць дзяцей і моладзі, якія вывучаюць беларускую мову АБ-БА.

19 września zarząd województwa podlaskiego podjął decyzję o utrzymaniu w 2018 r. połączenia kolejowego między Białymstokiem a Waliłami. Przypomnijmy, że wróciło ono do rozkładu na okres letni i tylko w weekendy. I się sprawdziło – jak wynika z wyliczeń urzędu marszałkowskiego w tym roku, w okresie od początku czerwca do końca sierpnia pociągami przejechały 2932 osoby. W przyszłym roku dwie pary pociągów weekendowych będą kursowały od 18 kwietnia do 28 października, co oznacza wzrost kosztów z 90 tys. w roku obecnym do 150 tys. zł w przyszłym. Marszałek liczy, że – tak jak dotychczas – połowę tej kwoty wyłoży jego urząd, połowę samorządy, przez które przebiega linia.

Журналісцкія змены ў беларускіх радыёперадачах
Зміцер Косцін з Беларускага Радыё Рацыя перайшоў на працу ў беларускую рэдакцыю Радыё Беласток на месца Уладзіслава Праховіча, які пасля сыходу з пасады старшыні гэтага вяшчання амаль два гады займаў месца працы журналіста быўшы на лекарскім звальненні.

Зміцер Косцін на працу ў Радыё Рацыя каля 15-ці гадоў таму пераехаў з Беларусі. Быў ён м.інш. адным з вядучых суботняга „Падляшскага канцэрту пажаданняў”. Заступіў тут яго Міхась Андрасюк, які ўжо калісь вёў гэты канцэрт. Сярод вядучых ад некалькіх месяцаў няма таксама Кастуся Бандарука, які сыйшоў з Радыё Рацыя і вярнуўся да пастырскай працы як праваслаўны святар. Служыць ён цяпер у царкве на Выгодзе. Як вядома неафіцыйна, сыйсці з працы ў Радыё Рацыя зпатрабавалі ў яго царкоўныя ўлады. Слухачы былі гэтым незадаволеныя, тэлефанавалі дапытваючыся, чаму не чуюць яго характэрнага голасу, асабліва ў канцэрце пажаданняў. Кастуся Бандарука можна цяпер затое пачуць – ужо на польскай мове – на праваслаўным Радыё „Артадоксія”.

 

21 i 22 września w stolicy Podlasia odbyły się uroczystości XXV rocznicy przeniesienia relikwii świętego męczennika Gabriela z Grodna do Białegostoku. Oprócz liturgii w soborze św. Mikołaja w Białymstoku miała miejsce uroczysta procesja z relikwiami w centrum miasta oraz koncerty muzyki cerkiewnej w cerkwi Świętego Ducha. Relikwie św. Gabriela pozostaną teraz do maja w Białymstoku, kiedy wrócą do żeńskiego klasztoru prawosławnego Narodzenia Najświętszej Marii Panny w Zwierkach, skąd pochodził męczennik.

Одэ, значыць тут
24 верасня пачаўся тэатральны фестываль „Одэ” (гэтае слова на падляшскай мове абазначае „тут”). На працягу двух тыдняў запланаваны спектаклі ў Бельску, Беластоку і Гайнаўцы. У Беластоку прайшла прэм’ера спектакля „Ваўчок Маўчок” паводле апавядання Багдана Дудкі „Wilczek Milczek”. Сцэнар аўтарства Дагмары Віданаў на паляшскую мову пераклаў наш супрацоўнік Ян Максімюк, які жыве ў Празе. Арганізатарам фестывалю ёсць таварыства Тэатр „Чрэво”, якім кіруе Іаанна Троц.

24 września spektaklem w Hajnówce rozpoczął się doroczny Międzynarodowy Festiwal Teatralny ODE. Jego czwarta odsłona jest dowodem na rozrastanie się imprezy. W tym roku przyjechały znakomite teatry z Mińska i Grodna, prezentują się też teatry podlaskie, a obok zawodowców występują amatorzy. Wszyscy grają w języku białoruskim, bądź w lokalnym podlaskim dialekcie. W programie m.in. spektakle dla dorosłych i dzieci, czytania performatywne, spotkania – w sumie 20 wydarzeń, które odbywają się w Białymstoku, Bielsku Podlaskim i Hajnówce. Na wszystkie – wstęp wolny. Inicjatorem i organizatorem festiwalu jest Fundacja Teatr Czrevo, kierowana przez aktorkę Joannę Troc. Festiwal potrwa do 10 października i pod koniec przeplatać się będzie z festiwalem Kierunek Wschód, który organizuje Teatr Dramatyczny w Białymstoku.

W Szudziałowie, dziesięć kilometrów od granicy z Białorusią, na początku września pojawiła się polowa baza wojskowa – wieloosobowe namioty, zamaskowane wozy łączności i kilkunastometrowa antena. Wszystko otoczone zasiekami z drutu kolczastego. Ma to być pierwsza zmiana – kolejna przybędzie niedługo. W sumie ma pojawić się w okolicy około trzech tysięcy żołnierzy. Zdaniem okolicznych mieszkańców, obecność żołnierzy jest związana z rosyjsko-białoruskimi ćwiczeniami Zapad 2017. MON nie wypowiedziało się w tej sprawie.

Песні і навуковыя пытанні польска-беларускага памежжа ў Беластоку
17 верасня ў беластоцкім парку Планты пры дажджлівым, на жаль, надвор’і адбыўся 24-ы фестываль польскай і беларускай песні „Беласток – Гродна”. Фармат гэтага фестывалю такі, што польскія песні выконваюць у ім калектывы з Беларусі (тамашняй польскай меншасці), а беларускія – выканаўцы з Беласточчыны. Прыдуманы ён як арганізаваны наперамен – у Гродне і ў Беластоку. Беластоцкія выпускі, аднак, рэдкія, паколькі БГКТ як арганізатар мае вялікія праблемы з атрыманнем на гэтае мерапрыемства датацыі з Міністэрства ўнутраных спраў і адміністрацыі. У гэтым годзе такая датацыя была прызнана толькі ў чэрвені, калі БГКТ атрымала ўрэшце таксама датацыю на правядзенне чарговай міжнароднай канферэнцыі „Шлях да ўзаемнасці”, Прайшла яна 22-23 верасня ў Беластоку. З дакладамі прысвечанымі пытанням беларуска-польскага памежжа выступілі навукоўцы з двух бакоў мяжы – з Гродна, Мінска, Беластоку, Любліна, Кельцаў. У канцы года плануецца выпуск кніжкі з надрукаванымі матэрыяламі з канферэнцыі.

Цэнтр адукацыі і прамоцыі беларускай культуры Шчыты маёвыя сустрэчы ў Шчытах-Дзенцялове сарганізаваў на гэты раз як вераснёўскія. У народным фэсце прынялі ўдзел мясцовыя калектывы з Орлі, а таксама дашкольнікі з Бельска і школьнікі з Гайнаўкі. Падчас мерапрыемства прайшлі яшчэ майстар-класы для дзяцей па народных узорах – вышыванках.

 

W kraju. „Uwaga! Granica” – wystawę pod takim tytułem otwarły wspólnie dwie galerie – Labirynt z Lublina (31 sierpnia) i Arsenał z Białegostoku (2 września). Większość artystów pokazuje dwie różne prace, niektórzy natomiast dzieła złożone z dwóch części eksponowanych jednocześnie w obu galeriach. Na wystawie zobaczymy prace ponad trzydziestu artystów, m.in. z Polski, Ukrainy, Węgier, Rumunii, Francji i Białorusi. Kuratorami wystawy są Monika Szewczyk i Waldemar Tatarczuk. Można ją oglądać do 5 października.

Гранпераход Кузніца – Брузгі будзе значна пашыраны
Яшчэ ў гэтым годзе пачнуцца вялікага маштабу будаўляныя працы ў „Брузгах” на беларускім баку гранічнага пункту пропуску на польска-беларускай мяжы. Цяпер існуюць там чатыры паласы – па дзве на ўезд і выезд, адна для легкавых машын, другая для грузавікоў. Дабудаваны будуць яшчэ па дзве паласы, у тым ліку адна для аўтобусаў. Пашырана будзе і паркоўка для грузавога транспарту. Працы закончацца ў верасні будучага года. Мяркуецца, што інвестыцыя дазволіць значна павялічыць паток памежнага транспарту і адначасова скараціць час чакання машын на пропуск да 15-20 хвілін.
У сувязі з інвестыцыяй на станцыі „Брузгі” мадэрнізавана будзе таксама інфраструктура на польскім баку ў Кузніцы. Павялічаны будуць м.інш. будынкі для памежнай і мытнай лужбаў.
На беларускім баку выдзелена будзе таксама дарожка для перасякання мяжы пяшком. Пешы пераход існаваў тут усяго 9 месяцаў – са студзеня па верасень 2014 г., у кастрычніку рашэннем беларускіх улад быў закрыты. Гэты пераход карыстаўся аграмаднай папулярнасцю беларускіх грамадзян. Прыязджалі яны на аўто ў Брузгі, пераходзілі пяшком мяжу, рабілі пакупкі ў Кузніцы і вярталіся назад. Асабліва выкарыстоўвалі гэта гандляры цыгарэтамі і алкаголем, якіх набывалі ў бяспошлінным магазіне на мяжы (дзе, напрыклад, 0,5 л гарэлкі каштуе ўсяго 1,5 еўра). Пасля заканчэння восенню 2018 г. інвестыцыі на пагранпераходзе такой магчымасці ўжо не будзе. Пешаходная дарожка той бяспошлінны магазін абміне.

Swietłana Aleksijewicz otrzymała Nagrodę Nowa Kultura – Nowej Europy im. Stanisława Vincenza. 5 września, podczas Forum Ekonomicznego w Krynicy, odbyła się jej uroczysta gala. Po drodze białoruska noblistka zatrzymała się w Krakowie, gdzie w Międzynarodowym Centrum Kultury spotkała się z czytelnikami.

5 września, podczas Forum Ekonomicznego w Krynicy, Piotr Naimski, pełnomocnik rządu ds. kluczowej infrastruktury energetycznej, powiedział, że Polska nie jest zainteresowana importem energii elektrycznej, w szczególności z Ukrainy i Białorusi. Jego słowa zdają się potwierdzać utrzymane w podobnym tonie wcześniejsze wypowiedzi ministra spraw zagranicznych Witolda Waszczykowskiego, które padły w kontekście budowy elektrowni atomowej w Ostrowcu w Białorusi.

W dniach 15-17 września w Warszawie odbył się VII Międzynarodowy Kongres Badań nad Białorusią. To największe coroczne wydarzenie akademickie poświęcone Białorusi. W czasie kongresu badacze z całego świata (głównie z Białorusi, Litwy i Polski) uczestniczyli w wykładach i dyskusjach.

24 września w katedrze św. Marii Magdaleny odbyła się chirotonia nowego biskupa łódzkiego i poznańskiego, o. Atanazego (Nosa), dotychczasowego zwierzchnika monasteru św. Onufrego w Jabłecznej. 25 września, także w warszawskiej katedrze, miała miejsce chirotonia archimandryty Pawła (Tokajuka), nowego biskupa hajnowskiego.

W dniach 25-26 września w Lublinie odbył się VI Kongres Inicjatyw Europy Wschodniej. Wzięło w nim udział około tysąca uczestników, wśród nich samorządowcy, politycy, przedstawiciele organizacji pozarządowych i środowisk akademickich m.in. z Ukrainy, Białorusi, Gruzji. Kongres jest organizowany w ramach działalności Centrum Kompetencji Wschodnich – programu realizowanego przez miasto Lublin i samorząd województwa lubelskiego.

Białorusini należą do najczęstszych zagranicznych gości polskiej stolicy. Władze Warszawy opublikowały statystyki, według których są na 13. miejscu (ponad 68 tys.), zaraz za Ukraińcami i Rosjanami. Na czele stawki znaleźli się Anglicy, Niemcy i Francuzi.

 

W Republice Białoruś. W dniach 29-31 sierpnia z oficjalną wizytą w Białorusi przebywała polska delegacja parlamentarna z wicemarszałkiem sejmu Ryszardem Terleckim. W Mińsku prowadziła rozmowy z kierownictwem białoruskiego parlamentu, MSZ, Kościoła katolickiego i przedstawicielami organizacji pozarządowych. Głównym tematem rozmów z białoruskimi władzami była sytuacja polskiej mniejszości, w tym nieuznawanego przez Mińsk Związku Polaków na Białorusi.

Сенсацыйнае адкрыццё ў Вільні Падчас раскопак на гары Гедыміна ў Вільні археолагі магчыма знайшлі парэшткі двух правадыроў Студзеньскага паўстання 1863 г. – Кастуся Каліноўскага і Зыгмунта Серакоўскага. З ідэнтыфікацыяй другога няма ніякіх сумненняў, паколькі знойдзены быў заручальны пярсцёнак з надпісам „Zygmunt Apolonia 11 Sierpnia / 30 Lipca 1862 r.”. Паводле археолагаў, якія праводзяць раскопкі, дастаткова доказаў і таго, што знойдзены таксама парэшткі Кастуся Каліноўскага, які быў арыштаваны 9 лютага 1864 г., а 22 сакавіка павешаны на Лукішскім пляцы ў Вільні. (Радыё Рацыя)

3 września w Grodnie i Połocku zostało zaprezentowane pierwsze oficjalne tłumaczenie Nowego Testamentu po białorusku. Praca nad nim trwała około 25 lat. Jeszcze w latach 90. XX w. metropolita Filaret błogosławił powstanie Synodalnej Komisji Tłumaczeniowej Białoruskiej Cerkwi Prawosławnej, która się tym zajmowała. Z inicjatywy Bractwa Trzech Wileńskich Męczenników powstała dziesięcioosobowa komisja, która pracowała nad przekładem, za podstawę uznając starogrecki oryginał. Białoruscy tłumacze wykorzystali doświadczenia europejskich wydawnictw biblijnych. Wersja białoruska, tłumaczona z greki, sprawdzana była z angielską, niemiecką, czeską i innymi redakcjami. Pierwszy nakład Nowego Testamentu wyniósł 6 tysięcy egzemplarzy. Wydrukowano go w Białymstoku w drukarni Orthdruk. We wrześniu rozpoczęły się też prace nad tłumaczeniem Starego Testamentu.

3 września w Połocku odbyły się centralne obchody Dnia Białoruskiego Piśmiennictwa. W najstarszym białoruskim mieście odsłonięto Pomnik Białoruskiej Państwowości oraz zaprezentowano pierwsze oficjalne białoruskie tłumaczenie Nowego Testamentu. W uroczystościach w Połocku wziął udział prezydent Aleksander Łukaszenka, który z dumą podkreślał znaczenie miasta w białoruskiej historii. Połockie świętowanie połączyło trzy uroczystości – z okazji 500-lecia białoruskiego druku, 1155-lecia Połocka i właśnie Dzień Piśmiennictwa.

3 września we wsi Hłusza w pod Bobrujskiem, małej ojczyźnie Alesia Adamowicza, odbyła się uroczystość z okazji 90. rocznicy urodzin pisarza. Ten nieżyjący już twórca do historii literatury przeszedł dzięki swojej prozie, której główna część była poświęcona II wojnie światowej. Film Elema Klimowa „Idź i patrz”, do którego napisał scenariusz, jest uznawany za dzieło wybitne. W rodzinnej wsi pisarza trwają teraz prace nad stworzeniem domu-muzeum, poświęconego Adamowiczowi. Zajmie on byłą aptekę, w której pracowała matka pisarza. Zebrano już na ten cel ponad 11 tysięcy białoruskich rubli (ok. 22 tysięcy złotych), z czego większą część przekazała noblistka Swietłana Aleksiejewicz, wielokrotnie podkreślająca, że Aleś Adamowicz był jej nauczycielem.

8 września w centrum stolicy kilkaset osób protestowało przeciwko rosyjsko-białoruskim manewrom oraz obecności rosyjskich wojsk w ich kraju. Wśród zebranych byli liderzy prawicowej opozycji, m.in. Mikoła Statkiewicz, Paweł Siewiaryniec i Uładzimir Niaklajeu; ten ostatni został potem za udział w nielegalnym zgromadzeniu skazany na 7 dni aresztu, również Statkiewicz został zatrzymany przez milicję. Bezpośrednio przed demonstracją członkowie Konserwatywno-Chrześcijańskiej Partii Białoruski Front Ludowy uczcili 503. rocznicę bitwy pod Orszą.

9 i 10 września Mińsk obchodził Dzień Miasta. Białoruska stolica liczy sobie 950 lat – pierwsze wzmianki o niej pojawiły się na kartach „Powieści minionych lat” w 1067 r.

10 września w Rakowie koło Mińska odbyła się druga edycja Festiwalu Kultur „Rakauski Fest”. Wraz z władzami lokalnymi, festiwal organizują Instytut Polski w Mińsku oraz ambasady Polski i Izraela. Impreza prezentuje kulturę narodów Wielkiego Księstwa Litewskiego – polską, białoruską, litewską i żydowską. Odbyły się występy zespołów muzycznych i tanecznych z Białorusi, Polski i Litwy, kiermasze i wystawy oraz kulinarne prezentacje. Przygotowano także grę miejską „Ścieżkami przemytników”, która pozwoliła zanurzyć się w atmosferze Rakowa lat 30. XX w. (miasto leżało wtedy przy granicy Polski i ZSRR i otrzymało nieoficjalny status „stolicy przemytników”). Gwiazdami festiwalu byli Lawon Wolski i Paweł Arakelan z Białorusi oraz polsko-bałkańska BumBum ORKeSTAR.

12 września ministerstwo sprawiedliwości pozbawiło licencji znaną białoruską adwokat Hannę Bachciną. Wielokrotnie w swojej praktyce broniła ona opozycjonistów i więźniów politycznych, m.in. opozycyjnego blogera Eduarda Palczysa i Mirasłaua Łazouskiego, podejrzanego w tzw. sprawie Białego Legionu. Bachcina jest adwokatem z 25-letnim stażem. Wcześniej przez 13 lat pracowała jako prokurator. Tymczasem komisja ministerstwa sprawiedliwości ds. działalności adwokackiej jako przyczynę decyzji podała „niewystarczające kwalifikacje”. Zdaniem Bachcinej, jej sprawa ma charakter polityczny, a decyzja zapadła „na zamówienie pewnych resortów”. Białoruscy obrońcy praw człowieka zwrócili się do specjalnej sprawozdawczyni ONZ ds. niezawisłości sędziów i adwokatów Moniki Pinto, wyrażając zaniepokojenie nieplanowaną weryfikacją, która miała dotyczyć 25 prawników.

W dniach 14-20 września odbyły się rosyjsko-białoruskie manewry Zapad 2017. Według oficjalnych doniesień wzięło w nich udział ok. 13 tys. żołnierzy, w tym ponad 3 tys. Rosjan. Scenariusz zakładał symulację konfliktu pomiędzy koalicją Północnych (Białoruś i Rosja) z Zachodnimi, koalicją krajów: Wiejsznorija (separatystyczna, zdominowana przez ludność polską część Białorusi), Wiesbarija (kraje bałtyckie), Łubienija (obejmująca głównie Polskę). Manewry odbywały się na sześciu białoruskich poligonach i trzech rosyjskich i wzbudzały duże emocje, szczególnie w państwach sąsiadujących z Białorusią. Ukraina uważała nawet, że są one pretekstem do podjęcia przez Rosję w stosunku do niej działań ofensywnych.

21 września, z udziałem ponad trzydziestu polskich i białoruskich historyków, odbyła się w Grodnie konferencja naukowa, zainspirowana wydaniem zbioru tekstów: „Polacy na Białorusi od końca XIX do początku XXI wieku. Wybrane problemy stosunków polsko-białoruskich”. Książkę pod redakcją byłego przewodniczącego Związku Polaków na Białorusi Tadeusza Gawina wydało Studium Europy Wschodniej Uniwersytetu Warszawskiego przy wsparciu Konsulatu Generalnego RP w Grodnie. Publikacja zawiera wybór 30 tekstów, opisujących problematyczne momenty we wzajemnych, polsko-białoruskich, relacjach.

Aleś Dzianisau nie będzie mógł śpiewać w Mińsku utworów ze swojej nowej płyty „Krótka historia Białorusi”, z wierszami niewidomego poety Alesia Czobata. Sąd apelacyjny oddalił bowiem pozew, wytoczony przeciwko władzom Mińska, zakazującym występowania artyście z koncertem poezji śpiewanej. Przypomnijmy, iż ideolodzy Mińskiego Miejskiego Komitetu Wykonawczego negatywnie ocenili piosenki Dzianisawa – muzyka znanego z zespołów Dziaciuki, KalJan i Ludzi na Bałocie – zarzucając mu „niski poziom wykonania”. Białoruskie środowisko muzyczne chce bronić Dzianisawa, Czobata i ich utworów. Założyciel portalu muzycznego Tuzin FM Siarhiej Budkin ogłosił zbiórkę pieniędzy na opłacenie adwokata dla poszkodowanego muzyka.

Instytut Mechaniki Narodowej Akademii Nauk Białorusi w niespełna rok opracował i zbudował prototyp elektrycznego samochodu. Konstruktorzy wykorzystali bazę Geely SC7, chińskiego samochodu, który powstaje w białoruskiej fabryce. W niej właśnie ma być produkowany jego elektryczny krewny. Według zapewnień władz, wszystkie podzespoły będą pochodzić z lokalnych zakładów. Jedynie akumulatory zostaną sprowadzone z Rosji. Prototyp napędza 80-konny silnik, który ma zostać zastąpiony znacznie wydajniejszym w końcowej fazie projektu. Elektryczny pojazd będzie produkowany w Mińsku.

Jak podało ministerstwo turystyki, z bezwizowego trybu wjazdu do Białorusi skorzystało ponad 50 tysięcy obcokrajowców. Pod koniec czerwca liczba ta wynosiła 30 tysięcy. Michaił Krawiec, wiceszef resortu, zapowiedział nowe ułatwienia dla cudzoziemców. Na przykład okres bezwizowego pobytu z obecnych 5 dni niebawem może zostać przedłużony do 10, a bezwizowy wjazd do Białorusi wprowadzony również na innych przejściach granicznych.

 

Na świecie. Film „Idź i patrz” Elema Klimowa według scenariusza Klimowa i Alesia Adamowicza został nagrodzony w kategorii „Wenecka klasyka” jako „najlepszy film odrestaurowany”. Obraz został nakręcony w 1985 r. przez radzieckie wytwórnie Biełaruśfilm i Mosfilm, a jego bohaterem jest białoruski chłopak, który został świadkiem okropieństwa nazistowskiej akcji odwetowej.

Prezydent Ukrainy Petro Poroszenko podpisał nową ustawę edukacyjną. Nakazuje ona dla szkół mniejszości narodowych, w których nauczanie większości przedmiotów odbywa się w językach tych mniejszości, aby stopniowo przeszły na ukraiński. Przeciwko nowej ustawie, jako łamiącej prawa mniejszości zaprotestowały Węgry i Rumunia. Rumuński prezydent w ramach protestu odwołał wizytę na Ukrainie.

Na łamach popularnej gazety litewskiej „Lietuvos zinios” ukazał się artykuł „Pogoń w Wilnie. O ważności litewskich ambicji i dyplomacji”. Jego autor – radny rejonu wileńskiego Gintaras Karosaż – wysuwa roszczenia terytorialne wobec Polski. Jego zdaniem Suwałki i Suwalszczyzna to etniczne ziemie litewskie i powinny być przyłączone do Litwy. Władze samorządowych Suwalszczyzny, jak też przedstawiciele rządu nie chcieli nawet tego komentować. Wiceminister spraw wewnętrznych i administracji, suwalczanin Jarosław Zieliński, powiedział dziennikarzom, że „nie należy nadawać wypowiedzi jednego nieodpowiedzialnego człowieka jakiejś rangi”.

Mińsk jest najchętniej odwiedzanym jesienią przez rosyjskich turystów miastem Wspólnoty Niepodległych Państw – wynika z rankingu TurStat, dotyczącego rosyjskiej turystyki zagranicznej. W spisie nie badano rosyjskich miast. Białoruska stolica przyciąga Rosjan niskimi cenami, choć nie jest to najtańsze miasto w zestawieniu. Na drugim miejscu jest Astana w Kazachstanie, potem azerskie Baku, Erywań w Armenii, kazachska Ałma-Ata, stolica Uzbekistanu – Taszkient, Aszchabad w Turkmenistanie, ukraiński Kijów, mołdawski Kiszyniów i stolica Kirgistanu – Biszkek.

Ліст каханцы ў газету

Гумарэска


Карэспандэнт Максім Заўсім не забываў пра родную газету дзе б ні быў. Быў у роднай вёсцы — пісаў пра вёску. Быў у санаторыі — слаў пра страшнае і смешнае пукатыя канверты. З роднага горада, дзе жыў, пра левых-правых і сярэдніх, меншасных і большасных — пакеты выразак і інфармацыяў, плюс уласныя партрэты ў плане амерыканскім, з пазіцыі жабы і бусла… Пераклады з іншых часопісаў, падпісаныя ўласным прозвішчам як аўтара (ці будзе пільны рэдактар, цікава!). „Што пра мяне пісалі…” „Што я пра мяне напісаў…” „У якія кнігі заслужаных я трапіў, пераскочыўшы нават Прафесара…” Максім, здаецца, шчаслівы зусім, будучы карэспандэнтам года, а тым больш саракапяцігоддзя. Бо ён, сапраўды, абсалютна непраўзыйдзены, з нікім непараўнальны. Ну, можа толькі з адным, усё ж, паэтам, які палічыў гонарам быць названым „плагіятарам” (невядома, з каго ён спісвае, бо ніхто не ўмеў, не ўмее і не зможа ніколі так пісаць як ён адзін, значыць, плагіятарам ён не ёсць і быць не можа). А Максім Заўсім таксама і вершы стаў прысылаць, вельмі добрыя, але, пасля экалагічна-неэтычнай гісторыі ці не з выдрамі, рэдактар баіцца, што, дакладна не ведаўшы літаратуры нобелеўскіх лаўрэатаў, можа ўчыніць тыповы рэдактарскі ляпсус, які перакрэсліць яго кар’еру як рэдактара. Дык вершаў Максіма Заўсіма, на жаль, ніхто пакуль не друкуе. А яны сапраўды гучаць геніяльня, і па-польску, і па-нашаму, і, пэўна, прагучалі б і па-эсперанцку. Ці на нейкай праславянскай мове з неакрэсленым яшчэ алфавітам. Бо Максімавы пісаныя тэксты найбольшы смак маюць у арыгінале, таму і чытае іх уся рэдакцыя, пакуль надрукуюцца. Асабліва захапляе пішучых людзей, у тым ліку і так званых літаратараў, ягоная славатворчасць: супрацьпажарная гадзюка, лакір для кіпцюроў, мышка-кролік…

Аднойчы ў рэдакцыю прыйшоў пукаты пакет, падпісаны ласкавым імем. Па подчырку пазналі, што гэта пісаў Максім Заўсім. Але не ў рэдакцыю ён быў пісаны, дзе чакалі ягонага допісу з санаторыя. На канверце, праўда, быў адрас як трэба, таму і ліст трапіў у рукі рэдактара. А рэдактар, сціплы чалавек, увесь заліўся чырванню. Бо дзе ж такое чытаць яму, статнаму мужчыну, які нікому не пісаў лістоў пра каханне, а раз такі ў жыцці атрымаў, ды вельмі кароткі хоць змястоўны, — даўжэрнае пісьмішча нейкай кабеце, ды не Максімавай жонцы, якую з твару ды імені ў рэдакцыі ўсе ведаюць? Яна там, дома, з загіпсаванай нагой, а ейны Максімка, бачыце, мала што дурэе ў тым санаторыі, дык яшчэ столькі лістоў да кабет выпісвае чужых, што яму ўжо канверты памыліліся?! Можа, нейкай Ніне піша, а роднай рэдакцыі высылае? І невядома, ці чытаць рэдактарам той допіс (надта ж цікавы), ці шукаць адрасаткі? А мо дахаты Максіму ліст адправіць? Пакуль ліст дойдзе, Максім з санаторыя ўжо вернецца… А калі трапіць той ліст у жончыны рукі?! Не!!! Такога свінскага жарту свайму найлепшаму карэспандэнту рэдакцыя зрабіць не можа!

Асабліва рэдактаркі ды машыністкі перажывалі. Надта ж яны сардэчныя, чуллівыя. А што ж, меркавалі, падумае тая таямнічая Ізольда, як атрымае на свой адрас каркаломныя Максімавы гісторыі страшныя ды смешныя, запісаныя буквамі з чатырох алфавітаў? Пэўна, так як і ў рэдакцыі, палічыць Максіма цудаком ды жартаўніком несусветным.

 

Міра Лукша

Tamara Bołdak-Janowska. Praŭdziwaść.

1. Jeśli my ni praŭdziwyja, ta chto? Jaszcze habreji praŭdziwyja ŭ swajich czasopisach, ali ŭ kultury mainstreamu ŭże nie, bo tam nikoho praŭdziwaho nima. Pacuk honić pacuka i bałbycza, jaszcze naduŭszysa jak boczka z hubki. My ŭsie byli Rabinsonami ŭ swajich i tolki swajich miescach. My pakinuli hetyja naszyja i tolki naszyja miesca, i pabiehli ŭ czużyniu, dalej i bliżej. Lepiaj nam? Prypaminajucca słowy Maryny Cwietajawaj: „No i jak się panu żyje z inną. Lepiej? Łatwiej?”. Za pozno spachwacimsa. Za pozno ahlaniamsa. Moża spachwaciacca i ahlanucca ŭ Biełarusi, bo tam ŭ haradach żywie biełaruskaść, u intelihentaŭ i mastakoŭ, a ŭ nas ŭ haradach biełaruskaść prażywie dwa pakaleńnia (i heta dobro), i ŭ intelihentanŭ i mastakoŭ ni prażywie daŭżej – unuki pabiahuć ŭ hetu nowuju asymiliacju biez tojesnaści, bo zachoczuć stacca takimi modnymi, „jak usie”. Pamierła nasza wioska i my pamierli – taka sytuacja i jest nieodwracalna. Jak powiedziała Łarysa Geniusz: my to ptaki bez gniazd. Trudno żyć w takim autodramacie. Habreji haworać: odmienność kulturowa oznacza twoją emancypację.

Nie chodzi mi o sprawdzanie prawdziwości nas na durnej zasadzie plemiennej, etnicznej, nazistowskiej – ten prawdziwy Białorusin, a tamten nie, czy ten prawdziwy Polak, a tamten nie. Chodzi o nieasymilowanie się do pustego wewnętrznie zglobalizowanego świata, narzucanego siłą przez wszystkie media, którymi jak panowie władają mię-korpowe typy. Chodzi o nieprawdziwą głowę zunifikowanego człowieka, bez kultury, a z jej podróbką i z podrobioną myślą, z pustą gadaniną. Asymilacja do polskości, do polskiej kultury (jeśli wybitna i jeśli taka jeszcze jest) nie jest tak groźna, jak ta globalizacyjna z woli nowego pana, który odmóżdża i niewoli wszystko i wszystkich, a z człowieka czy pracownika czyni automatyczne zwierzę, wysysane i porzucane, bezmyślne, ćpające, nieczytające, emocjonalne, z nieopanowanymi popędami, no same bałwany wokół. Chcemy tak się unifikować? Zachowujmy chociaż nasze autsajderstwo intelektualne, rozbite po Europie, po miastach, nawet po USA i Australii. Ten opór jest dobry. Inaczej zbałwani nas totalitaryzm mię-korpów, złej globalizacji. Asymilując się do polskości, tej wybitnej, wnosimy przecież wiele (jeśli wnosimy) – tolerancję, niechęć do megalomanii narodowej, wzbogacamy język polski (tak!, bo jesteśmy akrobatycznie słowotwórczy i mamy poczucie humoru, a mamy je w genach, jak mówił Sokrat).

Szto jaszcze haworać habreji? A toja – Biblia jest metaforą procesu historycznego; pamięć rytuałów i powtarzanie ich sprzyja zachowaniu odmienności i tożsamości w dobrym znaczeniu: jesteśmy; antysemityzm to pośmiertne zwycięstwo bandytów. Bardzo te myśli pasują do naszej sytuacji. Wystarczy zamienić słowo „antysemityzm” na „antykacapizm” czy „białorusofobię”. Wystarczą slogany z jap polityków o wyższości cywilizacji łacińskiej nad bizantyńską. To rasistowski slogan. Rasizm, szowinizm, Auschwitz. Oto cywilizacja „wyższa”. I ciągle w cywilizowanych łbach siedzi żądza łupienia Bizancjum, pomijając już jawną globalną wojnę o surowce. Rosja już nawet tego nie ukrywa w mediach, że taka globalna wojna trwa, również z jej strony. Żądza łupienia Bizancjum to taki ekstra dodatek dla tumanów, złaknionych prawdziwej wojny z górą trupów? Te tumany nie przeżyły wojny na własnej skórze, jednakże pełno jeszcze na świecie pamiętających wojnę z wieloma Auschwitz, no i pełno nowych wojen i ich ofiar. Nie chcemy pamiętać i nie chcemy widzieć?

Ursula Franklin, prafiesarka z Toronto, pisza: „Postrzegam rzeczywistość w kategoriach okupacji wojskowej. Takiej samej, jak niemiecka okupacja, pod którą Francuzi i Norwegowie znaleźli się w czasie drugiej wojny światowej, tyle tylko, że tym razem sprawują ją zwolennicy wolnego rynku. Musimy wyzwolić nasz kraj spod władzy okupantów, działających na zlecenie swoich globalnych mocodawców”. Tia… Byłe demoludy publikują diagnozę Ursuli, ale jej nie czytają i nie dyskutują z jej powodu nad sprawami, które należałoby zmienić, i to definitywnie. Jaki wolny rynek? Z durnymi celebrytami zamiast pisarzy? Z wagonami jednakowych kolorowych, bezdennie głupich pisemek? Z drożyzną w sklepach i zwiędłymi warzywami w hipermarketach w cenie świeżych? Z obłażącą jak skóra po napalmie tożsamością, kiedy zaczynamy żyć głupią popkulturą? Utrata tożsamości, własnej kultury, krańcowo zubaża, czyni z nas istoty bez własnego języka – czy to nie jest oczywiste?

Własny język to nie tylko język ojczysty czy język dzieciństwa. To myślący język. To język myślący nas samych. W jakimkolwiek języku nie mówilibyśmy o sobie, nie możemy tracić czy wyrzekać się tożsamości. Od wieków jesteśmy co najmniej dwujęzyczni, jak to w WKL. Od wieków byliśmy wielojęzyczni, ale po wielokrotnym rozczłonkowaniu WKL tę cechę utraciliśmy na rzecz dwujęzyczności, albo gorzej – jednojęzyczności. Możemy wielojęzyczność odbudować, nie tracąc białoruskiego czy języka prostego, tej naszej podstawy białoruskiego. Pamiętajmy, że z zasady jesteśmy wielojęzyczni z rdzeniem białoruskości, która jest unikatowym autentykiem.

Żeby coś cenić, trzeba to utracić – jaka gorzka prawda. Żyjemy wewnątrz tej gorzkiej prawdy. Mimo wszystko mamy cechę prawdziwości. Gorycz to prawdziwość.

My pawinny być inciaresnyja ni tolki dla nas samych, soty raz paŭtaraju, ali dla ŭsich, chto nas ahladaja, czytaja i baczyć ŭsio, szto robim i jak żywiem, i szto śpiawajam, i szto jamo rotam i duszoju, i ab czom i ab kom pamiatajam, i jakich majam piśmiennikaŭ i mastakoŭ, i ci starajamsa pakazać ich świetu.

My jaszcze majam hłybokuju praŭ­du ab nas. My jaszcze praŭ­dziwyja. Trudno nam jaszcze pisać i hawaryć aby-szto, kab tolki heta pradać. Prodaż siońnia tyczycca tolki nipraŭdziwaści. Nawat masła praŭdziwaho nidzie ni nojdziasz, jak ni majasz swajej karowy i sam ni zrobisz. Ali możam jaszcze apawiadać ab praŭdziwym maśli, bo my jaho jaszcze pamiatajam. Naszyja ŭnuczki robiacca jak wyrazanyja z paskudnych siońniajszych filmikaŭ i filmaŭ SF, i z Internetu. Barbarełła wiejuć. Adnyja barbarełły z wyhladu. Abo barbawiejuć, robiać z sibie lalaczki Barbie. Hetaja lalaczka ni dumaja. Dla jaje ważny tolki wyhlad. Daŭno pradbaczyŭ heta, hetu żanoczu pustatu, Antonioni ŭ filmi „Pryhoda”. Anna dzieś padziawajacca. Jaje nidzie nimohuć najci. Anna chacieła mnoho bolsz, czym wyhlad, cycataść i seks.

Lalaczka Barbie charoszaja, praŭda? I dla jaje dzieci majuć mnoho sukienkaŭ. Praŭda, jakija charaszyja? Ali ni choczam wiedać, szto hetyja sukienki szyjuć dzieś tam u świeci maleńkija dzieci, paŭhałodnyja, chwarejuczyja, i za hroszyk, i muczajucca.

Czamu my ni prydumajam naszaj lalaczki i ni nawuczym dziaciej lubić naszu lalaczku i szyć dla jaje ŭsiakija sukienaczki? Kali ja była małaja, mieła szmacianuju lalaczku i sama szyła dla jaje sukienaczki. Ja ni lubiła kuplanych lalok. I zaraz ni zlubiła nijakich lalok. Cycataja Barbie mnie nikoli ni padabałasa i na peŭno ni palubiłaby jaje, kali była małaja. Jana seksistoŭskaja da siońna. Nawat jak piaraadzieniam jaje ŭ armiejskuju formu, astaniacca seksistoŭskaja. Kamuś ni spadabajacca, szto ja hawaru, nu i dobro. Ja piszu toja, szto trebo wiedać. I ab tom, czaho ja ni lublu, bo maja maci ni lubiła. Nasza maci wyłazić z nas paśla swajej śmierci i paŭtaraja toja, czaho kaliś my ad jaje ni daczuli. Adnym wucham słuchali, druhim wypuskali.

Jeszcze pamiętamy to samo. Pamięć oznacza: razem. Tak mówię do córki, ale już nie do wnuczki. Jeszcze obie pamiętamy Helenę Bakier, twoją babkę, a moją matkę. Jeszcze w uchu masz jej kołysankę, luli, luli, prylacieli kury. Jeszcze mamy w pamięci nasze kolejowe podwórko, dymiące pociągi pomiędzy nasypami, ich gwizd i łomot. W nocy i w dzień. Jeszcze obie pamiętamy okazałe maliny w jołkach przy ogrodzie na końcu kolejowej pałoski. Jeszcze obie pamiętamy, jak mój ojciec, a twój dziadek przynosił ogromne szczupaki, złowione w Świsłoczy i karaski z glinianek, i jak bardzo smakował faszerowany szczupak i zupa na karaskach. Jeszcze obie pamiętamy nasz kolejowy czarny duży telefon, ale ile sygnałów było do nas? Dwa, trzy? Nie pamiętam i pewnie ty też nie pamiętasz. Do każdej koszarki były inne dzwonienia. Dwa długie, jeden krótki albo odwrotnie. Trzy długie dzwonki. Dwa długie, dwa krótkie. Jeszcze obie pamiętamy ścieżki po nasypach, do granicy i do stacji kolejowej w Zubkach, ale tylko ja pamiętam, że ta stacja po wojnie nazywała się inaczej, były to Krynki. Jeździłaso na rowary da Krynak, da pajazdoŭ. Tylko ja pamiętam stare wagony z drzwiami do każdego przedziału i wesołą twarz konduktora za oknem, bo wtedy konduktor poruszał się po pomoście z desek, biegnącym wzdłuż każdego wagonu na zewnątrz. Obie pamiętamy kartonowe kolejowe bilety, małe prostokąty, w których konduktor wybijał dziurki podczas sprawdzania. Jeden taki bilet trzymam jako pamiątkę. Obie pamiętamy kwitnące łąki. Kwitły na nich dużymi kwiatami wszystkie możliwe zioła. Sfotografowałam cię wśród tych rajskich kwiatów, kiedy jeszcze nie umiałaś chodzić, ale umiałaś stać. Na tej fotografii trzymasz się za pośladek, bo boisz się, że upadniesz. Ta łąka zarosła drzewami, podbiegła wodą, nie sposób na nią wejść. Przedtem też była podmokła. Teraz woda stała się bezkarna, tworzy jeziorka to tu, to tam. Na tej łące i na innych wciąż czynne są liczne źródła. Te źródła teraz są całkowicie wolne, odtwarzają mokradła.

Юрка Хмялеўскі. Ад Рэдактара

Трыялогі, якія кожнае лета адбываюцца ў Крынках, заўсёды мяне інтэлектуальна ўзбагачаюць. Вяртаюся з іх з усё новымі ведамі і глыбокімі рэфлексіямі пра нашы беларускія справы і пра філасофію жыцця наогул. Таму ад пачатку, значыць з 1999 г., не прапусціў я ніводнай з гэтых вельмі павучальных для мяне сустрэчаў. На жаль, высокі інтэлектуальны ўзровень трыялогаў па сёння не паўплываў на адносіны да нас, беларусаў, з боку палякаў, якія гэты патэнцыял і нас наогул проста маргіналізуюць. Апошнім часам гэтая важная крынкаўская падзея стала нават буйнейшай, значна павялічыўся яе бюджэт, пашырылася праграма – акрамя асноўных дыскусійных блокаў адбываюцца яшчэ мастацкія праекты ды музычныя канцэрты. Публіка трыялогаў налічвае часам і каля ста асоб, але большасць іх з па-за беларускага асяроддзя і амаль няма там нікога з мясцовых, з Крынак і наваколля. Найгоршае ёсць тое, што надта мудры змест асабліва дыскусійнага семінара не набывае пасля рэзанансу ў культурных, літаратурных і навуковых колах Беластока, Варшавы ці Мінска. Гэта паказвае, што мы проста не ў змозе прабіцца шырэй у агульную прастору са сваімі думкамі і поглядамі, бо яны часта не адпавядаюць пазіцыям іншых, разыходзяцца асабліва ў бачанні гісторыі і разуменні беларускай нацыі. Таму мала хто хоча нас і слухаць.

Пра трыялогі менш і менш увагі, на жаль, прысвячаюць сродкі масавай інфармацыі. Іншая рэч, што ім таксама надта цяжка цяпер прабіцца да гледача, слухача ці чытача. А бывала калісь, што пра трыялогі пісалася ў газетах нават на першых старонках. Вядома, за справай найперш Сакрата Яновіча, тады найбольш вядомага польскага беларуса ў свеце, а цяпер нікога такога сярод нас ужо няма і не будзе.

Трыялогі заўсёды адбываліся крыху адарваныя ад месца іх правядзення. Для крынчан была і ёсць гэта проста чужая – не іхняя – імпрэза.

Не інакш было і гэтым разам. Роднае мястэчка (б ж я ў ім нарадзіўся) у прывітала мяне другі дзень верасня ў суботні поранак ціхім шумам летняга яшчэ лістоўя. Сакольская вуліца – уязная з боку Беластока, значыць цяпер найбольш рухлівая – напамінала вуліцу нейкага цалкам абезлюднелага пасёлка. На працягу амаль кіламетра ні мінуў я ніводнай машыны і з-за шыбы аўта не ўгледзеў жывога чалавека. Легендарны дом па Сакольскай 9, у якім жыў Сакрат Яновіч, а які цяпер з’яўляецца ўласнасцю і сядзібай арганізатара трыялогаў – Фонду Віла Сакратас, пад сёлетні трыялог памяняў свой знешні выгляд. Чарговы мастацкі эксперымент праявіў яго старшыня Лявон Тарасэвіч. Ужо некалькі гадоў па яго задуме красуюцца па ўсім агародзе рознакаляровыя кветкі – вяргіні. А цяпер прафесар Тарасэвіч вельмі адважна памяняў колеры дому – на цёмна-карычневыя сцены і бліскучыя жоўтыя вокны.

Галоўны пункт трыялогу, значыць дыскусіі, пасля смерці Сакрата Яновіча былі перанесены з агратурыстычнай сялібы ў недалёкіх Лапічах у быўшую яўрэйскую бажніцу (раней было тут кіно, а цяпер гэта канцэртная зала дому культуры). Парадку на панадворку пільнавала двух мужыкоў у гальштуках. Былі яны быццам з іншага свету. Мабыць гэта таксама быў нейкі элемент задуманай Тарасэвічам „сцэнаграфіі”…

Кожны трыялог мае вядучую тэму разважанняў у трох частках – прысвечаных культуры, літаратуры і палітыцы. Тыя тэмы заўсёды інтрыгуючыя, але размовы запрошаных гасцей – выдатных і вядомых асоб з Польшчы, Беларусі і Еўропы ў многім паўтараюць тое, што было напісана Сакратам Яновічам у яго славутай кніжачцы „Białoruś, Białoruś”, а пасля яшчэ дапоўнена ў напісанай разам са мною кніжцы „Nasze tysiąc lat”. Так было і цяпер. Лозунгам дыскусіі сталі словы „Litwo! Ojczyzno moja!” з інвакацыі „Pana Tadeusza” Adama Mickiewicza. У згаданых мною кніжках ужо гэта было – і пра Міцкевіча, і пра Літву (чаму паэт, які з беларускага ж краю, пісаў па-польску, але не Польшчу ўсхвальваў). Кацярына Савіцкая-Мяжынская з беластоцкага ўніверсітэта ў дыскусіі падчас трыялогу задумвалася, ці Міцкевіч пісаў таксама па-беларуску і ці па-беларуску мабыць думаў. Безумоўна – падкрэсліла яна – дасканала разумеў ён беларускую мову, бо вырас у „шматкультурным” свеце. Калі я гэтага слухаў, успомніў як вучнем успрыняў эпапею „Pan Tadeusz”. Тую Літву з інвакацыі разумеў менавіта як геаграфічную краіну літоўцаў, а не беларусаў. Думаю, што і мае настаўніцы польскай мовы ў пачатковай і пасля ў сярэдняй школе ідэнтычна гэта разумелі. Нам, вучням, гэтага нават і не тлумачылі. Помню, аднак, што паэтычная мова ў „Panu Tadeuszu” мне надта спадабалася і я ахвотна ў школе ў Востраве дэкламаваў вывучаную на памяць інвакацыю. Асабліва блізкім майму сэрцу было слова „dzięcielina”, значыць дзяцеліна. Пасля, як узрос, спрабаваў адшукаць гэтае слова яшчэ ў слоўніках польскай мовы. Дарэмна. „Dzięcielina” гэта беларусізм, якіх шмат у „Panu Tadeuszu”. Пра гэта мае настаўніцы нават не ўспаміналі. З гэтага, што ведаю, і цяпер у школах пра гэта не ўзгадваюць. Хаця і „Pan Tadeusz” ўжо вучням стаў наогул мала цікавы. Заўважыў гэта іншы дыскутант – праф. Яўген Мірановіч з беластоцкага ўніверсітэту. Сказаў ён, што Міцкевіч для яго дзяцей і іх „інтэрнэтнага” пакалення гэта проста нейкі анахранізм.

Ігшы ўдзельнік дыскусіі, Вінцук Вячорка з Мінска, паясніў, што гістарычная Літва ўзнікла у ХVI ст. і ахоплівала на працягу звыш 200 гадоў Гарадзеншчыну (з Беласточчынай), Віленшчыну, Наваградчыну і Заходнюю Піншчыну. Гэтыя землі пасля ў свядомасці палякаў закараніліся як „крэсы”. Польскія нацыяналісты да сёння лічаць іх польскімі землямі, хаця здаецца ўрэшце пагадзіліся, што сённяшняя ўсходняя мяжа далей на ўсход перасунута ўжо не будзе. Вядомы польскі палітык і гісторык Павел Коваль у палітычнай частцы дыскусіі сказаў адназначна – праект уключыць „крэсы” прынамсі ў зону уплываў Польшчы, што хацела адрадзіць ІІІ Рэч Паспалітая, цалкам праваліўся. Гэтая візія ўжо неактуальная і не мае аніякіх шанцаў здзейсніцца. – Калі хтосьці гаворыць сёння – заўважыў Коваль – што Львоў, Вільня і Гродна гэта польскія „крэсы”, то трэба прызнаць, што такія думкі гэта іх „kresy zdrowego rozsądku”.

Словы польскага палітыка, які, дарэчы, цяпер знаходзіцца па-за ўладай, не супакоілі прысутных. Галоўны рэдактар „Нівы” Яўген Вапа сказаў, што ў гэта не верыць. – Бо як тады разумець нядаўнюю акцыю з прапанаваннем выяў Вільні і Львова ў новым выглядзе польскіх пашпартоў? – запытаў ён.

Шкада, што ніхто не згадаў яшчэ пра партал kresy.pl, які падобна фінансуецца польскай дзяржавай. Прысутны на трыялогу былы пасол Польшчы ў Мінску (цяпер у Грузіі) Марыюш Машкевіч сказаў мне, што гэты партал магчыма павязаны з маскоўскай агентурай.

Нягледзячы на ўсё я згодны з Паўлам Ковалем, што міф польскіх крэсаў у разуменні 20-х і 30-ых гадоў мінулага стагоддзя шкодны для саміх палякаў і ніхто разумны гэтага ўсур’ёз ужо не ўспрымае.

Календарыюм (10/2017)

Кастрычнік – гадоў таму

755 – У канцы 1262 г. быў заключаны дагавор між князем Міндоўгам і князем уладзімірскім Аляксандрам Неўскім аб сумеснай барацьбе супраць інфлянцкіх крыжакоў.

585 – 15.10.1432 г. князь Вялікага Княства Літоўскага Жыгімонт (малодшы брат Вітаўта) аднавіў унію з Польшчай, але пасьля перамогі над Сьвідрыгайлам зноў вырашыў вызваліцца ад саюза з Польшчай.

430 – атрыманьне ў 1587 г. горадам Лідай самакіраваньня паводле магдэбурскага права.

350 – адкрыцьцё ў 1667 г. першага на беларускіх землях міждзяржаўнага паштовага маршруту Вільня – Менск – Магілёў – Смаленск – Масква.

340 – 6.10.1677 г. памёр Вайцех Каяловіч (нар. у 1606 у Коўне, гісторык і генеалёг, член ордэна езуітаў, у 1653-1656 гг. – рэктар Віленскай акадэміі, аўтар гісторыі Літвы.

305 – У 1712 г. нар. Сьцяпан Аскерка (год сьмерці невядомы, паходзіў зь сям’і заможнага шляхціца з Наваградчыны), дарадчык прускага караля Фрыдрыха ІІ. Напісаў і прадставіў яму выдатнае наватарскае эканамічнае дасьледаваньне „Плян, які не зьяўляецца нормай”.

300 – У 1717 г. нар. Кароль Вырвіч (пам. у 1793 г.), пэдагог, філёзаф. Паходзіў зь сям’і незаможнага беларускага шляхціца з Бра­слаўшчыны. Выкладчык Collegium Nobilium. Аўтар падручнікаў „Паходжаньне сучасных дзяржаў і народаў”, „Кароткае сыстэматычнае выкладаньне ўсеагульнай гісторыі”, „Сучасная геаграфія”, „Усеагульная геаграфія”.

200 – 15.10.1817 г. пам. Андрэй Тадэвуш Банавэнтура Касьцюшка (нар. 30.11.1745 г. у фальварку
Сяхновічы на Берасьцейшчыне ў сям’і  беларускага шляхціца) – вядомы палітычны дзеяч Рэчы Паспалітай.

145 – 17.10.1872 г. памёр Іосіф Гашкевіч (нар. у 1814 г. у Мінскім пав.), вучоны мовазнавец, дасьледчык Японіі і Карэі, расейскі консуль у Японіі, з 1867 г. жыў у Малях каля Астраўца.

125 – 30.10.1892 г. у Клешняках нар. кс. Ян Тарасевіч, беларускі рэлігійны і грамадзкі дзеяч, у 1911 г. выехаў у ЗША. Адзін з пачынальнікаў беларускага руху ў Амэрыцы. Памёр 11.06.1973 г. у абацтве сьв. Пракопа ў гор. Лайл каля Чыкага.

100 – 7-10.10.1917 г. у Маскве адбыўся Першы Усерасійскі Зьезд бежанцаў-беларусаў, скліканы па ініцыятыве Беларускай Народнай Грамады.

90 – 1.10.1927 г. у Вільні выйшаў з друку першы нумар царкоўна-грамадзкага двухтыднёвіка “Праваслаўная Беларусь”. Рэдактарам быў протаіерэй Лука Голад. Часопіс зьяўляўся прэсавым органам Праваслаўнага Беларускага Дэмакратычнага Аб’яднаньня.

90 – 1.10.1927 г. у Вільні пад рэдакцыяй Т. Ліхача выйшаў з друку першы нумар грамадзка-палітычнай газэты “Наша Праца”.

85 – 7.10.1932 г. нар. у Задроздзі на Лагойшчыне нар. Іван Пташнікаў, пісьменьнік.

80 – 22.10.1937 г. расстраляны Лукаш Калюга (Канстанцін Вашына), нар. 27.09.1909 г. у Скварцах каля Койданава, пісьменнік.

80 – 22.10.1937 г. расстраляны Флярыян Ждановіч, беларускі акцёр і рэжысёр (нар. 28.10.1884 г. у Менску). Закончыў драматычную школу ў Варшаве (1902), арганізаваў беларускія спектаклі і Першае беларускае таварыства драмы і камедыі ў 1917 г. У 20-ыя гг. быў першым мастацкім кіраўніком і акцёрам Беларускага Дзяржаўнага Тэатру (БДТ-1) у Менску. У 1930 г. арыштаваны і сасланы на прымусовую працу на Беламорканал.

80 – 23.10.1937 г. расстраляны Уладзімір Крыловіч (нар. 1.11.1895 г. у Крыловічах каля Койданава), акцёр.

80 – 29.10.1937 г. расстраляны Якаў Бранштэйн (нар. 10.11.1897 г. у Бельску на Падляшшы), пісьменьнік і літаратурны крытык.

80 – 29.10.1937 г. расстраляны Анатоль Вольны (Ажгірэй), нар. 2.12.1902 г. на станцыі Пухавічы на Меншчыне, пісьменнік, аўтар аповесьці „Два” (1925), „Антон Савіцкі” (1927), зборнікаў вершаў ”Чарнакудрая радасьць” (1926), „Табе” (1927), песьняў і сцэнарыяў для кіно.

80 – 29.10.1937 г. расстраляны Міхась Зарэцкі (Касянкоў), нар. 20.11.1901 г. у Высокім Гарадцы Талачынскага р-на, пісьменьнік, аўтар раманаў „Сьцежкі-дарожкі” (1927), „Вязьмо” (1932).

80 – 29.10.1937 г. расстраляны ў Менску Алесь Дудар (Аляксандр Дайлідовіч) нар. 24.12.1904 у Навасёлках Пертыкаўскага  р-на, паэт і тэатральны крытык (Тодар Глыбоцкі).

80 – 29.10.1937 г. расстраляны ў Курапатах Платон Галавач, нар. 18.04.1903 г. у Пабокавічах каля Бабруйска, пісьменьнік, аўтар аповесьцяў „Вінаваты” (1929), „Спалох на загонах” (1930), „Праз гады” (1934).

75 – 30.10.1937 г. расстраляны Янка Нёмаскі (Пятровіч), нар. 12.04.1890 г. у Шчорсах, пісьменьнік і грамадзкі  дзеяч, працаваў у планава-эканамічных органах БССР, вучоны сакратар Інстытута Эканомікі АН БССР, намесьнік старшыні Дзярж­плана БССР.

80 – 31.10.1937 г. расстраляны Антон Баліцкі, нар. 17.09.1891 г. у Балічах на Гарадзеншчыне, асьветны дзеяч БССР, рэалізатар палітыкі беларусізацыі.

70 – 30.10.1947 г. у Баку нар. Валянцін Елізар’еў, выдатны беларускі балетмайстар.

40 – 24.10.1977 г. памерла Лідзія Ржэцкая, нар.17.04.1899 г. у Менску,
актрыса з 1921 г. у Тэатры ім. Я Купалы.

25 – 31.10.1992 г. у Гародні памёр Міхась Ткачоў (нар. 10.03.1942 г. у Мсьціславе), археолаг і гісторык,
з 1978 г. працаваў у Гродзенскім унівэрсытэце, з 1989 г. намесьнік БНФ.

 

Апрацавалі Лена Глагоўская і Вячаслаў Харужы

Бандароўская гасцёўня, а часам плывуць слёзы…

Адкрываюць фэст намеснік бурмістра Міхалова Юры Хмялеўскі, солтыс Бандароў Марыя Бура ды старшыня БГКТ Ян Сычэўскі (Фота Міры Лукшы)

На сцэне, за якой спеюць нівы, перад якой красуецца стол з фігурыстым караваем, перад тысячнай публікай – беларускія калектывы, вядомыя з беларускай эстраднай і фальклорнай сцэны. Весяло, гучна, цёпла, па-сямейнаму.

– Паслухаеш родную песню – і жыць хочацца! – кажуць Марыя Стэпанюк і Васіль Скепка сярод іншых старажылаў на лавачцы пад бандарскімі блёкамі.

Прайшоў ужо 18 раз традыцыйны народны беларускі фэст „Бандароўская гасцёўня”. Якраз у разгар іншых беларускіх мерапрыемстваў у суседніх гмінах. «Гледачы проста пераязджаюць з аднаго фэсту на другі, добра калі маюць самаход, бо ж аўтобусы тут не ездзяць, – смяецца Янка Шыманюк з Семяноўкі. – Але «калі ты самаходам», не кульнеш чарачкі на бяседзе».

Імпрэзу ладзіць актыў вёсак Бандары, Рыбакоў і наваколля, у Міхалоўскай гміне, разам з Беларускім грамадска-культурным таварыствам і Гмінным асяродкам культуры ў Міхалове, пры падмацоўцы перш за ўсё Гміны Міхалова ды Міністэрства ўнутраных спраў і адміністрацыі, пажарнікаў і тутэйшых спонсараў.

„Бандароўская гасцёўня” з’яўляецца працягам беларускіх фэстаў, якія яшчэ з шасцідзесятых гадоў мінулага стагоддзя, ладжаныя БГКТ, збіралі шматлюдную публіку тутэйшую і «зарэчанскую».

Як кажа адзін з найактыўных арганізатараў свята, Віктар Бура, родам з Рыбакоў, адзін з задумшчыкаў фэста, вядомы шматгадовы дзеяч беларускай культуры: «Гэта беларускае cвята ладзіцца, перш за ўсё, для людзей, якіх перасялілі ў Бандары з пяці вёсак, якія былі затоплены дзеля пабудовы Семяноўскага вадасховішча. У гэтым ліку – і мая асоба. Сустракалісы мы, і вырашылі штосьці зрабіць, каб людзі не сумавалі. І выдумалі свой беларускі фэст. Людзі прыходзяць, прыязджаюць, ідуць на возера і дзівяцца. На месцы іх двароў вада – успамінаюць свае хаткі, цэлыя патанулыя вёскі. Гэта нагода сабрацца і сустрэцца і нам-перасяленцам, і нашым дзецям ды ўнукам. Сёлета вадасховішчу споўнілася 40 гадоў, але нам надалей баліць душа. Гэта вялікая трагедыя для людзей гэтых вёсак. Вада заліла нашу культуру, нашы звычаі, нашу беларускую тоеснасць. Улады зрабілі вялікую памылку, калі стварылі гэты вадаём. Гэта вялікая трагедыя для беларускай культуры Падляшша»…

Новы калектыў «Славяская нота» з Міхалова вельмі ўсім спадабаўся (Фота Міры Лукшы)

Старшыня БГКТ Янка Сычэўскі адзначыў, што свята апіраецца на традыцыі ды актыўнасці саміх бандароўцаў: „Гэтае асяроддзе абсалютна выключнае ў тым сэнсе, што асабліва актыўнае”. Сапраўды, гэта вельмі гасціннае мерапрыемства. Далучыліся да свята дырэктарка Дому сацыяльнай апекі Галіна Саковіч і яе падапечныя, непаўнаспраўныя. Жывуць яны ў былым гатэлі які з вялікім размахам быў пабудаваны на беразе Семяноўскага возера. Мастакі смела і хораша выступілі на цэне з прадстаўленнем пра жніво, пачынаючы ад старапольскіх вершаў і беларускіх народных летніх песень, дэкламавалі таксама вершы свайго калегі Яна Ласкага (рыхтавалі іх Крыстына Дрозд і Аля Салавей). Заўсёды хвалюе слухачоў і слухаецца імі цярпліва аматарскае выступленне гэтых пакрыўджаных лёсам людзей, якія знайшлі ціхі прытулак пасярод буяючай прыроды і добрых людзей, хаця тыя прыйшлі паслухаць чагосьці вясёлага і патанцаваць пад выдатна выкананую песню. А для жыхароў «гатэля» якая ж вялікая радасць, выступіць перад тысячнай публікай, разам з такімі мастакамі сцэны!

Моладзь займалася ў спартыўным блоку, гуляла ў агародзе гульняў. Яшчэ далёка да пачатку імпрэзы гледачы, пакуль заселі на лавах амфітэатра, цікавіліся вырабамі рукадзелля, размаўлялі з творцамі, частаваліся стравамі рэгіянальнай кухні і чымсьці майнейшцым, дзецярня цешылася ласункамі і цацкамі.

Фэст прывабіў аматараў роднай песні з Гайнаўскага і Беластоцкага паветаў ды турыстаў з усёй краіны. Вельмі ўсім спадабаўся новы калектыў «Славяская нота» з Міхалова, які першы раз выступіў у Бандарах, і «зубры» беларускай песні – «Каліна» з Залук, «Крыніца» з Беластока, «Маланка» і «Васілёчкі» з Бельска-Падляшскага, «Лайланд» з беластоцкіх Засцянак, «Світанак» з настаўніцамі з беларускага садка н-р 14 у Беластоку, якія прадставілі па некалькі твораў са свайго рэпертуару. З Беларусі прыехала ат-група «Багач» перш за ўсё з фальклорнымі песнямі. Да забавы далёка ў ноч зайграў «Лайланд».

Фэст прывабіў аматараў роднай песні з Гайнаўскага і Беластоцкага паветаў ды турыстаў (Фота Міры Лукшы)

Сярод рукадзельніц – заўсёдная Анна Кузьма з Міхалова:

– Калісь я сядзела дома і гафтавала, вышывала, і баялася выязджаць. А цяпер, калі прыйдзе час, калі пачынаюцца беларускія фэсты, мяне хочацца з’ездзіць, паказацца, беларускае слова і песню пачуць, палюбавацца гэтымі строямі. Проста – роднае свята! А вышываць вельмі люблю. Калі мне было шэсць гадоў, я ўжо вышыла краявід. Калісь не было такіх ніцей як цяпер… Пасля, калі я выйшла замуж, заняло мяне сямейнае жыццё, але пра вышыванне я не забылася. Вечарком, зімой, бывала, вышыю што-небудзь… Але цяпер, калі я ад 2000 года ўдавою, жыву адна. Дзеці мае ў Беластоку. Мяне тое вышыванне так уцягнула, што калі што-небудзь раблю, думаю: „А Божа мой, то ж я сёння іголкі яшчэ ў рукі не брала!” Так я гэта люблю! Хаця б трошкі павышываць. Вельмі мне хочацца, каб нашы маладыя дзяўчаты таксама гэтым заняліся, каб гэтае майстэрства не ўмярло: праца рук нашых бабцяў, прабабцяў. Калі хто панімае гэтую работу і яе любіць – гэта як маляванне іголкай і ніткай. Гэта краса, багацце народа.

Першы раз на такой імпрэзе быў Франак Гвуздзь, цяпер з Цісоўкі. Прыехаў на свята з дачушкамі і драўлянымі вырабамі пра славянскую абраднасць і лясныя цуды-дзівы. Цішы шукаў тут аж ад Бяшчад. А сваімі творамі з каранёў, якія знаходзіць і апрацоўвае над Нарвай – хоча дакласціся да тутэйшай культуры.

 

(лук)

Раннія вершы Янкі Брыля

Нагода


Янка Брыль, 1938 г.

У сваёй кнізе запісаў і эсэ „Парастак” (Мінск, 2006) народны пісьменнік Беларусі Янка Брыль (1917-2006) напісаў, што „друкавацца я пачаў у часопісе „Шлях моладзі” на пачатку 1938 года, псеўданімамі не карыстаўся, і таму маё „пісьменства” не было таямніцай для бліжэйшых землякоў, тым больш сяброў…”.

Сапраўды, Янка Брыль напачатку сваёй творчасці не карыстаўся псеўданімамі, хаця яны ў яго былі. Пазней ён падпісваўся пад сваімі творамі і Асцюк, і Бобрык, і Дубец, і Лупаты, і Прышчэпа і г.д. Але пачынаў ён свой шлях у літаратуру з вершаў і падпісваў іх сваім уласным прозвішчам Янка Брыль. Першыя яго вершы былі апублікаваныя ў віленскім часопісе „Шлях моладзі” ў 1938-1939 гадах. Гэта былі шчырыя радкі пра родны край, пра тое, што аўтар чуў, бачыў, ведаў. Пісаў і друкаваў ён свае вершы і пазней, яны з’яўляліся ў „Піянеры Беларусі”, і ў „Вожыку”.

Я прыгадаў пра гэта таму, што ў пачатку жніўня Янку Брылю спаўнілася 100 гадоў з дня нараджэння. Гэты светлы і вялікі юбілей нашага пісьменніка, якога многія ведалі, з якім сябравалі, якога паважалі і шанавалі, адзначаць у многіх кутках Беларусі.

З Янкам Брылём я сустрэўся, калі быў студэнтам філфака БДУ. Мы любілі бываць на літаратурных вечарах у Доме літаратара ў Мінску, якія ён вёў, бо яны былі вельмі цікавыя і запамінальныя. Янка Брыль заўсёды распавядаў нешта асаблівае, вясёлае і новае.

У 2006 годзе ён папрасіў, каб я яму даслаў сваю кнігу „Чамяры і чамяроўцы”, прысвечану вёсцы Чамяры Слонімскага раёна. Я праз Уладзіміра Ягоўдзіка перадаў яму кнігу. Іван Антонавіч ужо моцна хварэў. Але ён уважліва прачытаў кнігу, бо там я распавядаў і пра яго сяброў маладосці Якуба Міско і Анатоля Іверса. А ў знак падзякі ён даслаў сваю кнігу „Парастак” з аўтографам: „Паважанаму Сяргею Чыгрыну – з падзякай за „Чамяры” і найлепшымі пажаданнямі. Янка Брыль. 8.07.2006 г.”.

Янка Брыль вялікі майстар прозы. Багацце асобы, літаратурная манера пісьма, высокае моўна-стылёвае майстэрства зрабілі яго прозу эмацыянальна хвалюючай. Але ў літаратуру ён прыйшоў найперш з вершамі, якія пачалі з’яўляцца амаль 80 гадоў таму. Першыя раннія паэтычныя радкі Янкі Брыля прапаную чытачам „Czasopisa”. Давайце сёння разам пабудзем з Брылём-паэтам, які прыгожа і вобразна апісваў і жніво, і поле, і вясну, і людзей, якія з ім жылі побач.

 

Сяргей Чыгрын

Янка Брыль
Ідзе жніво…

Сакочуць конікі… Бялеюць жыта нівы…
Павісла духата над гонямі палёў…
І мошак свет звініць дакучлівы, гуллівы,
І калыхаюць ветрыка павевы
Чароўны свет вусатых, цяжкіх каласоў.
Бульба красуецца, узорныя палосы
Аўсоў зялёна-сівых, жоўтых ячмянёў.
Гарох кішыць ад красак матылёў…
І не падняць вачэй на сінія нябёсы.

                                                 1939 г.

 

Апошнія крыгі

Ля моста лёд спынілі крыгаломы,
Нібы вясну хацелі затрымаць.
А з-пад лядовае вырваўшысь кары
На поўнач шпарка шэрыя кацілісь хвалі.
Іх сонца лашчыла і вецер карбаваў,
Гуляючы па іх халоднай сталі.
А з вёскі выйшлі хлопцы з бусакамі,
Ганяюць крыгі, весела крычаць…
Зірні: і дзед ў кажушку з дзецюкамі
Прыйшоў зіму ліхую праганяць…
Вунь. Як заўзята крыгу папіхае:
– Ну, праклятая! Як быццам ты не знаеш,
Што ў хляве карова не ўстае,
Што каніна шоры ледзь цягае,
Што ў хаце хлеба не стае,
Што год за годам ў лесе даражае…
Ну, яшчэ, яшчэ, э-эп! Па-а-йшла!..

12.03.1938г.

 

***

Ажываюць лес і поле,
Зашумелі, зацвілі…
А ў садочку на прыволле
З вулляў пчолкі загулі.
І пяюць – прыгрэе сонца,
Распускацца вербы стануць.
Пабялеюць вішні, грушы,
А на лузе кветкі глянуць.
І праз лодку, праз ваконца
Мы, гуллівай чарадою,
За вясною маладою
З песнямі да працы рушым…
Будзь разумны і ахвярны:
Дай нам догляду, спакою –
Хутка злюбімся з табою,
Працаваць цябе навучым,
Знімеш з сотаў мёд пахучы –
І паправіш лёс свой марны.

                                                 1938 г.

Спатканне

Рана ў нядзельку старэнькі дзядуля
Выйшаў у поле з сяла
Глянуць, як статак пільнуе Настуля,
Глянуць, як грэчка ўзыйшла.
Ідзе ён і цешыцца спевам птушыным,
Радасна вокам глядзіць.
І бачыць ля свежай капы канюшыны
Заяц спакойненька спіць.
З літасцю, з смехам падходзе старэнькі,
Зайчыну кульбай крануў.
І засмяяўся, кажа: „Дурненькі
Добра ты тут храпянуў.
Смачна паснедаў, відаць, небарака,
Добра, што я надыбаў.
Гэтак не важна: не бай Бог сабака –
Вось ты б тады і паспаў!..”
Зайка адбегся, дубка прыпадняўся –
Бы слухаць, як дзед наракаў, –
Сеў, пасядзеў… і спакойна у жыта,
Ўдоўж па аўсе паскакаў…
Быццам ён ведаў, што ў сэрцы старога
Светлы пануе спакой…
Быццам ён знаў, што не крыўдзіць нікога
Той, хто магутны душой!..

1938 г.

Успаміны з 2006 г.

2. Польшчa. У другой палове 2006 года прэм’ер-міністрам Польшчы ад 10 ліпеня стаў Яраслаў Качынскі, а Казімежа Марцінкевіча прымусілі пайсці ў адстаўку.

Пры Яраславе Качынскім беспрацоўе ў ліпені налічвала 15,7% і да канца снежня паменшылася да 14,8%. Сярэдні заробак да снежня 2006 г. узрос з 2 380 злотых да 2 477 злотых. Натуральны каэфіцыент насельніцтва павялічыўся з (- 0,1) проміля ў 2005 г. да 0,1 проміля да канца 2006 года.

13 ліпеня Вроцлаўскую «Людовую галю» ўпісалі ў Міжнародны спіс Культурнай Спадчыны.

14 ліпеня ўрад Яраслава Качынскага прыняў прысягу, а вотум давер’я атрымаў ён 19 ліпеня.

25 ліпеня паўстала Агенцтва Інфармацыі Польскага Тэлебачання.

26 ліпеня адкрылі 103 км адрэзак Аўтастрады А2 Конін –  Стрыкова ля Лодзі.

27 ліпеня ў катастрофе ў шахце КВК Мір у Рудзе-Сьлёнскай згінулі 4 шахцёры.

4-6 жніўня прайшоў міжнародны кангрэс Сведкаў Іеговы «Вызваленне ёсць блізкае!» ў Хажове і ў Пoзнані.

19 жніўня Мажэна Цесьлік з Воліна (24 гады) атрымала званне Міс Палёнія.

24 жніўня ў сутыкненні цыстэрны з малаком з літоўскім аўтобусам у Шчэбры ля Аўгустова 8 асоб згінула, а адна асоба была ранена.

26 жніўня паўстала Рада Кашубскай Мовы.

8 верасня Сейм змяніў Канстытуцыю, дазваляў экстрадыцыю польскага грамадзяніна (выдачу злачынцы за мяжу).

9 верасня прэзідэнт Лех Качынскі з жонкай адбылі афіцыйны візіт у Ізраілі і Палестыне.

13 верасня згарэла старая царква ў Каманчы.

13-15 верасня першы візіт прэм’ер-міністра Яраслава Качынскага ў ЗША.

17-19 верасня візіт прэзідэнта Леха Качынскага ў ЗША і яго выступленне на сесіі ААН у Нью-Йорку.

19 верасня паўстала Камісія Фінансавага Нагляду.

22 верасня намесніка прэм’ер-міністра і міністра сельскай гаспадаркі Анджэя Леппера звольнілі з працы, тады Самаабарона пакінула кааліцыю. Урад Яраслава Качынскага страціў у кааліцыі большасць.

22 верасня Яраслаў Качынскі паклікаў Зыту Гілёўскую на намесніка прэм’ер- міністра і міністра фінансаў у сваім урадзе.

26 верасня паўстала стужкавая афера, калі паказалі ў тэлебачанні ТВН размовы Рэнаты Бегер і з канцылярыі прэм’ер-міністра міністраў Адама Ліпіньскага і Войцеха Мойзесовіча на тэму выхаду Бегер з Самаабароны.

30 верасня ліквідавалі Вайсковыя Інфармацыйныя Службы.

1 кастрычніеа паўстала Служба Вайсковай Контрразведкі.

6 кастрычніка ў Катавіцах адкрылі Цэнтр Фільмовага Мастацтва.

6 кастрычніка паўстаў Інспектарат Дапамогі Узброеным Сілам. Першым камандзірам стаў генерал дывізіі Збігнеў Главенка.

16 кастрычніка паўстаў другі кааліцыйны дагавор між Правам і Справедлівасцю, Самаабаронай і Лігай Польскіх Сем’яў. Анджэй Леппер зноў стаў намеснікам прэм’ер-міністра і міністрам сельскай гаспадаркі і развіцця вёскі.

16 кастрычніка збудавалі новы перон на чыгуначнай станцыі Влашчова-Поўнач.

21 кастрычніка ў сваім доме ў Кэлпіне ад роспачы павесілася дзяўчына Аня Гайман (14 год), вучаніца гімназіі 72 у Гданьску. Дзень перад самазабойствам падчас урокаў 5 вучняў-садыстаў з класа яе зганьбавала. Сарвалі ёй з грудзей блузку ў прысутнасці вучняў класа, смяяліся з яе, рабілі фільм. Пасля злачынцаў арыштавалі і іх судзіў суд.

27 кастрычніка міністр народнай адукацыі Раман Гертых аб’явіў у польскіх школах жалобу на ўспамін смерці Ані з Гданьска.

4 лістапада Прэзідэнт Польшчы Лех Качынскі назначыў Ежы Стэмпня старшынёй Канстытуцыйнага Трыбунала. Старшынёй ён стаў 6 лістапада.

7 лістапада ўступіла ў сілу змена Канстытуцыі Польшчы, якая датычыла еўрапейскага загаду арышту.

8 лістапада ў кнігарні Яна Заброцкага ў Варшаве прайшла ўрачыстасць майго 80-годдзя нараджэння. Атрымаў я пісьмо з павіншаваннем ад Саюза Польскіх Літаратараў (ZLP). Прыехаў хор з Музея Малой Айчыны ў Студзіводах, з дакладам аб маёй творчасці выступіў праф. Васіль Белаказовіч, было многа прысутных, якія куплялі мае зборнікі вершаў, рабілі здымкі.

9 лістапада ў Польшчу прыляцелі першыя амерыканскія самалёты F-16 для арміі. У Пазнанскіх Кшэсінах ахрысціла іх жонка Прэзідэнта Польшчы Марыя Качынская.

10 лістапада адкрылі помнік Раману Дмоўскаму ў Варшаве.

12 лістапада прайшлі муніцыпальныя выбары, выбралі дэпутатаў гмін, паветаў і ваяводстваў. Прайшоў таксама першы тур выбараў войтаў, бургомістраў і прэзідэнтаў гарадоў.

17 лістапада наступіла чыгуначная катастрофа на пераездзе ў Голашыне (Велькапольскае ваяводства), у якой згінулі 4 асобы, а адна асоба была ранена.

21 лістапада ад выбуху метану ў шахце Галемба ў Рудзе-Сьлёнскай згінула 23 шахцёраў.

22 лістапада Тэхнічная-Сельскагаспадарчая Акадэмія зменена на Тэхнічна-Прыродазнаўчы Універсітэт ім. Яна і Енджэя Сьнядэцкіх у Быдгашчы.

23-25 лістапада прэзідэнт Польшчы аб’явіў дзяржаўную жалобу ў сувяязі з каатастрофай у шахцые ў Рудзе-Сьлнскай.

26 лістапада прайшоў другі тур выбараў войтаў, бургомістраў і прэзідэнтаў гарадоў. Перамога Ганны Гранкевіч-Вальц у выбарах прэзідэнта ў Варшаве.

2 снежня Ганна Гранкевіч-Вальц прыняла прысягу прэзідэнта Варшавы.

6 снежня папа рымскі Бенедыкт XVI назначыў плоцкага епіскапа Станіслава Вельгуса варшаўскім каталіцкім мітрапалітам.

9 снежня ў Катавіцах аддалі ў эксплуатацыю тунель пад круглай плошчай Ежы Зентка.

15 снежня PKN Orlen купіў літоўскі нафтаперагонны завод у Мажэйках.

19 снежня ,,Польская Газета” падала, што ІНП знайшоў дакументы, у якіх падаецца, што епіскап плоцкі Станіслаў Вельгус быў тайным супрацоўнікам камуністычнай службы бяспекі.

28 снежня зліквідавалі 9 Флатылію Берагавой Абароны на паўвостраве Гель.

29 снежня адкрылі і аддалі ў эксплуатацыю ў Варшаве станцыю метро ,,Марымонт.”

 

Беларусь

У чэрвені 2006 г. паводле беларускіх даных сярэдні месячны заробак налічваў 603 956 рублёў, а ў снежні 2006 г. павялічыўся да 668 049 рублёў. Ды інфляцыя з’ела амаль усё павышэнне заробкаў.

Як я пісаў ва Успамінах з першай паловы 2006 года, пасля падробленых урадам А. Лукашэнкі выбараў прэзідэнта 19 сакавіка прайшлі масавыя пратэсты жыхароў Беларусі, якія спецназ стараўся сілай зліквідаваць. Вось як апісвае ,,Новая Газета” акружэнне палатачнага гарадка спецназам 24 сакавіка. У драку з міліцыяй ніхто не ўступаў. Спецназ з дубінкамі лаяўся і хапаў то аднаго, то другога дэманстранта за рукі ці ногі і моцна кідаў яго ў грузавікі міліцыі. Праз мінуту спецназаўцы кінуліся ў гарадок, адсунуўшы жанчын і журналістаў і тых, хто адступіў з акружэння ўнутр гарадка. Іх хапалі і ўкідалі ў машыны. Ля гарадка чуліся крыкі і лаянка спецназаўцаў, трэскі знішчаных палатак і каробак з прадуктамі. З цэнтра гарадка падняўся белы дым. Праз некалькі мінут усё закончылася. Там дзе быў гарадок, ляжалі знішчаныя палаткі і знішчаная радыёапаратура. Якісь спецназавец таптаў плакат, на якім было напісана: ,,Увесь свет з намі”. А ў беларускім тэлебачанні паказвалі палаткі са шпрыцамі і з пустымі бутэлькамі з-пад гарэлкі і п’яных дэманстрантаў. Дэманстрантаў, якіх укінулі ў грузавікі, каралі арыштам на 10-15 сутак. Рэжым прыгатовіўся, каб разганяць дэманстрацыі. З самага ранка Кастрычніцкі пляц блакавалі ОМОНаўцы і спецназаўцы ўнутраных войск і міліцыя. На Кастрычніцкі пляц ніхто не прарваўся і 20-30 тысяч дэманстрантаў сабраліся каля помніка Янку Купалу ў парку Янкі Купалы. Выступалі там Мілінкевіч і Казулін. Пасля Казулін скіраваў дэманстрантаў на вул. Акрэсціна і па дарозе яго арыштавалі. Яго судзілі і засудзілі 15 ліпеня на 5,5 года турмы. У турме ён аб’явіў галадоўку і галадаў 53 дні, жадаючы, каб яго справу разглядзелі ў Савеце Бяспекі ААН. І дабіўся, што 13 снежня прадстаўнік ЗША Уільям Брэндлік паставіў справу аб правах чалавека ў Беларусі падчас закрытага пасяджэння ў Савеце Бяспекі ААН. І бессаромны рэжым А. Лукашэнкі да яго дапусціў.

У ліпені прыехаў у Беларусь з першым візітам прэзідэнт Венесуэлы Чавес. Пачаліся перагаворы і першыя праекты з Венесуэлай па здабыванні нафты. Аднак венесуэльская нафта ляжыць вельмі далёка і расійскую не магла замяніць.

26 ліпеня а гадзіне 23:43 беларускага часу з касмадрома Байканур у прысутнасці А. Лукашэнкі пры дапамозе ракеты ,,Дне” запусцілі ў космас беларускі спутнік ,,Белку”. Аднак на 86 мінуце наступіла аварыя і ,,Белка”, якая каштавала амаль 10 мільёнаў долараў, упала дзесьці ў Казахстане. Аднак А. Лукашэнка запланаваў на красавік 2010 года палёт ,,Белкі-2”.

16 чэрвеня раскрыла дзверы Нацыянальная бібліятэка. Будынак быў 23-павярховы, вышынёй 73,6 м. І важыў без кніг 115 тысяч тон. Будавалі яго 4 гады. Закрылі тады стары тралейбусны парк у Мінску па вуліцы Варвашэні, 5.

У кастрычніку на конкурсе прыгожых жанчын ,,Міс Еўропы -2006” Юлія Сіднеева стала адной з фіналістак конкурсу.

20 снежня Еўрасаюз прыняў пастанову адабраць Беларусі генеральныя гандлёвыя прэферэнцыі.

31 снежня між Расіяй і Беларуссю быў падпісаны новы кантракт на пастаўку і транзіт газу на 2007-2011 гады. Цэна расійскага газу пры пастаўках у 2007 годзе каштавала 100 долараў ЗША за адну тысячу кубічных метраў газу, а стаўка транзіту газу па тэрыторыі Беларусі вырасла з 75 цэнтаў да аднаго долара і 45 цэнтаў за тысячу кубаметраў на 100 кіламетраў. Цяпер Беларусь мусіла плаціць за газ 2 разы даражэй. Аднак стаўка за транзіт павялічылася. Так што Беларусь плаціць за газ з Расіі і сёння менш чым Латвія, Літва і Польша.

 

Расія

9 ліпеня ў Іркуцку разбіўся самалёт кампаніі Сібір, у якім згінула 125 асоб.

10 ліпеня ў Інгушэціі зліквідавалі аднаго лідэра чэчэнскіх тэрарыстаў Шаміля Басаева.

15-17 ліпеня ў Санкт-Пецярбурзе прайшоў саміт кіраўнікоў дзяржаў ,,Вялікай Васьмёркі”.

31 ліпеня быў выпушчаны бакнот у 5 тысяч рублёў.

1 жніўня арбітражны суд у Маскве аб’явіў банкруцтва Юкасу Хадаркоўскага.

8 жніўня ў Буйнакску ў Дагестане на дарозе, па якой ехаў пракурор Буйнакска Бітар Батараў выбухла прыпаркаваная машына і раніла пракурора, які хутка памёр.

20 жніўня ад бандыцкага нападу быў ранены пасол Расіі ў Кеніі Валерый Егошкін.

21 жніўня ў бомбавым замаху расійскіх нацыяналістаў на маскоўскім Чаркізаўскім базары згінула 14 азіяцкіх гандляроў.

22 жніўня Расія раней разлічылася з Парыжскім клубам з даўгоў былога СССР, з сумы 23,7 мільярда долараў. 2 красавіка 1992 года Расія аб’явіла, што яна будзе плаціць усе замежныя даўгі былога СССР, хоць усе дзяржавы, якім СССР даў крэдыт, не хацелі яго плаціць Расіі.

22 жніўня ў катастрофе самалёта Ту-154 ля Данецка на Украіне згінула 171 асоба.

25 жніўня згарэў у Пецярбурзе сабор Св. Тройцы.

29 жніўня на Міжнародным Кангрэсе матэматыкаў у Мадрыдзе кароль Іспаніі меў даць расійскаму пецярбргскаму матэматыку Г. Перэльману медаль Фідса, які роўны Нобелеўскай прэміі, за доказ гіпатэзы Пуанкарэ, якую за 100 год ніхто не мог даказаць. Аднак Перэльман адмовіся ад медаля.

29 жніўня ,,Газпром” і нямецкія E-ON- RuhrgasiBASE падпісалі ў Маскве згоду на будову Паўночнага Газаправода па дне Балтыйскага мора.

13 верасня быў замардаваны першы намеснік старшыні Цэнтральнага банка А. Казлоў, які вёў барацьбу за чысціню банкаўсага бізнеса. За 2005 год ён адазваў 20 ліцэнзій, а за 2006 год – яшчэ 44.

18 верасня наступіў старт касмічнага карабля Саюз ТМА-9 з касманаўтамі Міхалам Цюрыным, з іспанска-амерыканскім касманаўтам Майклам Лопесам-Алегра і іранска-амерыканскай турысткай Анушай Ансарай.

21 верасня наступіў канфлікт між Расіяй і Японіяй вакол праекта «Сахалін-2».

27 верасня ў Грузіі арыштавалі 4 расійскіх афіцэраў, якіх абвінавацілі ў шпіянажы і 11 грузінскіх грамадзян, быццам яны былі завербаваныя ў шпіянаж для Расіі. Прэзідэнт Саакаашвілі нарабіў шуму і 22 верасня на Сесіі Генеральнай Асамблеі ААН абвінаваціў Расію, што яна хоча захапіць Паўднёвую Асецію і Абхазію. Расія затрымала выдаванне віз грамадзянам Грузіі ў Расію і адазвала свайго пасла з Грузіі. Пад націскам АБСЕ Грузія аддала арыштаваных афіцэраў Расіі. Расія затрымала рух самалётаў, аўтобусаў, цягнікоў, пошту і марскі транспарт у Грузію і ў Маскве пачалі кантраляваць грузінскія рэстараны, гасцініцы,  фірмы і магазіны. Расія дэпартавала 143 грузін і забрала 167 расійскіх грамадзян з Грузіі. Правялі яшчэ многа іншых рэпрэсій у адносінах да грамадзян Грузіі ў Расіі і грузінскія фірмы і магазіны ў Расіі, а нейкія нават зачынілі. Пасля яшчэ выдварылі з Расіі 218 грамадзян Грузіі.

28 верасня з Даніі з Расккільдэ прывезлі цела жонкі цара Аляксандра ІІІ Марыі Фёдараўны і паклалі ў грабніцу каля цела мужа ў Пецярбурзе ў саборы св. Пятра і Паўла.

29 верасня прызямліўся касмічны карабель Саюз ТМА-8 з касманаўтамі Паўлам Вінаградавым, касманаўтам ЗША Джэфры Уільямсам і іранска-амерыканскай турысткай Анушай Ансарай.

2-4 кастрычніка прайшоў ІІІ форум прыгранічных рэгіёнаў Расіі і Казахстана (Уральска, Казахстана).

7 кастрычніка каля свайго дома была забіта журналістка ,,Новой газеты” Анна Сцяпанаўна Паліткоўская.

10 кастрычніка Прэзідэнт Расіі У. Пуцін і федэральны канцлер ФРГ Ангела Меркель адкрылі ў Дрэздэне помнік Фёдару Міхайлавічу Дастаеўскаму.

12 кастрычніка парламент Паўднёвай Асеціі звярнуўся да Расіі з заяўкай прызнаць незалежнасць Рэспублікі і стварыць прыязныя адносіны. Пазней 18 кастрычніка з падобнай заяўкай звярнуўся да Расіі Народны сход Абхазіі. Гэты заяяўкі былі прыняты як націск на Грузію.

13 кастрычніка Уладзіміра Крамніка аб’явілі абсалютным чэмпіёнам па шахматах пасля перамогі ў матчы над балгарам Веселінам Топалавым.

1 лістапада пачаліся грузінска-расійскія перагаворы кіраўнікоў міністэрстваў замежных спраў С. Лаўрова і Г. Бежуашвілі. Грузінскі міністр прычынай сваркі назваў тэрытарыяльны канфлікт. Чырвоная лінія – гэта граніца. У гэты дзень ,,Газпром” запрапанаваў Грузіі на 2007 год за газ самую высокую цану ў СНД – 230 долараў за тысячу кубаметраў газу замест ранейшых 110 долараў, якія плацілі ў 2006 годзе.

12 лістапада прайшоў у Паўднёвай Асеціі рэферэндум аб незалежнасці і прайшлі выбары прэзідэнта рэспублікі. Узяло ў іх удзел 52 200 асоб (95%). За незалежнасць Паўднёвай Асеціі прагаласавала 51 600 выбаршчыкаў і 98,1% прагаласавала за прэзідэнта
Э.  Кокойты. Ад 15 жніўня там пачалі выдаваць пашпарты грамадзяніна Паўднёва-Асецінскай Рэспублікі. Ён важны быў толькі на тэрыторыі рэспублікі.

31 снежня аб дагаворы аб новай цане расійскага газу для Беларусі я напісаў вышэй у  частцы пра Беларусь.

 

Іншыя дзяржавы

3 ліпеня астэроід 2004 ХР14 праляцеў 432 308 кіламетраў ад паверхні Зямлі.

3 ліпеня ў катастрофе метро ў Валенсіі згінула 30 пасажыраў.

4 ліпеня наступіў 115 старт (STS-121) па праграме Спейс Шатл і 32 палёт шатла Дыскаверы з касманаўтамі Стывенам Ліндсеем, Маркам Келі, Майклам Фасумам, Пірсам Селерсам, Лізай Новак, Стэфаніяй Уілсон, і нямецкім касманаўтам Томасам Рэйтэрам. Дыскаверы прызямліўся 17 ліпеня.

5 ліпеня Паўночная Карэя правяла некалькі ракетных проб і адну няўдалую.

8-9 ліпеня наступіла 3-е замежнае паломніцтва папы рымскага Бенедыкта XVI у Іспанію.

9 ліпеня закончыўся чэмпіянат свету па футболе ў Нямеччыне, у якім зборная Італіі перамагла Францыю 5:3.

10 ліпеня ў катастрофе самалёта ў пакістанскім горадзе Мультан згінула 15 асоб.

11 ліпеня ў тэрарыстычным замаху ў цягніку ў Бамбеі ў Індыі згінула больш чым 200 асоб, а 800 было параненых.

12 ліпеня пачалася вайна Ізраіля з Ліванам.

17 ліпеня ад землятрусу на востраве Ява згінула 659 асоб.

18 ліпеня італьянская паліцыя вызваліла113 палякаў, якія папалі там у няволю ў правінцыі Апулія на поўдні Італіі.

22 ліпеня ва Францыі ад высокай тэмпературы памерла 20 старэйшых асоб.

30 ліпеня у Ліване ў Кане ад ізраільскай бомбы скінутай з самалёта заваліўся трохпавярховы дом, у якім згінула 28 асоб. У вайне з Ізраілем у Ліване згінула больш чым 500 асоб.

31 ліпеня на Кубе Фідэль Кастра аддаў уладу над дзяржавай свайму брату Раулю.

3 жніўня прэзідэнт Украіны Віктар Юшчанка прызначыў на прэм’ер-міністра Віктара Януковіча, свайго палітычнага саперніка падчас аранжавай рэвалюцыі.

10 жніўня ў Англіі выкрылі тэрарыстычны загавор, па якому мелі правесці серыю атакаў на самалёты.

14 жніўня закончылася ізраільска-ліванская вайна.

21 жніўня ў Егіпце ля Каіра сутыкнуліся два цягнікі. У катастрофе згінула 58 асоб.

22 жніўня Іран афіцыйна адмовіўся закончыць узбагачваць уран.

27 жніўня ў катастрофе самалёта ў ЗША у Лексінгтон згінула 49 асоб.

1 верасня ў аэрапорце Мешхеда ў катастрофе самалёта Ту-115М іранскай кампаніі  згінула 28 асоб.

6 верасня ў японскай царскай сям’і нарадзіўся першы ад 40 год хлопец – князь Хісахіта.

8 верасня ад трох бомб тэрарыста ў Малегаоне ў Індыі гіне 31 асоба, а 125 было параненых.

8 верасня смяротнік ля пасольства ЗША ў Кабуле ў Афганістане забіў двух салдат ЗША і 14 афганцаў.

9 верасня наступіў 116 старт STS-115 па праграме Спейфс Шатл і 27 палёт шатла Атлантыс з касманаўтамі Джэтам Брэнтам, Крыстаферам Фергюсонам, Джозефам Танерам, Дэніелам Бербэнкам, Хайдэмарыяй Стэфанішын-Пайпер і касманаўтам з Канады Стывенам МакЛейнам. Атлантыс прызямліўся 21 верасня.

12 верасня паўтораныя папай рымскім Бенедыктам XVI словы візантыйскага імператара Мануіла ІІ аб джыхадыстах вызвалілі гнеў мусульман, якія кідалі кактэйлі Молатава на касцёлы.

13 верасня ў Мантрэалі тэрарыст пачаў страляць, забіў дзве асобы і 18 раніў, пакуль яго не забілі.

12-13 верасня прайшоў ІІ З’езд лідараў сусветных і традыцыйных рэлігій (Астана, Казахстан).

17 верасня прэм’ер-міністр Венгрыі Ферэнц Дьюрчань прызнаўся да хлусні.

17-21 верасня пачаліся дэманстрацыі пратэста ў Будапешце супраць урада і хлусні прэм’ер-міністра Венгрыі.

22 верасня з касмадрома Утыноўра вылецеў у космас і паляцеў японскі спадарожнік Хінодэ.

22 верасня ў нямецкім Лятэн цягнік Трансрапід ударыў у атамабіль. Згінула 23 асобы, а 10 асоб было раненых.

29 верасня над Амазонкай сутыкнуліся самалёты Боінг737 8ЕН бразільскай кампаніі і прыватны самалёт. Згінулі 154 асобы.

1 кастрычніка ў парламенцкіх выбарах у Аўстрыі перамагла Сацыял-дэмакратычная партыя Аўстрыі.

2 кастрычніка ў ЗША у школе ў Найкель Майнес у Пенсільваніі вар’ят застрэліў 5 дзяўчат.

9 кастрычніка ў Паўночнай Карэі правялі пробны падземны атамны выбух.

11 кастрычніка ў чыгуначнай катастрофе ва Францыі згінула 6 асоб, а 20 было раненых.

13 кастрычніка Бан Кай-Мун быў выбраны генеральным сакратаром ААН.

16 кастрычніка ў бомбавым замаху Тамільскіх Тыграў на канвой матросаў у Шрыланцы згінула 103 асобы, а больш чым 150 асоб было раненых.

19 кастрычніка ў сталіцы Узбекістану Ташкенце разбіўся самалёт АН-2. Згінула 15 асоб.

29 кастрычніка Георгі Пырванаў быў выбраны другі раз прэзідэнтам Балгарыі.

29 кастрычніка ў Нігерыі разбіўся самалёт Боінг 737. Згінула 97 асоб, а 10 было раненых.

29 кастрычніка ў рэферэндуме сербы прынялі новую канстытуцыю.

1 лістапада ў час буры на Балтыйскім моры затануў шведскі карабель. Згінулі 2 матросы.

5 лістапада ірацкі трыбунал засудзіў былога ірацкага прэзідэнта Садама Хусейна на смерць на шыбеніцы за смерць 148 шыітаў.

8 лістапада ў Даргаі ў Паўночным Пакістане ў бомбавым замаху ісламскіх тэрарыстаў згінулі 42 салдаты, а 20 было раненых.

10 лістапада ў Іраку згінулі 1 польскі і 1 славацкі салдаты.

23 лістапада ў Багдадзе ў Іраку ад бомбавых замахаў згінула 215 асоб, а 257 было раненых.

23 лістапада ў Лондане ў бальніцы атручаны палонам 210 памёр былы працаўнік КГБ у Расіі, які ўцёк за мяжу – Аляксандр Літвіненка.

28 лістапада – 1 снежня паломніцтва папы рымскага Бенедыкта XVI у Турцыю.

30 лістапада згінула амаль 300 асоб ад лавіны з вулкана Маён на Філіпінах на востраве Люз.

7 снежня ў катастрофе аўтобуса ў Белай у паўночна-заходняй Балгарыі згінула 19 асоб.

10 снежня наступіў 117 старт (STS-116) па праграме Спейс Шатл і 33 палёт шатла Дыскаверы з касманаўтамі Маркам Паланскім, Уільямам Афелейнам, Робертам Курбі, Нікаласам Патрыкам, Джоанай Хіггінботэм, Крыстоферам Фуглесангам (Швецыя) і Сунітай Уільямс. Дыскаверы прызямліўся 22 снежня.

23 снежня Рада Бяспекі ААН наклала санкцыі на Іран (рэзалюцыя 71737) за атамную праграму.

26 снежня згарэла больш чым 260 асоб ад выбуху нафтаправода ў Нігерыі.

27 снежня з касмадрома Байканур вылецеў еўрапейскі спадарожнік COROT, які меў шукаць планет за Сонцам.

30 снежня павесілі экс-прэзідэнта Ірака Садама Хусейна.

30 снежня затануў інданезійскі пасажырскі паром. Згінула больш чым 400 асоб.

30 снежня ў замаху ЭТА на аэрадром у Мадрыдзе згінулі 2 асобы, а больш чым 20 было раненых.

 

Дзмітры Шатыловіч
Працяг будзе