Горкі як палын

Лекі з поля і лесу

Супрацьпаказанні да ўжывання палыну. Катэгарычна забаронены прыём сродкаў з палыну пры малакроўі, а таксама пры кармленні грудзьмі і цяжарнасці (атрутныя кампаненты, прысутныя ў палыне, могуць негатыўна паўплываць на ход цяжарнасці і нават справакаваць выкідыш). Таксама супрацьпаказаннем для выкарыстання палыну з’яўляецца язва страўніка і кішэчніка і любыя захворванні страўнікава-кішачнага шляху ў фазе абвастрэння. Не варта яго таксама прымаць унутр людзям, якія пакутуюць ад алкагалізму, парушэнняў псіхікі і складанымі захворваннямі нервовай сістэмы. Пры тромбафлебіце палын унутр лепш таксама не прымаць. Пры працяглым прыёме палыну магчыма лёгкае атручэнне, перадазіроўка прыводзіць да галюцынацый і курчаў. Таму паміж курсамі прыёму палыну варта рабіць перапынкі да двух месяцаў.

Лаўровы ліст. На пахмелле («кац») або атручэнне: настойвай накрытыя 20 лаўровых лістоў у шклянцы вады на працягу 20 хвілін. Выпі.

Інфекцыя дзясен, ахрыпласць, страта голасу: звары 10 лістоў у шклянцы вады, прамывай рот.

Грып і бранхіт: вымачы 4 лаўровыя лісты і апельсінавую скурку ў літры вады. Пі падчас хваробы. Зніжае жар, галаўны боль, і дадае энергіі.
Бранхіт і кашаль: звары больш дзясятка лістоў, а затым пакладзі іх на грудзі і накрый ручніком.

Болі ў страўніку, а таксама нервовыя – рэцэпт святой Хільдэгарды. Звары некалькі лаўровых лістоў у палове шклянкі сухога ці паўсухога чырвонага віна. Пі невялікімі глыткамі.

Настой на ачышчэнне костак і суставаў пры рэўматычных болях: здрабні 5 г лаўровага ліста, залі паўтара шклянкамі кіпеню і вары на працягу 5 хвілін. Адвар залі ў тэрмас, закруці і дай пастаяць на працягу 5 гадзін, каб добра нацягнуў. Потым працадзі, пералі ў шкляную бутэльку і пі маленькімі глыткамі кожныя 20 хвілін на працягу 12 гадзін. Найлепш выкарыстай увесь настой. Паўтары гэта на працягу наступных двух дзён, зрабі 7 дзён перапынку і зноў паўтары.

Звычайны маяран
– для палёгкі

Амаль кожны трымае ў кухоннай шафцы маяран, якім любім прысмачыць розныя стравы, асабліва гарохавы суп, чырвоны боршч або «флякі». Але не ўсе ведаюць, што маяран павінен апынуцца ў падручнай аптчэцы.

Маяран асабліва хутка палегчыць страўнікава-кішэчныя праблемы. У выпадку атручэння або болю ў страўніку, варта асцярожна праглынуць 1 чайную лыжачку маярану і запіць вадой (асцярожна, каб прымаючы маяран не наглытацца паветра і не ўдавіцца). Лячэй стане адразу.
У іншых выпадках можна прыгатаваць гарбату з маярану – ідэальна падыходзіць пры ўздуцці жывата, болі жывата і страўніка, празмерных газах. Аказвае таксама супакойваючае дзеянне, станоўча ўплывае на мозг, нервовую сістэму і вочныя захворванні, таксама дапамагае пры эпілепсіі. Гарбатка лечыць ацёкі і запаленне печані, атручэнне і прастуду, кашаль, дапамагае ачысціць бронхі і лёгкія з макроты.

Рэцэпт: 2 чайныя лыжачкі высушанага маярану заліць кіпенем. Запарваць каля 5 хвілін, затым працадзіць. Піць гарбатку без якіх-небудзь дадаткаў, несалоджаную. Максімальная колькасць – 1-2 кубкі ў дзень, празмерная колькасць можа выклікаць стомленасць і галаўныя болі.

Пропаліс – пчаліны клей

Пропаліс – магутны імунамадулятар, які працуе на клеткавым узроўні. Гэта прадукт пчалярства, які смела можна назваць чароўным прыродным лекам.

Нават сучасная медыцына гатовая схіліць калена перад гэтым унікальным рэчывам. Толькі прырода змагла стварыць такую сапраўды ўнікальную формулу. Само гэтае слова мае лацінскае паходжанне, і перакладаецца прыкладна як «пчаліны клей». Атрымліваецца клейкае рэчыва пры змешванні пчаліных стрававальных ферментаў і смалістых рэчываў раслін.

Пчолы актыўна выкарыстоўваюць пропаліс для абароны сот і вулля, праклейваючы месцы злучэння сот, уваход у вулей і іншыя часткі свайго жылля. Таксама з дапамогай пропалісу казуркі як бы абеззаражваюць сваю жыццёвую прастору. Яны заліваюць пропалісам астанкі шкоднікаў, якія трапляюць у вулей, і парэшткі бальзаміруюцца – так дзейнічае пропаліс.

Пра гаючыя ўласцівасці пропалісу вядома ці ледзь не з пачатку часоў. Рэчыва ў сваіх трактатах згадваў яшчэ Авіцэна. І, у той жа час медыцына да гэтага часу працягвае знаходзіць новыя і новыя актыўныя элементы пропалісу. На сёння ў гэтым рэчыве выяўлена каля 200 актыўных рэчываў. Спектр прымянення пропалісу ў лячэбных мэтах больш чым шырокі. Пропаліс змяшчае разнастайныя рэчывы – флаваноіды, яны і з’яўляюцца асновай гаючых уласцівасцяў гэтага рэчыва. Акрамя гэтага ў пропалісе ўтрымліваюцца эфірныя алеі, амінакіслоты, цукры, цэлы спектр вітамінаў, мінеральныя рэчывы. Спіс можна працягваць доўга. Варта адзначыць, што ў гэтым рэчыве ёсць практычна ўсе існуючыя ў прыродзе вітаміны і каля 20 мінеральных рэчываў. Не так даўно ў пропалісе знайшлі элементы, падобныя да антыбіётыкаў. Таксама ў рэчыве адзначана высокае ўтрыманне энзімаў.

Важна і тое, што ўжываць пропаліс можна самымі рознымі спосабамі – ва ўнутр, у якасці кампрэсаў на скуру, у выглядзе розных раствораў і настоек, якія таксама можна выкарыстоўваць як вонкава, так і ўнутрана. Можна нават проста жаваць пропаліс і рабіць з яго кампрэсы. У халодным выглядзе гэта рэчыва цвёрдае, а пры разаграванні становіцца пластычным. Пры гэтым высокія тэмпературы карыснаму складу ніяк не шкодзяць.

Асноўныя ўласцівасці пропалісу. Абеззаражанне: пропаліс выкарыстоўваюць для барацьбы з самымі рознымі мікробамі. Ангіна, атыты, сінусіты, запаленне слізістых абалонак і іншыя вірусныя паразы можна лячыць з дапамогай пропалісу. Таксама пропаліс знішчае розныя грыбкі. Для гэтага выкарыстоўваюцца настойкі на спірце і розныя мазі з даданнем рэчыва. З дапамогай пропалісу можна пазбавіцца ад паразітаў у арганізме.

Дэрмапластычныя ўласцівасці. Здаўна было вядома, што пропаліс валодае рэгенеруючымі ўласцівасцямі, аднаўляючымі тканкі. Таму і цяпер з дапамогай гэтага рэчыва лечаць раны, гнайнікі, абмаражэнні, апёкі. Пропаліс ужываюць ўнутр пры гастрытах і падобных пашкоджаннях слізістай абалонкі страўнікава-кішачнага тракту (СКШ).

Міраслава Кастанчук

Знішчэнне таксінаў. пропаліс валодае антытаксічным эфектам, таму паказаны пры захворваннях печані і розных атручваннях. Цікава, што гэта рэчыва ўжываюць нават пры наркатычных і алкагольных інтаксікацыях!

Умацаванне імунітэту і ўзбагачэнне вітамінамі. Пропаліс – магутны імунамадулятар, працуе на клеткавым узроўні. Да таго ж у гэтым рэчыве багаты спектр вітамінаў, таму рэчыва здольна пагасіць дэфіцыт практычна любых элементаў у арганізме.

Антывірусныя. Пропаліс здольны ліквідаваць актыўнасць вірусаў і зніжаць іх колькасць у арганізме.

Дапамога пры сасудзістых захворваннях. Прэпараты з пропалісам прымяняюцца пры розных захворваннях сасудаў – гэта і атэрасклероз, і гіпертанія. Таксама пропаліс ужываюць пры гемароі і варыкозным пашырэнні вен.

Антыаксідантныя ўласцівасці. Спецыялісты згадваюць пропаліс ў спісе рэчываў, здольных змагацца з ракавымі клеткамі. Антыаксідантныя ўласцівасці рэчыва выкарыстоўваюцца і ў касметалогіі, паколькі пропаліс валодае амаладжальнымі ўласцівасцямі.

Пропаліс унікальны таксама і тым, што практычна не мае супрацьпаказанняў. Нельга ўжываць яго толькі тым людзям, у якіх ёсць алергія на пчалапродукты. Улічваючы высокую канцэнтрацыю актыўных элементаў у рэчыве, усё ж будзе лепш, калі прэпараты з пропалісам і іх дазіроўку прызначыць спецыяліст.

Як зрабіць настойку пропалісу ў хатніх умовах? Перад выкарыстаннем пропаліса рэкамендуецца спачатку ачысціць яго, нацёршы на дробнай тарцы замарожаны пропаліс. Здробнены пчаліны клей заліваюць халоднай вадой. Усё лішняе ўсплыве, верхні пласт у якім плаваюць часткі можна зліць. Вычышчаны пчаліны клей трэба прасушыць. У якасці растваральніка пры настойванні выкарыстоўваюць медыцынскі спірт, гарэлку ці спіртавыя настоі на розных зёлках. Апошнія ўзмацняюць тэрапеўтычны эфект.

Для падрыхтоўкі лячэбнага складу можна пайсці па лёгкім (хуткім) або цяжэйшым шляху. У першым выпадку рэцэпт такі: дробна нацерці 10 г пропалісу, падцяпліць на вадзяной лазні 90-100 мл 70% -га медыцынскага спірту да 50-ці градусаў, усё змяшаць да аднастайнай кансістэнцыі, зняць з агню не даводзячы да кіпення, працадзіць праз адмысловую паперу з ватай або некалькі слаёў марлі, пераліць у цёмны шкляны посуд, добра закаркаваць. Захоўваць у цёмным прахалодным месцы.

Выраб дзесяціпрацэнтнай настойкі па другім рэцэпце зойме больш часу, затое ён прасцейшы. Спірт ці гарэлку наліць у шкляны посуд, туды ж усыпаць пропаліс. Настойваць 2 тыдні ў цёмным цёплым месцы, боўтаючы 2 разы на дзень. Працадзіць, і лек гатовы.

Рэцэпт залежыць ад таго, настойку якой канцэнтрацыі трэба прыгатаваць (5-50%). Лепш зрабіць пяцідзесяціпрацэнтную, а потым разводзіць яе ў патрэбных прапорцыях.

Міраслава Кастанчук
Працяг будзе

Успаміны з 2004 г.

1. Польшчa. У 2004 годзе прэм’ер-міністрам Польшчы да 2 мая быў Лешак Мілер з СЛД, а пасля стаў Марак Бэлька з СДПЛ.

Пры іх беспрацоўе ў студзені налічвала 20,6 % і да канца чэрвеня паменшылася толькі да 19,7%. Сярэдні заробак да снежня 2004 г. узрос з 2201 злотых да 2290 злотых. Натуральны каафіцыент насельніцтва павялічыўся з (-0,4) проміля ў 2003 г. да (-0,2) проміля да канца 2004 года. Больш людзей памерла і ў 2003 і ў 2004 гадах, чым нарадзілася.

1 студзеня Дзіўнаў і Прушкаў атрымалі гарадскія правы.

1 студзеня стала важнай норма PN- IEC 60038:1999. У сувязі з тым змянілі электрычнае напружанне ў аднафазнай электрычнай сеці з 220 вольт на 230 вольт, а ў трохфазный сеці з 380 в на 400 в.

4 студзеня ў чыгуначнай катастрофе ля Вронак 25 асоб было раненых.

20 студзеня наступіў выбух маслянага рэзервуара і пажар у цеплаэлектрастанцыі Кракаў.

27 студзеня урад Л. Мілера прыняў план міністра Хаузнера.

1 сакавіка Польшча ўступіла ў Еўрапейскую Патэнтную Арганізацыю.

12 сакавіка прынялі закон аб грамадскай дапамозе.

12 сакавіка ў крымінальны Кодэкс ўвялі вызначэнне тэрарыстычнага злачынства.

12 сакавіка прэзідэнт А. Кваснеўскі аб’явіў жалобу ад поўначы пасля бомбавага замаху ў Мадрыдзе.

19 сакавіка ўстанавілі закон Мытнае Права.

26 сакавіка дайшло да раскола ў СЛД. 26 былых левых дзеячаў СЛД і Уніі Працы стварылі новую партыю СДПЛ (Польская Сацыял-дэмакратыя) і прэм’ер-міністр Лешак Мілер паведаміў, што 2 мая падасць свой урад у адстаўку.

5 красавіка следчая камісія ў Сейме закончыла працу над афёрай Рывіна.

16 красавіка Сейм прыняў закон аб ахове прыроды.

21 красавіка Юзаф Алексы стаў маршалам Сейма на месца Марка Бароўскага.

26 красавіка Акружны Суд у Варшаве засудзіў Льва Рывіна на 2,5 года турмы і 100 тыс. зл. штрафу за ашуканства.

1 мая Польшча і 10 іншых дзяржаў сталі членамі Еўрасаюза.

2 мая паўстаў першы ўрад Марка Бэлькі. Лешак Мілер падаў свой урад у адстаўку.

2 мая першы раз святкавалі ў Польшчы Дзень флага Польшчы.

8 мая падчас падаўлення хваляванняў псеўдабалельшчыкаў у Лодзі паліцыя застрэліла аднаго балельшчыка і адну студэнтку.

9 мая першы раз у Польшчы святкавалі Дзень Еўрасаюза.

27 мая адкрылі ў Варшаве Алімпійскі цэнтр.

8 чэрвеня прыехаў з візітам у Польшчу першы старшыня Кітая Ху Джынтао.

11 чэрвеня А. Кваснеўскі другі раз стварыў урад Марка Бэлькі.

13 чэрвеня першы раз прайшлі ў Польшчы выбары ў Еўрапейскі Парламент. Перамагла ў выбарах Грамадзянская Платформа.

24 чэрвеня ў ,,трэцім падыходзе» Сейм прагаласаваў вотум даверу ўраду Марка Бэлькі.

У чэрвені Беларускае літаратурнае аб’яднанне ,,Белавежа” выдала мой чацвёрты зборнік беларускіх вершаў «Вясёлка над імглою», як сорак восьмую кніжку на датацыю Міністэрства Культуры.

Беларусь

У студзені 2004 г. паводле беларускіх даных сярэдні месячны заробак налічваў 285 970 рублёў, а ў чэрвені 2004 г. павялічыўся да 355 230 рублёў, ды інфляцыя з’ела амаль усё павышэнне заробкаў.

27 студзеня у Краснаполлі ў Магілёўскай вобласці падчас урока фізкультуры ў сярэдняй школе № 1 а гадзіне 10.28 завалілася сцяна, а пасля столь фізкультурнай залы. Адразу згінуў адзін вучань, а настаўнік фізкультуры памёр у бальніцы. Раны атрымала 20 вучняў 9-10 класаў. Аб трагедыі даведаўся А. Лукашэнка і стварыў камісію, якая мела выясніць прычыну трагедыі.

У лютым пачаўся газавы канфлікт Беларусі і Расіі. Расійскі ,,Газпром” на суткі перастаў падаваць газ Беларусі і беларускім суседам. Да 2002 года ,,Газпром” прадаваў Беларусі газ па расійскіх цэнах, а ў 2002 годзе прапанаваў ёй плаціць 19 долараў за кубаметр газу і заключыў з ёй дагавор, каб стварыць адну кампанію, у якую Беларусь перадасць свой газаправод ,,Белтрансгаз”. Беларусь не выканала дагавору. Паляцелі вострыя рэплікі прэзідэнтаў У. Пуціна і А. Лукашэнкі. Прэзідэнт У. Пуцін прапанаваў аддзяліць ,,мух” ад ,,катлетаў”, а А. Лукашэнка абвінаваціў Расію ў ,,газавым тэрарызме”. Прычынай канфлікту па версіі Расіі былі нетэрміновыя разлікі беларусаў за танна праданы расійскі газ, а Беларусія заявіла, што Расія хоча бясплатна атрымаць трубаправод ,,Белтрансгаз”. Стварэнне сумеснага прадпрыемства на базе ,,Белтрансгаза” было прадбачанае беларуска-расійскім пагадненнем аб пашырэнні супрацоўніцтва ў газавай сферы, падпісаным у красавіку 2002 года. Гэты праект павінен быў завяршыцца да 1 ліпеня 2004 года. Аднак яго не завяршылі. А. Лукашэнка пабаяўся прадаць Расіі трубаправод ,,Белтрансгаз”. Летам 2004 года ,,Газпром” і ,,Белтрансгаз” заключылі дагавор аб пастаўках газу ў Беларусь 10,2 мільярдаў кубаметраў па 46 долараў за кубаметр газу, а за транзіт газу Расія заплаціць 0,75 долараў за кубаметр газу высланага трубаправодам ,,Белтрансгаз” у Беларусь і суседам Беларусі.

18 мая пачэснае званне ,,Заслужаны дзеяч мастацтва Рэспублікі Беларусь – дэяржаўная ўзнагарода Беларусі, якая была заснаваная Пастановай Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь ад 13 красавіка 1995года № 3726-ХІІ было заменены Законам Беларусі ад 18 мая 2004 года №288-3.

У чэрвені была аб’яўлена галадоўка пратэста дэпутатаў парламенцкай групы ,,Рэспубліка” У. Парфяновіча, С. Скрэбца, В. Фралова. Да дэпутатаў далучыліся лідэры і актывісты недзяржаўных арганізацый Мінска і іншых гарадоў Беларусі. Галадаўшыя патрабавалі дэмакратызацыі Выбарчага Кодэкса і пратэставалі супраць планаў прэзідэнта балатавацца на трэці прэзідэнцкі тэрмін.

23 чэрвеня ў Баранавічах паўстаў Баранавіцкі Дзяржаўны Універсітэт.

Да ліпеня нічога цікавага на Беларусі не здарылася апрача арыштаў апазіцыянераў.

Расія

14 студзеня ў якуцкай вёсцы Таматор зафіксавалі самую нізкую тэмпературу – 72,2 градусаў С.

3 лютага прайшоў VIII Сусветны Расійскі Народны Сабор прысвячаны тэме ,,Расія і праваслаўны свет”.

6 лютага ў Маскве ў метро а гадзіне 8,23 тэрарыст смяротнік стварыў выбух, ад якога паўстаў пажар. Згінула 42 асобы разам з тэрарыстам, а 250 пасажыраў было параненых. У 2007 годзе суд пакараў пажыццёвым зняволеннем 3-х чачэнскіх тэрарыстаў, якія прыгатоўвалі гэты тэракт.

9 лютага паўстаў у Пецярбурзе вялікі шум з-за забойства таджыцкай дзяўчынкі Хуршэды Султонавай.

13 лютага ў Дохе ў Катары ў бомбавым замаху выкананым двума агентамі расійскай Федэральнай Службы Бяспекі згінуў былы прэзідэнт Чачні Зелімхан Яндарбіеў.

14 лютага заваліўся дах у маскоўскім аквапарку ,,Трансвааль-парк”. Згінула 28 асоб, а больш чым 100 прысутных было параненых. Абвінавачаны ў катастрофе быў аўтар праекта даха-купала і яго канструктар
Н. Канчэлі.

24 лютага прэзідэнт У. Пуцін паслаў у адстаўку ўрад Міхала Касьянава, а 5 сакавіка старшынёй урада быў назначаны Міхал Фрадкоў. Прычынай адстаўкі ўрада Касьянава была затрымка пры адміністрацыйных рэформах і не тымі спосабамі, якія жадаў прэзідэнт. Цяпер М. Фрадкоў меў рэалізаваць гэтыя рэформы. Прэзідэнт патрабаваў ад М. Фрадкова, каб у 2010 годзе ВВП было два разоў большае.

11 сакавіка ў шахце ,,Тайжынская” на Сібіры ад выбуху метана згінула 47 шахцёраў.

14 сакавіка прайшлі выбары прэзідэнта. У Пуцін атрымаў 71,3 % галасоў і стаў другі раз прэзідэнтам Расіі.

16 сакавіка наступіў выбух газу ў жылым будынку ў Архангельску. Згінула 58 асоб.

25 сакавіка У. Пуцін падпісаў федэральны канстытуцыйны закон аб стварэнні новага суб’екта Расійскай Федэрацыі ў сувязі са злучэннем Пермскай вобласці і Комі-Пермяцкай АА.

19 красавіка наступіў старт касмічнага карабля Саюз ТМА-4 з касманаўтамі Генадзіем Падалкай, касманаўтам ЗША Майклам Фінкам і касманаўтам з Нідэрландаў Андрэ Кейперсам. Карабель прыстыкаваўся да МКС.

30 красавіка наступіла прызямленне касмічнага карабля Саюза ТМА-3 з касманаўтамі Аляксандрам Келеры, касманаўтам ЗША Майклам Фоулам і касманаўтам з Нідэрландаў Андрэ Кейперсам.

5 мая Аслан Абанідзе падаў у адстаўку з паста кіраўніка Аджарыі і на наступны дзень яго вывезлі ў Маскву. Аджарыя падпарадкавалася Грузіі.

9 мая падчас святкавання 59–й гадавіны Дня Перамогі ў Грозным на трыбуне стадыёна, на якім праходзіў парад, наступіў выбух бомбы, падкладзенай чачэнскімі тэрарыстамі. Згінула 7 асоб, а больш чым 50 асоб было раненых. Тады згінуў прэзідэнт Чачні Ахмад Кадыраў, яго прыяцель старшыня Гарсавета Х. Ісаеў і яшчэ 5 асоб.

31 мая першы раз прайшла цырымонія ўручэння Прытцкероўскай прэміі ў Расіі ў будынку Эрмітажнага тэатра ў Пецярбурзе. Заха Хадыд стала першай жанчынай- архітэктарам узнагароджанай гэтай прэміяй.

4 чэрвеня наступіў выбух бомбы ў Самары. Згінула 10 асоб, а 59 было раненых. Як выказала следства, арганізатарам тэракта быў курсант Растоўскай ваеннай школы Павел Касалапаў, а выканаў тэракт жыхар Казахстана Еркінгалі Тайжанаў, які быў арыштаваны ў Казахстане і які павесіўся там у турме.

5 чэрвеня Анастасія Мыскіна перамагла ў Адкрытым чэмпіянаце Францыі па тэнісе і стала першай расійскай тэнісісткай, якая выйграла турнір Вялікага шлема.

Іншыя дзяржавы

2 студзеня Зонд НАСА Stardust узяў узоры пылу з касы каметы Вайлд 2.

3 студзеня наступіла катастрофа в Егіпце пад Шарм-эш-Шэйхам Боінга-737, які ўпаў у мора. Згінулі ўсе 148 французскіх турыстаў, пасажыраў самалёта.

4 студзеня ў выбарах прэзідэнта ў Грузіі лідэр Нацыянальнага руху Міхал Саакашвілі перамог, атрымаўшы 96,3 % галасоў.

4 студзеня на планету Марс прыляцеў і сеў Марсаход МЕР-А(Спірыт).

6 студзеня ў двайным бомбавым замаху ў афганскім Кандагары згінула 16 асоб і між імі 8 дзяцей.

6 студзеня ураган Хета, які веяў са скорасцю большай чым 300 км на гадзіну спустошыў востраў Ніуэ ў Палінезіі.

9 студзеня прайшоў судовы працэс у Санта Барбара над спеваком Майклам Джэксанам, якога абвінавачвалі ў сексуальных дамагацельствах ад непаўналетніх.

13 студзеня наступіла катастрофа Як-40 Узбецкіх авіяліній у Ташкенце. Згінула 37 асоб.

14 студзеня тэрарыстка смяротніца з Хамаса стварыла тэракт на гранічным пераходзе Эрэз з зоны Газы. Згінула трох ізраільскіх салдатаў і адзін ізраільскі грамадзянін, а 12 асоб атрымала раны.

18 студзеня ў замаху смяротніка ля брамы амерыканскай галоўнай кватэры ў Багдадзе ў Іраку згінула 31 асоба.

25 студзеня марсаход NASA Opportunity прысеў на планеце Марс.

25 студзеня Міхал Саакашвілі стаў прэзідэнтам Грузіі.

26 студзеня прэзідэнт Афганістана Хамід Карзай падпісаў новую канстытуцыю Афганістана.

29 студзеня ў бомбавым замаху смяротніка на аўтобус у Іерусаліме згінула 10 асоб, а 50 атрымала раны.

1 лютага ў час хаджа ў Мекцы згінулі 251 паломнік.

1 лютага ў двайным бомбавым замаху смяротнікаў на бюро Дэмакратычнай Парты Курдыстана і Патрыятычнай Уніі Курдыстана згінула ў горадзе Ірбіль у паўночным Іраку 109 асоб, а 100 асоб атрымала раны.

4 лютага пачаў працаваць Facebook.

5 лютага 19 кітайскіх лаўцоў слізнякоў утапіліся ад высокай хвалі ў Заліве Моркам ля Вялікабрытаніі.

9 лютага ў Азербайджане быў створаны Народны Парк Гіркан.

10 лютага французскі парламент забараніў насіць бачныя рэлігійныя ўборы і сімвалы.

10 лютага ў катастрофе іранскага самалёта ФОКЕР Ф-50 у Шарджы згінулі 43 асобы.

18 лютага ў Іране ў вёсцы Хайям ля Нішапуры наступіў выбух у цягніку, ад якога згінула 328 пасажыраў і між імі некалькі важных іранскіх палітыкаў.

21 лютага ў атацы мяцежнікаў з Арміі Божага Супраціўлення на лагер бежанцаў у паўночнай Угандзе згінула 337 асоб.

22 лютага ў бомбавым замаху смяротніка ў Іерусаліме згінула 8 асоб, а 50 асоб атрымала раны.

24 лютага ля свайго дома забілі швейцарскага дыспетчара Петэра Нільсена, які кіраваў сутыкнуўшыміся самалётамі. Забойцам быў Віталій Калоеў, асетынец, які памагаў уладам шукаць ахвяр з разбітых самалётаў.

26 лютага ў авіякатастрофе ў Босніі і Герцагавіне згінуў прэзідэнт Македоніі Барыс Грайкоўскі.

27 лютага ў Філіпінах ад выбуху бомбы на пасажырскім пароме згінула 116 асоб. Улады абвінавацілі ў замаху ісламскую тэрарыстычную арганізацыю Група Абу Саяфа.

27 лютага ў Японіі пакаралі смерцю Сёко Асагару, кіраўніка секты Аум Сінрыкё (Найвышэйшая Праўда) за газавую атаку ў такійскім метро ў 1995 годзе.

2 сакавіка вылецеў у космас еўрапейскі касмічны зонд Расета, які меў у лістападзе 2014 года сустрэцца з каметай 67P/Czuriumow–Gierasimienko.

2 сакавіка ў серыі бомбавых замахаў смяротнікаў у Багдадзе і Карбалі ў Іраку згінула 170 асоб, а больш чым 500 асоб было раненых.

3 сакавіка прэм’ер-міністрам Сербіі стаў Ваіслаў Каштуніца.

7 сакавіка ў Грэцыі перамагла ў выбарах кансерватыўная Новая Дэмакратыя.

10 сакавіка Костас Каараманліс стаў прэм’ер-міністрам Грэцыі.

11 сакавіка ў некалькі тэрактах на чыгунцы ў Мадрыдзе згінула 191 асоба.

12 сакавіка ў Каліфорніі ва Фрэсно Маркус Вессон застрэліў у вока ўсю сваю сям’ю.

17-19 сакавіка ў хваляваннях у Косаве між сербамі і албанцамі згінула 19 асоб, а 900 асоб атрымала раны.

19 сакавіка ля фінскага горада Аанекоскі ад сутыкнення аўтобуса з людзьмі з грузавіком з паперай згінулі 24 асобы, а 13 атрымала раны.

19 сакавіка ў горадзе Тайнань на Тайване ў апошні дзень выбарчай кампаніі быў падстрэлены прэзідэнт Дзян Суі-біан. 20 сакавіка перамог ён у выбарах і стаў прэзідэнтам Тайваня.

22 сакавіка ў атацы ізраільскіх ракет з верталётаў у Газе згінуў шэйк Ахмад Ясін, кіраўнік Хамаса.

28 сакавіка ў Грузіі ў парламенцкіх выбарах перамогу атрымаў Нацыянальны рух.

29 сакавіка прынялі ў НАТА Балгарыю, Эстонію, Латвію, Літву, Румынію, Славакію і Славенію.

29 сакавіка ў Ірландыі, у першай дзяржаве на свеце, увялі поўную забарону курыць цыгарэты і вырабы з тытуню, махоркі ў рэстаранах, піўных.

31 сакавіка ў Эль-Фалуджы ў Іраку мяцежнікі замардавалі 4-х працаўнікоў з амерыканскага прадпрыемства аховы Блевотэр, іх целы падпалілі і павесілі на мосце над Еўфратам.

3 красавіка падчас пробы арышту на вуліцы ў Мадрыдзе 5-ці ісламскіх тэрарыстаў з 11 сакавіка, яны ўзарваліся. Згінуў паліцыянт, які іх арыштаваў і 11 асоб на вуліцы атрымала раны.

4 красавіка балгарскі аўтобус, які вёз 34-х вучняў і 16 пасажыраў ссунуўся з дарогі ў раку і ўтапіўся ў рацэ Лім у сербскай вёсцы Гостун. Згінула 12 дзяцей.

4 красавіка пачатак збройнага паўстання шыітаў у Іраку пад кіраўніцтвам ісламскай арганізацыі ,,Армія Магдзі” супраць акупацыйных сіл ЗША і Еўропы. Пачатак бітвы за Фалуджу.

21 красавіка ад выбуху аўтамашыны-пасткі ў Іраку ў Басры згінулі 74 асобы, а больш чым 100 асоб было параненых.

22 красавіка ад сутыкнення двух цягнікоў і выбуху ў цягніку ў горадзе Йончхоне ў Кітаі згінула амаль 150 асоб.

25 красавіка ў выбарах прэзідэнта ў Аўстрыі перамог кандыдат Сацыял-дэмакратычнай Партыі Аўстрыі Хайнц Фішэр.

30 красавіка італьянскі парламент прыняў спрэчны закон аб сродках масавай інфармацыі, які дазваляў прэм’ер-міністру Сільвіё Берлусконі, медыя-магнату дзяржавы, кантраляваць 90% італьянскіх тэлеканалаў і браць на ўласнасць новыя друкаваныя выданні і радыёстанцыі. Крытыкі закона назвалі сітуацыю ,,канцом свабоды інфармацыі”.

30 красавіка амерыканская газета The New Yorker выкрыла і апублікавала, што ў амерыканскай турме Абу Грэйб амерыканцы катавалі палоннікаў з Афганістана і Ірака.

1мая былі прыняты ў Еўрасаюз Венгрыя, Кіпр, Латвія, Літва, Мальта, Польшча, Славакія, Славенія, Чэхія і Эстонія.

1 мая ЗША вывелі свае войска і закончылі першую бітву за Фалуджу з бастыёнам суніцкіх мяцежнікаў і тэрарыстаў з Аль-Каіды.

2 мая ў сутыкненнях хрысціян з мусульманамі ў нігерыйскім горадзе Ельва згінула амаль 700 асоб.

6 мая ад выбуху ў вёсцы Новабагданаўка на Украіне згінула 5 асоб і былі пашкоджаны многія будынкі ў Новабагданаўцы і блізкіх вёсках.

7 мая ў бомбавым замаху на шыіцкую мячэць у пакістанскім Карачы згінулі 22 асобы, а 100 асоб было раненых.

7 мая згінуў у Іраку польскі ваенны карэспандэнт тэлебачання Вальдэмар Мілевіч.

17 мая ў амерыканскім штаце Масачусетс легальнымі сталі шлюбы мужчыны з мужчынам і жанчыны з жанчынай.

19 мая ў амерыканскім налёце на ірацкую вёску Макр Аль-Дыб ля граніцы з Сірыяй згінула больш чым 40 вясельных гасцей на вяселлі.

23 мая новым прэзідэнтам Нямеччыны стаў Хорст Кэдер.

31 мая ў замаху смяротніка на шыіцкую мячэць у пакістанскім Карачы згінула 21 асоба і амаль 50 асоб было раненых.

5 чэрвеня ў замаху ў Багдадзе ў Іраку згінула двух польскіх салдат з падраздзялення ГРОМ і 2-х грамадзян ЗША.

11 чэрвеня зонд Cassini-Huigens праляцеў блізка месяца Сатурна Фебе.

13 чэрвеня на выбарах ў Еўрасаюз найбольш галасоў атрымаў блок кансерватыўных партый – 250, другое месца атрымаў блок сацыялістычных партый – амаль 200.

14 чэрвеня на астравах Каралавага мора абвясцілі Каралеўства геяў і лесбіянак

15 чэрвеня Іван Гаспаравіч стаў прэзідэнтам Славакіі.

21 чэрвеня вылецеў у космас першы прыватны субарбітальны касмічны карабель Space Ship One.

26 чэрвеня ў Славакіі знайшлі ў Татрах самую доўгую пячору, якую назвалі Цень Месяца.

28 чэрвеня пачалася перадача ўлады ў Іраку ад Часовай адміністрацыі міжнародных акупацыйных сіл часоваму ірацкаму ўраду.

29 чэрвеня наступіла катастрофа расійскага верталёта Мі-8 у Сьера-Леоне. Згінула 22 асобы, у іх ліку 14 пакістанскіх міратворцаў.

Дзмітры Шатыловіч
Працяг будзе

Календарыюм (02/2017)

Люты – гадоў таму

1025 – у 992 г., паводле летапісаў, былі заснаваны ў Полацку і Тураве епархіі і пастаўлены епіскапы.

890 – у 1127 г. былі аднатаваныя першыя летапісныя зьвесткі пра горад Гародня (Городна, Городень).

630 — 20 і 22 лютага 1387 г. кароль Польшчы Ягайла выдаў граматы пра наданьне прывілеяў феадалам Вялікага Княства Літоўскага, якія прынялі каталіцкае веравызнаньне.

380 – 5.02.1637 г. у Вільні памёр Іосіф Вельямін Руцкі (нар. у 1573 ці 1574 г. у Руце на Наваградчыне), уніяцкі мітрапаліт, пісьменьнік-палеміст, царкоўна-палітычны дзеяч. Пахаваны ў Вільні ў Сьвятатроіц-кім манастыры.

210 – 11.02.1807 г. у Варацэвічах на Палесьсі нар. Напалеон Орда (пам. 26.04.1883 г. у Варшаве, пахаваны ў Янаве Палескім), мастак, кампазітар.

165 – 21.02.1852 г. у Менску адбылася пастаноўка трупай Вінцэнта Дунін-Марцінкевіча першай беларускай опэры „Ідылія” С. Манюшкі і К. Кшыжаноўскага.

145– 29.02.1872 г. у Крынках Аршанскага пав. нар. Вітольд Бялыніцкі-Біруля, вядомы мастак пэйзажыст. З 1947 г. жыў пад Менскам. Памёр 18.06.1957 г. у Цьвяры, пахаваны на Новадзявічых могілках у Маскве.

135 – 10.02.1882 г. у Вільні нар. Францішак Умястоўскі (Дзядзька Пранук), празаік і публіцыст, ініцыятар выданьня „Нашай Долі”, рэдактар-выдавец газэты „Беларускі Дзень” (1927 – 1928), жыў у міжваенны час у Вільні. У 1939 г. змабілізаваны ў польскае войска, у красавіку 1940 г. загінуў у Катыні.

135 – 4.02.1882 г. у Слуцку нар. Фабіян Шантыр, празаік і публіцыст, дзеяч беларускага руху падчас І сусьветнай вайны, муж Зоські Верас. Расстраляны бальшавікамі
ў  красавіку 1920 г.

130 – 27.02.1887 г. у в. Новы Двор, Менскага павету нар. Алесь Гарун (сапр. прозьвішча Аляксандар Прушынскі), дзеяч беларускага нацыянальнага руху, пісьменьнік, журналіст. Адзін са стваральнікаў Беларускай Народнай Рэспублікі, беларускага войска. Памёр 28.07.1920 г. у Кракаве, пахаваны на Ракавіцкіх могілках.

115 – 2.02.1902 г. у Новым Двары на Сакольшчыне нар. Станіслаў Грынкевіч (18.05.1945 г. расстраляны саветамі), лекар, грамадзка-культурны, палітычны дзеяч, літаратар, публіцыст.

115 – 24.02.1902 г. у в. Кацёлкі, Пружанскага павету нар. Янка Хвораст (памёр 1.07.1983 г.), балетмайстар, зьбіральнік беларускага харэаграфічнага фальклёру.

115 – 28.02.1902 г. нар. Павал Гаўрыленка (пам. 2.02.1961 г.), жывапісец, заснавальнік Саюзу Беларускіх Мастакоў.

110 – 14.02.1907 г. у Мінску нар. Алесь (сапр. Пётр) Звонак, паэт і перакладчык. Памёр у Мінску 2.02.1996 г.

110 – 23.02.1907 г. у в. Арляняты на Ашмяншчыне нар. Станіслаў Станкевіч (пам. 6.11.1980 г. у ЗША), грамадзкі дзеяч, настаўнік, літаратуразнавец і журналіст. Выпускнік у 1933 г. польскай і славянскай філялёгіі Віленскага Унівэрсытэту, у 1936 г. атрымаў дактарат гэтай вучэльні. Да 1941 г. працаваў настаўнікам, займаўся навуковай працай. У 1944-1945 гг. рэдагаваў у Бэрліне газэту „Раніца”, з 1945 па 1947 быў настаўнікам беларускай літаратуры ў Гімназіі імя Янкі Купалы ў Нямеччыне.
У 1948-1962 гг. рэдагаваў у Мюнхене газэту „Бацькаўшчына”. З 1963 г. пераняў рэдагаваньне газэты „Беларус” у ЗША, якую рэдагаваў да сьмерці ў 1980 г. Быў пастаянным супрацоўнікам беларускай сэкцыі Радыё Свабода, рэдактарам навуковых „Запісаў”.

105 – 1.02.1912 г. у Вільні адбылася першая пастаноўка п’есы Янкі Купалы „Паўлінка” (у прысутнасьці аўтара).

105 – 5(18).02.1912 г. памёр Іван Трутнеў (нар. у 1827 г. у  Ліхвіне Калужскай губ.), жывапісец і нас-таўнік. У 1866 г. арганізаваў і ўзначаліў Віленскую рысавальную школу, якой кіраваў да сьмерці. Праз яе прайшлі літоўскія і беларускія мастакі, м. інш. Язэп Драздовіч. Пахаваны на праваслаўных могілках у Вільні.

95 – 24.02.1922 г. памёр у Вільні Ядвігін Ш. (Антон Лявіцкі) – нар. 4.01.1869 г. у маёнтку Дабосьна (зараз Жылічы) на Магілёўшчыне, празаік і публіцыст, працаваў у „Нашай Ніве” (1909 – 1910), „Беларусе” (1913), у рэдакцыі „Сахі” і „Лучынкі” (1913 – 1915). Пахаваны на Росах у Вільні.

90 – 28.02.1927 г. у Вільні выйшаў з друку апошні нумар грамадаўскай газэты „Наш Голас”.

85 – 26.02.1932 г. у Менску выйшаў першы нумар тыднёвіка „Літаратура і Мастацтва”.

65 – 16.02.1952 г. у Менску памёр Еўсьцігней Міровіч (Дунаеў) (нар. 10.08.1878 г. у Пецярбургу), акцёр, драматург, рэжысёр, тэатральны дзеяч. У 1957 г. выйшаў яго зборнік „П’есы”. Пахаваны на Вайсковых могілках у Менску.

60 – 25.02.1957 г. у Бялынавічах Касьцюковіцкага р-на на Магілёўшчыне нар. Алесь Пісьмянкоў, сучасны беларускі паэт, эсеіст. Памёр 23.04.2004 г.

Апрацавалі Лена Глагоўская і Вячаслаў Харужы

Белтурызм – на розны смак

Вітаем у Беларусі! (Фота Міры Лукшы)

З Цэнтр-Курорта

Навагоднія туры ў Мінск і Беларусь дораць гасцям з Расіі выдатную магчымасць не толькі адпачыць, сустрэць самыя вясёлыя зімовыя святы, але і пазнаёміцца з культурай і гісторыяй Беларусі. Экскурсійныя туры на Новы год 2017 у Беларусь уключалі ў сябе наведванне як розных славутасцяў, гістарычных помнікаў, так і выезды на прыроду ў Нацыянальныя паркі, перш за ўсё, у Белавежскую пушчу. У ходзе тураў на навагоднія святы ў Беларусі адпачывальнікі маглі наведаць Мінск, Віцебск, Гродна, Брэст, розныя сярэднявечныя замкі, месцы бітваў, праваслаўныя і каталіцкія храмы. Таксама туры на навагоднія святы ў Беларусі – гэта ўнікальны шанц сумясціць культурны адпачынак са спартыўным. У ходзе навагодніх тураў у Беларусь адпачывальнікі пры жаданні маглі ўдосталь нагуляцца па некранутых лясах, пакатацца на каньках, горных і бегавых лыжах, пагуляць у снежкі са сваімі дзецьмі, схадзіць у лазню з сябрамі.

Туры на Новы 2017 год у Беларусь можна было забраніраваць яшчэ заранёў. У залежнасці ад асабістых выбараў, адпачывальнікі маглі выбраць тыя навагоднія экскурсійныя туры ў Беларусь, дзе пераважае наведванне прыродных запаведнікаў ці ж, наадварот, дзе большую частку часу займае знаёмства з выдатнымі мясцінамі. Важнай перавагай тураў на Новы 2017 г. у Беларусь з’яўлялася і тое, што па кошце яны абыходзяцца значна танней, чым аналагічны адпачынак у Расіі, што таксама з’яўляецца немалаважным фактарам.

Для грамадзян Расіі яшчэ адным стымулам адсвяткаваць Новы год у Беларусі з’яўляецца адсутнасць патрэбы ў візе і замежным пашпарце для падарожжа па краіне. Не трэба марнаваць каштоўны час на доўгі пераезд і даўжэй атрымаць асалоду ад самога адчування свята, бо зімовыя прыгажосці і культурныя жамчужыны Беларусі знаходзяцца зусім побач. Сустрэць Новы год 2017 у Беларусі можна было па-рознаму. Беларусы вельмі добразычлівыя і заўсёды рады дапамагчы. Іншым унікальным варыянтам была магчымасць правесці Новы год у Беларусі на прыродзе ў шматлікіх Нацыянальных парках, санаторыях Беларусі, дамах адпачынку, што размяшчаюцца ў самых маляўнічых і экалагічна чыстых кутках краіны. У такіх месцах Беларусь на Новы год паўстае сапраўды казачнай краінай, дзе можна забыцца пра ўсе праблемы, прагуляцца па лясах, пакатацца на лыжах, на коннай запрэжцы, паспрабаваць самыя смачныя стравы нацыянальнай кухні. Можна было сустрэць Новы год у Беларусі 2017 з дзецьмі, дык ім напэўна спадабалася падарожжа ў рэзідэнцыю беларускага Дзеда Мароза. Тым турыстам, хто захапляюцца горнымі лыжамі, сноўбордам, навагодні адпачынак у Беларусі лепш за ўсё правесці на горналыжным курорце ў Сілічах.

Зімовыя туры ў Беларусь цяпер з’яўляюцца адным з самых даступных па кошце варыянтаў падарожжа. І запрашаецца: «Кухня Беларусі разнастайная і ў той жа час простая. У асноўным у ёй пераважаюць прадукты мясцовага земляробства. Пры гэтым беларуская кухня падвергнулася ўплыву суседніх краін – Расіі, Літвы, Украіны і Польшчы. У стравах у асноўным выкарыстоўваюцца: бульба, буракі, грыбы, ягады, ячмень. Прычым бульба на першым месцы па папулярнасці. Яе запякаюць, смажаць, вараць. З яе рыхтуюць нацыянальную вельмі смачную страву – дранікі. У беларускай, як і ў кухні іншых славянскіх народаў, вялікае значэнне маюць першыя стравы. Тут іх рыхтуюць з выкарыстаннем агародніны, круп і, вядома, мясных інгрэдыентаў. Мяса і мясныя паўфабрыкаты ў Беларусі вельмі любяць. Свініна, ялавічына, розныя каўбасы – усё гэта валодае адмысловым смакам і якасцю. З напояў раім паспрабаваць «Крамбамбулю» – моцны алкаголь, настоены на вострых прыправах, «Крупнік» – сумесь настою гаючых траў, спірту і мёду. З безалкагольных напояў – квас з бярозавага соку.

Уезд у краіну

Для грамадзян Расіі і большасці краін СНД уведзены бязвізавы рэжым, на мяжы досыць прад’явіць агульнаграмадзянскі пашпарт. Увоз замежнай валюты ў Беларусь неабмежаваны, аднак сумы звыш 10 000 USD трэба дэклараваць. Забаронены ўвоз-вываз без адпаведнага дазволу агнястрэльнай зброі і боепрыпасаў, вайсковага рыштунку, наркатычных, псіхатропных, атрутных, радыеактыўных і выбуховых рэчываў. Для правозу праз мяжу жывёл і раслін патрабуецца дазвол фітасанітарнага і ветэрынарнага кантролю.

Касцёл Святога Сымона і Святой Алены ў Мінску (таксама вядомы як Чырвоны касцёл) (Фота Міры Лукшы)

Карысная інфармацыя пра краіну

У Беларусі можна ўзяць машыну напракат. Гэта самы зручны спосаб перамяшчэння па краіне. Дарогі знаходзяцца ў вельмі добрым стане, правілы дарожнага руху (ПДР) аналагічныя расійскім. Каб узяць аўто напракат, неабходныя пашпарт і правы міжнароднага ўзору. Кіроўца павінен быць не менш чым 21 год і мець вадзіцельскі стаж не меншы за два гады. Аплата арэнды можа быць наяўнымі грашыма, так і крэдытнымі картамі. Прыкладны кошт арэнды ў суткі – ад 20 даляраў. З Беларусі можна прывезці: вырабы з лёну, разьбяныя драўляныя скульптуры, вырабы з саломкі, працы беларускіх ганчароў (вазы, гаршчкі, забаўныя фігуркі), пацеркавую вышыўку, беларускі бальзам. Для жанчын будзе цікава бялізна вядомай маркі «Мілавіца». Тут яна каштуе танней і адрозніваецца добрай якасцю.

Урад Беларусі чакае ўсплёску ўязнога турызму пасля адмены візаў для грамадзян 80 краін. На думку экспертаў, бязвізавы ўезд – гэта толькі першы крок. Улады Беларусі разлічваюць, што гэта дасць штуршок ўязному турызму. Так, з 1 кастрычніка дазволены часовы бязвізавы ўезд у зону адрэстаўраванага ў 2006 годзе Аўгустоўскага канала, размешчанага часткова на беларускай, часткова па польскай тэрыторыі. Без віз замежныя госці могуць да 3 дзён знаходзіцца ў Белавежскай пушчы. Акрамя таго, да канца 2016 года была планавана адмена ўезд па візах для грамадзян 80 краін. Апытаныя эксперты пацвярджалі, што візы з’яўляюцца сур’ёзнай перашкодай для развіцця ўязнога турызму. Але, на іх думку, для павелічэння колькасці турыстаў толькі адмены візаў недастатковы, спатрэбяцца комплексныя меры.

Туалет – рухавік турызму

«Калі візавыя паслабленні закрануць 80 краін, гэта добра», – быў перакананы кіраўнік літоўскага агенцтва адпачынку і забаў «Vilnius Relax» Кірыл Атаманчык. Але, на яго думку, важна, каб у гэты лік увайшлі дзяржавы Еўрасаюза. Паводле інфармацыі Белсата, у 2015 годзе турысты з Еўропы склалі толькі 5 адсоткаў наведвальнікаў РБ. Кірыл родам з Беларусі і знаёмы з сітуацыяй на мясцовым рынку паслуг. На яго думку, візы – толькі частка праблемы, і сама па сабе адмена візавага рэжыму ня прыцягне ў краіну тысячы турыстаў: «Па-першае, неабходна пазбавіцца ад бюракратыі, звязанай з уездам гасцей з-за мяжы». Гаворка ідзе пра рэгістрацыю для ўсіх, якія ўязджаюць на тэрыторыю Беларусі па госцевым запрашэнні больш чым на 5 дзён. «Для замежніка паход у міграцыйны цэнтр – з чэргамі і на цэлы дзень, хай нават з суправаджэннем – гэта неверагодны стрэс, бо там часам не ведаюць нават англійскай мовы». Па-другое, паводле слоў Атаманчыка, у Беларусі неабходна наладжваць турыстычную інфраструктуру. «Гасцей з Заходняй Еўропы кідае ў сапраўдны шок адсутнасць нармальных прыбіральняў і пошукі, дзе перакусіць, калі яны падарожнічаюць не па арганізаваным турмаршруце». Неабходны таксама ўстойлівы імідж краіны турызму: «Заклікаем – наведвай Беларусь!» Але няма прывабнага турыстычнага брэнду, ёсць толькі незлічоная колькасць спробаў яго стварыць». Пры гэтым кіраўнік «Vilnius Relax» перакананы, што без рашэння двух першых пытанняў не будзе вырашана і трэцяе.

На польскім баку Аўгустоўскага канала працуюць рэстараны, кафэ, гасцініцы, яхт-клубы, можна плаваць пад ветразем, развіты сельскі турызм. На беларускай жа тэрыторыі ёсць толькі адзін прадуктовы ларок, а па канале да польскай мяжы курсіруюць параход і некалькі лодачак (Фота Мацея Халадоўскага)

Даць дарогу інвестару!

Бязвізавы рэжым дзейнічаў у дачыненні да 22 краін. «Адмена віз для грамадзянаў яшчэ 80 дзяржаў зрабіла Беларусь больш адкрытай», – лічыць рэдактар газеты «Туризм и отдых» Лілія Кобзік. На яе думку, гэта добры піяр-ход. «Беларусь турыстычную сапраўды мала ведаюць у свеце – нас то лічаць часткай Расіі, то блытаюць з Украінай і Польшчай”, – заявіла аналітык. Хоць у краіне няма ні гор, ні мора, затое, па словах Кобзік, ёсць унікальная прырода Браслаўскага і Нарачанскага нацыянальных запаведнікаў, 4 аб’екты са спісу ЮНЕСКА, каралеўскі горад Гродна і адноўленыя сярэднявечныя замкі. Кобзік падкрэсліла яшчэ адну важную, на яе погляд, праблему: «Нягледзячы на багацце ўказаў па дзяржпадтрымцы турыстычнай галіны, у Беларусі так і не створана атмасфера для інвестараў». Напрыклад, на польскім баку Аўгустоўскага канала працуюць рэстараны, кафэ, гасцініцы, яхт-клубы, можна плаваць пад ветразем, развіты сельскі турызм. «На беларускай жа тэрыторыі ёсць толькі адзін прадуктовы ларок, а па канале да польскай мяжы курсіруюць параход і некалькі лодачак».

У сваю чаргу аналітык варшаўскага даследчага цэнтра Eurasian States in Transition (EAST-Center) Андрэй Елісееў крытычна ацэньваў перспектыву зняцця віз для 80 краін, калі, як анансавалася, гэта будзе дзейнічаць толькі для прыбываючых у Беларусь праз аэрапорт «Мінск» і толькі на тэрмін да 5 дзён. «Некаторыя чыноўнікі думаюць, што ўсе замежнікі толькі і мараць наведаць Беларусь і будуць рады мінімальным спрашчэнняў» – заяўляў эксперт. Рэальнасць жа такая: «Камунікацыйная палітыка слабая, аб турпаходзе ў Беларусі жыхары заходніх краін нічога не ведаюць, а перспектыва прыляцець самалётам у Мінск па дарагому квітку выглядае проста недарэчна на фоне бязвізавага ўезду любымі відамі транспарту ў Грузію, Малдову або ва Украіну». Так што адмена віз – прыём палавіністы.

Патрэбен сістэмны падыход

«Вядома, справа не толькі ў візах, – казала Лілія Кобзік. – Мы бачым, як чыноўнікі перыядычна бяруцца то за паказчыкі, то за інфраструктуру, але агульнай стратэгіі развіцця турыстычнай галіны няма, нягледзячы на багацце дакументаў па падтрымцы, якія да таго ж складаюцца без уліку меркаванняў спецыялістаў». Вось і цяпер, падкрэсліла Кобзік, улады вырашылі адкрыць краіну для турыстаў з-за крызісу і рэзкага падзення валютных даходаў ад экспарту. Хоць Міністэрства спорту і турызму яшчэ ў 2009 годзе накіроўвала ў Савет міністраў прапанову аб адмене віз для турыстаў з краін ЕС.

Доля даходаў ад турызму ў ВУП Беларусі складае менш за 1 працэнт, у той час як у развітых краінах – 6-7 адсоткаў. З-за крызісу на 10 адсоткаў зменшылася колькасць турыстаў з Расіі, якія ў 2015 годзе складалі 88 працэнтаў ад усіх адпачывальнікаў у Беларусі. Па дадзеных газеты «Турызм і адпачынак», даходы ад тургаліны ў 2015 годзе знізіліся на 40 адсоткаў. Але якія страты пры гэтым панёс уязны турызм, вызначыць немагчыма.

Па словах Ліліі Кобзік, акрамя ўсіх праблем ёсць яшчэ адна – афіцыйная статыстыка. Яна ўлічвае толькі наведванні, арганізаваныя турагенцтвамі пры ўмове аказання імі не менш за дзвюх паслуг. Тыя, хто прыязджаюць па гасцявых візах, у лік турыстаў, паводле афіцыйнай статыстыкі, не ўваходзяць. Белсат паказваў двухразовы рост колькасці замежных турыстаў за мінулыя 5 гадоў: у 2015 годзе Беларусь, па афіцыйных дадзеных, наведалі 276 260 чалавек. А памежны камітэт зафіксаваў у 2016 годзе 4 мільёны ўездаў замежных гасцей.

«Такая сістэма статыстыкі адрозніваецца ад міжнародных стандартаў і перашкаджае стварэнню якаснага рынку турпаслуг і інфраструктуры, распрацоўцы маркетынгавай стратэгіі і ўсёй эканамічнай палітыкі, звязанай з развіццём турызму. Для ўздыму турыстычнай сферы неабходныя не сутаргавыя рухі чыноўнікаў час ад часу, а сістэмны падыход», – падводзіла Лілія Кобзік.

(Заканчэнне будзе)
Міраслава Кастанчук

Życie kołem historii się toczy

Rozmowa z Dariuszem Horodeckim, nauczycielem geografii, regionalistą, pasjonującym się historią ziemi orlańskiej, prezesem zarządu Fundacji EDM, zajmującej się archiwizacją cyfrową materiałów ikonograficznych, dotyczących gminy Orla

Warszawa, 21 października 2016 r. Uczniowie gimnazjum w Orli – laureaci konkursu „Historia bliska” z opiekunami. Od lewej: Jakub Rybak, Grzegorz Kalina, Natalia Mironczuk, Elżbieta Ciulkiewicz – opiekun, Dariusz Horodecki – opiekun, Grzegorz Taranta, Mateusz Karpiuk, Mateusz Stepaniuk (ZS w Orli)

Michał Mincewicz: – Uczniowie Zespołu Szkół z dodatkowym nauczaniem języka białoruskiego im. Ziemi Orlańskiej w Orli interesują się swoim regionem, poznają i pielęgnują kulturę swojej małej ojczyzny. Organizują wystawy, tworzą filmy dokumentalne, z sukcesami biorą udział w różnych konkursach. Skąd się bierze takie zaangażowanie?

Dariusz Horodecki: – Zainteresowanie regionalizmem, geografią regionalną, historią regionu jest po części związane z moim wykształceniem – jestem geografem. Po studiach w Wyższej Szkole Pedagogicznej w Kielcach trafiłem do zupełnie innego regionu, innego miejsca, z którym wcześniej nie miałem nic wspólnego. Tu zetknąłem się z ludźmi rozmawiającymi trochę inaczej, innego wyznania. W Łańcucie, gdzie wcześniej mieszkałem, w zasadzie sto procent mieszkańców to Polacy katolicy. Rok 1992, w którym trafiłem na Podlasie, był dla mnie przełomowy. Zmieniło się moje życie – spotkałem nowych, dobrych, życzliwych mi ludzi. Przez te 25 lat moja opinia o nich się nie zmieniła.

Moje zainteresowania regionalizmem na dobre zaczęły się od czasu, gdy podjąłem pracę w Zespole Szkół Zawodowych w Hajnówce, gdzie między 1994 a 2006 rokiem prowadziłem tamtejsze szkolne koło PTTK. Były rajdy, wycieczki i spotkania. Na pewien okres trafiłem nawet do Zarządu PTTK w Hajnówce, gdzie organizowaliśmy różnego rodzaju imprezy turystyczne, konkursy dla młodzieży. Pierwszym takim ważnym przedsięwzięciem był konkurs „Poznajemy ojcowiznę” – zresztą do dziś prowadzony w różnych grupach wiekowych. Powstała wtedy praca o cmentarzu w Narewce. Napisał ją mój były uczeń – Wojtek Pacewicz. W konkursie nie zajął żadnego miejsca, ale od tego momentu zainteresowałem się bliżej historią regionu, zacząłem więcej czytać, zbierać informacje, wycinki z prasy, dokumenty, zdjęcia. I tak jakoś poszło. Później przyszły pierwsze sukcesy, a prace młodzieży okazały się na tyle dobre, że zaczęły zdobywać wyróżnienia na etapie ogólnopolskim.

Później przyszedł rok 2006, gdy zostałem dyrektorem Zespołu Szkół w Orli i jako młody szef placówki postawiłem przed sobą zadanie położenia większego nacisku na regionalizm w naszej szkole. Powstało wówczas Szkolne Koło Regionalne i znalazła się grupa nauczycieli – Beata Horodecka, Halina Roszczenko, Mirosława Romaniuk, Elżbieta Ciulkiewicz, Anna Borszczewska i ja – która fajnie to Koło pociągnęła, która zaczęła robić trochę więcej rzeczy w ramach działalności pozalekcyjnej. Działania poszły w różnych kierunkach. Pojawiły się spotkania, wystawy, zaczęły powstawać filmy, niektóre prace były wysyłane na konkursy. I tak zaczęło się to wszystko kręcić, a że od czasu do czasu przychodziły sukcesy, napędzały nas jeszcze dodatkowo i motywowały do większej, lepszej pracy. Z perspektywy dziesięciu lat istnienia Szkolnego Koła Regionalnego mogę stwierdzić, że tych imprez zrobiliśmy pewnie ponad setkę, a może i więcej. Były organizowane liczne wystawy, spotkania z ciekawymi ludźmi, projekcje filmów, wyjazdy w teren itd. Ze względu na liczbę wydarzeń trudno byłoby je tu wymienić. Co roku powstają pod naszym kierunkiem filmy dokumentujące bliskie nam historie, związane z tą ziemią i ludźmi. Wysyłamy je na konkursy ogłaszane przez ministerstwa, organizacje pozarządowe czy instytucje kulturalne. Wiele z nich zostaje zauważonych na etapie ogólnopolskim i zdobywa czołowe miejsca. Powstała strona internetowa „Baćkauszczyna – od narodzin do śmierci”. Wydaliśmy książkę.

Jak zmieniła się młodzież przez te lata?

– W ciągu moich dwudziestu kilku lat pracy pedagogicznej zauważyłem, że młodzież kładzie jednak trochę większy nacisk na znajomość swojego środowiska – przynajmniej ta młodzież, z którą mam do czynienia. Wiedzą, skąd pochodzą, wiedzą, kim są i to im daje pewną siłę, moc, oni mają wyznaczony jasny kierunek, w którym chcą podążać. Tak jest z większością młodzieży, która z nami współpracuje.

Nasze działania szły i idą nadal wielotorowo. Były projekty dla tych, którzy lepiej śpiewają, tańczą albo mają zdolności manualne, ale były też i takie nakierowane na intelekt, na zbieranie i przyswajanie informacji, zdobywanie wiedzy. Wszystko odbywało się na zasadzie pewnej zabawy, bo przez zabawę, radość łatwiej przyswoić jest rozmaite informacje.

Są projekty, które zaczynają się i kończą na terenie naszej gminy i one przede wszystkim mają trafić do wyznaczonych grup odbiorców – do młodzieży i dorosłych, w tym tych najstarszych. Właśnie ci najstarsi mieszkańcy gminy są bardzo ważni przy realizacji projektów o tematyce regionalnej, bez nich nic by nie zadziałało. To od nich czerpane są informacje, oni przekazują też swą wiedzę życiową, przemyślenia. Od nich mamy teksty pieśni, opisy dawnych obrzędów i zwyczajów. Bez tej wiedzy informacje zbierane przez młodzież byłyby dużo uboższe. Przykładowo, zwyczaje występujące w różnych, położonych blisko siebie miejscowościach, które pozornie są takie same, przy bliższym poznaniu okazują się jednak różne, bo wychodzą niuanse, o których wiedzą tylko najstarsi mieszkańcy. Jednak mimo tych różnic widać, że każda społeczność jest jednością, całością i jako taka kształtuje młodego człowieka.

Dlaczego więc jest tak, że to co było, ginie, odchodzi? Czy teraz tworzy się coś lepszego, powstaje nowy „regionalizm”?

– Tak jak zmienia się cały świat, tak też zmienia się i małe środowisko, pewne rzeczy muszą odejść. Na ich miejsce przyjdą zapewne nowe, ale nie zapominajmy, że te nowe zawsze mają korzenie w czymś starym. To tak samo, jak życie człowieka. Człowiek rodzi się, przeżywa młodość, ma swoje wizje życia, a to wszystko później jest weryfikowane przez zwykłą, szarą codzienność. Tak samo i te zwyczaje – o niektórych możemy powiedzieć, że prawie zniknęły, ale mimo to próbujemy je jeszcze odtwarzać. Być może za jakieś dwadzieścia, pięćdziesiąt lat o niektórych z nich można będzie tylko przeczytać w książkach. Tak samo, jak zmieniała się Orla przez ostatnie pięćset lat, tak samo i to, co jest dzisiaj, też niewątpliwie ulegnie zmianie. Musi. Taka jest kolej rzeczy. Życie kołem historii się toczy. Nikt dzisiaj nie chciałby się cofnąć do na przykład lat 30. XX wieku i żyć w ówczesnych chałupach, które na tamte czasy mogły by nawet być i nowoczesne.

Praca z młodzieżą to jedna rzecz, ale od 2006 r. zaczęliśmy zbierać zdjęcia – udało nam się zarazić tym pomysłem Marka Chmielewskiego i Michała Mincewicza, czyli pana. I efektem tej współpracy było wydanie książki „Orla – historia zapisana obrazem” z ponad czterystu zdjęciami mieszkańców miasteczka do 1945 r. Dzisiaj ta pozycja jest już nie do dostania i pojawiła się potrzeba wznowienia nakładu.

Efektem zachęcania do współpracy z nami innych osób jest powstanie Fundacji EDM, która postawiła sobie za cel archiwizację cyfrową wszelkich materiałów ikonograficznych, dotyczących przede wszystkim gminy Orla. Idea powstania fundacji zrodziła sie na początku 2015 r. Uczestniczyłem wówczas z Markiem Chmielewskim w szkoleniu Ośrodka „Karta”, dotyczącym archiwizacji fotografii i dokumentów życia społecznego. A że zgromadzone przeze mnie przez lata fotografie, pozyskiwane głównie od mieszkańców Orli, pozostawały niewykorzystane, narodziła się myśl, by powołać fundację, której głównym celem będzie archiwizowanie i udostępnianie innym zgromadzonego materiału. Fundacja przystąpiła do grupy archiwów społecznych, działających pod patronatem Ośrodka „Karta”, zrzeszającej ponad czterysta stowarzyszeń i fundacji, działających na zasadzie non-profit, po to żeby je połączyć i opracować wspólne strategie działania na przykład przy pozyskiwaniu środków niezbędnych do digitalizacji materiałów archiwalnych. Samą pracę można wykonać za darmo, ale trzeba to robić na odpowiednich urządzeniach, które kosztują.

I tak otrzymaliśmy darmowy program do archiwizacji – obecnie wprowadzam zdjęcia i ich opisy. Prawdopodobnie za rok otrzymamy jeszcze nakładkę na ten program, umożliwiającą automatyczne przesyłanie wybranych zdjęć na serwery. Oceniam, że w tej chwili mamy zgromadzonych około czterech tysięcy zdjęć, a dokładnie opracowanych około tysiąca. Ja robię to hobbystycznie, bez przymusu, dla własnej przyjemności i ku chwale regionu, Ojczyzny. Może kiedyś komuś to się przyda.

Rozmawiał
Michał Mincewicz

Filmy zrealizowane przez Szkolne Koło Regionalne  przy Zespole Szkół w Orli
■ I została tylko synagoga – I miejsce w kategorii prac multimedialnych na Ogólnopolskim Młodzieżowym Konkursie Krajoznawczym „Poznajemy Ojcowiznę” (2007/2008);
■ Podlaski korowaj, cykl siedmiu filmów Oni byli naszymi sąsiadami… – pamięci orlańskich Żydów (2008/2009);
■ Koledzy ze szkoły – znajomi z sąsiedztwa – I miejsce w konkursie ogólnopolskim;
■ Znachorzy, szeptuchy, babki… – I miejsce na etapie wojewódzkim i II miejsce na etapie ogólnopolskim;
■ Oni mieszkali w Orli – II miejsce w ogólnopolskim konkursie (2009/2010);
■ Hobby w kalejdoskopie pór roku – I miejsce na etapie wojewódzkim;
■ I w Orli było kino – II miejsce na etapie wojewódzkim.
■ Palenie szkodzi zdrowiu – II miejsce w Ogólnopolskim Konkursie na najlepszą animację (2011/2012);
■ Moja babcia Zoja; I jak to ze lnem było; Ziarno, chleb, tradycja – I miejsce w Ogólnopolskim Konkursie „Pokaż język” (2012/2013);
■ PRL – mit bohatera – I miejsce w XIX Ogólnopolskim Konkursie „Historia bliska”, organizowanym przez Ośrodek „Karta” (2016/2017).

Minął miesiąc (02/2017)

W regionie. 6 stycznia Prawosławny Ośrodek Miłosierdzia ELEOS tradycyjnie już zorganizował kolację wigilijną dla osób ubogich i bezdomnych. W jadłodajni ośrodka przy ul. Warszawskiej 47 w Białymstoku przygotowano wieczerzę dla około stu osób. Osobną wigilię dla samotnych w Centrum Kultury Prawosławnej przygotowało bractwo św. Mikołaja. Wraz z kilkudziesięcioma samotnymi uczestniczył w niej prawosławny ordynariusz diecezji białostocko-gdańskiej abp Jakub.

12 i 15 stycznia w Operze i Filharmonii Podlaskiej w Białymstoku odbył się 35. już Wieczór Kolęd Prawosławnych. Zaprezentowały się na nim głównie chóry parafialne, ale usłyszeć można też było m.in. chór duchowieństwa prawosławnej diecezji białostocko-gdańskiej, chór Komendy Wojewódzkiej Policji w Białymstoku czy zespół Czeremszyna. Organizatorem koncertu jest prawosławna diecezja białostocko-gdańska.

14 stycznia w białostockiej kawiarni Fama odbył się pożegnalny koncert znanego białostockiego zespołu Zero-85. Połączono go z promocją dwupłytowego albumu „Turritopsis Nutricula”, pierwszego i jedynego w dorobku grupy, podsumowującego jej 15-letni dorobek artystyczny. Kapelę tworzyli: Jerzy Osiennik – wokalista, Bartosz Kosma Kwaśniewski – gitara, drugi wokal, Jakub Kwaśniewski „Kubus” – perkusja i Bogusław Kasperuk – gitara basowa. Większość tekstów Zero-85 śpiewanych było po białorusku, w tym do słów takich autorów jak Uładzimir Karatkiewicz czy Anatol Sys.


Шчодры вечар на балях і з радыё

З 13 на 14 студзеня мы як беларусы сустракалі Новы год паводле юліянскага календара. Як і ў мінулых гадах у гэтую ноч ладзіліся навагоднія балі ў банкетных залах, дамах культуры і вясковых святліцах. Таксама згодна са шматгадовай традыцыяй Радыё Беласток ды Беларускае Радыё Рацыя перадавалі ў жывым эфіры канцэрты пажаданняў. Так на балях, як і па радыё гучалі свойскія беларускія песні, хаця яны, вядома, пераважна не на чыста беларускай мове.

У гэтым годзе гуляла напэўна крыху больш людзей, паколькі Шчодры вечар быў з пятніцы на суботу, значыць, у выходныя.

15 stycznia Białoruskie Towarzystwo Społeczno-Kulturalne zorganizowało w Białymstoku XVIII Prezentacje Zespołów Kolędniczych „Gwiazda i Kolęda”. W tym roku na scenie wystąpiło blisko trzydzieści zespołów – przedszkolaków, młodzieży oraz dorosłych.

15 stycznia odbył się 25. jubileuszowy Finał Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy. W całym regionie odbyły się dziesiątki imprez, w tym koncerty, licytacje, zbiórki pieniędzy przez wolontariuszy. W tym roku specjalny pociąg Orkiestry pojechał z Czeremchy do Cisówki.

15 stycznia w województwie podlaskim odbyło się referendum w sprawie budowy lotniska w regionie. Pytanie referendalne brzmiało: „Czy jest Pan/Pani za wybudowaniem w województwie podlaskim regionalnego portu lotniczego?”. Do urn poszło niecałe 13 proc. uprawnionych (aby referendum było ważne, musiało w nim wziąć udział 30 proc. dorosłych mieszkańców Podlaskiego). Głosowanie zostało zorganizowane z inicjatywy Komitetu Referendalnego (pełnomocnikiem Komitetu był białostocki radny PiS Paweł Myszkowski). Przypomnijmy, iż nawet w przypadku ważności referendum, które kosztowało około czterech milionów złotych, jego wynik i tak nie byłby wiążący dla władz regionu.

У сёлетнім аглядзе Гвязда і калядка васямнаццаты раз сарганізаваным БГКТ прыняло ўдзел дваццаць сем калектываў (Фота Міры Лукшы)

19 stycznia wyznawcy prawosławia obchodzili Święto Chrztu Pańskiego, zwane inaczej Świętem Jordanu – jedno z dwunastu najważniejszych w roku liturgicznym. Tradycyjnie w wielu parafiach duchowni wraz z wiernymi udali się z procesjami do najbliższych rzek, stawów, zalewów czy jezior, gdzie dokonano poświęcenia wody. Nad naturalnymi ciekami wodnymi wierni modlili się m.in. w Drohiczynie, Dubiczach Cerkiewnych, Gródku, Królowym Moście, Mielniku, Narewce i Supraślu.

W dniach 16-23 stycznia w Białymstoku trwał ekumeniczny Tydzień Powszechnej Modlitwy o Jedność Chrześcijan pod hasłem „Pojednanie – miłość Chrystusa przynagla nas”. W jego ramach odbyły się wspólne nabożeństwa, spotkania i zawody sportowe. W przedsięwzięciach uczestniczyli katolicy, prawosławni oraz ewangelicy.

Сумная рэчаіснасць

У канцы снежня ў Беларускім музеі ў Гайнаўцы адбылася чарговая сустрэча ў рамках цыкла „Кірыліцай пісанае”. На гэты раз доктар гуманітарных навук Вармінска-мазурскага ўніверсітэта ў Ольштыне Аліцыя Сегень-Матыевіч запрэзентавала высновы сваёй працы „Двухмоўнасць – праклён ці багацце”. Даследчыца, якая родам з Гайнаўкі, свае даследаванні правяла на вучнях Гайнаўскага белліцэя ды іхніх бацьках. Атрымаліся надта сумныя вынікі. Як паведаміла Радыё Рацыя, даследчыца падчас сустрэчы ў музеі выявіла, што пакаленне бацькоў – ва ўзросце 40-50 гадоў – ужо надта асіміляванае да польскасці. Але ў іх яшчэ моцныя пачуцці да роднага беларускага дыялекту, сваёй беларускай малой радзімы ды наогул беларускай культуры. Але ўжо моладзь – іх дзеці – амаль поўнасцю асіміляваная да польскасці. Карыстанне беларускай гаворкай сваімі бацькамі лічаць яны менавіта як нейкае пракляцце і прызнаку сялянскасці.

– Нядобра, што так сталася, – сказала д-р Аліцыя Сегень-Матыевіч. – Двухмоўнасць гэта багацце, якое трэба шанаваць і перадаваць далей.
Жыццё паказвае, што, на жаль, няма ўжо завельмі каму і для каго гэта рабіць.

Ogłoszono laureatów Nagrody im. księcia Konstantego Ostrogskiego za 2016 r. Zostali nimi: siostra Julianija (Irina Denisowa) z monasteru św. Elżbiety w Nowinkach (Białoruś) – ceniony kompozytor i dyrygent współczesnej muzyki cerkiewnej, prof. Marzanna Kuczyńska, badaczka literatury i kultury z Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu, zajmująca się m.in. rękopisami i drukami cyrylickimi oraz białoruski przedsiębiorca Konstantin Szawiel, mecenas wspierający różne inicjatywy cerkiewne, głównie wydawnicze, medialne i ikonograficzne. Symbolicznie przyznano też medal społeczności doświadczonej 70 lat temu skutkami akcji „Wisła”. Nagroda wręczana jest od 1989 r. za zasługi w rozwoju myśli, kultury i duchowości prawosławia oraz działalność na rzecz jednoczenia chrześcijan. Laureatów wybiera kapituła skupiona przy miesięczniku „Przegląd Prawosławny”. Nagrody wręczone zostaną w maju podczas Hajnowskich Dni Muzyki Cerkiewnej w Hajnówce.

Prokuratura Okręgowa w Hajnówce zakończyła śledztwo w sprawie zakłócenia 2 lipca 2016 r. porządku podczas Kupalla w Białowieży przez grupę narodowców. Objęto nim pięć osób. Prokurator postawił im zarzuty znieważenia policjantów, naruszenia ich nietykalności cielesnej, a dodatkowo – zmuszania do zaniechania czynności służbowych.

Nagradzany spektakl Teatru Dramatycznego „Biała siła, czarna pamięć”, oparty na reportażu Marcina Kąckiego, nie będzie grany do końca sezonu. Nie pojedzie też na festiwale do Olsztyna i Szczecina, gdzie był zapraszany przez organizatorów. Takie decyzje podjął m.in. nowy dyrektor białostockiego teatru Piotr Półtorak, tłumacząc je względami finansowymi i zobowiązaniami wynikającymi z jego kontraktu. Cieszący się dobrą opinią wśród widzów i znawców teatru spektakl wzbudził falę protestów w licznych środowiskach (głównie prawicowych) Białegostoku, które uznały go za atak na wizerunek miasta.

22 książki zgłoszono do tegorocznej edycji Nagrody Literackiej Prezydenta Białegostoku im. Wiesława Kazaneckiego (m.in. „Raspisany kwadrat”, Andrzeja Stepaniuka; książka napisana po białorusku, wydana przez Radę Programową Tygodnika „Niwa”). Spośród nich kapituła wybrała cztery pozycje do finału. Są to: „Bieżeństwo 1915. Zapomniani uchodźcy” Anety Prymaki-Oniszk (Wydawnictwo Czarne, Wołowiec 2016), „Jak pokochać centra handlowe” Natalii Fiedorczuk, nagrodzonej Paszportem Polityki (Wydawnictwo Wielka Litera, Warszawa), „13 sztuk” Piotra Janickiego (Fundacja na rzecz Kultury i Edukacji im. Tymoteusza Karpowicza, Wrocław 2016), „Eteromanka” Szymona Teżewskiego (Wojewódzki Ośrodek Animacji Kultury, Białystok 2016). Ogłoszenie wyników – pod koniec marca.

Kolejna próba przemytu średniowiecznych artefaktów. Tym razem funkcjonariusze Straży Granicznej odebrali na przejściu granicznym w Bobrownikach pięć bojowych czekanów z XII w., należących do 62-letniej obywatelki Białorusi. Prawdopodobnie wydobyto je z grobów średniowiecznych wojowników. Przemytniczce grozi kara grzywny.
W grudniu próbowano przemycić średniowieczne szable i hełm.

Не даць, каб пасля даць?

Пасля таго, як Міністэрства ўнутраных спраў і адміністрацыі на траціну скараціла фінансаванне нацыянальных і этнічных меншасцей, узняўся шум у меншасных асяроддзях. Аказалася, аднак, што неразмеркаваныя каля пяці міліёнаў злотых маюць быць размеркаваны да канца лютага. Міністэрства да 16 студзеня прымала абскарджэнні адкінутых праектаў.

Дык чаму адразу, так як у міулых гадах, не быў размеркаваны для меншасцей увесь бюджэт? Калі тая трэцяя частка грошай сапраўды будзе прызначана на фінансаванне меншасных праектаў, то пераважна будуць гэта тыя, якіх адкінулі за першым разам. Тады навошта такая блытаніна? Тым больш, што тыя праекты – гэта пераважна пастаянныя мерапрыемствы, якія адбываюцца кожны год. У выпадку нашай меншасці пакуль без дафінансавання засталіся шматлікія беларускія фэсты, шмат іншых мерапрыемстваў атрымала намнога меншае фінансаванне чымсьці ў мінулыя гады. Некаторыя праекты апынуліся пад пагрозай неправядзення. І нават калі ў лютым тыя грошы будуць урэшце прызнаныя, то і так для арганізацый надта паўскладняе гэта іхнюю дзейнасць. Бо на падрыхтоўку да правядзення мерапрыемства можа не хапіць проста часу, паколькі звычайна плануецца гэта нашмат раней.

Магчыма, што такім рашэннем міністэрства дало сабе больш часу, каб лепш прыгледзецца мэтазгоднасці паасобных праектаў. Можна спадзявацца, што тыя пяць міліёнаў злотых ўрэшце раздзеляць, але паставяць арганізацыям дадатковыя патрабаванні – напрыклад, каб за тыя самыя грошы ў выпадку фэстаў было больш удзельнікаў і выканаўцаў.

Нягледзячы на ўзніклы закалот, ніхто не звярнуў увагі на тое, што калі нават вернуць меншасным арганізацыям тую траціну фінансавання, то і так не разжывуцца яны. Бо за такія грошы проста немагчыма ўсур’ёз правесці культурнае мерапрыемства. На адзін беларускі фэст міністэрства ў мінулых гадах прызначала часам толькі да дзесяці тысяч злотых. Чуючы пра такі бюджэт арганізатары падобных мерапрыемстваў у краіне проста смяюцца, не вераць. А тут, аказваецца, што і гэтых мізэрных грошай меншасцям пашкадавалі… (юх)

Ponad 200 mln zł mniej zostawili Białorusini przyjeżdżający na Podlasie w 2016 r. w stosunku do wydatków z 2015 r. – wynika z dokumentów Tax Free, przeanalizowanych przez Izbę Celną, dotyczących przejść granicznych w Kuźnicy, Bobrownikach, Połowcach i Białowieży. Oceniono, że podróżni wywieźli towary o łącznej wartości ponad 715 mln zł. To m.in. sprzęt AGD, RTV, artykuły spożywcze, chemiczne, budowlane, odzież, części samochodowe i in. (w 2015 r. była to kwota 920 mln zł). Do spadku obrotów znacząco przyczyniły się restrykcyjne przepisy dotyczące wwozu towarów, wprowadzone przez białoruskie władze.

W kraju. Blisko czterdzieści osób – badacze, analitycy i dziennikarze związani z tematyką Europy Wschodniej – podpisało się pod apelem „o zakończenie działań mogących doprowadzić do likwidacji stacji Biełsat lub ograniczenia jej działalności”, skierowanym 30 grudnia do ministra spraw zagranicznych Witolda Waszczykowskiego. „Wierzymy, że Biełsat wpisuje się w polską koncepcję polityki wschodniej, będącą wynikiem naszej racji stanu, a także promocji współpracy gospodarczej z Białorusią, która jest jednym z priorytetów obecnego rządu” – napisali m.in. autorzy listu.

5 stycznia premier Beata Szydło spotkała się z szefową Telewizji Biełsat Agnieszką Romaszewską-Guzy. Po spotkaniu ogłoszono, iż Biełsatowi nie grozi likwidacja. – W najbliższym miesiącu nie będzie żadnych zmian w sprawie telewizji Biełsat, w tym czasie zostanie wypracowana nowa, kompromisowa formuła działania telewizji – powiedział rzecznik rządu Rafał Bochenek.

Od 11 stycznia w księgarniach można kupić audiobook głośnej powieści Ignacego Karpowicza „Sońka”. Zrealizowała go czterdziestoosobowa ekipa z Polski i Białorusi. Słuchowisko, które wyreżyserował Krzysztof Kiczek, powstawało na Podlasiu i w Katowicach. Głosu tytułowej bohaterce użyczyła Swietłana Anikiej, białoruska aktorka, która wcześniej grała już Sońkę w białostockim Teatrze Dramatycznym. Audiobook ukazał się nakładem Wydawnictwa Literackiego w Krakowie. Powstał we współpracy z Fundacją Plastelina i Polskim Radiem Katowice. Literacką opowieść uzupełnia wywiad z Ignacym Karpowiczem, który przeprowadziła Ewa Niewiadomska.

Міністр культуры Рэспублікі Беларусь  узнагародзіў двух польскіх беларусаў

Напрыканцы снежня міністр культуры Рэспублікі Беларусь Барыс Святлоў узнагародзіў Ганаровай граматай Дзмітрыя Шатыловіча, які жыве ў Варшаве і пражываючага ў Беластоку Васіля Петручука. Або-два з’яўляюцца членамі Беларускага літаратурнага аб’яднання „Белавежа”, публікуюцца таксама ў „Часопісе”. У мінулым годзе адзначылі 90-ыя ўгодкі з дня нараджэння. Ганаровыя граматы прызнаны ім за „актыўную шматгадовую грамадска-культурную дзейнасць па захаванні і папулярызацыі беларускай літаратуры ў Польшчы”. У студзені ўзнагароджаным былі яны перададзены консулам з Пасольства Рэспублікі Беларусь у Варшаве. Сардэчна віншуем. (рэд.)

16 stycznia w Centrum Luterańskim
w Warszawie odbyło się doroczne Ekumeniczne Spotkanie Noworoczne. Wzięli w nim udział hierarchowie kościołów i związków wyznaniowych skupionych w Polskiej Radzie Ekumenicznej: pastor Mateusz Wichary (Kościół Chrześcijan Baptystów), bp Andrzej Malicki (Kościół Ewangelicko-Metodystyczny), bp Marek Izdebski (Kościół Ewangelicko-Reformowany), bp Wiktor Wysoczański (Kościół Polskokatolicki), bp M. Karol Babi (Kościół Starokatolicki Mariawitów) oraz metropolita Sawa (Polski Autokefaliczny Kościół Prawosławny). Obecni byli też urzędnicy państwowi, dyplomaci, dziennikarze oraz osoby działające na rzecz ekumenizmu.

W Republice Białoruś. Białoruś czyni kolejny krok na drodze otwierania się na świat. 9 stycznia prezydentAleksander Łukaszenka podpisał rozporządzenie „O ustanowieniu bezwizowego wjazdu i wyjazdu obcokrajowców”. Zgodnie z nim, od 12 lutego obywatele m.in. Unii Europejskiej, USA, Japonii, Australii, Brazylii (łącznie 80 państw) mają prawo do pięciodniowego bezwizowego pobytu w Białorusi. Muszą jednak przybyć wyłącznie samolotem przez lotnisko w Mińsku. Do tego trzeba mieć paszport, 46 białoruskich rubli (ok. 100 zł) na każdy dzień pobytu oraz ubezpieczenie medyczne. Jak komentują białoruskie media, rozporządzenie ma na celu skłonienie do przyjazdów biznesmenów i turystów.

7 stycznia, w pierwszy dzień prawosławnych świąt Bożego Narodzenia, prezydent Aleksander Łukaszenka uczestniczył w nabożeństwie w soborze Świętego Ducha w Mińsku. Mimo świątecznego nastroju wygłosił dość ostre przemówienie. – Nikomu nie pozwolimy znieważać naszego narodu i naszego państwa – powiedział między innymi. Prezydent przybył do cerkwi razem z najmłodszym synem Kolą i – jak spostrzegli wnikliwi obserwatorzy – w towarzystwie nieznajomej kobiety.

11 stycznia na konferencji prasowej Rady Młodzieży BNF ogłoszono, iż jej członkowie podjęli uchwałę o uznaniu 2017 r. rokiem Wielkiego Księstwa Litewskiego. „Ogłaszamy rok 2017 rokiem Wielkiego Księstwa Litewskiego i przygotowujemy się do organizowani akcji, imprez i kampanii propagujących historię WKL, jako nieodłącznej części historii Republiki Białoruś. Główną ideą tej wielkiej kampanii jest zwrócenie uwagi młodzieży białoruskiej na naszą bogatą historię, pokazanie, że nasza historia nie rozpoczyna się w roku 1917, a dużo wcześniej” – napisano w uchwale.

17 stycznia białoruskie MSW ogłosiło, iż Unia Europejska przekaże Białorusi 7 mln euro na rozwiązanie problemów wynikających z rosnącej liczby nielegalnych migrantów, zatrzymanych na jej terytorium. Zdementowano też informację o rzekomym relokowaniu w Białorusi nowych uchodźców z Syrii i innych państw, którzy znaleźli się na terytorium UE. Środki zostaną przekazane w ramach Europejskiego Instrumentu Sąsiedztwa i Partnerstwa i będą przeznaczone na utworzenie ośrodków tymczasowego pobytu dla nielegalnych migrantów. Chodzi o infrastrukturę, która umożliwi „przeprowadzenie niezbędnych procedur związanych
z ustaleniem tożsamości i/lub deportacją” tych osób.

W całym kraju rozpoczęła się kampania opozycji przeciwko prezydenckiemu dekretowi nr 3 (wprowadził on podatek dla osób bezrobotnych, nie podejmujących pracy, które Łukaszenka nazwał „darmozjadami”). Na razie ruszyła powszechna zbiórka podpisów pod petycją o skasowanie dekretu. Organizują ją niezależne związki zawodowe i organizacja społeczna „Pomoc prawna ludności”. Kampania będzie trwać miesiąc.

18 stycznia niezależni historycy i działacze Białoruskiego Frontu Narodowego powołali komitet organizacyjny pod nazwą Przywrócenie Pamięci. Chcą rok 2017, w którym mija 80 lat od czystek stalinowskich, uznać za rok pamięci ofiar represji sowieckich. W skład grupy inicjatywnej wchodzą też działacze białoruskiego oddziału stowarzyszenia Memoriał oraz innych organizacji społecznych. W 1937 r. miała miejsce szczytowa faza wielkiego stalinowskiego terroru, która dotknęła miliony obywateli ZSRR. Z badań niezależnych historyków wynika, że białoruskich ofiar represji było ok. 1,5 mln, w tym co najmniej 600 tys. śmiertelnych, z których ok. 371 tys. zostało rozstrzelanych w 124 miejscach egzekucji i pochówku. Tylko jedno z nich – Kuropaty – jest oficjalnie włączone do rejestru miejsc pamięci i uznane przez państwo.

18 студзеня ў Культурным цэнтры Беларусі ў Варшаве прайшоў вернісаж выставы „Завуся я толькі Янка Купала” ў рамках мiжнароднага выставачнага праекта „Янка Купала ў дыялогу культур”. Экспазіцыю падрыхтаваў Дзяржаўны літаратурны музей Янкі Купалы ў Мінску. У праграме вернісажу была таксама сустрэча з яго дырэктарам, Аленай Ляшкевіч (на здымку). Прысутныя атрымалі фота класіка беларускай літаратуры, на абароце якога былі яго вершы на розных мовах. Падчас вернісажу прагучалі вершы Янкі Купалы па-беларуску, польску, літоўску і ўкраінску (charter97.org)

Zespół NAVI będzie reprezentował Białoruś podczas tegorocznego finału Eurowizji w Kijowie. Grupa z piosenką „Historia mojego życia” zebrała najwięcej punktów w głosowaniu konkursowego jury finału białoruskich eliminacji. NAVI jest jedynym zespołem, który na finale białoruskich eliminacji śpiewał po białorusku. Dzięki temu po raz pierwszy podczas Eurowizji zabrzmi utwór białoruskojęzyczny. Warto dodać, że NAVI występował też na festiwalu Basowiszcza.

Białoruś jak co roku toczy z Rosją spór o ceny paliw i opłaty za tranzyt. Wojna paliwowa to tradycyjnie już próba sił, która skutkuje politycznymi posunięciami prezydenta Łukaszenki – szuka on w takich okolicznościach sprzymierzeńców na Zachodzie. Na razie Rosja zmniejszy dostawy ropy do 4 mln ton w pierwszym kwartale 2017 r. – o pół miliona ton mniej, niż planowano. W odpowiedzi na plany Rosji Białoruś od 1 lutego zwiększy opłatę za jej tranzyt na Zachód (od 7,7 do 11,7 proc.). Ponadto prezydent Łukaszenka jednostronnie zdecydował, że zamiast ustalonych 132 dol. za 1000 m sześc. gazu Białoruś będzie płaciła 73 dol.; białoruski odbiorca gazu jest zdaniem Rosjan winien Gazpromowi ponad 400 mln dol.

W porównaniu do analogicznego okresu w roku 2015, dochody Białorusinów w okresie styczeń-listopad 2016 r. spadły o 7,5 proc. – podał Białoruski Komitet Statystyczny Biełstat. Nie spełniły się więc założenia rządu, że w 2016 r. dochód Białorusinów wzrośnie o pół procenta. Spadkowi realnych dochodów towarzyszy spadek poziomu oszczędności w zagranicznych walutach (z 7,7 mld dol. w 2016 r. do 7 mld dol. obecnie).

Do mińskich sklepów trafiły tapety z ornamentami białoruskimi, co wywołało zachwyt w Internecie. „Глядзіце, якая любата!” – podpisał zdjęcie na Facebooku jego autor, Siarhiej Malinouski

Mieszkańcy Grodna chcą, by obok aktualnych nazw ulic ich miasta pojawiły się tabliczki pokazujące, jak zmieniały się one przez wieki. Z inicjatywy mieszkańców zebrano w sieci ponad tysiąc podpisów pod petycją w tej sprawie do władz miasta. Na początek wybrano 16 ulic w centrum miasta. Grodzieńskie władze pozytywnie zareagowały na petycję obywateli, z zastrzeżeniem, by na tabliczkach nie pojawiły się nazwy z czasów niemieckiej okupacji.

Akcja zbiórki pieniędzy dla Alesia Czobata – poety, prozaika, publicysty i eseisty – ruszyła w Internecie. Dziś ten ważny białoruski twórca żyje w samotności, biedzie i prawie bez pomocy. Jak piszą inicjatorzy akcji, potrzebuje on najbardziej podstawowych rzeczy. Mieszka sam, kilka lat temu całkowicie stracił wzrok. Aleś Czobat jest autorem szeregu książek, licznych esejów historyczno-psychologicznych, opowiadań, kronik i biografii. Przed laty publikował regularnie swoje teksty w Czasopisie. Od 1993 r. należy do Stowarzyszenia Pisarzy Białoruskich, a od 1995 do Międzynarodowego PEN Clubu. Grodzieński muzyk Aleś Dzianisau, jeden z wokalistów znanego zespołu Dziaciuki, rozpoczął prace nad solową płytą akustyczną „Krótka historia Białorusi”, gdzie będzie śpiewać wiersze Alesia Czobata. Dochody ze sprzedaży płyty mają być częściowo przeznaczone na pomoc dla poety.

Balet traktorów. Na przełomie grudnia i stycznia na terenie Mińskiej Fabryki Traktorów MTZ zorganizowano pokaz tańca traktorów z okazji świąt Bożego Narodzenia i zbliżającego się Nowego Roku. Wzięło w nim udział sześć fantazyjnie podświetlonych maszyn, tańczących w rytm elektronicznej i klasycznej muzyki.

Pod Moskwą zakopano 60 ton polskich jabłek

Rosyjskie służby przechwyciły 60 ton polskich jabłek. Kontrolerzy nadzoru fitosanitarnego zatrzymali trzy ciężarówki z owocami niedaleko Moskwy. Okazało się, że pochodzące z Polski jabłka legalnie wjechały na Białoruś. Natomiast do Rosji próbowano je wwieźć łamiąc embargo, obowiązujące od sierpnia 2014 r. Zakazany towar trafił na wysypisko śmieci w rejonie stupińskim obwodu moskiewskiego, gdzie został zakopany.

Rosyjskie służby stale zatrzymują transporty unijnych towarów, najczęściej objęte embargiem mięso i owoce, które nielegalnie trafiają tam poprzez Białoruś, a także Kazachstan.

Na świecie. Białoruska laureatka Nagrody Nobla Swietłana Aleksijewicz, znany rosyjski autor kryminałów Boris Akunin i 30 innych pisarzy opuściło rosyjski PEN Center w proteście przeciw temu, że organizacja nie broni prześladowanych pisarzy. Noblistka w swoim oświadczeniu napisała m.in.: „W czasach pierestrojki byliśmy dumni z naszego PEN, teraz się go wstydzimy. Rosyjscy pisarze zachowali się tak służalczo i skandalicznie tylko za czasów stalinizmu. Jednak Putin odejdzie, lecz ta wstydliwa karta w historii PEN pozostanie”. Działające od 1989 r. PEN Center w Moskwie skupia pisarzy rosyjskich i z krajów postsowieckich.

Jauhien Nieuhień i Siarhiej Hanczar, białoruscy twórcy aplikacji MSQRD, którą kupił Facebook, znaleźli się na liście 30 najlepszych młodych przedsiębiorców miesięcznika Forbes. To jedyni Białorusini wśród 600 młodych przedsiębiorców wyróżnionych przez Forbes. Większość nominowanych (75 proc.) to Amerykanie. Obaj białoruscy twórcy startupa mieszkają w Londynie i pracują na potrzeby Facebooka.

Jan Maksimjuk. Svoja soročka bližej tiêła?

U Czasopisi za vereseń 2011 Aleksander Maksymiuk napisav słova, od kotorych ja choču začati svôj ninišni tekst:

Sproba vyvadu padlaskaj movy (havorki) u lik piśmovych movaŭ – adzinaja jakasna novaja ideja, jakaja stała ažyćciaŭlacca ŭ biełaruskm asiarodździ na Padlaššy ŭ hady novaj demakratyčnaj Polščy. Usie prajekty pa zachavańni biełaruskaj litaraturnaj movy – taki abo inšy praciah ci paŭtor pamknieńniaŭ, što isnavali i pry Narodnaj Polščy. Adradžeńniem padlaskaj movy (havorki) možna było zajmacca i 20, 30 ci 40 hadoŭ nazad, a nia tolki tady, kali mova apynułasia ŭ fatalnym stanie.

U siêtych troch frazach mojoho brata, napisanych u zvjazku z premjeroju peršoho teatralnoho spektaklu na pudlaśkuj movi v lipeni 2011 u Ščytach, vykazana kvintesencija našoji biłoruśkoji konservatyvnosti i nepospivania za svojim časom.

Posli rozvału komunizmu my narešti usviêdomili sobiê našu demografično-movnu sytuaciju na Pudlašy: dla 7 z 10 biłorusuv chatnioju (rôdnoju) movoju je pudlaśka hovôrka bez dziekańnia/ciekańnia i akańnia/jakańnia. Ale tôlko try biłoruśki organizaciji z bôlš čym dvadceti, kotory vystupajut z prôśbami dofinansovania do Varšavy, berut pud uvahu siêtu odmiêtnosť pudlaśkoji biłoruśkosti: Muzeum Małej Ojczyzny w Studziwodach, Teatr Czrevo i Czasopis, kotory od jakohoś času stav drukovati teksty po-svojomu. Usiê inšy dotacijny subjekty mają gdzieś gwary białoruskie z okolic Bielska i Hajnówki.

Posli rozvału komunizmu odbyłasie radykalna informacijno-technologična revolucija: drukovany zasoby informaciji (gazety, časopisy, brošury, knižki) diś zajmajut tôlko neveličku i mało vpłyvovu časť informacijnoho rynku. Značno pobôlšała rola televiziji, môcno vpało značenie radiva i vybuchovo vyrus internet, kotory dla mołodych pokoliêniuv je teper najvažniêjšym medyjum žyvoji komunikaciji. Ale biłoruśki publikatory i organizaciji na Pudlašy ne majut NI ODNOHO ŽYVOHO SAJTU v interneti. Usiê našy biłoruśki sajty majut na samum diêli archivalny charakter: vony ne obnovlajutsie kažnodenno i ne vedut nijakoho rozhovoru z audytoryjeju. Aby byli, ale našto – nichto tołkom ne znaje. Nu i vsiê vony tôlko na literaturnuj movi, na kotoruj u pudlaśkum interneti ne piše praktyčno nichto kromi žurnalistuv.

Z paperovymi Czasopisom i Nivoju jak hołôvnymi zasobami komunikaciji i edukaciji biłoruśka menšosť na Pudlašy ostajetsie technologično tam, de vona była na počatku budovania demokraciji 25 liêt tomu: u 19-m stoliêtijovi. Pro jaki vpłyv na mołodych pudlašukôv možna ode kazati? I čy treba divovatisie, što my vmirajemo v tempi čuť ne 20% na desetiliêtije?

Bez pudlaśkoji movy jak osnôvnoho instrumentu budovania biłoruśkoji identyčnosti nam ne obujtisie. Bo to odina rêč, kotora šče može miêti emocijonalny vpłyv na 70% pudlaškich biłorusuv. Koli v mołodoho čołoviêka ne bude ochoty hovoryti i čytati na movi joho diêda i baby z-pud Dubič Cerkovnych, to skôl voźmetsie ochota hovoryti i čytati na movi diêda i baby joho znakomoho/znakomoji z-pud Krynok? Siête napravdu ne dochodit do našych žurnalistuv?

Môć chatnioji, babino-diêdovoji movy v budovani regijonalnoji kulturnoji identyčnosti poniali v Polščy vsiê, tôlko ne my. Poniali łemki, kašuby, slonzaki, krakowiacy i górale, kurpy i mazury. Dla jich svoja chatnia mova stała najvažniêjšoju kulturnoju ciênnostieju. Bo mova, jak chtoś skazav, to odeža dušê. I svoja regijonalna soročka bližej tiêła i dušê, čym kazionna ohulnoderžavna rubaška.

A my daliêj klejim durnia i hierojśko produkujem kupu kazionnoji i nečytelnoji makulatury, nazyvajučy siête pudderžuvaniom biłoruśkosti na Pudlašy.

Tamara Bołdak-Janowska. Formuła czaławiecznaści.

Śniłasa mnie formuła duszy: strełka . o o o . strełka. Piersz pa strełcy punkt, patom jaho razwićcie, patom znoŭ punkt i strełka. Naszaj duszy prybywaja, a patom ŭbywaja, aż jana waroczajacca ŭ bieły list. Bieły list heta adna ahulnaja dusza.

Formuła nikudysznaja. Kożny tak moża padumać ci pryśnić, jeśli czytaŭ matematycznaho Plotyna. Znaczyć Plotyn mnie śniŭsa.

Patom śniłasa mnie ajczyna, katoraja nazywałasa: Mcheńja. Moża ad mochu. Żyli u joj na zialonym mochu zialonyja ludzi z zialonymi wałasami. Mieli zialonyja wokna, dażdzi i boty. Śpiawali im zialonyja ptuszki, klakatali zialonyja busły. Ćwili zialonyja kwietki. Zialonaść mieła raznyja tony, ad bananawaj pa ŭsiakuju ciomnuju. A ŭsio heta razwiwałaso na wielizarnym biełym listu. Padabajucca mnie takija sny. Ja ŭ jich jak na spatkańji. Jak ŭ adwiedzinach ŭ jakichś aniołaŭ, katoryja umiejuć pisać, majuć ałoŭki i piszuć sztoś dla minie na biełych listach. Abo biełym pa czornaj daszkie, ali hetak radczej. Ta żywiem. Idziem z biełaho lista ŭ bieły list. Ad Alfy da Omegi. Α/ά – Ω/ω. Cipier u hreckim alfabeci u słoŭnikach astatniuju piszuć Sigmu: Σ. Ŭsio raŭno, ci Alfa-Omega, ci Alfa- Sigma. Papichaja nas strełka. Z hłubinki biełaho lista na wierch, i znoŭ ŭ hłubinku biełaho lista. A pad listom ciemra. Palotajam adnu minutu pa jasnaści świeta. Sztoś nam pryśnicca. Ni choczacca mnie wychodzić z majich snoŭ. Ja ŭ jich jak ŭ bajcy. Tak samo chadżu ŭ cerkwu jak ŭ bajku. Lublu naszyja bajki. Maja formuła: ja i maja bajka. Moża być relihijnaja, jeśli jana krasiwaja. A nasza takaja. Czasam majam amal adzinakija sny z Tolam. Znaczyć haława czytają haławu. Haława wybiahaja z haławy. Haława nachodzić toja samaja tolki u lohkaj madyfikacyji. Mnie śnicca śnieh, katory mahu zawiwać jak koŭdru, skruczywać jaje ŭ rułon abo nawiwać na ruku jak na szpulku, aściarożno padymać, i baczyć, jak pad joju rastuć kwietki i jakijaś błakitnyja hryby. Tolawi śnicca ŭ hety czas biełaja koŭdra, katora pakrywaja ŭsie horki. I tak samo moża jaje zawiwać, skruczywać, padymać. I tak lożaczy kala sibie, baczym amal toja samaja.

Naszym ŭzoram ŭ praŭdziwym świeci, znaczyć pa wierchu biełaho lista z maho snu, było sztoś, szto my mnoho razoŭ apisywali i nas tak apisywali: naszyja prastyja ludzi haworać jak prafesary. Doŭho, nadto doŭho my byli prastymi ludźmi. Za doŭho? Niważno.

Ważno, szto majuczy ŭsiakija ważnyja szkoły, majuczy dyplomy, astajemsa tymi samymi prafesarami, prastymi. Jeśli hinia heta prafesarstwo, hinia ważnaja razmowa. Jeśli heta prafesarstwo hinia, hinia myszleńnie. Wohule hinia, ni tolki ŭ nas i naszaja. Fiłasofija biarecca z najpraściejszych dumkaŭ. Patom kamplikujacca ŭ słowach, bo heta nawuka. Heta humanistycznaja nawuka. Adzinaja humanistycznaja nawuka. Ni budzia jaje, dy ludziej ni budzia. Biez jaje czaławiek robicca biezdusznaju maszynaju, ŭsio raŭno, jak byŭby mocno wuczany. Hinia ŭ jom najpraściejszaja prafesarstwo. Hinuć asnoŭnyja pytańnia. Hinia wola zadawać takija asnoŭnyja pytańnia. Hinia spynańnie ludziej nawuki, kab ni wyczaŭpali czahoś suprać żyćcia czaławieka i jaho losu.

A cierpienie? Muka? My doŭho muczylisa i roznych ajczynach, katoryja baczyli u nas niawolnikaŭ, paŭdzikich ludziej. Wiera ni taja, mowa ni taja, tojesnasć ni taja. I wohule ni wiadomo, szto siadzić ŭ jich haławach. Siadzieła muka. Nichto ni chacieŭ czuć ab joj. Heta nasza formuła: nasza muka i niachwota druhich paczuć jaje i doŭho adczuwać, i ni zabywać. Praz hetyja cełyja wieki muki my stali ŭciakać z naszych chataŭ kudy papało. Moża dzieś budzia lepiaj. Była ŭ nas pahaworka: Tam dobro, dzie nas nima. Tak i nie najszli naszaho dabra ci szczaścia.

Formuła biełaruskaści: my choczam żyć. Tolki hetaho choczacia? A szto, mało? Paśla strasznych wojnaŭ, paśla stalinoŭskaho terroru, pasla taho, jak nam ŭ sanacyjnaj Polszczy zabaraniali wuczycca, my choczam wuczycca, pracawać i żyć. My dumajam, szto u siońniasznim świeci heta ŭże mnoho, a ŭ mnohich krajinach i heta żadańnie liczycca za wielkim. Heta za wielkaja? Ta ż heta grunt! Biez hetaho gruntu pad nahami czaławiek pierastaje hawaryć, pisać ważnyja kniżki. Jaho mowu, takuju ci druhuju, hłuszać nahajki ŭłady, chałodny wieciar ŭ roci biazdomnych, bol u kaściach i doŭhaja pamirańnie na dware z braku lekarstwaŭ i domu.

Jeśli ludzi ni umiejuć dahawarywacca, ta ŭładaja jimi nienawiść, jakby jana cianuła za nos i wuszy napierad. Nimaja nijakoho „napierad”. Ŭ 21 wieku ja ŭsio baczy rastuczuju nienawiść ludziej da ludziej ŭwiaździe, i heta nijakoja „napierad”, tolki plusk ŭ staroja, a jakża, ŭ nienawiść, katoraja kipieła, kipieła, aż skipiaciłasa, i kipić, a tak było zaŭsza. Zaŭsza u ludziej nakipiwała i skipiaczałasa nienawiść. Nima kamu źniać czajnika z ahnia. Ludzi robiacca kipiaczymi czajnikami. Czymś druhim jaŭlacca słowo, katoraja my kidajam ŭ nerwach, ŭ złości, ŭ swarcy. Patom prosim prabaczeńnia, żywiem ŭ nudzie, szto kiepsko pastupili, szto skryŭdzili kahoś. Ciażko nam. Takimi jaŭlajucca biełarusy. Formuła: ciażko nam.

Max Scheller haworyć, szto czaławiek pusty, sibie ni ceniaczy, hatowy addać swajo żyćcio za druhich, ale heta niczoho ni znaczyć, kali jaho żyćcio tak niważno. Niczoho jon ni addaje za druhich. Tolki pazbywajacca taho, czaho ni cenić. Jon nibyto chocza twaryć szczaście druhim, mnohim, ŭsim, cełamu świetu. Biare broniu i idzie zabiwać ŭsich, jakija jamu ni wierać, padazrawajuć, szto niszczyry, a robić jon heta zapluszczyŭszy woczy, jakraz naŭhad. Jamu zdajecca, szto zabiwaja samych złych ludziej. Jon jakaby dadumaŭsa ŭsiaho, czaho chocza druhi mnohi czaławiek i idzie bicca za jaho. Ty, Max, baczysz druhoja: hety czaławiek ni umieja kachać, bo jaho wychawali u dzierżawie abo siamje, dzie byli chworyja patryarchalnyja adnosiny: pan-słuha, pan-lakiej, i tak dalej. Jon nawuczyŭsa nienawidziać, jak kożny niwolnik. I hetu nienawiść musić dzieś ulakawać. I miesco nojdzia. Papruć tudy najomniki z cełaho świetu, ŭ katorych tak samo adno nienawiść, niczym ni zatknuta. Nima kamu jaje zatykać u takich dziarżawach, dzie żywuć tolki pan i jaho słuha, nidaczaławiek. Adnyja buduć baranicca, druhija atakawać. Pamiż nimi raście adno dwajnaja nienawiść. Ta jak budzia z hetym tematam, Max, jeśli nima biełaruskaj nienawiści, a ŭsio taki ludzi żywuć ŭ autorezygnacyji, i adnosinach pan-słuha da nidaŭniaho kalanizatara, ta czy heta znaczyć, szto jany ceły czas niawolniki? Ci moża heta atsutnaść nienawiści robić z jich dobrych ludziej ŭ 21 wieku? Szto jany napieradzi ludziej świetu? Jasno, szto tolki tady jany takija, kali ni sujicidzić ich harełka. A jana sztadzionny ich kamrat. Dachodziać kamraty narkotyki. Znaju. Ŭsio taki nienawiści u jich nima.

Wolny czaławiek heta czaławiek wolny ad pomsty, ad adpłaty, ad złoj pamiatliwaści, ad ŭsiakich sankcyjaŭ i ad ŭsiakaho załpawaho ahniu, katory cipier ŭ takoj wielkaj modzi u mnohich narodaŭ z adyszedszaju imperyalnaju sławaju. I my takija, wolnyja, jak każu: ni robim pomsty, ni szukajam worahaŭ. Heta nasza formuła.

Kali ja da Cibie napisała hety słowy, Max, umieszwajacca Tolo i haworyć, szto nijak ni moża zhadzicca na Kantaŭskija słowy a czaławieku, szto czaławiek z natury zły, złosny, i mało tako, jaszcze zajzdrośliwy.

Heta nipraŭda, bo ja taki ni byŭ, kali byŭ mały – każa Tolo.

Ja hawaru, szto heta praŭda, a tyczycca balszyństwa, bo daj wolnuju wolu dzieciam, ta jany buduć muczyć druhich dziaciej, katorych mieńsz, i majam hetak ŭ szkołach. Adnyja dzieci muczać druhich, bo ŭ tych druhich nima modnych darahich gadżetaŭ, ci modnaj darahoj adzioży, ci jany ni biełaj rasy, ci jany ni toj wiery. Muczać straszno, mal katujuć. Aż niekataryja muczanyja kończać suicydam. O, i baczysz, Tolo, hawaru, majasz zło, złosnaść, dy jaszcze zajzdrośliwaść da biadniejszych, bo jany na ohuł dobro wuczacca. Majasz swajich dobrych ludziej. Małych, bo małych, ali ludziej, i tym horsz, szto małych. Nima nijakoj empatyji i jich, choć im heta słowo paŭtarajuć pa sto razoŭ ŭ szkoli. Heta słowo zrabiłaso wielmi modnaja. Jeśli małoho czaławieka nichto ni spyniaja, ta jon bałdzieja. I tak samo bałdzieja darosły. Czaławiek musić nawuczycca dziarżać sibie ŭ rukach, i wiedać, szto z natury jon zły, złosny, zajzdrośliwy, i tolki tady, kali paznaje heta u sibie samom, robicca dobrym (jeśli robicca). Jeśli dobry, znaczyć nawuczyŭsa spyniacca albo nawuczyli jaho tyja, chto nawuczyŭsa być dobrym i sam sibie spyniaja. Dobrym moża być razumny i razumniejszy. Formuła czaławieka byłab takaja: Sam rablusa dobrym, bo parazumnieŭ, bo ceły czas ludzi kryczali na minie małoho i nawat starejszaho, kab parazumnieŭ. Sztoraz mieńsz tak kryczyć na niparazumniełych. A naszy ŭsio tak kryczać. Biełaruski kryk: rabisa dobrym! – heta formuła.

Max, biełarusy ni pasujuć da nikoho. Ni majuć nienawiści, ta kim jich liczyć? Ni majuć zajzdrosliwaści, ta kim jich liczyc? Bywajuć złujuczymi, ali ni złosnymi, ta kim jich liczyć? Baćki, sasiedy, wuczycieli ceły czas spyniajuć dziaciej, kab ni rabili zła, ceły czas swaracca: jak ty moh sztoś takoja rabić? I my papraŭlajamsa. Max, my ni pasujam ni da teoryji, ni da świetu. I skażuć: nima takich ludziej. Znaczyć nasza formuła: nima takich ludziej?

Юрка Хмялеўскі. Ад Рэдактара.

У студзені Яраслаў Качынскі як шэф кіруючай Польшчай партыі Права і Справядлівасць заявіў пра неабходнасць, на яго думку, фундаментальных зменаў у выбарчым кодэксе ў дачыненні да самаўрадаў. Гаворка перадусім пра абмежаванне да двух тэрмінаў для войтаў, бургамістраў і прэзідэнтаў гарадоў. Такі пастулат – не навіна, бо здаўна падымаюць яго ў дыскусіях прадстаўнікі бадай ці не ўсіх палітычных плыняў. Але Права і Справядлівасць хоча такое абмежаванне ўвесці таксама для асоб, якія дагэтуль кіруюць ці кіравалі гмінамі і гарадамі. Калі такое збудзецца, наступяць на гэтых пасадах масавыя персанальныя змены.

Пакуль у краіне разгарэлася вялікая дыскусія. Выглядае на тое, што на самое абмежаванне тэрмінаў ёсць ужо згода палітыкаў і самаўрадаўцаў. Хаця многія звяртаюць увагу на тое, што на гэтым могуць страціць тыя гміны, якімі здаўна ўмела правяць таленавітыя і кампетэнтныя войты ці бургамістры, маючы прытым вялікае паважанне сярод жыхароў. Новыя асобы, якіх трэба будзе выбраць на іх месца, наўрад ці ім дараўняюць. Прынамсі спачатку, пакуль не набудуць неабходных ведаў. Але, як кажуць, няма ж людзей незаменных.

Чым, аднак, абгрунтаваны пастулат, каб не дазволіць уладарам гмінаў працаваць на такой пасадзе даўжэй чымсьці дзесяць гадоў (плануецца, што тэрмін будзе распісаны на пяць гадоў, а не як цяпер на чатыры)? Тым перадусім, што як паказвае жыццё, „вечныя” войты закараняюцца ў гміне быццам дрэва ў зямлі, будуючы вакол сваёй асобы шматлікія персанальныя залежнасці, а нават кланы. Бо дэмакратыя ў Польшчы яшчэ даволі маладая і ўсё няма ў грамадстве дастатковай свядомасці, што дзейнасць і праца ў самаўрадзе гэта не толькі прафесійны занятак, але найперш служба і місія на карысць гміны і жыхароў (выбаршчыкаў). Паколькі больш за дваццаць гадоў паралельна з рэдактарскімі заняткамі працую я таксама ў самаўрадзе, даволі добра ведаю некаторых быўшых і цяперашніх войтаў ці бургамістраў у нашых усходніх гмінах. Таму цалкам падтрымліваю прапанову абмежавання тэрмінаў іх працы, бо неаднойчы сутыкнуўся я з „вечнымі” менавіта войтамі, якія не так думалі (думаюць) пра дабро гміны, але каб як мага даўжэй ёю правіць. Большасць знаёмых мне кіраўнікоў гмінаў сядзяць у гэтым крэсле няспынна ад чатырнаццаці і болей гадоў. Не скажу, некаторыя з’яўляюцца надта дбайнымі гаспадарамі сваіх гмінаў. Але і такія з цягам часу касцянеюць, стаючыся не так менеджэрамі, як проста чыноўнікамі. Гэта, аднак, паўбяды, але некаторыя пасля двух-трох тэрмінаў пачынаюць адчуваць сябе быццам колішнія князі…

Пра тое, як неабмежаванасць тэрмінаў спрыяе „княскаму” падыходу да працы на пасадзе гаспадара гміны, раскажу на адным прыкладзе, не выяўляючы пра каго канкрэтна разыходзіцца. А было гэта так. Калі ў 2002 годзе ў Польшчы ўвялі непасрэдныя выбары выканаўчай улады ў самаўрадах, за гэту ідэю ў адной з гмінаў усхапіўся маладзён, які дагэтуль увогуле не арыентаваўся, як на самой справе працуе самаўрад. Не меў нават вышэйшай адукацыі. Тым не менш, выкарыстоўваючы свой хітры характар і крутыя метады, свайго дабіўся. Выйграў выбары, хаця ў другім туры і з невялікай перавагай. Яго выйгрышу паспрыяла найбольш застыласць гміннай улады, якую дагэтуль узначальваў войт, сваю кар’еру зрабіўшы яшчэ ў часы Народнай Польшчы.

Жыхары гміны, праўда, надта патрабавалі ўжо змены мясцовай улады, разлічваючы на тое, што дзякуючы таму палепшыцца таксама іх асабістае жыццё. Тады было там яшчэ, як усюды, шалёнае беспрацоўе. Праца ў самаўрадавых установах – перадусім ва ўправе гміны – лічылася як і цяпер нейкім гарантам стабільнага жыцця. Не тое, што ў прыватніка, які прымушае цяжка працаваць за мінімальную зарплату, часта „на чорна” без рэгістрацыі, а і так у кожны момант можа сказаць, што ад заўтра не працуеш. Так было пятнаццаць гадоў таму, бо цяпер гэта крыху панармальнела.

Той малады войт як толькі дайшоў да ўлады ўмела выкарыстаў нестабільную сітуацыю на рынку працы ў гміне. Як толькі з’яўлялася вольная пасада ва ўправе гміны, камунальнай гаспадарцы, прадшколлі, школе, бібліятэцы ці доме культуры, асабіста вырашаў каго ўзяць на працу. Ахвотных заўсёды было шмат і калі нават трэба было правесці працэдуральны адкрыты конкурс, камісія загадзя ведала спадзяванні шэфа і паслухмяна выконвала яго жаданне.

Новы войт адразу звязаўся таксама з прадпрымальнікамі. Узамен за падтрымку на карысных умовах прадаваў ім танна участкі ці іншую гмінную маёмасць, а пасля змяншаў або цалкам касаваў для іх падатак.

У такі спосаб новы гаспадар гміны працягнуў на свой бок даволі вялікую частку насельніцтва. Бо адданасць адной асобы, якую браў на працу, працэнтавала прыхільнасцю яе сям’і, суседзяў і знаёмых. У выпадку прадпрымальнікаў перакладвалася гэта на іх працаўнікоў.

Войт асабліва дбаў пра інтарэсы радных і таму тымі ж метадамі падпарадкаваў сабе найперш большасць гміннай рады. Дзякуючы таму мог свабодна правіць гмінай, а рада хутка павялічыла яму зарплату да максімуму.

Першыя чатыры гады, трэба прызнць, войт дзейнічаў вельмі актыўна. Дадому вяртаўся толькі, каб праспацца. Нават невядома калі стаў магістрам, бо ніхто не бачыў, каб ездзіў ён на заняткі ў вышэйшай школе. Затое круглы тыдзень паяўляўся ўсюды ў гміне, дзе толькі штосьці адбывалася – імпрэзы, сустрэчы, грамадскія сходы, нарады, а нават не прапусціў ніводнага балю.

Жыхары выбіралі яго на гаспадара гміны яшчэ двойчы, хаця набіраў ён толькі ледзь за палову галасоў. Шмат людзей добра ведала, на чым папраўдзе трымаецца штучная падрымка для войта і на такое не пагаджаліся. Але ён настолькі быў ужо ўпэўнены ў сябе, што наогул перастаў лічыцца з людзмі. Грамадзян гміны калоў вочы штораз большы эгаізм іх гаспадара, таксама тое, што падазрона хутка ён надта разбагацеў. Бо стаў купляць дарагія самаходы, пабудаваў шыкоўны дом і размахваў рукой з залатым гадзіннікам. Людзі больш такога фальшу не вытрымалі і на чацвёрты тэрмін ужо яго не выбралі. Надта быў гэтым здзіўлены, да сёння не можа пагадзіцца з пройгрышам.

Гэты яркі прыклад, а падобнае адбываецца ў многіх гмінах, паказвае, да чаго можа давесці неабмежаванасць тэрмінаў для войтаў і бургамістраў. У нашых „беларускіх” гмінах, праўда, такая з’ява не такая паўсюдная. Большасць тутэйшых войтаў сваю працу выконвае належна. Але, калі ўвойдзе новы закон, і так амаль усе яны будуць вымушаны пакінуць свае пасады, бо мала хто, як войт Гайнаўкі ці бургамістр Заблудава, працуюць на такой пасадзе ўпершыню.

А ёсць у нас і такія войты, як Мікалай Павільч у Нараўцы, што кіруюць гмінай ад пачатку самаўрадавай рэформы. На іх месцы жыхары выбяруць ужо новых гаспадароў, але з гэтым могуць быць праблемы. Напэўна цяжка будзе знайсці больш адпаведнага войта жыхарам Арлянскай гміны. Пётр Сэльвясюк паказаў сябе не толькі як добрага мэнеджэра, які прыцягнуў у гміну магутнага інвестара што пабудаваў фабруку канцэрна Ікея. Аказаўся ён таксама вялікім прыхільнікам мясцовай беларускай тоеснасці. Гэта ж ён, як дагэтуль адзіны на Беласточычыне, давёў да ўвядзення ў Арлянскай гміне падвойных польска-беларускіх назваў мясцовасцей.

Горкі як палын

Лекі з поля і лесу

Палын улічваецца да сямейства складанакветных. Расліна валодае кароткім, галінастым, адраўнелым коранем. Вырастае вышынёй да двух метраў. У першы год жыцця на прыкаранёвай шыйцы ўтвараюцца дадатковыя почкі, другі год адзначаецца з’яўленнем пабегаў, якія праз год квітнеюць і плоданосяць. Сцёблы палыну простыя, расахатыя ў верхняй частцы, серабрыста-шэрыя, маюць апушэнне. Зелле палыну мае моцны рэзкі пах і горкі смак..

Адна расліна здольная даць да ста тысяч зярнят – гэта асноўны спосаб яе размнажэння. Расце яна на пустых, закінутых участках, выбірае абочыны дарог, лясныя ўзлескі. Лекавую сыравіну нарыхтоўваюць у перыяд квітнення, зразаючы толькі вяршкі з лісткамі.

Важна своечасова збіраць зелле, таму што спазненне прыводзіць да таго, што пры сушцы зелле становіцца цёмным, а кошычкі рассыпаюцца. Сушаць расліну на гарышчах або ў ценю, раскладваючы тонкім пластом і час ад часу перагортваючы. Правільна высушаны палын мае духмяны, рэзкі пах і рэзка-ялкавы смак.

Карысныя ўласцівасці палыну абумоўлены актыўнымі рэчывамі – абсынтынам, флаваноідамі, туёнам, пінёнам, кадыненомам, бізабалонам, хамазуленогенонам, селіненонам. У лісці выяўленыя фітанцыды, алкалоіды, капілін, аскарбінавая кіслата, правітамін А. Багата расліна яблычнай, бурштынавай кіслотамі, дубільнымі рэчывамі, сапанінамі, каратынам.
Галенавыя рэчывы травы стымулююць рэфлекторную функцыю падстраўнікавай залозы, жоўцевага пухіра, узмацняючы выдзяленне жоўці і тым самым паляпшаючы страваванне. Тэрпеноідныя злучэнні аказваюць супрацьзапаленчае і кардыёстымулюючае дзеянне. Эфірны алей палыну ўзбуджае і нармалізуе працу цэнтральнай нервовай сістэмы. Зелле вядомае сваімі бактэрыцыднымі і фунгіцыднымі ўласцівасцямі дзякуючы ненасычаным вуглевадародам.

Надземная частка палыну ўжываецца для падрыхтоўкі настояў, настоек, экстрактаў. Горыч расліны ўзбуджае апетыт і паляпшае страваванне. Палын дзейнічае як спазмалітычны і супрацьзапаленчы сродак. Гэта дабратворна ўплывае на лячэнне бранхіяльнай астмы, рэўматызму. Выдатна лечыць экземы і апаранні. Сродкі з расліны рэкамендуецца прымаць пры гастрыце, язвавай хваробе страўніка і дванаццаціперснай кішкі. Эфектыўна дапамагае ён энтэракаліце, захворваннях печані і нырак.

Народныя лекары раяць выкарыстоўваць настоі і адвары палыну пры аскарыдозе, бессані. Добрыя вынікі назіраюцца пры лячэнні атлусцення, метэарызму, мігрэні. Ужываючы палын у комплекснай тэрапіі з іншымі лекамі, можна выгаіць сухоты лёгкіх, гіпертанічную хваробу, ліхаманку, ацёкі, гемарой. Карысны палын пры непрыемным паху з рота, неўрастэніі, падагры, паралічы, эпілепсіі.

Частыя самленні, пякотка і халера таксама хутчэй вылечваюцца з дапамогай палыну. У выглядзе кампрэсаў і прымочак настоі і адвары зелля здымаюць боль пры запаленні суставаў, ударах, розных захворваннях вачэй. Апёкі, свіршчы, язвы лечацца мазямі, прыгатаванымі на аснове палыну. Часта выкарыстоўваецца расліна ў лячэнні галаўных боляў, пры курчах і паралічу.

Мазь з палыну: для яе спатрэбіцца 10 г густога экстракта палыну, 100 г расліннага алею ці свінога тлушчу.
Парашок палыну: траву варта расцерці ў парашок і прымаць па 0,5 чайнай лыжцы 5-6 раз у дзень пасля ежы, паступова памяншаючы колькасць прыёмаў да трох раз у дзень, на працягу тыдня. Парашок палыну дзейнічае больш эфектыўна, чым настой палыну.
Сок палыну: яго адціскаюць перад квітненнем з лісця і галінак і прымаюць па 1 сталовай лыжцы соку з мёдам 3 разы на дзень да ежы.

Настойка палыну аказвае нармалізуе стрававальную сістэму, абмен рэчываў, ліквідуе практычна ўсе існуючыя грыбковыя і інфекцыйныя захворванні. Горыч расліны дазваляе ўжываць палын для зніжэння вагі. Гэта празрыстая вадкасць буравата-зялёнага колеру, характэрнага паху і горкага смаку. Яе прымаюць па 15-20 кропель 3 разы ў дзень за 15-20 хвілін да ежы.

Каньячная настойка палыну: 2 сталовыя лыжкі каранёў палыну і 1 літр каньяку трэба вытрымаць на вадзяной лазні 10 хвілін. Гатовую сумесь зліваюць у посуд, шчыльна закрываюць і ставяць у цёплае месца на 48 гадзін. Пасля гэтага настойку трэба працадзіць і піць па 3-5 кропель 1-2 разы ў суткі пры неўрастэніі.

Палыновы алей. Для падрыхтоўкі алею свежае зелле закладваюць у літровы шкляны слоік, заліваюць аліўкавым алеем і герметычна закаркоўваюць вечкам. Даем сродку настаяцца 1,5 тыдня, гатоўнасць алею вызначаецца па колеры – ён павінна быць цёмна-зялёным ці перламутравым. Працэджаны алей захоўваюць у холадзе і ўжываюць для змазвання ран, язваў і балючых участкаў скуры.

Лячэнне палыном. Лячэнне палыном, які змяшчае каратын, фітанцыды, эфірныя алеі і вітаміны, дае добрыя вынікі пры шматлікіх захворваннях. Настоі і адвары з гэтага зелля валодаюць жаўцягонным, спазмалітычным, супрацьзапаленчым, мачагонным уласцівасцямі, дапамагаюць пры лячэнні каросты.

Класічны водны настой палыну: 2 сталовыя лыжкі сыравіны заліць шклянкай гарачай вады, пасля чаго на працягу 15 хвілін патрымаць у вадзяной лазні, астуджаюць пры пакаёвай тэмпературы 45 мін, працадзіць. Прымаць сродак па 1-2 сталовыя лыжкі 3 разы на дзень за 30 мінут да ежы. Настой захоўваюць у прахалодным месцы не больш за двое сутак.
Сок палыну ўжываюць для павязак пры мазалях, для спынення крывацёку пры траўмах, ён добра загойвае. Калі прыкласці размятае зелле на месца пасля ўдару ці на сустаў пры вывіху, то хутка спыніцца боль, рассмокчацца ацёк.

Лячэнне ад глістоў палыном. Для таго, каб пазбавіцца глістоў, можна ўжываць супрацьгліставыя адвар і адначасова праводзіць прамыванне кішэчніка. Высокаэфектыўны сродак карысны пры аскарыдозе, валодае імунамадулюючым дзеяннем, нармалізуе клеткавы імунітэт. Адвар з палыну: 1 чайную лыжку сыравіны варта змяшаць з 1 л вады, давесці да кіпення, настаяць 10 мін, працадзіць. Клізму рэкамендуецца рабіць амаль гарачым растворам. Таксама на ноч можна ўводзіць 50-100 мл адвару, які павінен ўсмоктвацца ў прамую кішку.

Лячэнне палыном гемарою. Паталагічнае павелічэнне гемараідальных вузлоў прыводзіць да розных непрыемнасцяў. Акрамя боляў, падступная хвароба можа суправаджацца крывацёкамі. Лячэнне можа быць доўгім, часта запушчаная форма гемарою лечыцца толькі аперацыяй. У народнай медыцыне ў барацьбе з гэтай хваробай паспяхова выкарыстоўваецца зелле палыну.

Настойка палыну: трэба здрабніць невялікую галінку расліны, заліць 100 г спірту і настаяць. Прымаюць настойку раніцай і ўвечары па 12 кропель на 1 сталовую лыжку вады.

Адвар з палыну: 4 сталовыя лыжкі здробненага палыну ў 1 л кіпеню трэба варыць на слабым агні 6-7 хвілін і настаяць, накрыўшы на працягу 6 гадзін. Сродак працэджваюць і робяць з гэтага адвару клізмы.

Палыновая тэрапія дазваляе здымаць запаленчыя працэсы, пасля некалькіх працэдур стан хворага нашмат паляпшаецца.

Лячэнне палыном міёмы. Міёма маткі з’яўляецца дабраякаснай пухлінай, якая складаецца з злучальнай тканкі і цягліцавых валокнаў. Гэта захворванне з поспехам паддаецца лячэнню з дапамогай палыну. Настойка палыну: 2 сталовыя лыжкі сухога зелля палыну трэба заліць 0,5 літра спірту, настойваць 10 дзён, прымаць настой не менш за два разы на дзень па 1 чайнай лыжцы падчас прыёму ежы. Курс лячэння – 2 тыдні. Захоўваць настой неабходна ў халадзільніку.

Міраслава Кастанчук